Bijlage 3 Rapport Variabele tarieven voor het verminderen van restafval - Vervolgstap grondstoffenplan 2021-2025

Variabele tarieven voor restafval

29

5.1.4. Alternatieven & rol van de gemeente Een aantal personen is van mening dat er alternatieven en/of aanvullende maatregelen zijn die het restafval kunnen verminderen en afvalscheiding verbeteren: 1. het ‘belonen’ van weinig (rest)afval in plaats van ‘straffen’ van veel restafval; 2. het verminderen van afval aan de bron (bij producenten); 3. het afvalprobleem integraal aanpakken samen met andere sociaaleconomische en culturele opgaven; 4. organiseren van evenementen, zoals een kledingruil en opruimdagen, om bewustwording en gedragsverandering te stimuleren. “Je zou het ook kunnen omdraaien. Belonen in plaats van straffen.” Persoon 8 Daarnaast noemt bijna iedereen communicatie van de gemeente als cruciaal instrument ter verbetering van de afvalcijfers en ondersteuning van beleid. De juiste, doelgerichte communicatie kan bewustwording stimuleren en misschien zelfs gedragspatronen doorbreken. Een algemene bevinding is dat de gemeente hier meer op kan of moet inzetten. “We moeten de cijfers over de resultaten in Voorschoten met de inwoners delen. Communicatie is dus echt heel erg belangrijk. Anders komen er fabels over dat we al het afval toch allemaal bij elkaar flikkeren. We leven in het tijdperk van de fabeltjeskrant.” - Persoon 18

5.1.5. Conclusie Al met al zijn de meningen over variabele tarieven verdeeld. Een klein deel is overtuigd voorstander, een even klein deel is overtuigd tegenstander. De meeste personen zitten ergens in het midden. Zij twijfelen en zijn onzeker over de eventuele impact van het nieuwe systeem. Waar een klein deel voornamelijk beren op de weg ziet, zien de meesten de (mogelijke) voordelen van variabele tarieven in, mits er rekening gehouden wordt met belangrijke aandachtspunten. Het is aan de gemeente om die aandachtspunten aan te pakken en zo de inwoners van Voorschoten mee te nemen. Het grootste deel van de aandachtspunten is meegenomen in hoofdstuk 4 Variabele tarieven in Voorschoten. Daarnaast wordt in het uitvoeringsplan rekening gehouden met de aandachtspunten als ook in de berekening van de kosten voor het invoeren van variabele tarieven. Deze kosten worden in het volgende hoofdstuk toegelicht.

Variabele tarieven voor restafval

30

6.

Tarieven De inzameling van Voorschoten is goed voorbereid op een overstap op variabele tarieven. In tegenstelling tot andere gemeenten waar vooraf forse investeringen nodig zijn, is in Voorschoten de inzamellogistiek voor wat betreft software en inzamelvoorzieningen op orde. Er worden daarom ook geen aanbestedingen voorzien op dit vlak. Kijkend naar de huidige afvalstoffenheffing is de financiële uitgangspositie positief en kan de voorziening worden ingezet om de benodigde voorbereidingskosten te dekken. De kosten voor variabele tarieven worden in dit hoofdstuk in beeld gebracht verdeeld over 2025, 2026 en 2027. Ook wordt een bandbreedte gegeven van de potentiële afvalstoffenheffing gesplitst in een variabel tarief en een vast tarief. Afsluitend wordt een prognose gegeven van de verwachte gemiddelde heffing over de aankomende jaren.

6.1. Kosten overgaan op variabele tarieven In hoofdstuk 4 Variabele tarieven in Voorschoten is beschreven welke voorzieningen en wijzigingen er nodig zijn om variabele tarieven in te voeren. In onderstaande tabel wordt een samenvatting van de verwachtte kosten gegeven per huishouden per jaar op basis van deze wijzigingen. Dit betreft een concept berekening op basis van het 2024 prijspeil en geeft de mutaties weer ten opzichte van de begrote afvalbeheerskosten van de aankomende jaren. In 6.1.1 en 6.1.2 worden deze kosten verder toegelicht. In bijlage 2 zijn de berekeningen per jaar toegevoegd. Eenmalige kosten per hh/jaar 2025 2026 2027 Totaal

€ 7,10 € 13,90 € 5,70 € 26,70

Structurele kosten per hh/jaar n.v.t. € 14,90 € 2,10 € 17,00

Totale kosten per hh/jaar € 7,10 € 28,80 € 7,80 € 43,70

De voorbereidingskosten van 2025 en 2026 kunnen uit de voorziening worden gedekt als ook de eenmalige kosten voor 2027. Op basis van dit voorstel worden alleen de structurele kosten voor 2027 opgenomen in de heffing à € 2,10. Dit vermindert het stijgende effect op de afvalstoffenheffing voor inwoners. 6.1.1. Voorbereidingskosten Gedurende de voorbereidingsperiode in 2025 worden er enkele softwarematige kosten voorzien voor wat betreft het CMS, het bewonersportaal, de app en het uitrusten van de reservewagen. Ook worden de verzamelcontainers aangepast (30L trommel) op de locaties waar veel alleenstaanden wonen met de behoefte om vaker hun restafval kwijt te kunnen. Eenmalige kosten: Inzet herinrichten CMS en afhandeling containerbeheer Inworpverkleiners (30L) incl. plaatsing Eenmalige communicatiekosten wijziging OPK inzamelmiddel laagbouw

