Informatiebrief 28 2024 KBM Wmo (incl. bijlagen)

028

Informatiebrief

Zaaknummer:

Z/24/083174

Documentnummer:

393005

Datum:

30 april 2024

Onderwerp:

Evaluatie kostenbesparende maatregelen Wmo 2021

Portefeuillehouder:

Wethouder Schokker

Bijlage(n):

1. KBM Wmo raadsvoorstel 2021

Verzonden 30 april 2024

2. KBM Wmo evaluatie per maatregel 2024

Geachte Raad, In juli 2021 heeft de gemeenteraad een aantal kostenbesparende maatregelen Wmo vastgesteld (bijlage 1). Aanleiding voor het nemen van deze maatregelen was de toename van Wmo-kosten sinds 2019, welke onder andere voortkwam uit de invoering van het abonnementstarief en een toenemende vraag naar ondersteuning vanuit de Wmo. Op 12 oktober jongstleden heeft wethouder Schokker toegezegd de maatregelen over 2022 en 2023 te evalueren en de raad daarover te informeren voor de vaststelling van de begroting voor 2025 (toezegging 367). Conform deze toezegging informeert de wethouder de raad nu middels deze informatiebrief. In deze brief vindt u een samenvatting van de evaluatie. Bijlage 2 bevat per maatregel een gedetailleerde omschrijving en evaluatie. Samenvatting evaluatie In totaal zijn zeven maatregelen vastgesteld: 1. Financiële draagkracht betrekken bij Wmo-onderzoek 2. Communicatiecampagne zelfredzaamheid 3. Individueel advies zelfredzaamheid 4. Striktere uitvoering Wmo 5. Afschaffen meerkostenregeling 6. Algemene voorzieningen 7. Scootmobielpool Maatregel 1 en maatregel 7 zijn niet ten uitvoer gebracht, hiervoor was solide onderbouwing. Het niet uitvoeren van maatregel 1 was op verzoek van de Raad. Over het niet uitvoeren van maatregel 7 is de Raad geïnformeerd via de voorjaarsnota 2023.

Voor uitgebreidere Gemeente Voorschoten Leidseweg 25 | Postbus 393, 2250 AJ Voorschoten | T 14071 | E gemeente@voorschoten.nl | www.voorschoten.nl BTW NL 00179762B01 | KvK 27381083 | IBAN NL43 BNGH 0285 0796 70 | BIC BNGHNL2G

toelichtingen, zie bijlage 2. De overige maatregelen zijn daarentegen volgens de vaststelling geïmplementeerd en zijn positief geëvalueerd. •

Voor maatregel 2, 3 en 4 wordt geconcludeerd dat deze zijn geïntegreerd in de werkwijze team uitvoering.

•

Het afschaffen van de meerkostenregeling (maatregel 5) is uitgevoerd.

•

De voorzieningen die zijn opgezet n.a.v. maatregel 6 worden in standgehouden d.m.v. structurele subsidie aan Voorschoten voor Elkaar (zie toelichting bij het kopje “Lasten”)

Daarmee kunnen we de implementatie van de maatregelen nu als afgerond beschouwen. Kostenbesparing De raad besloot in 2021 om een besparing van € 150.000 op te nemen in de kaderbrief 2022 (beslispunt 3 in bijlage 1). Na besluitvorming bij de kaderbrief is dit in de Begroting 2022 als een structurele netto besparing op de Wmo verwerkt. Het voordeel van de afschaffing van de meerkosten (maatregel 5) is verwerkt in de voorjaarsnota 2022 en de kadernota 2023, dit betrof een structureel voordeel van € 35.000. Los van bovengenoemd eenmalig voordeel zijn kostenbesparingen als gevolg van de genomen maatregelen niet te kwantificeren: niet alleen is bij het opstellen van de preventieve maatregelen niet vastgesteld hoe kostenbesparing gemeten zou worden, een dergelijke meting vormt überhaupt een uitdaging bij preventieve maatregelen. Hoewel we op basis van de evaluatie veronderstellen dat de preventieve maatregelen hebben bijgedragen aan het verminderen van onnodige instroom richting de Wmo, zijn er te veel variabelen die dit causale verband in termen van kosten vertroebelen. Binnen de Wmo hebben we bovendien te maken gehad met algemene stijgingen van prijzen, verandering in het cliëntenbestand en de overgang naar het arrangementenmodel, wat het vergelijken van kosten bemoeilijkt. De besparing bleek derhalve niet haalbaar.

