Informatiebrief 44 Terinzagelegging Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten (incl. bijlage)

44 Informatiebrief Zaaknummer:

Z/24/089378

Documentnummer:

449545

Datum:

3 juni 2025/verzonden 6 juni 2025

Onderwerp:

Terinzagelegging Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

Portefeuillehouder: Bijlage(n):

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 (opgemaakt)

Geachte Raad, Op donderdag 15 mei jl. heeft de commissie Wonen, Ruimte en Groen een raadpleeggesprek gevoerd over de conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040. Met deze informatiebrief informeert het college u over de wijze waarop dit raadpleeggesprek is benut bij de aanscherping van de Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 en over haar besluit dit ontwerp vrij te geven voor de terinzagelegging. 1. Inleiding Sinds de start is de gemeenteraad betrokken bij de uitwerking van Omgevingsvisie Voorschoten 2040. Soms formeel, zoals bij de vaststelling van de Startnotitie (april 2024) en het Ambitiedocument (oktober 2025), soms informeel via themabijeenkomsten en werkateliers. Met deze aanpak is de gemeenteraad actief betrokken bij het uitwerken en het bepalen van de ambities, opgaven en keuzes in de conceptontwerp omgevingsvisie en is invulling gegeven aan “voorkantsturing” door de gemeenteraad. 2. Het raadpleeggesprek Het raadpleeggesprek heeft het college inzicht gegeven in het draagvlak bij de commissie voor het conceptontwerp van de omgevingsvisie. Met deze brief deelt het college dit inzicht met u. Tijdens de afsluiting van het raadpleeggesprek op 15 mei vatte uw voorzitter de reacties van de commissie WRG op het conceptontwerp samen in vier hoofdlijnen. I.

Feitelijke onjuistheden

II.

Tegenstrijdigheden/onduidelijkheden in de tekst

III.

Balans in de tekst

IV.

Doorwerking van de visie in scherpere keuzes

Gemeente Voorschoten Leidseweg 25 | Postbus 393, 2250 AJ Voorschoten | T 14071 | E gemeente@voorschoten.nl | www.voorschoten.nl BTW NL 00179762B01 | KvK 27381083 | IBAN NL43 BNGH 0285 0796 70 | BIC BNGHNL2G

I.

Feitelijke onjuistheden

Vanzelfsprekend wil het college voorkomen dat de (tekst van de) ontwerp omgevingsvisie feitelijke onjuistheden bevat. Belangrijkste onjuistheid was dat in het conceptontwerp dat in eerste instantie naar de commissie was gestuurd als figuur 18 de kaart met “plangebieden na 2030” was opgenomen en de kaart “projecten tot 2030” ontbrak. Deze fout is voorafgaand aan de commissievergadering al hersteld. Daarnaast waren in het conceptontwerp namen van een aantal woonwijken niet correct opgenomen. Dit betrof vooral de tekst van paragraaf 6.3.1. Tenslotte zijn taal- en typfouten gecorrigeerd. II.

Tegenstrijdigheden/onduidelijkheden in de tekst

Tijdens het raadpleeggesprek gaf de commissie aan op sommige onderwerpen tegenstrijdigheden en onduidelijkheden te ervaren. Het college wil dergelijke tegenstrijdigheden en/of onduidelijkheden vanzelfsprekend voorkomen. Daarom is het conceptontwerp op een aantal punten aangepast: -

Binnendorps bouwen: De commissie vond de formuleringen in de conceptontwerp omgevingsvisie ten aanzien van de ambitie om stedelijke ontwikkeling binnendorps te realiseren niet altijd eenduidig. Daarom is in het ontwerp de ambitie opgenomen dat stedelijke ontwikkeling in principe binnendorps plaats zal vinden. Via omgevingsprogramma’s zoals “Binnendorpse verdichting”, “Ontwikkeling stationsgebieden” en “Ontwikkelprogramma toekomstbestendige bedrijventerreinen” wordt deze ambitie, na vaststelling van de omgevingsvisie, verder uitgewerkt.

-

Onderscheid tussen woonwijk en buitengebied: In het verlengde van het vorige punt was de commissie van mening dat voor het Landje van Rodenburg en groenstroken bij Starrenburg 3 en de Wilgenlaan niet duidelijk was dat deze deel uitmaken van het “deelgebied buitengebied”. Dit is op de omgevingsvisiekaart (figuur 16) en de deelgebieden kaart (figuur 20) aangepast.

-

Onderbouwing van de ambitie om na 2030 nog eens 1.000 woningen te realiseren: In 5.2.2 “Plezierig wonen voor alle leeftijden” is deze onderbouwing met verwijzing naar de woonvisie en de regionale behoeftebepaling door het CBS toegevoegd.

-

Mogelijkheden voor optoppen, aanbouwen, opsplitsen en inbreiden: In 5.2.2 is aangegeven dat Rijnhart Wonen hiervoor in Vlietwijk eerste initiatieven ontwikkelt, maar dat ook andere wijken hiervoor in aanmerking komen.

-

Onduidelijke tekst over veiligheid in paragraaf 5.2.3 “Verenigd Voorschoten”: Door een onduidelijke afsluitende zin kwam de boodschap van deze alinea, dat we ook via

Pagina 2 van 5

ruimtelijke inrichting van de openbare ruimte bijdragen aan fysieke en sociale veiligheid, niet goed over. De zin is daarom aangepast. -

Verduidelijken van het principe “juiste bedrijf op de juiste plaats”: in paragraaf 5.3.4 “Vitaal Ondernemerschap” is toegelicht wat dit principe inhoudt. In de Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen en in het “Ontwikkelprogramma toekomstbestendige bedrijventerreinen” wordt geconcretiseerd welke inspanning ondernemers, gemeente en anderen zullen leveren om dit principe ten uitvoer te brengen.

-

Voorschoten in 2050 energieneutraal: In paragraaf 5.4.2 “Duurzame energie” is toegelicht dat hiermee wordt bedoeld dat in 2050 alleen nog duurzaam opgewekte energie zal worden gebruikt.

-

Verdichting rond stationsgebieden: In paragraaf 6.3 is een nadere toelichting gegeven op het belang en de mogelijkheden van verdichting van stationsgebieden. In het omgevingsprogramma “Ontwikkeling stationsgebieden” zullen de mogelijkheden nader worden geconcretiseerd en uitgewerkt.

-

Tegengaan van geluidsoverlast vanwege Schiphol: Als (kleine) gemeente heeft Voorschoten geen zelfstandige invloed op vliegverkeer en de daarmee samenhangende overlast die wordt ervaren. Al jaren werken gemeenten in de regio samen om invloed uit te oefenen op zaken die samenhangen met luchtvaart. Dat zullen we ook in de toekomst voortzetten. Op dit onderwerp is de tekst niet aangepast.

-

De ontwikkeling van de skeelerbaan: Conform het huidige beleid is in de visie opgenomen dat de aanleg van een schaats- en skeelerbaan wordt voorzien op de locatie van de huidige schaatsbaan. De raad ontvangt op korte termijn over dit onderwerp een afzonderlijke raadsinformatiebrief. Op dit onderwerp is de tekst niet aangepast.

III.