Variabele tarieven voor restafval

Kosten per jaar € 12.000,00

Kosten per hh/jaar € 1,04

€ 19.360,00 € 22.085,53

€ 1,67 € 1,91

31

Uitrusten reservewagen met software Inrichten bewonersportaal Inrichten Kliko app Kliko app (per download) Onvoorzien (5% op eenmalige kosten) Totale kosten Variabele tarieven 2025

€ 18.150,00 € 605,00 € 1.984,40 € 3.360,51 € 3.877,27 € 81.423,00

€ 1,57 € 0,05 € 0,17 € 0,29 € 0,34 € 7,10

Gedurende 2026 wordt de koppeling met de BSGR en de gegevensoverdracht in orde gebracht en de informatiebeveiliging uitgebreid getest. Daarnaast worden sorteeranalyses uitgevoerd om zicht te houden op de kwaliteit van de grondstoffen voor en na het invoeren van variabele tarieven. Gedurende het jaar wordt de communicatie opgestart richting inwoners. Een belangrijke kostenpost waar nog geen duidelijkheid over is zijn de kosten die de BSGR voorziet jaarlijks te maken voor het opleggen van de aanslag in het nieuwe systeem. Uit overleg is een initieel bedrag naar voren gekomen wat in de kostenberekeningen is opgenomen. Dit bedrag is nog niet gespecificeerd en verdere specificatie wordt afgewacht. Dit bedrag ligt ruim boven vergelijkbare tarieven voor deze dienst en is daarmee de hoogste kostenpost. Wijziging van dit bedrag na verdere overleg met de BSGR kan de verwachte kosten, en daarmee de hoogte van de tarieven, verlagen.

Eenmalige kosten: Inzet herinrichten CMS en afhandeling containerbeheer Hotspotmeting Sorteeranalyses DPIA intern en koppeling BSGR Eenmalige communicatiekosten invoering variabele tarieven Onvoorzien, 5% op eenmalige kosten Subtotaal eenmalige kosten 2026 Structurele kosten: Gegevensoverdracht van Kliko naar BSGR Afname bewonersportaal Kliko Kliko app - jaarlijkse wijzingen (Verhoging) kosten BSGR Onvoorzien, 5% op structurele kosten Subtotaal structurele kosten 2026 Totale kosten Variabele tarieven 2026

Kosten per jaar € 12.000,00

Kosten per hh/jaar € 1,04

€ 14.520,00 € 43.560,00 € 12.100,00 € 70.010,60

€ 1,25 € 3,76 € 1,05 € 6,05

€ 7.609,53 € 159.801,00

€ 0,66 € 13,90

Kosten Kosten per per jaar hh/jaar € 3.025,00 € 0,26 € 7.260,00 € 0,63 € 470,47 € 0,04 € 153.113,40 € 13,23 € 8.193,44 € 0,71 € 163.869,00 € 14,90 € 323.670,00 € 28,80

6.1.2. Kosten 2027 In het begin van 2027 staat toezicht en handhaving centraal. De eerste maanden wordt extra personeel ingezet als ook meer inzet van structurele aard op het domein afval in de jaren erna. Verder is een structureel bedrag opgenomen voor het flankerend beleid, of te wel de compensatiemaatregelen.

Variabele tarieven voor restafval

32

Bij het invoeren van variabele tarieven veranderen de kosten en opbrengsten voor de inzameling en verwerking van het restafval en de grondstoffen. Op basis van de verwachte milieuwinst is deze mutatie ten opzichte van de begroting berekend. Als de hoeveelheid tonnage restafval afneemt zullen de kosten voor de verwerking van het restafval en daarmee de verbrandingsbelasting afnemen. Er wordt een afname van de inzamelkosten van het restafval verwacht tussen de 15% - 30%. Verzamelcontainers zitten minder snel vol en er staan minder bakken aan de straat waardoor restafvalroutes efficiënter en minder frequent gereden hoeven te worden. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat de kosten niet per route worden bijgehouden. Hierdoor is het niet mogelijk om de lagere kosten voor de inzet van het personeel in de berekening mee te nemen. De berekening is conservatief ingezet op 15% afname van de als inzameling restafval aangemerkte kosten in de begroting. Voor de grondstoffen wordt het volgende voorzien:  Het aandeel gft en etensresten neemt toe. De verwerkingsprijs van gft is vergelijkbaar met verwerkingsprijs van restafval (excl. verbrandingsbelasting). De kosten voor het verwerken van het gft stijgen licht.  Het aandeel glas en papier neemt toe. Beide grondstoffen hebben opbrengsten die licht zullen toenemen.  Textiel wordt kostenneutraal ingezameld en verwerkt.