Hierom moest in de najaarsnota 2023 het budget voor Wmo (met name voor huishoudelijke ondersteuning) flink worden verhoogd. Ook in de begroting 2024 is het budget naar boven bijgesteld, waardoor de besparing per saldo is komen te vervallen. Lasten Voor de implementatie van maatregel 2, 3, 4 en 5 was geen financiële investering nodig. Voor het implementeren van maatregel 6 zijn subsidies verleend aan Voorschoten Voor Elkaar. Na

Pagina 2 van 3

evaluatie van deze opdrachten in 2023 zijn de lasten van deze subsidie ad € 49.000 structureel verwerkt in de begroting via de voorjaarsnota 2023 en de Kadernota 2024. Verwerking Kaderbrief 2022

Realisatie

Lasten

€0 (structureel)

€ 49.000 (structureel)

Kostenbesparing

€ 150.000 (structureel)

€ 35.000 (structureel)

Vooruitblik Hoewel de motivatie om kosten te besparen duidelijk is, wordt het beheer en de controle van kostenbesparingen binnen de Wmo bemoeilijkt door het feit dat effecten van maatregelen moeilijk gekwantificeerd kunnen worden (zie het kopje "kostenbesparing") en door het openeinde-financieringsmodel van de Wmo. Dit neemt niet weg dat we ons blijven inzetten op het versterken van het preventieve veld om onnodige toestroom richting de Wmo te beperken. Daarnaast zien we een groeiende trend van data-gedreven werken in andere gemeenten. We willen de komende periode onderzoeken of deze aanpak ook voor gemeente Voorschoten kan helpen bij het identificeren van kansen voor sturing, het evalueren van de effecten en daarmee het verkrijgen van meer grip op financiën.

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders,

E.A. van Wattingen, gemeentesecretaris

drs. N. Stemerdink, burgemeester

Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief.

Pagina 3 van 3

Bijlage 2 Kostenbesparende maatregelen Wmo Voorschoten 2021evaluatie per maatregel 1. Financiële draagkracht betrekken bij Wmo-onderzoek (beslispunt 1a in het raadsvoorstel)

Omschrijving De gemeente betrekt de financiële situatie in het verplichte Wmo-onderzoek (keukentafelgesprek) voor de Wmo voorziening “schoon huis” (huishoudelijke ondersteuning) en de als algemeen gebruikelijke aan te merken woon-en vervoersvoorzieningen. Op deze manier doet de gemeente een formeel moreel appel op de inwoner om de voorziening zelf te betalen. Zo wordt duidelijk dat onnodig gebruik van de maatwerkvoorziening ten koste gaat van anderen die zorg niet zelf kunnen betalen.

Evaluatie De toenmalige Raad heeft aan het college verzocht om deze specifieke maatregel, afwijkend van de andere voorgestelde maatregelen in het raadsvoorstel, niet vast te stellen. De wethouder heeft toegezegd om een informeel moreel beroep te doen op de burger (dit komt overeen met maatregel 2, 3 en 4). Achtergrond bij deze gang van zaken betrof de juridische onhaalbaarheid van maatregelen waarbij financiële draagkracht een rol speelt. Een dergelijke maatregel was weliswaar gebaseerd op een aanbeveling van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), maar bleek lastig houdbaar nadat enkele andere gemeenten na invoering werden berispt. Ook de VNG heeft deze aanbeveling later ingetrokken. Uit het oogpunt van de houdbaarheid van de Wmo, heeft het kabinet inmiddels besloten om voor alle Wmo-voorzieningen waar nu de vaste eigen bijdrage (het abonnementstarief) voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Deze wijziging gaat per 1 januari 2026 in. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien wordt in de komende periode op landelijk niveau verder uitgewerkt.