Balans in de tekst

In het raadpleeggesprek is ingebracht dat in het conceptontwerp er soms sprake lijkt te zijn van overlap in de tekst. Het college gaat ervanuit dat dit met name de teksten van Hoofdstuk 5 “De thematische uitwerking” en Hoofdstuk 6 “de Gebiedsgerichte uitwerking” betreft. Het college onderkent dat op sommige onderdelen er in hoofdstuk 6 sprake lijkt te zijn van herhaling van hoofdstuk 5. Toch kiest het college ervoor de tekst hierop niet aan te passen. De tekst van de omgevingsvisie moet namelijk worden vertaald naar het omgevingsplan. Daarin worden de uitwerkingen uit de thematische uitwerking en uit de gebiedsgerichte uitwerking vastgelegd in planologisch-juridische regels. Deze regels zullen deels generiek (geldend voor heel Voorschoten) zijn en deel gebiedsgericht (geldend voor specifieke deelgebieden in Voorschoten). De generieke omgevingsplanregels worden vooral gebaseerd op de thematische uitwerking en de gebiedsgerichte omgevingsplanregels gebaseerd op de gebiedsgerichte

Pagina 3 van 5

uitwerking. Om dit goed te kunnen doen, is het noodzakelijk dat de visie zowel de thematische als de gebiedsgerichte uitwerking zo goed mogelijk beschrijft. Hierdoor zijn (ogenschijnlijke) overlappende teksten soms onvermijdelijk. IV

Doorwerking van de visie in scherpere keuzes

Op hoofdlijnen heeft het college in het raadpleeggesprek in de commissie steun voor de ambities en de visie ervaren. Daarbij is door verschillende commissieleden aangegeven dat zij (op onderdelen) scherpere keuzes verwachtten. Het college is van mening dat er in de ontwerp omgevingsvisie zeker wel scherpe keuzes zijn gemaakt. Een belangrijke keuze die naar de mening van het college is gemaakt, is de keuze om ook na 2030 nog eens 1.000 woningen te realiseren, met focus op doelgroepen als starters, jonge gezinnen en senioren en deze woningen in principe binnendorps te realiseren. De (toekomstige) woonbehoefteanalyse wordt verder uitgewerkt in het Volkshuisvestigingsprogramma dat (verplicht) wordt uitgewerkt na vaststelling van de omgevingsvisie. Met deze woningen wordt voorzien in een grote maatschappelijke vraag naar woningen woonruimte. De nieuwe inwoners geven daarbij ook een impuls aan de economische voorzieningen en het verenigingsleven in het dorp. Bij deze keuze presenteert het college een kaart met mogelijke locaties waar deze woningen kunnen worden gerealiseerd waarbij middelhoogbouw niet wordt uitgesloten. Hiermee neemt het college stelling in een aantal discussies die de afgelopen periode hebben gespeeld. Er lijkt op basis van de participatie binnen de samenleving draagvlak te bestaan om deze locaties nader te onderzoeken.

En het college geeft hiermee invulling aan de wens van de rekenkamer om zoeklocaties voor woningbouw op te nemen in de omgevingsvisie. Ook voor economie stelt het college “binnendorpse ontwikkeling” als uitgangspunt en voegt daarbij een heldere profilering van de bedrijventerreinen in Voorschoten waarmee het principe “juiste bedrijf op de juiste plek” verder kan worden uitgewerkt. Aanvullend op de binnendorpse ontwikkeling wordt in de omgevingsvisie gekozen voor een stevige robuuste groenstructuur die bijdraagt aan gezondheid, biodiversiteit, klimaatadaptatie en duurzame mobiliteit. De robuuste groenstructuur krijgt via het omgevingsprogramma “Groenprogramma Voorschoten 2026-2030” verdere invulling. Voor andere onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de energietransitie, bevestigt de omgevingsvisie de ambities en doelen die sectoraal al eerder door de gemeenteraad zijn vastgelegd. Om deze

Pagina 4 van 5

ambities te kunnen realiseren, worden in de omgevingsvisie ruimtelijke reserveringen opgenomen of zoeklocatie benoemd, zoals voor een Warmte Overdracht Station of een Onderstation. Bovenstaande onderwerpen zijn niet uitputtend, maar voor het college wel een illustratie dat er wel degelijk betekenisvolle keuzes worden gemaakt in de omgevingsvisie. Daarbij is het belangrijk om te realiseren dat in de omgevingsvisie “strategische” keuzes worden vastgelegd. Er wordt dus wel een richting gekozen, maar de daadwerkelijk uitwerking van die keuzes moet nog worden bepaald. Een belangrijke uitwerking van de strategische keuzes vindt plaats via de omgevingsprogramma’s die in Hoofdstuk 7 “Uitvoering en monitor” zijn opgenomen. 3. Conclusie Tijdens het raadpleeggesprek concludeerde de voorzitter dat de commissie positief is over de terinzagelegging. Ook het college heeft het beeld dat binnen de gemeenteraad voldoende draagvlak aanwezig is om, met de aanpassingen zoals in deze brief beschreven, de ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 ter inzage te leggen. Dit beeld wordt ook bevestigd door de brieven die voorafgaand aan het raadpleeggesprek aan de commissie zijn gestuurd door de Vrienden van Voorschoten en de Duurzaamheidstafel. De terinzagelegging vindt plaats van 6 juni tot en met 18 juli 2025.

Volgens planning zal de omgevingsvisie (met de Nota van Beantwoording) op 11 september worden geagendeerd in de commissie Wonen, Ruimte en Groen en op 1 oktober ter vaststelling worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders,

E.A. van Wattingen, Gemeentesecretaris

mw. drs. N. Stemerdink, Burgemeester

Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief.

Pagina 5 van 5

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 Een toekomstbestendig groen dorp met een rijke historie in verbinding met andere gemeenten

16 mei 2025

I N H O U DS O P G AV E

Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Omgevingsvisie Voorschoten 2040 7 Een integrale afweging 7 Omgevingsvisie en Omgevingswet 7 Proces 8 Leeswijzer 8

2 Over de gemeente Voorschoten 2.1 2.2

2.3

Inleiding 11 Kenschets Voorschoten vandaag 11 2.2.1 Inleiding 11 2.2.2 Een gezond woondorp met een betrokken samenleving 12 2.2.3 Een welvarend dorp met grote steden nabij 14 2.2.4 Een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie 16 Historische ontwikkeling 18 2.3.1 Inleiding 18 2.3.2 De geschiedenis van Voorschoten door de jaren heen 18 2.3.3 Stedelijke en landschappelijke ontwikkeling in een notendop 21

3 De uitdagingen en kansen 3.1 3.2

Inleiding 25 Zorgen voor een inclusieve samenleving 26 3.2.1 Inleiding 26 3.2.2 De opgaven 26

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

2

I N H O U DS O P G AV E

3.3 3.4 3.5

Zelfstandig, robuust en krachtig verbonden 30 3.3.1 Inleiding 30 3.3.2 De opgaven 30 Beschermen van het robuust natuurlijk systeem 32 3.4.1 Inleiding 32 3.4.2 De opgaven 32 Voorschoten in de regio 35 3.5.1 Inleiding 35 3.5.2 De Nationale omgevingsvisie 35 3.5.3 Voorontwerp Nota Ruimte 36 3.5.4 Omgevingsvisie Zuid-Holland 36 3.5.5 Regionale samenwerking 37

4 De visie op de toekomst van de gemeente Voorschoten 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Inleiding 41 Een hechte gemeenschap met ruimte voor diversiteit 42 Een zelfstandige, robuuste en krachtig verbonden gemeente 42 Een groene oase waarin het heden met het verleden is verbonden 43 Visiekaart 43 Samen investeren, samen profiteren 45

5 De thematische uitwerking 5.1 5.2

Inleiding 47 Hechte gemeenschap met ruimte voor diversiteit 47 5.2.1 Inleiding 47 5.2.2 Plezierig wonen voor alle leeftijden 48 5.2.3 Verenigd Voorschoten 53 5.2.4 Veerkrachtig gezond 53

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

3

I N H O U DS O P G AV E

5.3

Zelfstandig, robuust en krachtig verbonden 58 5.3.1 Inleiding 58 5.3.2 Vitaal ondernemerschap 58 5.3.3 Centrum als kloppend hart van Voorschoten 60 5.3.4 Gezond op weg 61

5.4

Groene oase waarin het heden met het verleden is verbonden 63 5.4.1 Inleiding 63 5.4.2 Groen, blauw en erfgoed zijn onze dragers 64 5.4.3 Duurzame groene energie 67 5.4.4 Duurzaam en klimaatrobuust Voorschoten 69

6 De gebiedsgerichte uitwerking 6.1 6.2

Inleiding 72 Centrum 75 6.2.1 Huidige situatie 75 6.2.2 Gebiedsgerichte koers 75 6.3 Woonwijken 78 6.3.1 Huidige situatie 78 6.3.2 Gebiedsgerichte koers 79 6.4 Bedrijventerreinen 82 6.4.1 Huidige situatie 82 6.4.2 Gebiedsgerichte koers 82 6.5 Buitengebied, natuur en landgoederen 87 6.5.1 Huidige situatie 87 6.5.2 Gebiedsgerichte koers 89

