Informatiebrief 095 Regiovisie Aanpak huiselijk geweld Hollands midden 2024-2028 (incl. bijlagen)

Vrouwenopvang organisaties in Hollands Midden werken volgens het principe ambulant, tenzij… De Nationale Ombudsman constateerde na onderzoek een aantal knelpunten in de Vrouwenopvang. Veel van deze knelpunten zijn inmiddels opgelost. Voor de overgebleven punten, zoals doorlopende schuldhulp voor vrouwen na het verlaten van de opvang, zijn sluitende afspraken bijna gerealiseerd. Het keurmerk ‘Veiligheid in de Vrouwenopvang’ (2019) is een kwaliteitskeurmerk en is een aanvulling op bestaande certificaten zoals ISO en HKZ. Kwaliteit van veiligheid is in het belang van vrouwen én mannen (en hun kinderen) die door opvangorganisaties bediend worden. Rosa Manus voldoet aan de eisen van het keurmerk. Vrouwenopvang Kwintes werkt er aan om aan de eisen te voldoen. Ouderenmishandeling Ambitie Ouderenmishandeling: 1. Verbeter signalering ouderengeweld 2. Vergroot meldingsbereidheid bij burgers en professionals 3. Organiseer de aanpak tegen financiële uitbuiting Door de afhankelijke positie van veel ouderen blijft de zichtbaarheid van ouderenmishandeling vaak lastig. Ouderenmishandeling is bij uitstek een onderwerp dat gemeenten zelf inhoud moeten geven. Veel gemeenten in Hollands Midden hebben inmiddels een lokale alliantie tegen financiële uitbuiting, waarin banken, notarissen en zorgpartijen samen werken.

Een aantal gemeenten heeft een beleidsplan opgesteld om ouderenmishandeling tegen te gaan. In Holland Rijnland kregen thuiszorg-medewerkers en andere organisaties die veel met ouderen werken scholing aangeboden om de signalering te verbeteren.

19

Complexe scheiding Rond echtscheidingen is er in de afgelopen jaren veel inzet geweest. Het landelijk Platform Scheiden zonder Schade deed onderzoek en ontwikkelde een stappenplan. Gemeenten uit Hollands Midden, preventie en lokaal team leverden hieraan een bijdrage. Eind 2021 is het landelijk programma afgerond en in maart 2022 is de eindrapportage Scheiden zonder Schade opgeleverd, waarin een nieuwe scheidingsaanpak is opgenomen. Als vervolg daarop is het leernetwerk Kind en complexe ouderrelaties van start gegaan. Lokaal wordt gewerkt aan de implementatie van de verschillende aanbevelingen.

20

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadhuis

Gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders Holland Rijnland

Stadhuisplein 1 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail Website www.leiden.nl/gemeente

24 oktober 2023 Z/23/3584690 Onderwerp Zienswijze op Regiovisie aanpak huiselijk geweld Hollands Midden 2024-2028 Datum

Contactpersoon

Ons kenmerk

Doorkiesnummer

Nikki Laurijsse 0628515351

Geachte gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders, Met deze brief informeren wij u over de nieuwe Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024-2028, die is vastgesteld voor inspraak. Geweld hoort nergens thuis, maar toch is huiselijk geweld het grootste geweldsprobleem in onze samenleving. De aanpak van huiselijk geweld is een complexe opgave waarin veel partijen een rol hebben. Een effectieve aanpak kan alleen door een gezamenlijke inspanning van inwoners, professionals en gemeenten worden bereikt. Gemeenten stellen periodiek een regiovisie op, om richting te geven aan de aanpak huiselijk geweld in de regio. De inspraakperiode duurt van 27 oktober 2023 tot en met 21 december 2023. Omdat uw gemeente onderdeel is van regio Hollands Midden, kunt u hierop uw reactie geven. Totstandkoming nieuwe regiovisie De huidige Regiovisie Geweld hoort nergens thuis 2019-2023 loopt ten einde. Daarom is een nieuwe regiovisie opgesteld, die hierop voortbouwt. De regiovisie is een richtinggevend document met beleidsdoelen en ambities die passen bij de aanpak in regio Hollands Midden en die aansluiten bij landelijke ontwikkelingen. In de visie zijn onder andere de ambities van het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming meegenomen. De visie is opgesteld door een regionale werkgroep.

Na het opstellen van een eerste conceptversie is om feedback gevraagd van ervaringsdeskundigen, organisaties die een rol hebben in de aanpak van huiselijk geweld en alle verantwoordelijke beleidsambtenaren uit de regio. In de versie die is vastgesteld voor inspraak zijn deze reacties reeds verwerkt.