2. Communicatiecampagne zelfredzaamheid (beslispunt 1b in het raadsvoorstel)

Omschrijving De gemeente initieert een communicatiecampagne over zelfredzaamheid met als doel een verandering in mentaliteit te bewerkstelligen bij haar inwoners. In deze campagne worden inwoners die wellicht in de toekomst een Wmo-aanvraag zullen indienen, evenals hun sociale kring en maatschappelijke partners, opgeroepen om zelf verantwoordelijkheid te nemen en daarmee zorgkosten in de toekomst beheersbaar te houden.

Evaluatie De gemeente heeft enkele voorlichtingen toegevoegd aan de website en het meldingsformulier voor de Wmo. Ook heeft ze vanaf begin 2022 via de gemeentepagina in het Seniorenmagazine diverse artikelen geplaatst in het kader van zelfredzaamheid: •

Lente 2022: Na corona, weer een positieve kijk op de toekomst: Fietsmaatjes en bewegen voor ouderen in het Vliethuis.

• • • • • • •

Zomer 2022: meer tijd voor elkaar: ouderen 75+ worden bezocht, Alzheimercafé en buurtontmoetingsplekken, Herfst 2022: Gemiva biedt ondersteuning aan voor mensen met Niet aangeboren Hersenletsel en hun mantelzorgers w.o. een NAH-Lunch en lotgenotencontact. Winter 2022, Tentoonstelling en workshop ‘Gezien’ over leven met een oogaandoening of slechtziendheid. Lente 2023: donkere dagen offensief in Voorschoten over veiligheid in huis Zomer 2023: Buurtcentrum De Boschbloem is er voor iedereen. Herfst: 2023: de Allettahof, Buurtcentrum, is er ook voor iedereen en oud-wethouder Cramwinckel is actief als voorzitter. Winter 2023: de collectieve zorgverzekering van de gemeenten met extra korting op de aanvullende verzekeringspremie.

Het thema zelfredzaamheid is bovendien vooraanstaand in de gemeentelijke opdracht aan VVE. Niet alleen geven zij individueel advies (zie maatregel 3), ook organiseren ze de informatiebijeenkomsten “Zelfstandig ouder worden”. Tenslotte zijn de thema's zelfredzaamheid, gezondheid en actieve participatie van centraal belang in het Gezond en Actief Leven Akkoord, waar Voorschoten momenteel aanzienlijke investeringen in doet. Het uitvoeren van acties zoals hierboven beschreven is en blijft geïntegreerd in de ambtelijke werkwijze.

3. Individueel advies zelfredzaamheid (beslispunt 1c in het raadsvoorstel)

Omschrijving De gemeente investeert in individueel advies over zelfredzaamheid en legt daarbij de verbinding met Voorschoten Voor Elkaar.

Evaluatie VVE heeft als opdracht om inwoners te begeleiden bij lichte vraagstukken en daarmee onnodige Wmo-aanvragen te beperken. We zijn en blijven hiermee in nauw contact met VVE.

4. Striktere uitvoering Wmo (beslispunt 1d in het raadsvoorstel)

Omschrijving De gemeente investeert in de uitvoeringsorganisatie voor een striktere uitvoering van de Wmo.

Evaluatie Uiteraard moet het open-einde-financieringsmodel van de Wmo worden aangehouden. Daarom zijn we uitgekomen op onderstaande implementatie, die bij de uitvoering heeft geleid tot een verhoogd bewustzijn van de kosten, grondiger Wmo-onderzoek en betere doorverwijzing richting het preventieve veld. Er zijn aanpassingen gemaakt in zowel het meldingsformulier als het gespreksverslag van het keukentafelgesprek. Deze aanpassingen zijn gericht op het integreren van 5 stappen van zorgvuldig onderzoek binnen de Wmo en benadrukken het informele morele appel: hoewel de financiële situatie van een inwoner in het onderzoek niet expliciet wordt meegenomen, wordt er wel gestreefd naar het benutten van de eigen mogelijkheden van de inwoner, die van hun sociaal netwerk, of die van de eerstelijnsvoorzieningen, voordat er eventueel een beroep wordt gedaan op de Wmo. In lijn

hiermee heeft er een training in gesprekstechnieken plaatsgevonden om de uitvoering beter toe te rusten in het stellen van doeltreffende vragen tijdens het keukentafelgesprek. Deze onderwerpen zijn tevens consequent en expliciet behandeld in de overleggen tussen beleid en uitvoering. Om een betere connectie met het preventieve veld tot stand te brengen, is bovendien een structureel overleg tussen Wmo-consulenten en maatschappelijk werkers van VVE ingevoerd.