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

4

I N H O U DS O P G AV E

7 Uitvoering en monitoring 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8

Inleiding 92 Sturingsfilosofie 92 Operationalisering in Omgevingswetinstrumenten 93 7.3.1 Relatie met Omgevingswetinstrumenten 93 Lokale en regionale samenwerking 95 Uitvoering 95 Grond en financiën 95 Samenhang milieueffectrapportage 96 7.7.1 Milieubelang 96 Omgevingsvisie, een levend document 96 7.8.1 Monitoring en evaluatie 96 7.8.2 Naar een volledig integrale omgevingsvisie 97



Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

5

1. Inleiding

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

6



1 1.1

1

Inleiding Omgevingsvisie Voorschoten 2040

Voorschoten staat de komende jaren voor verschillende vraagstukken. We willen ons groene karakter behouden en beschermen en we willen stappen zetten in de overstap naar duurzame energie. Door de veranderende samenstelling van de bevolking (met meer senioren en alleenstaanden) en woningnood neemt de vraag naar passende, betaalbare woningen toe. Ons centrum en onze voorzieningen staan onder druk door digitalisering en globalisering en we moeten zorgen voor een toekomstbestendige lokale economie. Al deze vraagstukken hebben te maken met hoe we onze leefomgeving gebruiken. Het zijn complexe vraagstukken waar het zoeken naar een oplossing vaak een afweging van belangen en waarden is. Om de goede keuzes te maken voor de toekomst van Voorschoten, is het belangrijk samen na te denken over hoe Voorschoten er in de toekomst uit moet zien. We moeten samen bedenken: “Wat voor dorp willen we zijn?”. Dat doet de gemeente niet alleen, maar samen met inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) partners en andere overheden. Met een gezamenlijk beeld kunnen we plannen maken voor de toekomst van Voorschoten. Dat toekomstbeeld en de gewenste ontwikkelingen worden vastgelegd in de omgevingsvisie Voorschoten 2040. In de omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast.

De fysieke leefomgeving is de ruimte waar we wonen, werken en ontspannen. Het gaat om thema’s als: wonen, mobiliteit, recreatie, natuur en landschap, erfgoed, bedrijvigheid en maatschappelijke voorzieningen. Maar ook thema’s als klimaat, energie en gezondheid zijn onderdeel van de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie bevat het strategisch ruimtelijk beleid voor de fysieke leefomgeving. Met de omgevingsvisie bepaalt de

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

I N LE I D I N G

gemeente de kaders voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en geeft richting aan ruimtelijke initiatieven en investeringen.

1.2 Een integrale afweging Niet alle ambities die in dit document worden benoemd, kunnen altijd en overal worden gerealiseerd. Want ruimteclaims die volgen uit deze ambities kunnen (en zullen) soms conflicteren. Zo is er veel vraag naar geschikte woningen, maar we willen ook graag de dorpse sfeer met groene plekken in het dorp behouden voor gezondheid, natuur, klimaat en fijn wonen. We bouwen in principe niet buiten het dorp zodat we het buitengebied open kunnen houden. Versterking van de economische structuur en behoud van werkgelegenheid vraagt ruimte voor ondernemerschap. Het behoud van onze historische cultuurlandschappen staat door klimaatverandering en grote vraag naar stedelijke functies onder druk. Voor de energietransitie en omslag naar een circulaire economie is ruimte nodig, maar we willen historische dorpsgezichten en bijzondere plekken beschermen. Naast conflicterende ruimteclaims zullen ook schaarse financiële middelen en beperkte personele capaciteit vragen om scherpe keuzes. Niet alle wensen die er binnen de samenleving zijn, kunnen worden opgepakt of gefaciliteerd. Dat vraagt dus een afweging van ambities en opgaven. Daarbij komt dat we als gemeente niet alles zelf doen. Ook onze partners, zoals medeoverheden, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners dragen bij aan het realiseren van de ambities.

1.3 Omgevingsvisie en Omgevingswet De omgevingsvisie is één van de kerninstrumenten van de Omgevingswet. De Omgevingswet bundelt de wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, erfgoed, natuur en water. De wet regelt daarmee het beheer en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Ook ‘nieuwe’ thema’s

7



1

zoals klimaatadaptatie, energietransitie, gezondheid en veiligheid worden in de Omgevingswet verbonden met brede maatschappelijke opgaven. Het integrale karakter van de omgevingsvisie betekent dat (sectorale) beleidsvelden en ambities vanaf de start van de visievorming samengebracht worden. Het geldende beleid vormt het vertrekpunt voor de uitwerking van de omgevingsvisie. Maar de omgevingsvisie is meer dan een optelsom van beleidsvisies voor de diverse domeinen. Het is een samenhangend verhaal op strategisch niveau. De Omgevingswet schrijft voor dat in een omgevingsvisie in elk geval het volgende moet staan:

•

Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving: waar bestaat de fysieke leefomgeving uit en wat is de kwaliteit ervan?

•

De hoofdlijnen van de belangrijkste plannen in de gemeente: welke veranderingen komen er? Hoe gaan we ons gebied gebruiken? Hoe zorgen we dat alles goed blijft? Wat willen we beschermen en bewaren?

•

De hoofdpunten van ons beleid voor de leefomgeving: wat zijn de na te streven doelen en op welke manier worden die bereikt?

De omgevingsvisie is ‘zelfbindend’ voor de gemeente. Dit betekent dat deze alleen verplichtingen schept voor de gemeente zelf. Uitwerking van de omgevingsvisie vindt plaats via programma’s en projecten waarin de

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

I N LE I D I N G

uitvoering van ambities concreet wordt gemaakt. Dat kan thematisch of gebiedsgericht. In het omgevingsplan wordt de visie vertaald in regels voor inrichting van de fysieke leefomgeving. Deze regels zijn bindend voor inwoners, bedrijven en organisaties. De omgevingsvisie wordt periodiek gemonitord en geëvalueerd. Hierdoor kan de omgevingsvisie op delen worden bijgesteld. De omgevingsvisie is hiermee nooit af, maar kan telkens worden aangepast, zodat deze antwoord blijft geven op ruimtelijke opgaven en de gewenste richting blijft geven naar de toekomst.

1.4

Proces

De omgevingsvisie Voorschoten 2040 is opgesteld met de hulp van veel verschillende partijen. In de vorm van gesprekken, bijeenkomsten en een online enquête zijn ideeën opgehaald bij inwoners – waaronder jongeren en kinderen -, ondernemers, maatschappelijke instellingen en verschillende werkgroepen. Dit heeft bijgedragen aan het vaststellen van de ambities, de uitgangspunten en het duiden van de belangrijkste opgaven voor de toekomst van Voorschoten. In de omgevingsvisie zijn quotes opgenomen die weergeven hoe inwoners over Voorschoten denken. Het participatieproces wordt beschreven in het participatieverslag dat als bijlage bij de omgevingsvisie is opgenomen (zie bijlage 1).

1.5 Leeswijzer Hoofdstuk 2 omvat een beschrijving van de identiteit van de gemeente Voorschoten vanuit onze kernwaarden en beschrijft de ontwikkeling van onze gemeente vanuit historisch perspectief. Dit vormt het fundament voor wat we willen behouden en beschermen naar de toekomst toe.