De kosten en opbrengsten kunnen tegen elkaar worden weggestreept.  Het verwachtte aandeel PMD wordt gelijk gehouden aan het huidige aandeel (12kg per inwoner). De vergoeding vanuit Verpact voor het nascheiden blijft gelijk. Eenmalige kosten: Extra inzet handhaving Extra inzet buitendienst Onvoorzien, 5% op eenmalige kosten Subtotaal eenmalige kosten 2027 Structurele kosten en opbrengsten:

Kosten per jaar € 46.800,00 € 15.250,00 € 3.102,50 € 65.153,00

Kosten per hh/jaar € 4,04 € 1,32 € 0,27 € 5,70

Gegevensoverdracht naar BSGR Afname bewonersportaal Kliko app - jaarlijkse wijzingen (verhoging) kosten BSGR Structurele inzet buitendienst Structurele inzet handhaving Doorlopende communicatie afvalscheiding Flankerend beleid

Kosten Kosten per per jaar hh/jaar € 3.025,00 € 0,26 € 7.260,00 € 0,63 € 470,47 € 0,04 € 153.113,40 € 13,23 € 10.000,00 € 0,86 € 12.200,00 € 1,05 € 42.006,36 € 3,63 € 10.000,00 € 0,86

Gft-afval toename opbrengsten/kosten Papier toename opbrengsten/kosten Textiel toename opbrengsten/kosten Glas toename opbrengsten/kosten

€ 24.032,97 € -8.317,65 €€ -4.841,05

Variabele tarieven voor restafval

€ 2,08 € -0,72 €€ -0,42

33

(Fijn) restafval+PMD afname inzamelkosten Vermeden verwerkingskosten (fijn) restafval Nascheidingsvergoeding Vermeden verbrandingsbelasting (fijn) restafval Onvoorzien, 5% op structurele kosten Subtotaal structurele kosten 2027 Totale kosten Variabele tarieven 2027

€ -63.625,65 € -5,50 € -113.335,81 € -9,79 €€ -60.083,29

€€ -5,19

€ 11.903,76 € 23.809,00 € 88.962,00

€ 1,03 € 2,10 € 7,80

6.2. Bandbreedte vast tarief en variabel tarief In het variabele tarievensysteem worden de kosten toegerekend op basis van het aantal kilo’s restafval van eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens. Dit is een wijziging ten opzichte van de huidige situatie waarbij het type woning het uitgangspunt vormt. Nu alle inwoners toegang hebben tot voorzieningen voor het scheiden van afval is er geen onderscheid meer in kosten voor hoogbouw of laagbouw. Het tuinafval vormt een zeer klein onderdeel van de inzameling en valt weg ten opzichte van de kosten voor de inzamelroutes van het restafval en de grondstoffen. Door de heffing te koppelen aan het aantal kilo’s restafval krijgt een inwoner regie over de hoogte van de eigen afvalstoffenheffing. Op basis van ervaringen en verwachtingen is de volgende conceptberekening van het gemiddelde tarief tot stand gekomen. De kosten worden in dezelfde verhouding aan eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens toegewezen als in de huidige systematiek wordt gehanteerd. Onderstaande tabel geeft een bandbreedte waarin enkel de mutaties ten opzichte van de begroting op basis van de benodigde kosten voor het invoeren van variabele tarieven zijn opgenomen. Aan het eind van elk jaar worden de definitieve tarieven vastgesteld bij de behandeling van de verordening afvalstoffenheffing.

Bandbreedte Eenpersoonshuishouden tarieven Vast tarief € 335 - € 350 Variabel tarief € 3 - € 4,50 container Variabel tarief € 0,75 - € 1,20 zak Variabel tarief € 0,38 - € 0,60 kleine inworp zak Gemiddeld tarief per € 370 - € 385 jaar

Meerpersoonshuishouden € 455 - € 470 € 3 - € 4,50 € 0,75 - € 1,20 € 0,38 - € 0,60

€ 525 - € 540

Uitgangspunt voor de tarifering is het inzetten van een prikkel die zodanig gebalanceerd is dat deze leidt tot betere afvalscheiding, maar niet leidt tot problemen met het onjuist aanbieden van afval (zoals dumpingen, bijplaatsingen en vervuiling van andere stromen zoals gft). Tegelijkertijd wordt er rekening gehouden met het PMD in het restafval wat inzamel en verwerkingskosten geeft die een inwoner niet kan voorkomen. Daarnaast mag de tarifering niet leiden tot de

Variabele tarieven voor restafval

34

variabele tarieven paradox waarbij er bij te veel scheiden een financieel tekort ontstaat. Wanneer het variabele deel van de heffing (het deel waar de inwoners invloed op hebben door meer of minder vaak restafval aan te bieden) te hoog is in vergelijking met het vaste deel (welke onafhankelijk van het aantal aanbiedingen wordt opgelegd), bestaat het risico dat er aan het eind van het jaar een te lage dekking bestaat voor de kosten. In het variabele tarief zitten enkel de kosten voor de verwerking van het restafval opgenomen. In het vaste tarief zitten alle andere afvalbeheerskosten opgenomen. Als er meer restafval wordt aangeboden door inwoners dan verwacht, wordt dit gedekt vanuit het variabele tarief en andersom. In dit scenario wordt geen risico genomen. Het gevolg is een hoog vast tarief en laag variabel tarief. Het gevolg van het gekozen scenario is dat de financiële prikkel voor een inwoner om beter te scheiden aan de lage kant ligt en het financiële voordeel wat er mee te behalen valt relatief weinig is ten opzichte van het vaste tarief. Bij andere gemeenten is naar voren gekomen dat een financiële prikkel altijd effect heeft ook als deze minimaal is. De milieuwinst van minder restafval verbranden speelt hierin ook een rol. Daarbij wordt in deze berekening gekeken naar het effect op de gemiddelde afvalstoffenheffing.