Datum

24 oktober 2023

Kenmerk

Z/23/3584690

Pagina

Gemeente Leiden

2/2

Ambitie en doelstellingen De ambitie is om huiselijk geweld te voorkomen of zo vroeg mogelijk te signaleren en adequaat te reageren. In de aanpak staan een aantal uitgangspunten centraal:  Elkaars expertise vertrouwen: samen komen we verder.  Verantwoordelijkheid nemen: doen wat nodig is in samenwerking met andere domeinen.  Altijd praten mét betrokkenen en netwerk. Niet óver.  Betrokkenen voelen zich gehoord en geholpen. Daarmee staat het gezin centraal en sluit hulp daarop aan.  Inzetten ervaringsdeskundigen.  Werken volgens de visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid en een gezamenlijke visie op ‘gezinsgericht werken’ en ‘regie’. Aan de centrale ambitie en deze uitgangspunten wordt in de regio invulling gegeven via drie actielijnen, elk met een aantal doelstellingen: preventie en vroegsignalering, samenwerken en duurzaam oplossen en specifieke aandacht voor o.a. gendergerelateerd geweld, ouderenmishandeling en complexe scheidingen. Bij deze regiovisie wordt een uitvoeringsplan opgesteld, waarin de ambitie en doelstellingen omgezet worden naar acties en activiteiten. Het uitvoeringsplan wordt jaarlijks geactualiseerd. Rol van Leiden en inspraakproces De gemeenten Leiden en Gouda zijn centrumgemeenten voor de aanpak van huiselijk geweld in respectievelijk Holland Rijnland en Midden-Holland.

Hiervoor ontvangen zij rijksbudget in de vorm van een decentralisatie uitkering vrouwenopvang (DU VO) voor de aanpak huiselijk geweld in deze regio’s. Deze regiovisie is geschreven voor de veiligheidsregio Hollands Midden omdat veel organisaties op de schaal werken, zoals het Zorg- en Veiligheidshuis en Veilig Thuis. Het Colleges van Burgemeester en Wethouders van Leiden heeft de Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024-2028 vastgesteld voor inspraak. In Midden-Holland loopt een parallel proces. De inspraakperiode duurt tot en met 21 december 2023. In deze periode kunnen gemeenten, partners en inwoners een reactie geven op de regiovisie. Deze zienswijze en inspraakreacties worden waar passend verwerkt in een definitieve Regiovisie aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024-2028. Om te voorkomen dat er verschillende versies van de regiovisie worden vastgesteld, wordt de regiovisie in Holland Rijnland uiteindelijk vastgesteld door de gemeenteraad van Leiden. Midden-Holland doorloopt voor de vaststelling van de visie na inspraak een eigen proces. Het uitvoeringsplan van 2024 wordt dan ter kennisname bijgevoegd. Met deze brief nodigen we u uit uw zienswijze in te dienen op de Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024-2028. Met vriendelijke groet, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,

Aan: Van: Betreft:

het College van Burgemeester en Wethouders Adviesraad Sociaal Domein Voorschoten Advies m.b.t. concept-regiovisie Geweld Thuis Samen Aanpakken 2024-2028

Voorschoten, 26 november 2023

Geacht College, Op 31 oktober jl. organiseerde de ASDV voor de tweede maal een sociaal café, een bijeenkomst voor professionals die in Voorschoten werkzaam zijn in het sociale domein en hun ketenpartners zoals huisartsen, politie, medewerkers in het onderwijs en medewerkers van reclassering en Openbaar Ministerie. Het thema van de (korte) bespreking was dit keer Huiselijk geweld en kindermishandeling. Er kwamen op uitnodiging van de ASDV ongeveer dertig professionals naar het sociaal café. Op 2 november heeft de Gemeenteraad de brief van 24 oktober van de gemeente Leiden met betrekking tot de regiovisie Huiselijk geweld en kindermishandeling 2024-2028 van de regio HollandsMidden ontvangen. De centrumgemeente vraagt in die brief om een zienswijze op de conceptregiovisie. De ASDV hecht eraan u ongevraagd onderstaand advies te geven waarin tevens de inbreng van deelnemers aan het sociaal café is verwerkt, en hoopt daarmee bij te dragen aan een – gedragen – beleid voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in Voorschoten. 1. De huidige situatie in Voorschoten Hoewel er in de Voorschotense media zelden of nooit berichten van ernstige incidenten zijn, blijken huiselijk geweld en kindermishandeling er toch op relatief grote schaal voor te komen.