8



1

I N LE I D I N G

In hoofdstuk 3 beschrijven we de uitdagingen en kansen die op onze gemeente afkomen. Dit zijn onze opgaven waar we een aanpak op moeten formuleren zodat Voorschoten ook in de toekomst een fijne plek blijft om te leven, werken, ondernemen en ontspannen. Dit doen we als gemeente niet alleen. Hoofdstuk 3 gaat daarom ook in op onze positie in de regio. Hoofdstuk 4 laat zien wat onze visie is: onze koers. We beschrijven onze ambities voor Voorschoten in 2040. Deze koers is gefundeerd op onze identiteit en beschrijft de Voorschotense aanpak die antwoord geeft op de uitdagingen. Dit is verbeeld in de omgevingsvisiekaart. In hoofdstuk 5 hebben we die visie thematisch uitgewerkt. Hier worden de belangrijkste ambities per thema of onderwerp beschreven. In hoofdstuk 6 hebben we de langetermijnvisie uitgewerkt voor de verschillende deelgebieden. Dit is belangrijk als opmaat voor het omgevingsplan. Hoofdstuk 7 geeft een toelichting op de manier waarop we de ambities uit de omgevingsvisie kunnen realiseren. We beschrijven de doorwerking in andere Omgevingswetinstrumenten en de wijze waarop de omgevingsvisie jaarlijks wordt gemonitord en geactualiseerd. Verder zijn in dit hoofdstuk de programma’s opgenomen waar we aan werken.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

9

2. Over de gemeente Voorschoten

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

10



2

2

Over de gemeente Voorschoten

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

De identiteit van Voorschoten komt tot uiting in drie kernwaarden:

•

Een gezond woondorp met een betrokken samenleving;

2.1 Inleiding

•

Een welvarend dorp met grote steden nabij;

Om te bepalen wie we nu zijn en waar we in de toekomst willen zijn, moeten we eerst goed weten waar we vandaan komen. Dit geeft inzicht in het karakter van de gemeente en de bijzondere kwaliteiten. In dit hoofdstuk schetsen we het Voorschoten van vandaag. Daarna staan we stil bij de historische ontwikkeling van Voorschoten en tot welke stedenbouwkundige en landschappelijke opbouw dit heeft geleid. Dit alles vormt het fundament waarop deze omgevingsvisie is gebouwd.

•

Een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie.

2.2

Kenschets Voorschoten vandaag

2.2.1

Inleiding

Deze kernwaarden zijn niet alleen gebaseerd op beleidsanalyses, maar vooral op gesprekken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Zij geven weer wat Voorschoten bijzonder maakt en vormen het fundament onder de verdere ontwikkeling van onze gemeente. In dit hoofdstuk staat dus de kracht van Voorschoten centraal. Tegelijkertijd realiseren we ons dat er ook opgaven zijn die aandacht en keuzes vragen. Die uitdagingen en kansen komen aan bod in hoofdstuk 3 De uitdagingen en kansen.

De identiteit van Voorschoten vormt het vertrekpunt van deze omgevingsvisie. Onze identiteit is datgene waar Voorschotenaren trots op zijn en wat ons dorp uniek maakt. In dit hoofdstuk richten we ons op die kwaliteiten: alles wat goed gaat in Voorschoten en wat we willen behouden, koesteren en verder versterken.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

11



2.2.2

2

Een gezond woondorp met een betrokken samenleving

Voorschoten wordt door inwoners gewaardeerd als een fijn en kleinschalig woondorp. Een plek waar mensen elkaar kennen en waar je elkaar gemakkelijk even tegenkomt op weg naar de supermarkt. ‘Ons kent ons’ zonder dat het beklemmend voelt. Van wonen aan een knus woonerf in Bijdorp, in een bijzondere woontoren in Krimwijk of een karakteristieke jaren ’30 woning in de Bloemenwijk; in onze diverse woonwijken voelen onze inwoners zich thuis. Ondanks dat we centraal in de Randstad liggen hebben we weinig te maken met (groot)stedelijke problematiek en is onze gemeente relatief veilig. Voorschoten vormt een actieve samenleving. We hebben een rijk verenigingsleven met sport, cultuur en verenigingen. Het hele jaar door worden activiteiten en evenementen georganiseerd. Van wekelijkse bridgeavonden tot grootschalige festiviteiten als de Voorschotense Paardenmarkt tijdens de Paardendagen. Veel inwoners voelen zich betrokken bij de gemeenschap en zetten zich in om deze festiviteiten mogelijk te maken.

“

Als ik uit de trein stap ruik ik bij zuidwestenwind de stallen van boer Van Vliet. Dat is dorps thuiskomen middenin de Randstad.

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

De Voorschotense bevolking is gemiddeld gezonder dan het Nederlands gemiddelde. De helft van onze inwoners voldoet aan de beweegrichtlijn en zeven op de tien inwoners ervaart zijn of haar gezondheid als goed. De groene openbare ruimte in het dorp is beweegvriendelijk en er zijn veel speelplekken. Voorschoten heeft relatief veel voorzieningen op het gebied van welzijn. Er zijn meerdere basisscholen, diverse sportvoorzieningen, een zwembad, een cultureel centrum met filmtheater en een bibliotheek. Voorschoten is goed verbonden met de regio. Voorschoten is onderdeel van het daily urban system van de Leidse regio. Dat betekent dat de belangrijkste dagelijkse verplaatsingen voor wonen, werken, studie, sport en cultuur in deze regio plaatsvinden. Daarbij zorgt de ontsluiting over het spoor en de weg richting Den Haag en Leiden dat Voorschoten goed met deze steden is verbonden. Met 20 minuten fietsen ben je in hartje Leiden en Den Haag is slechts 11 minuten met de trein. De grote steden bieden veel voorzieningen, zoals winkels en cultuur. Dit maakt het prettig leven in het knusse Voorschoten, terwijl je zo in de drukte van de grote stad staat. Op figuur 1 is Voorschoten als gezond woondorp met een betrokken samenleving verbeeld in een kaart.

- Lid van Participatiegroep Bouwen en Wonen

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

12



2

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

FIGUUR 1 - Een gezond woondorp met een betrokken samenleving Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

13



2.2.3

2

Een welvarend dorp met grote steden nabij

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

Deze hoge arbeidsparticipatie draagt mede bij aan het welzijn en de welvarendheid van onze inwoners.

Voorschoten is misschien bescheiden in omvang, maar kent een krachtige en levendige lokale economie. De bedrijventerreinen in Voorschoten vormen een belangrijke pijler van de lokale economie. Ze bieden ruimte aan ondernemers en dragen bij aan werkgelegenheid dicht bij huis. De aanwezigheid van bedrijventerreinen maakt Voorschoten tot een compleet en levendig dorp en zorgt voor een goede balans tussen wonen en werken.

Op recreatief gebied heeft Voorschoten veel te bieden. De gemeente ligt centraal tussen diverse natuur- en recreatiegebieden. Het strand en de duinen zijn nabij. Vlietland is een heerlijke plek om te genieten op een warme zomerdag. In de duinen van Wassenaar kan je uitstekend wandelen en het Groene Hart ligt op fietsafstand.

Verschillende grote en succesvolle bedrijven zijn in Voorschoten groot geworden. Van der Valk begon ooit als café De Gouden Leeuw in Voorschoten. Later werd dit omgebouwd tot een motel-restaurant. Dit was het begin van het horecaconcern Van der Valk. Dit hotel wordt nu vernieuwd. Supermarkt Hoogvliet bouwde een van de eerste supermarkten in ons dorp. Tussen 1850 en 1985 zorgde de Zilverfabriek voor veel werkgelegenheid in onze gemeente.

Voorschoten heeft een aantal aantrekkelijke winkelgebieden: het centrum met de Voorstraat, het Treubplein en de Schoolstraat, winkelcentrum Hofland en de winkels aan de Van Beethovenlaan. Het centrum van Voorschoten heeft voor iedereen wat te bieden. Er zijn supermarkten, een goede mix van lokale winkels en ketens, goede restaurants en fijne terrassen voor een lekkere kop koffie. Het winkelcentrum Hofland en de winkels aan de Van Beethovenlaan bevatten veel winkels voor dagelijkse benodigdheden.

“

Als geboren en getogen Voorschotenaar is het Centrum een fijne plek om andere Voorschotenaren tegen te komen. En een praatje te maken. - Inwoner 65 jaar

De arbeidsparticipatie onder onze inwoners is hoog. Daarnaast zijn in Voorschoten meer mensen met een hoog inkomen en minder mensen met een laag inkomen in vergelijking met de rest van de provincie.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

Veel Voorschotenaren werken in de grote steden. Deze bieden een diverse werkgelegenheid, met de verschillende ministeries in Den Haag of medische bedrijven op Leiden Bio Science Park. Hierdoor is onze gemeente ook in trek bij buitenlandse kenniswerkers. Wonen in Voorschoten is voor hen aantrekkelijk, zeker omdat hun kinderen internationaal onderwijs kunnen volgen op de ‘British School in the Netherlands’ in Voorschoten of de ‘American School of The Hague’ in Wassenaar. Daarnaast is onze gemeente goed bereikbaar met de fiets, de auto en het openbaar vervoer, met zelfs twee treinstations. Dit draagt bij aan de leefbaarheid. Op figuur 2 is Voorschoten als een welvarend dorp met grote steden nabij verbeeld in een kaart.