Op individueel niveau kunnen inwoners die goed scheiden hier meer profijt van hebben. Een ander scenario is het risico verhogen en een deel van de inzamelkosten voor het restafval ook opnemen in het variabele tarief. Omdat op het moment de kosten niet op route niveau worden bijgehouden is het lastig te voorspellen of de inkomsten uit het variabele tarief de kosten zullen dekken wat een groter risico met zich mee brengt. Daar staat tegenover dat eventuele financiële tegenvallers binnen afval tot op zekere hoogte kunnen worden opgevangen door de aanwezige voorziening. In de definitieve berekening van de tarieven voor 2027 kan deze risico afweging opnieuw worden gemaakt.

6.3. Lange termijn ontwikkeling gemiddelde afvalstoffenheffing Variabele tarieven worden gezien als een middel om de kosten op de lange termijn te drukken en een gemeente meer grip te geven op de aanhoudende kostenstijging van het afvalbeheer. Onderstaande grafieken geven een prognose voor de hoogte van de afvalstoffenheffing over de aankomende jaren. Deze prognose is gebaseerd op de verwachte indexatie, de verwachte ontwikkeling in het aantal kilo’s restafval en de verwachte ontwikkeling van de verbrandingsbelasting en CO2-heffing voor restafval. In de grafieken is de verwachting weergegeven van het gemiddelde tarief met het huidige beleid (groene lijn) en het gemiddelde variabele tarief (blauwe lijn) over de aankomende jaren. Waarbij de voorbereidingskosten worden gedekt uit de voorziening. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen het gemiddelde tarief voor eenpersoonshuishoudens en voor meerpersoonshuishoudens.

Variabele tarieven voor restafval

35

Prognose eenpersoonshuishoudens €450,00 €440,00 €430,00 €420,00 €410,00 €400,00 €390,00 €380,00 €370,00 €360,00 2025

*2026

*2027

*2028

*2029

Variabel tarief zonder voorbereidingskosten

*2030

*2031

huidig beleid

Prognose meerpersoonshuishoudens €620,00 €610,00 €600,00 €590,00 €580,00 €570,00 €560,00 €550,00 €540,00 €530,00 €520,00 €510,00 €500,00 2025

*2026

*2027

*2028

*2029

Variabel tarief zonder voorbereidingskosten

*2030

*2031

huidig beleid

Op basis van deze grafieken wordt zichtbaar dat de afvalbeheerskosten de aankomende jaren blijven stijgen. Met het invoeren van variabele tarieven wordt op de lange termijn geen daling van het gemiddelde tarief tot stand gebracht maar wordt de stijging van de kosten afgezwakt. Een belangrijke kanttekening bij deze prognose is het nog onbekende tarief van de BSGR voor het opleggen van de belastingaanslag. Als dit tarief meer in lijn komt met vergelijkbare tarieven van een belastingsamenwerking geeft de grafiek een ander beeld weer. Ter illustratie is dit weergegeven in onderstaande grafieken.

Variabele tarieven voor restafval

36

6.4. Conclusie Voorschoten is goed voorbereid op de invoering van variabele afvalstoffenheffingen dankzij een solide logistieke basis en voldoende financiële middelen om voorbereidingskosten te dekken. De initiële investeringen, verdeeld over 2025, 2026 en 2027, zijn relatief laag en haalbaar binnen de huidige voorziening. Vanaf 2027 worden alleen de structurele kosten doorberekend in de tarieven, wat de impact op de kosten voor inwoners beperkt.  Uit de voorziening te dekken kosten: € 32,20 per huishouden  Op te nemen kosten: € 2,10 per huishouden

Variabele tarieven voor restafval

37

Het voorgestelde variabele tarievensysteem koppelt de kosten van restafval direct aan het gebruik, waardoor inwoners meer regie krijgen over hun eigen afvalstoffenheffing. Deze aanpak stimuleert afvalscheiding, terwijl het financiële risico voor de gemeente beperkt blijft. Wel is het van belang de verhouding tussen het vaste en variabele tarief zorgvuldig te monitoren om een stabiele dekking van de kosten te waarborgen. Hoewel de invoering van variabele tarieven de kostenstijging op lange termijn kan afremmen, blijven de totale afvalbeheerkosten toenemen. Een belangrijke factor hierbij is het nog niet gespecificeerde tarief van de BSGR voor belastingaanslagen, dat een zeer grote invloed heeft op de uiteindelijke tarieven. Met dit voorstel wordt een belangrijke stap gezet richting een duurzamer en financieel beheersbaar afvalbeheersysteem, waarbij zowel de milieudoelstellingen als de betaalbaarheid voor inwoners centraal staan.

Variabele tarieven voor restafval

38

7.