5. Afschaffen meerkostenregeling (beslispunt 1e in het raadsvoorstel)

Omschrijving De gemeente schaft de tegemoetkoming meerkosten Maatschappelijke Ondersteuning af. Deze tegemoetkoming maakte het voor mensen met een inkomen lager dan 130% van het Wettelijk Minimumloon mogelijk om een bedrag van 150,- te ontvangen uit het Wmo-budget. Deze tegemoetkoming werd als achterhaald beschouwd vanwege de invoering van de vaste eigen bijdrage (het abonnementstarief) en de mogelijkheid deze bijdrage ook via de collectieve zorgverzekering te laten vergoeden.

Evaluatie De tegemoetkoming is met de vierde wijziging van de Verordening Maatschappelijke Ondersteuning afgeschaft.

6. Algemene voorzieningen (beslispunt 2a en 2b in het raadsvoorstel)

Omschrijving Via subsidie aan VVE investeert de gemeente in het opzetten/uitbreiden van algemene voorzieningen voor meerdere doelgroepen. Hieronder valt onder andere het ontlasten van mantelzorger door de Odensehuiskamer voor te zetten1.

Evaluatie N.a.v. deze maatregel heeft de gemeente twee opdrachten (in de vorm van pilots) aan VVE gegeven: het opzetten van de Buurtcirkel en het opzetten/uitbreiden van dagactiviteiten. De Buurtcirkel is positief geëvalueerd en door VVE overgenomen in de vorm van “Buurtbuddies” (zie bijlage 3). De middelen voor het uitbreiden van de dagactiviteiten heeft VVE o.a. ingezet voor versterken van de Odensehuiskamer, het creëren van een extra ontmoetingsplek in samenwerking met Woonzorg en het organiseren van structurele lunches voor inwoners met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) en hun mantelzorger in samenwerking met Gemiva. Ook de samenwerking met gespecialiseerde zorgaanbieders en buurthuizen is versterkt om op deze manier beter zicht te krijgen op de behoefte van bewoners. Bovenstaande pilots worden gezien als een belangrijke stap in het verbreden van de toegang waarbij ook inwoners bij VVE terecht kunnen die anders een beroep zouden doen op de Wmo, bijvoorbeeld voor geïndiceerde dagbesteding. Na evaluatie van deze opdrachten in 2023 is subsidie ad € 49.000 structureel verwerkt in de begroting via de voorjaarsnota 2023 en de Kadernota 2024.

7. Scootmobielpool (beslispunt 2c in het raadsvoorstel) Omschrijving

Via subsidie aan VVE investeert de gemeente in het realiseren van een scootmobielpool. Daarbij worden specifieke stallingsfaciliteiten vastgesteld voor het reserveren van scootmobielen. Bovendien wordt er voorzien in haal- en brengdiensten. Met deze initiatieven is er minder noodzaak om individuele scootmobielen te verstrekken. Evaluatie Deze maatregel is niet geïmplementeerd, omdat er tijdens de uitwerking in samenwerking met VVE en aanbieders aanzienlijke praktische hindernissen naar voren kwamen. Hierover is de Raad geïnformeerd via de voorjaarsnota 2023. Het beheer, onderhoud en het opstellen van kaders met betrekking tot het recht op gebruik bleken complexer en tijdrovender dan oorspronkelijk gedacht. Bovendien bleek uit landelijke ervaringen dat er maar weinig succesvolle scootmobielpools waren en dat ze meer middelen vergden dan aanvankelijk verwacht. Aangezien het onze kleine gemeente ontbrak aan beschikbare capaciteit om dit efficiënt te realiseren, werd sterk vermoed dat de investering niet tot de beoogde kostenbesparing zou leiden.