14



2

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

FIGUUR 2 - Een welvarend dorp met grote steden nabij Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

15



2.2.4

2

Een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie

Voorschoten is een groene gemeente. De lange lanen en grote parken bepalen het karakter van het dorp. De parken zijn groene oases met mooie waterpartijen. Naast dit grootschalige groen is in de wijken en buurten veel groen te vinden in de vorm van groenstroken, bomen, bermen, geveltuintjes en oevers. Daardoor is de directe woonomgeving ook groen. Een groot deel van het groen is voor iedereen toegankelijk. Zoals het Burgemeester Berkhoutpark en het wandelpark van kasteel Duivenvoorde. Dit maakt ons groen beleefbaar. Voorschoten is ontstaan op een strandwal die evenwijdig aan de kust ligt, tussen lagergelegen strandvlakten. Het dorp, kasteel Duivenvoorde, buitenplaatsen, boerderijen en de wegen zijn ontstaan op deze hogere strandwal. Hier is veel cultuurhistorisch waardevol groen, zoals bomenrijen, buitenplaatsen, oprijlanen en water in de vorm van opvaarten en vijvers. Strandwallen worden afgewisseld met strandvlakten, dit zijn de lagergelegen polders zoals de Papenwegse Polder. Dit poldergebied bestaat enerzijds uit kleine bossen en bosschages en anderzijds uit open weilanden met sloten. Aan de zuidoostzijde van de strandwal beginnen de lagergelegen veenpolders van het Groene Hart. De naoorlogse woonwijken liggen hier tot aan de Vliet.

“

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

Waterwegen zoals weteringen, sloten en opvaarten waren en zijn nog steeds van essentieel belang voor het gebruik van het gebied. Daarnaast hebben deze waterwegen en het groen ook een grote ecologische waarde. Het landgoed Duivenvoorde en de buitenplaatsen Ter Wadding, Berbice, Beresteijn en Bijdorp zijn onderdeel van Natuur Netwerk Nederland. De Duivenvoordecorridor is als onderdeel van Duin, Horst & Weide een belangrijke ecologische schakel die het Nationaal Park Hollandse Duinen verbindt met het Groene Hart. Het groen en water in de gemeente zorgen voor een prettige leefomgeving voor onze inwoners. De bomen zorgen voor een verkoelend effect doordat ze schaduw geven en het groen en water zorgen voor het verminderen van hoge temperaturen in de zomer. De planten nemen water op bij hevige regenval en vergroten de infiltratiecapaciteit van de ondergrond. De groene en waterrijke omgeving zorgt voor fijne plekken voor onze inwoners om te ontspannen, elkaar te ontmoeten en te verblijven. Op figuur 3 is Voorschoten als een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie verbeeld in een kaart.

Op het landgoed komen de geschiedenis van Voorschoten en prachtige natuur bij elkaar. - Inwoner 72 jaar

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

16



2

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

FIGUUR 3 - Een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

17



2

2.3

Historische ontwikkeling

2.3.1

Inleiding

Voorschoten kent een geschiedenis die teruggaat tot in de prehistorie. De sporen van die geschiedenis dragen de sterke identiteit van Voorschoten en geven de gemeente een uniek karakter waarin het verleden doorleeft in het heden. In onderstaande paragraaf schetsen we de geschiedenis van Voorschoten door de eeuwen en besluiten we met een kernachtige samenvatting van de stedenbouwkundige en landschappelijke structuur die hier het resultaat van is.

2.3.2

De geschiedenis van Voorschoten door de jaren heen

Prehistorie Voorschoten is ontstaan op een strandwal parallel aan de Noordzeekust. De oudste sporen van bewoning zijn van de Vlaardingencultuur (3500–2500 v.Chr.). In Krimwijk zijn veenpaden gevonden uit de Late Bronstijd (1200–800 v.Chr.). De hogere, droge delen van de strandwal vormden een aantrekkelijke plek om te wonen: veilig, met beschikbaar drinkwater en omringd door natuur die voedsel bood zoals zaden, bessen, vis en wild. Deze vroege bewoners vestigden zich nabij waterwegen zoals de Vliet en hielden zich bezig met landbouw, veeteelt en visvangst. De lager gelegen moerassige delen en veengebieden lagen daartussen. Romeinse tijd en Middeleeuwen Aan het begin van onze jaartelling lag Voorschoten aan de noordgrens van het Romeinse Rijk, dicht bij Forum Hadriani (Voorburg) en het kanaal van Corbulo, dat oostelijk van het huidige dorp liep.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

Na het vertrek van de Romeinen raakte het gebied langzaam bevolkt. In de 9e eeuw worden nederzettingen als Lippinge, Fore (Veur) en Forschate (Voorschoten) genoemd. Rond deze tijd ontstond Voorschoten op een brede strandwal, bij een houten kerk aan een handelsroute, een belangrijke noord-zuidverbinding. Steeds meer mensen gingen in dit gebied wonen en er ontwikkelde zich een agrarische samenleving. De Graven van Holland gaven het gebied in leen voor ontginning. In de veengebieden werden sloten gegraven en polders ingericht. Dit leidde tot het kenmerkende strokenlandschap met kades, weteringen en molens. Veel van deze sloten kwamen uit op de Vliet en de Oude Rijn, die belangrijke afwateringsroutes vormden. De Klopperskade, Knipmolen en later gemaal De Vereeniging uit de 19e eeuw (ter vervanging van de Duivenvoordse Poldermolen) zijn hier nog overblijfselen van. In de Middeleeuwen verrezen kastelen als Duivenvoorde, Ter Horst en Rosenburgh, vooral onder invloed van de Heren van Wassenaer. Het gebied werd regelmatig getroffen door geweld en verwoestingen, zoals tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten en het beleg van Leiden. Vanaf de late Middeleeuwen groeide Voorschoten uit tot een centrum met handel, een dorpskerk en markten. In 1282 kreeg het dorp marktrecht van Floris V.

Dit recht om een markt te houden, trok handelaren, ambachtslieden en boeren aan en leidde tot meer handel en een grotere welvaart. De paardenmarkt op de Voorstraat herinnert daar nog aan. De Dorpskerk ontstond oorspronkelijk als houten kerk, werd daarna in steen herbouwd. De toren kreeg in de 1539 eeuw zijn huidige bakstenen vorm. Het kerkschip dateert uit 1868. Aan de oostzijde van de Voorstraat verrezen in de 17e eeuw het Ambachtshuis, waar het lokale bestuur zetelde, en het aangrenzende Baljuwhuis, waar recht werd gesproken.

18



2

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

Rond de zeventiende eeuw

Industriële revolutie tot aan heden

Na het vertrek van de Spanjaarden brak een bloeiperiode aan, mede dankzij de ligging van Voorschoten aan de weg tussen Leiden en Den Haag en langs de Vliet. In 1638 werd de Vliet vergraven tot trekvaart, wat de bereikbaarheid tussen stad en platteland sterk verbeterde. Door de import van goedkoop graan uit het Oostzeegebied konden lokale boeren zich specialiseren. Dit gaf de landbouw een impuls; boeren schakelden over op de productie van boter, kaas en vlas.

De aanleg van de spoorlijn tussen Den Haag en Leiden in 1843 en de bouw van het station bij de Papelaan versterkten de bereikbaarheid van Voorschoten. Samen met de al bestaande trekvaart maakte dit het dorp aantrekkelijk voor nieuwe bedrijvigheid. De agrarische economie van Voorschoten breidde zich hierdoor uit met ambachten. De familie Van Kempen vestigde hier in 1858 de Zilverfabriek op een deel van het voormalige landgoed Vredenhoef. Later volgden ook andere industrieën, zoals de IKI (Internationale Kunststoffenindustrie), een meubelfabriek, aardewerkfabriek Groenenveld en Kok Aluminiumproducten. Deze bedrijven trokken veel arbeiders aan, die zich in de nabijheid vestigden.