Bijlagen

7.1. Bijlage 1 Kernpuntenanalyse gesprekken variabele tarieven 7.1.1. Introductie In oktober en november 2024 is de gemeente in gesprek gegaan met inwoners en sleutelfiguren uit Voorschoten over hun perspectieven op de invoering van variabele tarieven. Sleutelfiguren zijn mensen van (belangen)organisaties die in direct contact staan met inwoners voor wie dit onderwerp relevant is. De uitkomsten hiervan dienen ter ondersteuning van het aanstaande raadsvoorstel in 2025, waarin de gemeenteraad besluit over het al dan niet invoeren van variabele tarieven op restafval. Doel van de gesprekken was om een beter beeld te creëren wat inwoners van gemeente Voorschoten van het variabele tarief vinden en wat de mogelijke gevolgen zijn voor inwoners van een eventuele invoering. Deze analyse geeft de belangrijkste uitkomsten uit de gesprekken weer, gegroepeerd in relevante thema’s die in de gesprekken aan bod zijn gekomen. 7.1.2. Deelnemers De resultaten zijn op basis van 9 gesprekken met in totaal 13 inwoners en 7 sleutelfiguren. Alle deelnemers wonen in Voorschoten. De inwoners die zijn gevraagd om deel te nemen zijn uitgenodigd omdat een eventuele invoering van variabele tarieven (mogelijk) meer gevolgen voor deze groep heeft (bijvoorbeeld jongeren, ouderen en minimahuishoudens).

De sleutelfiguren zijn gevraagd omdat ze inwoners uit bovenstaande groepen representeren, of omdat ze zich bezighouden met het thema afval/ circulariteit/ duurzaamheid. 7.1.3. Overzicht gesprekken Gesprek 1

Aantal personen 4

Inwoner / sleutelfiguur Inwoners

2

3

Inwoners

3

4

Inwoners

4

2

Inwoners

5

1

Sleutelfiguur

Jongerenraad Voorschoten

6

1

Sleutelfiguur

Adviesraad Sociaal Domein

7

2

Sleutelfiguren

Duurzaamheidstafel Voorschoten

8

1

Sleutelfiguur

Vrienden van Voorschoten

9

2

Sleutelfiguren

Vereniging Ouderenbelang Voorschoten

Totaal

20 personen

Organisatie

7.1.4. Analyse Persoonlijk/achtergrond Woonsituatie  Een aantal personen woont in een appartement/bovenwoning zonder tuin. Deze mensen brengen hun afval weg naar (ondergrondse) containers. De

Variabele tarieven voor restafval

39

meeste personen wonen in een eengezinswoning met tuin. Bij deze mensen wordt het restafval, gft en oud papier, dat ze aanbieden in containers, aan huis opgehaald. Afval & afvalscheiding Afval scheiden  De meeste personen doen hun best om verschillende afvalstromen zoveel mogelijk gescheiden aan te bieden. Daarbij scheiden de meesten in ieder geval OPK en glas, en een groot deel scheidt ook het gft-afval. Een enkeling gooit alles in dezelfde container, bij het restafval.  Drie personen geven aan dat ze wel gft willen scheiden, maar dat moeilijk vinden vanwege de stank die daarbij vrijkomt. Voor inwoners van appartementen is dit, in combinatie met ruimtegebrek, een reden om gft in beginsel al niet te scheiden. Voor inwoners van eengezinswoningen is het een reden om gft in sommige situaties (bijvoorbeeld bij warm weer of bepaalde soorten voedselafval) in de restafvalbak te gooien.  Een aantal personen snapt niet goed waarom de gemeente heeft besloten om het PMD niet langer gescheiden in te zamelen, maar samen met het restafval. Zij vinden dat jammer. Eén persoon geeft aan het fijn te vinden omdat het nu gemakkelijker is. Voorzieningen voor afvalscheiding  Vijf personen geven actief aan ontevreden te zijn over het ingevoerde tarief van €25 voor het laten ophalen van grofvuil aan huis, omdat dit te duur is.

Dit, of het feit dat personen geen auto hebben of willen rijden, leidt ertoe dat sommigen af en toe hun (kleine beetje) grof afval bij dat van de buren leggen wanneer die het laten ophalen.  Over het algemeen zijn personen tevreden over de voorzieningen voor afvalinzameling in de gemeente. Echter wordt ook benoemd dat met name in de Vlietwijk de voorzieningen vaak een rommel zijn met veel (verkeerd) afval naast de containers. Afvalstoffenheffing & kosten Hoogte afvalstoffenheffing  Bijna niemand weet hoe hoog de afvalstoffenheffing precies is. Een deel van de personen geeft ook aan zich niet druk te maken over deze kosten. Een aantal personen geven ook aan dat ze de heffing vrij hoog vinden (ook al weten ze niet precies hoe hoog deze is). Zorgen over stijgende kosten  De groep die aangeeft de afvalstoffenheffing hoog te vinden maakt zich ook zorgen over de stijgende kosten voor afvalinzameling en -verwerking.  Jongeren, ouderen en minima maken zich over het algemeen het meeste zorgen over de hoge kosten voor afval, of worden het meest door geraakt, geven meerdere personen aan. De gemeente zou hier meer rekening mee moeten houden. Variabele tarieven