Voorschoten heeft – in elk geval over de periode tot eind ’22 – meer meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling dan er gemiddeld in het land worden genoteerd. Ook ten opzichte van de omliggende gemeenten in de regio hoort Voorschoten bij de koplopers. De cijfers van meldingen uit Voorschoten vertonen eind ’22 een stijgende lijn. Geweld tegen ouderen daarentegen stijgt wel in de omliggende gemeenten, maar blijft in Voorschoten op een stabiel niveau. Dat blijkt uit registraties van GGD Hollands Midden en Veilig Thuis. De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling vereist nauwe samenwerking in de gehele keten: politie, Openbaar Ministerie, maatschappelijk werk, jeugdzorg en jeugdbescherming, geestelijke gezondheidszorg en reclassering kunnen bij de aanpak van dit maatschappelijk probleem niet zonder elkaar. Samenwerking op brede schaal en vanuit een gedeelde visie is hierbij absoluut noodzakelijk. Omdat huiselijk geweld en kindermishandeling bijna per definitie crisissituaties veroorzaken, behoort ook de beschikbaarheid van voorzieningen voor een crisisaanpak tot de voorwaarden.

1

De ASDV krijgt door gesprekken met diverse instellingen en door reacties van professionals tijdens het sociaal café de indruk dat er in Voorschoten geen sprake is van samenwerking op brede schaal en vanuit een gedeelde visie. Ook zou er veel meer aandacht moeten zijn voor spoedeisende zaken. 2. De huidige situatie in de regio Onder regie van de centrumgemeenten Gouda en Leiden is een regiovisie Geweld thuis samen aanpakken, regiovisie Aanpak huiselijk geweld Hollands Midden 2024-2028 uitgewerkt. Deze regiovisie is een vervolg op de regiovisie Geweld hoort nergens thuis 2019-2023. De ambitie van de regiovisie 2024-2028 is huiselijk geweld te voorkomen, dan wel zo snel mogelijk te signaleren en adequaat op te lossen. Voor een adequate oplossing van huiselijk geweld is, zo stelt de conceptregiovisie, aandacht nodig voor alle leden van het gezin, het gezinssysteem en de mensen die om het gezin heen staan (pag.12). Onder de noemer ‘Samenwerken duurzaam oplossen’ (hoofdstuk 5.2) geeft de concept-regiovisie een zorgwekkend beeld van de huidige praktijk bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandling in de regio Hollands-Midden. Letterlijk staat er (pag. 15): ‘Op dit moment is nog onvoldoende sprake van aandacht voor alle gezinsleden. Gezinnen voelen zich te weinig gehoord en geholpen en moeten hun verhaal meerdere keren aan verschillende partijen vertellen.

De domeinen veiligheid, zorg en jeugd zijn nog niet optimaal met elkaar verbonden. Een gezin wordt nog niet altijd beschouwd als één geheel, want hulp en interventies aan jeugd en volwassenen zijn gescheiden, zowel op uitvoerings- als op beleidsniveau en financieel. Ook sluiten lokale en regionale hulp niet goed op elkaar aan en werken partners nog veel na en naast elkaar (…) en verstaat niet iedereen hetzelfde onder het begrip “regie”.’ Deze situatie betreft kennelijk de gehele regio, maar lijkt zeker ook van toepassing op Voorschoten. In de gewenste situatie die de concept-regiovisie schetst, dragen ‘partijen om het gezin heen’ gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor het stoppen en duurzaam oplossen van het geweld, zijn organisaties bereid te kijken naar eigen structuren die belemmerend werken en maken gemeenten gezinsgericht beleid. De concept-regiovisie stelt dat gemeenten in de regio verantwoordelijk zijn voor het organiseren van sterke lokale teams en het maken van samenwerkingsafspraken en dat zij moeten inspelen op lokale situaties die raken aan de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling (pag.19). De Adviesraad kan deze visie op de regie-taak van de gemeente en de noodzaak van lokale samenwerking alleen maar onderschrijven.

In 2022 heeft de Adviesraad in een ongevraagd advies ook aangedrongen op het instellen van interdisciplinaire wijkteams, waarin ketenpartners bij elkaar komen om met elkaar hun interventies af te stemmen. 3. Mogelijkheden voor verbetering van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling De deelnemers aan het sociaal café pleitten op 31 oktober onder meer voor: - onderzoek naar de oorzaken van het hoge aantal meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling vanuit Voorschoten; - verbetering van de samenwerking tussen instellingen en disciplines onder regie van de gemeente; - meer faciliteiten voor casemanagement en casusoverleg, waaronder financiële faciliteiten. In gesprekken voorafgaand aan het sociaal café was door verschillende professionals al gepleit voor: - betere organisatie van spoedhulp en crisisinterventie bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling, en een ‘tussenstap’ tussen het opleggen van een tijdelijk huisverbod en de start van hulpverlening; - ontwikkeling en inzet van multidisciplinaire wijkteams waarin ketenpartners zoals politie, maatschappelijk werk, ggz, jeugdwerk en jeugdzorg zo nodig aangevuld met Openbaar Ministerie en reclassering regelmatig met elkaar op casus- en procesniveau overleggen; - meer training en (opfris-)cursussen; - minder bureaucratie, zeker bij spoedeisende hulp. 4.