Vanaf de late Middeleeuwen veranderden houten boerderijen geleidelijk in stenen L-vormige en langhuisboerderijen. Veel van deze 16e- en 17e-eeuwse boerderijen zijn nog zichtbaar, vaak als groene erven als een kralensnoer op de randen van de strandwal. De aanleg van de trekvaart en de strategische ligging tussen Leiden en Den Haag trokken rijke stedelingen aan, die in het platteland investeerden om er ’s zomers te ontsnappen aan de drukte en stank van de stad. Zo ontstonden aan weerszijden van de Heerweg vele buitenplaatsen. Kastelen als Duivenvoorde, Rosenburg en Roucoop verloren hun verdedigingsfunctie en werden omgevormd tot landhuizen met parken. Sommige boerderijen werden verbouwd tot buitenverblijf, zoals Berbice en Bijdorp. Bijdorp is de enige buitenplaats die zijn oorspronkelijke ligging aan vaar- én landroute heeft behouden. In totaal verrezen er zo’n twintig buitenplaatsen, vaak omringd door groene tuinen en parken, met monumentale landhuizen. Ze gaven het landschap een groene en voorname uitstraling.

Vanaf het einde van de 19e eeuw groeide het dorp. Er kwam meer bebouwing rond het centrum en langs de hoofdwegen. Op verschillende plekken verrezen vrijstaande herenhuizen en villa’s, zoals Villa Helvetia aan de Leidseweg. Ook ontstonden kleinschalige uitbreidingswijken, zoals de middenstandswijk tussen Papelaan en Wijngaardenlaan, ontworpen door M.J. Granpré Molière in de jaren 1920. In 1924 werd de huidige Kruispuntkerk in gebruik genomen en een jaar later begon de bouw van het nieuwe Raadhuis. In 1936 werd het Burgemeester Berkhoutpark aangelegd als werkverschaffingsproject tijdens de crisisjaren. Tot na de Tweede Wereldoorlog heeft Voorschoten haar overwegend agrarische en groene karakter behouden. Begin 20ste eeuw kwamen daar op de zandgronden de tuinders en de bollencultuur bij. De bollenvelden op de plek van de huidige wijken Boschgeest en Adegeest en langs de Veurseweg kleurden in het voorjaar blauw, roze en geel van de bloeiende tulpen, hyacinten en narcissen.

In de 19e eeuw verdwenen enkele buitenplaatsen, maar kwamen er ook weer kleinere bij, zoals Klein Roucoop (gesloopt in 1975), Beresteijn en Klein Stadwijk.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

19



2

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

In 1939 werd ten oosten van de Voorstraat een terrein ingericht voor militaire doeleinden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebruikt door de Wehrmacht, en van 1946 tot 1961 was het landelijke marine opkomstcentrum (MOC) hier gevestigd. Het hoofdgebouw is nu in gebruik bij de gemeentelijke buitendienst. Na de oorlog groeide Voorschoten verder als forensendorp. Er verschenen nieuwe wijken, waaronder de Vlietwijk, Oranje- en Nassauwijk, Boschgeest, Noord-Hofland, Bijdorp, Starrenburg I en II, Krimwijk en het Voorsche Park. Boerderijen en bollenschuren verdwenen of kregen een andere functie binnen de nieuwe woonwijken. Zo werd het oude landschapspark van buitenplaats Adegeest een openbaar park binnen de gelijknamige wijk. Er werden bedrijventerreinen ontwikkeld om de lokale economie te versterken. In 1968 werd het oude centrum met onder meer de Voorstraat en Treubstraat aangewezen als Rijksbeschermd dorpsgezicht. De Schoolstraat groeide uit tot de centrale winkelstraat. Door de toename van verkeer werd in de jaren 60 de Koningin Julianalaan een belangrijke ontsluitingsroute. In de decennia daarna werd de Schoolstraat autovrij (1997) en later ook fietsvrij tijdens winkeltijden (2019).

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

20

2

2.3.3

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

Stedelijke en landschappelijke ontwikkeling in een notendop

De geschiedenis van Voorschoten en haar directe omgeving is afleesbaar in het Voorschoten van nu. In onderstaande afbeeldingen (figuur 4, 5 en 6) wordt de ontwikkeling van Voorschoten in drie fasen geschetst.

Fase 1 – Landschappelijke en bestuurlijke structuur (vóór 1850)

• Ontwikkeling concentreert zich langs een enkele noord-zuid georiënteerde landweg op een zandrug. • Het dorp vervulde een centrale functie voor bestuur, rechtspraak en religie in de regio met het Baljuwhuis, het Ambachtshuis en de Dorpskerk. • Fijnmazig stelsel van waterlopen tussen de Vliet en de weteringen zorgt voor afwatering van omliggende agrarische gronden. • Verkavelingsstructuren bepalen het open agrarische landschap, met kenmerkende elementen als sloten, bruggen, hekken en kleine boerenerven.

FIGUUR 4 - Stedenbouwkundige en landschappelijke ontwikkeling voor 1850

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

21

2

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

Fase 2 – Industrialisering, het spoor en buitenplaatsen (van 1850 tot 1945)

• De aanleg van de spoorlijn Leiden–Den Haag met station Voorschoten versterkt de bereikbaarheid van de gemeente en bevordert verstedelijking. • Langs de spoorlijn en in de nabijheid van het station ontstaan industrieën zoals de zilverfabriek, IKI, meubel- en een aardewerkfabriek. • Buitenplaatsen en bijbehorende parkachtige groengebieden verschijnen langs historische routes; deze versterken het lommerrijke karakter binnen en buiten de bebouwde kom. • De agrarische verkaveling in het buitengebied blijft grotendeels behouden en contrasteert met de compacte uitbreidingen rond het centrum. • Infrastructuur volgt de bestaande lijnen in het landschap, waardoor de historische structuur in stand blijft.

FIGUUR 5 - Stedenbouwkundige en landschappelijke ontwikkeling van 1850 tot 1945

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

22

2

OV E R D E G E M E E N T E VO O R S C H OT E N

Fase 3 – Naoorlogse groei, recreatie en regionale inbedding (vanaf 1945)

• Nieuwe woonwijken verrijzen buiten het historisch centrum, met herkenbare stedenbouwkundige opzetten per periode, vanaf de jaren ’50 tot heden. • De gemeente ontwikkelt zich tot forensengemeente in de regio tussen Leiden en Den Haag, met goede bereikbaarheid via weg en spoor. • Groene buffers zoals Vlietland, parkstructuren binnen de wijken en de Duivenvoordecorridor zorgen voor openheid, biodiversiteit en recreatieve waarde. • Waterstructuren worden geïntegreerd in woonwijken voor afwatering, beleving en ecologie. • De regionale openheid blijft behouden; uitbreidingen respecteren de schaal en landschappelijke identiteit van de gemeente.

FIGUUR 6 - Stedenbouwkundige en landschappelijke ontwikkeling vanaf 1945

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

23

3. De uitdagingen en kansen

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

24

3

3

De uitdagingen en kansen

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

De uitdagingen en kansen zijn verdeeld in drie aspecten, waar de volgende onderwerpen bij horen:

3.1 Inleiding Met alle kwaliteiten die er zijn, zijn er voor Voorschoten veel kansen, maar we staan ook voor een groot aantal uitdagingen. De uitdagingen vragen niet alleen ruimtelijk wat van ons, maar ook maatschappelijk. We moeten kijken naar het gebruik en de inrichting van onze omgeving en soms onze huidige manier van leven aanpassen. Dit hoofdstuk laat zien welke kansen er voor Voorschoten liggen en voor welke uitdagingen we staan. We willen slim omgaan met de uitdagingen. Daarom denken we na over hoe we, met oog voor onze kwaliteiten, van uitdagingen kansen kunnen maken. We zijn realistisch over uitdagingen en slaan de handen ineen - gemeente, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners en medeoverheden samen - om creatieve en duurzame oplossingen in gang te zetten.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

•

Zorgen voor een inclusieve samenleving: opgaven op het gebied van gezondheid en welzijn, maatschappelijke voorzieningen, wonen en ontspanning en recreatie.

•

Werken aan een toekomstbestendige economie: opgaven op het gebied van mobiliteit en economie.