Variabele tarieven voor restafval

40

‘De vervuiler betaalt’  De meningen over variabele tarieven zijn verdeeld. Niet alle inwoners van Voorschoten zijn overtuigd voor- of tegenstander van het principe. Een klein deel van de personen is overtuigd voorstander en een even klein deel is overtuigd tegenstander. De meeste personen bevinden zich ergens in het midden. Of deze personen de invoering van variabele tarieven wel of geen goed idee vinden, is afhankelijk van allerlei verschillende factoren. Voor de meesten is het onduidelijk wat de precieze impact van een eventuele invoering van zo’n systeem zou zijn, op hunzelf, hun mede-inwoners, hun wijk en de gemeente.  Er is dus niet één duidelijke mening over variabele tarieven. Wel duidelijk is dat personen die in eerste instantie aarzelend of negatief zijn over het idee, in de loop van het gesprek laten blijken dat ze er onder de ‘juiste’ omstandigheden voorstander van (kunnen) zijn. Andersom komt het niet voor dat personen die in eerste instantie relatief positief zijn over variabele tarieven, hier later op terugkomen.  Argumenten vóór variabele tarieven: o Het is eerlijker; als je meer verbruikt moet je ook meer betalen o Het is beter voor het milieu o Het is goedkoper voor een groot deel van de inwoners.

Meerdere personen geven aan dat ze denken minder afvalstoffenheffing te moeten betalen als variabele tarieven worden ingevoerd o Het is goedkoper voor de gemeente o Het stimuleert bewustwording o Afvalcijfers zijn duidelijk in beeld, en probleemlocaties kunnen beter worden aangepakt met maatwerk  Argumenten tegen variabele tarieven: o Het zorgt voor meer afvaldumping (‘in de sloot’ en ‘in de container van de buren’) en bijplaatsingen o Het is oneerlijk voor inwoners die veel afval produceren en daar niets aan kunnen doen (bijv. ouderen met luiers) o Veel mensen zijn niet bezig met afval scheiden (ze hebben genoeg andere problemen en/of het interesseert ze niet) en zullen dat ook niet gaan doen als ze er voor moeten betalen o De kern van het probleem wordt niet aangepakt; bij bepaalde groepen moet een gedragspatroon doorbroken worden en dat lukt niet door een prijskaartje te hangen aan restafval. Er is niet alleen een afvalprobleem, maar er zijn veel problemen – waarvan (rest)afval een onderdeel is – die integraal moeten worden aangepakt. o Afvalstoffenheffing is een solidair principe en moet voor iedereen gelijk zijn o Het verlaagt het gemak van afval weggooien/scheiden; mensen moeten meer hun best gaan doen om afval te scheiden en daar hebben ze geen zin in o De container voor restafval gaat stinken na een paar weken niet geleegd te zijn, ook al zit er alleen restafval in.

Een deel van de personen ziet zowel voor- als nadelen bij variabele tarieven. Het grootste deel van deze mensen ziet de voordelen er van in mits rekening wordt gehouden met belangrijke aandachtspunten:

Variabele tarieven voor restafval

41



  





 

Er moet maatwerk komen voor bepaalde groepen die onverhoopt veel afval produceren / vaak afval wegbrengen o Ouderen met incontinentiematerialen / medicijnen o Ouderen / mindervalide inwoners die elke dag hun restafval naar de ondergrondse container brengen omdat ze geen volle afvalzak kunnen tillen Er moet maatwerk komen voor jongeren (die vaak weinig te besteden hebben) en minima huishoudens die geen hoge afvalstoffenheffing kunnen betalen Er moet een slot komen op de container voor restafval zodat buren of vreemden niet illegaal afval in andermans container kunnen gooien Er moet goed nagedacht worden over de manier van afrekening: op basis van gewicht of frequentie? Deze keuze heeft verschillende consequenties voor verschillende groepen. Het wel of niet goed werken van variabele tarieven is afhankelijk van de wijk. ‘goede’ wijken zal het beter wijken dan in ‘aandachtswijken’. In ‘aandachtswijken’ zoals de Vlietwijk voorzien personen grote problemen, omdat inwoners daar ‘gewoonweg’ niet bezig zijn met afval scheiden. Daar zal ontwijkgedrag dus mogelijk groter zijn. In deze buurten zal dus extra aandacht moeten worden gestoken. Het is belangrijk dat inwoners het grotere plaatje achter de maatregel begrijpen.

Waarom worden variabele tarieven ingevoerd? Met welk doel? En wat zijn de voordelen voor de gemeente als geheel en voor inwoners op individueel niveau? Zowel financieel als op milieu niveau? Dit moet heel goed worden onderbouwd en actief en blijvend worden gecommuniceerd, anders ontstaat er weerstand. Er moet rekening gehouden worden met alle ambtelijke en administratieve lasten die de invoering van variabele tarieven met zich mee brengt. De overstap op dit systeem moet voordelen opleveren op afvalgebied en op financieel gebied. Die voordelen moeten duidelijk worden gemaakt aan inwoners.