Advies Een snelle en duurzame aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling ontstaat niet vanzelf. Er is werk aan de winkel. De genoemde verbeterpunten zijn voor een belangrijk deel de 2

verantwoordelijkheid van uitvoerende instanties. Maar de gemeente zou, naar de mening van de ASDV, het initiatief en de regie moeten nemen. Over dat begrip ‘regie’ blijkt nogal eens verwarring te bestaan. Bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling moet op drie niveaus regie worden gevoerd. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen: • Regie op politiek-bestuurlijk niveau: hiermee wordt de verantwoordelijkheid van het lokale bestuur bedoeld. Elke gemeente draagt verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de inwoners en moet er dus voor zorgen dat (beleid voor) een effectieve aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling tot stand komt. • Proces- of ketenregie: om de uitvoerende organisaties bijeen te brengen en te zorgen voor afstemming en een sluitende samenwerking kunnen gemeenten een procesregisseur aanwijzen, bijvoorbeeld de GGD. Kleinere gemeenten kunnen die verantwoordelijkheid ook heel goed zelf nemen. In Voorschoten tonen ketenpartners bereidheid om samen te werken, maar zij blijken elkaar in de praktijk nogal eens moeilijk te kunnen vinden. Daarom is een initiatief van de gemeente in dezen meer dan wenselijk. • Casusregie: huiselijk geweld en kindermishandeling zijn complexe problemen waarvoor vaak verschillende vormen van hulp naast of na elkaar moeten worden geboden. Wat in zo’n geval nodig is, is casusregie ofwel casemanagement.

In sommige gevallen is behoefte aan zogenoemd intensief casemanagement. Deze regievorm is een verantwoordelijkheid van uitvoeringsinstanties. Daarbij kan gedacht worden aan Voorschoten voor Elkaar, maar er kunnen praktische redenen zijn (zoals het verloop van het hulpproces) om de verantwoordelijkheid voor casemanagement bij een andere organisatie te beleggen. De gemeente is er in elk geval verantwoordelijk voor dat ketenpartners in Voorschoten bij elkaar komen en met elkaar heldere afspraken maken over multidisciplinaire wijkteams, over samenwerking vanuit duidelijk gedefinieerde rollen en verantwoordelijkheden, en over een gezinsgerichte, systemische benadering. Ook moeten afspraken worden gemaakt over spoed- of crisisinterventies, zowel bij zaken waarvoor een tijdelijk huisverbod wordt opgelegd als bij andere spoedeisende zaken. Als die afspraken gemaakt zijn, zouden professionals bijgeschoold en getraind moeten worden. Het liefst in multidisciplinair samengestelde groepen zodat zij ook tijdens de scholing/training bekend raken met elkaars werkwijze en organisatie. Met name een systeemaanpak – zoals ook bepleit in de concept-regiovisie Geweld Thuis Samen Aanpakken – zou in die scholing/training aandacht behoeven, want een consequent doorgevoerde systemische benadering vraagt van alle betrokkenen kennis en vaardigheden die niet in elke beroepsopleiding worden meegegeven.

Het is uiteraard noodzakelijk een aantal zaken in regionaal verband uit te werken en af te stemmen, maar Voorschoten moet zeker ook in eigen huis zaken zoals hierboven beschreven in gang zetten. De Adviesraad heeft begrepen dat de gemeente niet met een zienswijze zal reageren op de voorliggende regiovisie. De ASDV heeft daar begrip voor, maar raadt u wel aan om naar aanleiding van de regiovisie een plan van aanpak op te stellen waarin u aan de gemeenteraad voorlegt welke stappen u gaat zetten om de regiovisie hier te implementeren en om de interdisciplinaire samenwerking te bevorderen, spoedeisende hulp en een systeemgerichte benadering te realiseren, om daarmee een nieuwe impuls en een verbeterslag te geven aan de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in Voorschoten. De ASDV is graag bereid daarover met u mee te denken. Namens de ASDV, Bruno van Dunné, voorzitter

3