•

Beschermen van het robuuste natuurlijk systeem: opgaven op het gebied van water en bodem, klimaat, natuur, energie en erfgoed.

De uitdagingen en kansen pakken we niet alleen op. We werken op verschillende vlakken samen met inwoners en ondernemers, maar bijvoorbeeld ook met buurgemeenten of de provincie. In dit hoofdstuk brengen we daarom in beeld hoe diverse samenwerkingen met buurgemeenten en het beleid van hogere overheden van invloed zijn op de keuzes die Voorschoten maakt.

25

3

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

3.2 Zorgen voor een inclusieve samenleving 3.2.1

Inleiding

Onze samenleving is volop in beweging. De geboortegolf na de Tweede Wereldoorlog zorgt nu voor vergrijzing. We leven steeds langer waardoor de bevolking groeit. Onze samenleving is diverser. Technologie is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Door deze sociaal-culturele ontwikkelingen veranderen onze behoeften.

3.2.2

De opgaven

1. Aansluiten op de woningbehoefte van een veranderende samenleving De bevolkingssamenstelling van Voorschoten verandert. Steeds meer mensen wonen alleen en het aantal senioren neemt toe (zie figuur 7). De huidige woningmarkt van Voorschoten bestaat voornamelijk uit duurdere eengezinswoningen (zie kader figuur 8). Betaalbare woningen voor starters of levensloopbestendige zorgwoningen voor senioren zijn in mindere mate beschikbaar. Het is voor jonge mensen moeilijk om stappen te zetten op de woningmarkt in Voorschoten en voor senioren zijn er weinig mogelijkheden waardoor doorstroming moeilijk op gang komt. Het is belangrijk om de komende jaren onze bestaande en nieuwe woningen aan te laten sluiten bij deze woningbehoefte zodat Voorschoten in de toekomst een dorp blijft voor alle leeftijden.

“

Op dit moment zijn er geen betaalbare appartementen waardoor jongeren vaak, gedwongen, thuis moeten blijven wonen.

Figuur 7 - Ontwikkeling van de bevolking naar leeftijdsklassen in Voorschoten (bron: abf_primos, 2023)

Woningmarkt 2023 (uit Woonvisie Voorschoten 2023-2027) In totaal telt de woningvoorraad 11.540 woningen, waar 11.400 huishoudens wonen. De woningmarkt van Voorschoten kenmerkt zich door voornamelijk duurdere eengezinswoningen. In 2023 was de WOZ-waarde per woning gemiddeld ¤486.000 in Voorschoten tegenover ¤419.000 in de regio Holland Rijnland (bron: CBS). Dit ligt 10% hoger dan het landelijk gemiddelde. We zien dat de woningvoorraad met name koopwoningen telt. Dit betreft 63% van de Voorschotense woningmarkt (in Nederland is dit 57,1%). Het restant is dus 37% en vertegenwoordigt de huurmarkt.

- Lid Jongerenraad Voorschoten Figuur 8 - Woningmarkt 2023 Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

26

3

2. Op peil houden maatschappelijke voorzieningen Steeds meer maatschappelijke voorzieningen staan onder druk, zoals onderwijs, sport en cultuur. Dit komt door schaarse middelen en oplopende personeelstekorten en doordat er steeds minder vrijwilligers te vinden zijn (zie tabel figuur 9). Samen met verenigingen en organisaties moeten we op zoek naar slimme oplossingen zodat onze maatschappelijke voorzieningen behouden blijven. Bijzondere aandacht daarbij verdienen de kwetsbare ouderen voor wie de nabijheid van voorzieningen een basisbehoefte is. Daarnaast is het belangrijk om samen met jongeren te kijken hoe Voorschoten ook voor hen een aantrekkelijk dorp kan blijven met voldoende activiteiten en voorzieningen die aansluiten bij hun wensen. Dit geldt ook voor het betrekken van nieuwkomers en expats bij onze samenleving.

“

Ga bouwen, investeren. Verbeter de infrastructuur. Voorzieningen zijn de sleutel voor succes. - Inwoner 54 jaar

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

Vrijwilligers percentage (%) 2016

2022

verschil

18 jaar en jonger

29,6

25

- 4,6

18 – 65 jaar

29,2

23,5

- 5,7

65 jaar en ouder

30,7

28,5

- 2,2

Figuur 9 - Percentage binnen een leeftijdsgroep dat als vrijwilliger actief is (bron: Buurtatlas, RIVM)

3. Stimuleren van een gezonde levensstijl Met de gezondheid van onze inwoners is het over het algemeen goed gesteld (zie figuur 10). De helft van onze inwoners voldoet aan de beweegrichtlijn en 7 op de 10 inwoners ervaart zijn of haar gezondheid als goed. Toch kampt bijna de helft van de inwoners ouder dan 18 jaar met overgewicht en zien we op wijkniveau verschillen. Welvaartsziekten zijn in toenemende mate een bedreiging voor de volksgezondheid. We willen dat iedereen in Voorschoten kan leven in goede gezondheid, passend bij zijn of haar situatie. Daarom moeten we stappen zetten in het stimuleren van een gezonde leefstijl, waarmee we welvaartsziekten aanpakken. De gezondheid van onze inwoners kunnen we bevorderen door onze openbare ruimte beweegvriendelijk en rookvrij (speel- en sportplekken) in te richten. Mensen zijn dan eerder geneigd de fiets te pakken, een stukje te wandelen of om buiten te sporten. We richten onze leefomgeving in zodat deze voor iedereen toegankelijk, bruikbaar én prettig is – ongeacht leeftijd, mobiliteit, afkomst of andere kenmerken. Bijvoorbeeld met verbeterde toegankelijkheid, inclusieve ontmoetings- en speelplekken en sociaal veilige routes.

27

3

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

4. Zorgen voor inclusieve mobiliteit Een inclusieve samenleving vraagt om een omgeving waarin iedereen volwaardig kan meedoen. Ook vanuit mobiliteit betekent dit dat mensen, ongeacht leeftijd, beperking of sociaal-economische achtergrond, veilig, zelfstandig en betaalbaar van A naar B moeten kunnen reizen. Een inclusieve mobiliteitsomgeving houdt rekening met uiteenlopende behoeften. Zo moeten looproutes, oversteken en haltes toegankelijk zijn voor mensen die slecht ter been zijn, bijvoorbeeld door voldoende rustpunten, drempelloze overgangen en langere oversteektijden bij verkeerslichten. Voor mensen met een visuele beperking zijn geleidelijnen, voelbare markeringen en auditieve signalen essentieel. Ook wordt er rekening gehouden met mensen die gevoelig zijn voor prikkels, door te zorgen voor duidelijke bewegwijzering, voorspelbare inrichting van de openbare ruimte en het vermijden van onnodige visuele of auditieve drukte. Zo zorgen we ervoor dat mobiliteit geen obstakel is, maar een toegangspoort tot volwaardige deelname aan de samenleving.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

28

3

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

FIGUUR 10 - Gezondheid in de gemeente Voorschoten (bron: Buurtatlas, RIVM). In de cirkels onder de kaart is te lezen hoeveel percent van de inwoners van Nederland en Voorschoten hun gezondheid als goed ervaart (links), voldoet aan de beweegrichtlijn (midden) en overgewicht heeft (rechts).

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

29

3

3.3 Zelfstandig, robuust en krachtig verbonden 3.3.1

Inleiding

De wereldeconomie heeft ons leven veranderd – producten en voedsel komen van over de hele wereld, en bedrijven spelen daarin een centrale rol. Tegelijkertijd vraagt de noodzaak tot verduurzaming om een economische koers waarbinnen meer rekening wordt gehouden met klimaat, energie, grondstoffen en biodiversiteit.

3.3.2

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

gemeente maar zorgt er ook voor dat dat onze winkelgebieden onder druk staan doordat inwoners naar de grote steden gaan voor winkels en horeca. Bovendien zorgt de toename van online winkelen ervoor dat mensen minder snel naar een fysieke winkel gaan. Hierdoor komen inkomsten van winkeliers onder druk te staan en neemt leegstand toe (zie figuur 11).