Invloed op kosten  De meerderheid van de personen denkt dat ze minder zouden gaan betalen als variabele tarieven worden ingevoerd. Alternatieven & rol van de gemeente Communicatie  Bijna alle gespreksdeelnemers noemen communicatie als een belangrijk instrument om de afvalcijfers te verbeteren en beleid te ondersteunen. De juiste, doelgerichte communicatie kan bewustwording en gedragsverandering stimuleren, en misschien zelfs gedragspatronen doorbreken, aldus de deelnemers. De gemeente zou met name actiever moeten communiceren over: o Basisinformatie over afval scheiden in de gemeente (wat mag in welke bak, waar kunnen inwoners hun afval kwijt (met name voor ‘speciale’ fracties als KCA en textiel) o Het belang van afval scheiden en het reduceren van restafval; cijfermatig onderbouwen wat de financiële en milieu- effecten zijn van

Variabele tarieven voor restafval

42



maatregelen als variabele tarieven. En dat ook inzichtelijk maken voor inwoners. o Evenementen (zoals een opruimactie of kledingruil) die recycling en afvalvermindering stimuleren o Succesverhalen / positieve voorbeelden, wat gaat er goed in de gemeente en wat kan Voorschoten leren van andere gemeenten? Communicatie kan op verschillende manieren aangepakt worden, aldus de deelnemers. De een geeft de voorkeur aan online middelen, de ander aan de lokale krant, en weer een ander aan mondelinge communicatie via buurtcentra of scholen. Gezamenlijke noemer hierin is wel de behoefte aan meer informatie over afval en gerelateerde onderwerpen.

(Alternatieve) manieren om restafval te verminderen en afvalscheiding te verbeteren  Drie personen noemen ‘belonen’ in plaats van ‘straffen’ (= systeem variabele tarieven) als alternatief. Met andere woorden, het financieel belonen van huishoudens die hun afval goed scheiden en weinig restafval aanbieden, in plaats van het ‘straffen’ (= betalen per lediging) van huishoudens wanneer ze restafval aanbieden. Bij de vraag naar een concrete invulling hiervan heeft echter niemand een idee hoe dit het beste aangepakt zou kunnen worden. Interessant genoeg zijn het vooral personen die in eerste instantie niet per se voorstander zijn van variabele tarieven die wél voorstander zijn voor ‘belonen’, wat in wezen hetzelfde (soort) principe hanteert als variabele tarieven, namelijk de vervuiler betaalt.  Ook wordt het verminderen van afval aan de bron (bij producenten) meermaals genoemd als een van de oplossingen voor het afvalprobleem. De deelnemers zien echter ook in dat dit meer een landelijke aangelegenheid is dan een gemeentelijke.  Daarnaast geeft een klein aantal personen aan dat het afvalprobleem niet op zichzelf staat, maar een probleem is dat integraal aangepakt moet worden. Vlietwijk is bijvoorbeeld een wijk met relatief veel sociale problemen. Alleen focussen op afval gaat niet helpen om hier de cijfers ook daadwerkelijk te verbeteren, is de gedachte bij sommigen.

Andere sociaaleconomische en culturele aspecten moeten ook worden meegenomen in de aanpak. En, zoals gezegd, het is belangrijk om per wijk passende maatregelen te nemen. Wat goed werkt voor de ene buurt, werkt minder goed voor de andere en vice versa.  Het organiseren van evenementen die gedragsverandering en bewustwording stimuleren, zoals kledingruilacties of opruimdagen, wordt door een aantal personen genoemd als manier om afval te verminderen, of inwoners hier in ieder geval bewuster over te maken.  Als laatste noemt een enkeling het verruimen van de mogelijkheid om nietstandaard afval als KCA en elektrische apparaten in te leveren bij de gemeente als aanvullende oplossing voor het probleem. Hierdoor krijgen inwoners de gelegenheid om hun afval beter te scheiden.

Variabele tarieven voor restafval

43

7.2. Bijlage 2 Kostenberekening

Kosten- en batenraming Variabele tarieven, incl. BTW - 2025 Eenmalige kosten / Onderwerp

Aantal

Inzet herinrichten CMS en afhandeling containerbeheer Inworpverkleiners bij seniorenflats (30L) incl. plaatsing Eenmalige communicatiekosten wijziging OPK inzamelmiddel laagbouw Uitrusten reservewagen met benodigde software Inrichten Kliko bewonersportaal Inrichten Kliko app Kliko app (per download)

0,2 20 7.301 1 1 1 5.786

60.000,00 800,00 2,50 15.000,00 500,00 1.640,00 0,48

€

3.877,27

btw

Op jaarbasis

Per hh/jaar

€ € € € € € €

12.000,00 19.360,00 22.085,53 18.150,00 605,00 1.984,40 3.360,51

€ € € € € € €

1,04 1,67 1,91 1,57 0,05 0,17 0,29

Subtotaal eenmalige kosten

€ €

3.877,27 € 81.423,00 €

0,34 7,10

Subtotaal structurele kosten

€

-

-

Onvoorzien, 5% op eenmalige kosten

Totale kosten Variabele tarieven 2025

Prijs/eenheid € € € € € € €

1,21 1,21 1,21 1,21 1,21 1,21

€

€

81.423,00 €

7,10

Kosten- en batenraming Variabele tarieven, incl. BTW - 2026 Eenmalige kosten / Onderwerp