“

Voorschoten heeft in 2040 een dorpskern die bruist dankzij het ruime aanbod aan winkels, horeca en flexibele werkplekomgevingen. Het is daarmee een ontmoetingsplek voor jong en oud.

De opgaven - Lid Duurzaamheidstafel

1.

Zorgvuldig ruimtegebruik voor ondernemerschap

De economie van Voorschoten speelt zich af op onze bedrijventerreinen, bij de ondernemers in het centrum en de buurtwinkelcentra en bij zelfstandigen verspreid door de gemeente. De ruimte op onze bedrijventerreinen is schaars. Terwijl gelijktijdig in het centrum panden leegstaan. Deze disbalans staat de ontwikkeling van Voorschotense bedrijven in de weg. Als gemeente willen we de werkgelegenheid op peil houden en waar mogelijk vergroten. Een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige, circulaire en duurzame economie is het optimaal inzetten van de beschikbare ruimte. Waar bepaalde bedrijfsactiviteiten prima passen in woonomgevingen of het centrum, zijn andere bedrijfsactiviteiten beter passend op bedrijventerreinen. Er liggen kansen voor geschikte werklocaties en ruimte voor bedrijven in het stationsgebied vanwege de nabijheid van industrieterrein Dobbewijk en de goede aansluiting op het openbaar vervoer. 2.

Een levendig winkelgebied

Om het dorpscentrum levendig en aantrekkelijk te houden voor inwoners willen we het centrum de ‘huiskamer’ van Voorschoten maken waar het prettig verblijven is. Daarnaast zien we de laatste jaren dat beleven en verblijven steeds belangrijker worden in winkelgebieden. Mensen gaan niet alleen voor een boodschap de stad in, maar willen ook dat het winkelgebied een prettige plek is om langer te verblijven. De winkelgebieden moeten aantrekkelijk en onderscheidend zijn, met bankjes, groen en kunst en mogelijkheden voor andere diensten (bijvoorbeeld op het gebied van zorg en welzijn). Het toevoegen van woningen draagt bij aan de levendigheid en vitale winkelgebieden. De gemeente heeft hier al stappen in gezet.

“

Behoud kleine winkels. Dat maakt het centrum levendig. - Inwoner 38 jaar

De nabijheid van Leiden en Den Haag is enerzijds een voordeel voor onze

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

30

3

Verandering aantal fysieke winkelvestigingen, 2023* t.o.v. 2022

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

Doordat veel van onze inwoners buiten Voorschoten werken, is het met name in de spits druk. Daarnaast zorgt het gemotoriseerd verkeer voor luchtvervuiling en geluidshinder (zie figuur 12). Als gemeente willen we actieve en duurzame mobiliteit stimuleren, zoals lopen, fietsen en openbaar vervoer. Dit draagt bij aan de leefbaarheid doordat het zorgt voor minder luchtvervuiling, beweging bevordert en meer ruimte vrijkomt voor spelen, ontmoeten en groen (bijvoorbeeld doordat we minder autoparkeerplaatsen nodig hebben). Dit vraagt om een andere inrichting van onze straten en wegen. Het is belangrijk dat onze inwoners en ondernemers betrokken worden bij deze omslag.

Figuur 11 - Het aantal fysieke winkelvestigingen neemt met 2,9% af in Voorschoten (bron: CBS, 2023)

3.

Werken aan de overstap naar duurzame mobiliteit

Onze gemeente heeft grofweg twee hoofdontsluitingsassen. Tussen Leiden en Leidschendam: de Veurseweg -Leidseweg - Voorschoterweg en richting Wassenaar de Wijngaardenlaan - Papenlaan-west. Dit zijn de toegangswegen van ons dorp voor (vracht)auto’s, fietsers, wandelaars en de bus. Fietsers en voetgangers kunnen ook gebruik maken van de doorfietsroute langs het spoor. Er zijn enkele fiets- en voetgangersbruggen. Aan ‘de Oude Lijn’ tussen Rotterdam en Amsterdam liggen de stations Voorschoten en Leiden De Vink.

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

Figuur 12 - M  ilieugezondheidsrisico’s door onder andere geluid en luchtvervuiling spelen met name rondom de vier hoofdtoegangswegen (bron: Atlas leefomgeving, RIVM, 2020)

31

3

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

3.4 Beschermen van het robuust natuurlijk systeem 3.4.1

Inleiding

De gemeente Voorschoten staat, als gevolg van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies, voor grote opgaven op het gebied van energie, klimaatadaptatie, groen, bodem en water. Dit vraagt om een samenhangende toekomstgerichte aanpak.

3.4.2

De opgaven

1.

Rekening houden met het bodem- en watersysteem

Als gevolg van klimaatverandering (en menselijk handelen) is soms sprake van droogte en op andere momenten juist van wateroverlast. Daarbij vragen ook waterkwaliteit, verzilting en bodemdaling aandacht. Locaties voor woningbouw moeten we goed afwegen. Hierbij houden we rekening met zettingsgevoelige bodem en draagkracht van het bodemsysteem (zie figuur 13 en 14). De waterkwaliteit staat op sommige plekken onder druk. Dat komt mede door gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen, bemesting, microplastics en het gemengd rioolstelsel waardoor soms overstortingen richting het oppervlaktewater plaatsvindt. In het buitengebied van Voorschoten zit veel fosfor in de bodem waardoor extra maatregelen nodig zijn om de waterkwaliteit te verbeteren. Door meer uit te gaan van het bodem- en watersysteem, kunnen we duurzamer omgaan met onze omgeving. Dit vraagt ook regionale afstemming omdat het belang van het water- en bodemsysteem gemeentegrensoverschrijdend is.

“

Figuur 13 - Het buitengebied van Voorschoten is gevoelig voor bodemdaling (bron: Signaleringskaarten Bodem en Ondergrond, provincie Zuid-Holland)

Blijf letten op ons grondwaterpeil. - Inwoner 58 jaar

Figuur 14 - In een groot deel van Voorschoten is de potentie voor waterberging en opslaan van drinkwater redelijk (bron: Signaleringskaarten Bodem en Ondergrond, provincie Zuid-Holland))

Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040

32

3

2.

Aanpassen aan klimaatverandering

Door klimaatverandering hebben we vaker te maken met periodes van hitte, droogte of veel neerslag. Dit merken met name wijken met relatief veel verharding en weinig groen (zie figuur 15). Noord-Hofland, Krimwijk, Starrenburg en Vlietwijk hebben hier het meest mee te maken. Onze omgeving kunnen we klimaatadaptiever maken door groen, het liefst bomen, en water toe te voegen en rekening te houden met weersextremen. Dat vraagt om een andere manier van ontwerp, aanleg en beheer, zoals dat bij de herinrichting van de openbare ruimte in Adegeest plaatsvindt.

3.

D E U I T DAG I N G E N E N K A N S E N

Bevorderen van een gezond ecosysteem

Een gezond ecosysteem draagt bij aan water- en luchtkwaliteit, leefkwaliteit en gezondheid en betrokkenheid en bewustwording van inwoners bij natuur. Biodiversiteit is een belangrijk onderdeel van een gezond ecosysteem. In Nederland en ook in Voorschoten neemt de diversiteit aan planten en dieren af. Dit komt onder meer door klimaatverandering, doordat we onze omgeving intensiever gebruiken en groengebieden steeds meer versnipperd raken. En ook doordat we in de aanplant en het onderhoud van openbaar groen niet altijd rekening houden met biodiversiteit. We bestrijden invasieve exoten waar deze een bedreiging voor de gezondheid zijn. Door groengebieden beter te verbinden en in aanplant en beheer meer oog te hebben voor biodiversiteit, bij ruimtelijke ontwikkeling meer natuurinclusief te denken en ook in de landbouw biodiversiteit een plek te geven, kunnen we een gezond ecosysteem bevorderen.

“

De landbouw in het buitengebied zal meer circulair moeten worden en meer moeten bijdragen aan natuurwaarden en biodiversiteit. Ook voor de recreatie en ontspanning van de inwoners speelt het buitengebied een belangrijke rol. - Lid Vrienden van Voorschoten

Figuur 15 - Met name in en rondom het centrum van Voorschoten is er sprake van het stedelijk hitte-eiland effect (bron: Atlas Leefomgeving, RIVM, 2020)