Aantal

Inzet herinrichten CMS en afhandeling containerbeheer Hotspotmeting Sorteeranalyses (GFT + REST + OPK) Eenmalige kosten Belastingsoftware DPIA intern en koppeling BSGR Eenmalige communicatiekosten invoering variabele tarieven Onvoorzien, 5% op eenmalige kosten

0,2 2 6 1 1 11.572

Prijs/eenheid € € €

60.000,00 6.000,00 6.000,00

€ € €

10.000,00 5,00 7.609,53

btw 1,21 1,21 1,21 1,21

Subtotaal investeringen Structurele kosten en opbrengsten Structurele kosten Kliko (per jaar) Gevensoverdracht van Kliko naar BSGR Afname bewonersportaal Kliko Kliko app per download - jaarlijkse wijzingen (verhuizing, nieuwe telefoon etc). Structurele kosten Belastingen (per jaar) (verhoging) kosten belastingsoftware t.b.v. omzetten gegevensbeheer naar aanslagoplegging Overige zaken Onvoorzien, 5% op structurele kosten Subtotaal structurele kosten

Aantal

Prijs/eenheid

btw

12.000,00 14.520,00 43.560,00 12.100,00 70.010,60 7.609,53 159.801,00 Op jaarbasis

Per hh/jaar € € € € € € € €

1,04 1,25 3,76 1,05 6,05 0,66 13,90

Per hh/jaar

1 12 810

€ € €

2.500,00 500,00 0,48

1,21 1,21 1,21

€ € €

3.025,00 € 7.260,00 € 470,47 €

0,26 0,63 0,04

1,0

€

126.540,00

1,21

€

153.113,40 €

13,23

1

€

8.193,44

€ €

8.193,44 € 163.869,00 €

0,71 14,90

€ 323.670,00 €

28,80

Totale kosten Variabele tarieven 2026

Variabele tarieven voor restafval

Op jaarbasis € € € € € € € €

45

Kosten- en batenraming Variabele tarieven, excl. BTW - 2027 Eenmalige kosten / Onderwerp

Aantal

Extra inzet handhaving - 4 maanden, 2 boa's (0,6 FTE) Extra inzet buitendienst - 0,5 FTE voor een half jaar Onvoorzien, 5% op eenmalige kosten

0,6 0,25

Prijs/eenheid € € €

btw

78.000,00 61.000,00 3.102,50

Subtotaal investeringen

Op jaarbasis

Per hh/jaar

€ € €

46.800,00 € 15.250,00 € 3.102,50 €

4,04 1,32 0,27

€

65.153,00 €

5,70

Structurele kosten en opbrengsten

Aantal

GFT-afval Toename opbrengsten/kosten

313

€

76,79

€

24.032,97 €

2,08

105

€

-79,02

€

-8.317,65 €

-0,72

62

€

-

€

-

-

Oud papier en karton Toename opbrengsten/kosten Textiel

Prijs/eenheid

Op jaarbasis

Per hh/jaar

€

Toename opbrengsten/kosten Glasverpakkingen Toename opbrengsten/kosten Restafval + PMD Afname inzamelkosten restafval fijn (totaal kosten per jaar) Vermeden verwerkingskosten fijn rest + pmd

79

€

-60,96

€

-4.841,05 €

-0,42

-15% -1.532

€ €

424.171,00 74,00

€ €

-63.625,65 € -113.335,81 €

-5,50 -9,79

Nascheidingsvergoeding Vermeden verbrandingsbelasting fijn rest

0% -1.532

€ €

-14,74 39,23

€

-60.083,29 €

-5,19

1 12 810

€ € €

2.500,00 500,00 0,48

1,21 1,21 1,21

€ € €

3.025,00 € 7.260,00 € 470,47 €

0,26 0,63 0,04

0,2 0,2 1

€ € €

50.000,00 61.000,00 126.540,00

1,21

€ € €

10.000,00 € 12.200,00 € 153.113,40 €

0,86 1,05 13,23

11.572 1 1

€ € €

3,00 10.000,00 11.903,76

€ € € €

42.006,36 10.000,00 11.903,76 23.809,00

€ € € €

3,63 0,86 1,03 2,10

€ 88.962,00 €

7,80

€ 494.055,00 €

43,70

Structurele kosten Kliko (per jaar) Gegevensoverdracht van Kliko naar BSGR Afname bewonersportaal Kliko (500 per maand) Kliko app per download - jaarlijkse wijzingen (verhuizing, nieuwe telefoon etc). Personeel en administratie Extra structurele inzet buitendienst (bijplaatsingen) 0,2 FTE Inzet handhaving structureel 0,2 FTE (verhoging) kosten belastingsoftware t.b.v. omzetten gegevensbeheer naar aanslagoplegging Overige zaken Doorlopende communicatie ten aanzien van afvalscheiding Overige flankerend beleid (e.g. compensatiemaatregelen) - inschatting Onvoorzien, 5% op structurele kosten Subtotaal structurele kosten

Totale kosten Variabele tarieven 2027 Variabele tarieven voor restafval Totale kosten Variabele tarieven 2025 2026 2027

46

1,21