Document · PDF

Bijlage 1b Maatregelmodule

Gemeenteraad Voorschoten 7 maart 2024, gemeente voorschotenBij agendapunt: Integraal Waterketenprogramma 2024-202841.687 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Bij uit- en inbreidingen (bijvoorbeeld woningbouw) moet in de planfase aandacht besteed worden aan grondwater. De initiatiefnemer behoort onderzoeken te verrichten ter onderbouwing van zijn plan om grondwateroverlast (te hoge grondwaterstand) en grondwateronderlast (bijvoorbeeld fluctuaties ten gevolge van periodes van droogte) zoveel mogelijk te voorkomen. Hierbij moet de relatie met de overige disciplines binnen de openbare ruimte zichtbaar gemaakt worden. De eventueel hiermee gemoeide kosten van noodzakelijke maatregelen moeten ten laste komen van de (grond)exploitatie. Onderhoudsprojecten en grondwater Bij onderhoudsprojecten moet in de ontwerpfase aandacht besteed worden aan grondwater. Onderdeel van het project is een onderbouwing, op basis van onderzoek, voor de te nemen maatregelen om grondwateroverlast te voorkomen bij voldoende ontwateringsdiepte. Hierbij moet de relatie met de overige disciplines binnen de openbare ruimte zichtbaar gemaakt zijn. De kosten komen ten laste van de (vervangings)investeringen (het project). Afstemming boven- en ondergrond Zowel ondergronds als bovengronds wordt een ruimtebeslag gelegd. Ondergronds en bovengronds moeten tijdens het planproces (zowel voor uitbreidingen als onderhoudsprojecten) op elkaar afgestemd worden, waarbij de maatregelen voor grondwater geen nadelen voor de overige disciplines in de openbare ruimte mogen hebben.

Zie ook hoofdstuk 6.6 van de Beleidsmodule. 6.4.2 Grondwatermeetnet In elke gemeente ligt een grondwatermeetnet. Dit bestaat uit peilbuizen waarmee periodiek de grondwaterstand gemeten wordt. Aantal peilbuizen Grondwatermodel (ja/nee)

Leiden 156 ja

Leiderdorp 36 nee

Zoeterwoude 23 nee

Oegstgeest 21 nee

Voorschoten 35 nee

Wassenaar 25 nee

Tabel 6.4.2.1 Overzicht grondwatermeetnet

In Leiden is sinds 2017 een grondwatermodel beschikbaar. Een grondwatermodel is een belangrijk instrument voor een gemeente om inzicht te krijgen in de werking van het grondwatersysteem. Het richt zich op het stedelijk gebied van de gemeente. Een dergelijk model kan door gemeenten worden ingezet als praktisch stuk geohydrologisch gereedschap. Het grondwatermodel is geschikt voor beoordeling van de grondwatersituatie op buurtniveau. Door het gebruik van een gestructureerde GIS-database is het gemakkelijk om verder te detailleren voor studies op lokaal niveau (straatniveau). Met een grondwatermodel ontstaat vlak dekkend inzicht in de grondwatersituatie. Met deze informatie kunnen aandachtsgebieden en kansrijke gebieden worden geïdentificeerd. Het model is in Leiden bijvoorbeeld ingezet om voor de omgevingsvisie 2040 inzichtelijk te maken welke buurten gevoelig zijn voor potentiële grondwateroverlast ten gevolge van klimaatverandering. In deze planperiode wordt onderzocht of het model uitgebreid kan worden voor de gehele Leidse Regio. Uit tabel 6.4.2.1. valt op te maken dat Voorschoten geen meetpunten heeft. De gemeente Voorschoten had van 2010 tot 2014 een grondwatermeetnet van 20 meetpunten. Deze werden handmatig gemeten. Onderhoud is hierop echter nooit uitgevoerd, zodat metingen niet meer betrouwbaar bleken.

De huidige stand van de techniek biedt de kans om real time metingen te verrichten. Dat is ook de toekomst voor Voorschoten. 6.4.3

Functioneren en Technische Staat Grondwatersysteem Leiden

Beschrijving Leiden De zorgplicht heeft als taak om zo veel mogelijk grondwateroverlast te beperken of te voorkomen. De rol van de gemeente hierin is een inspanningsverplichting, dat betekent dat de gemeente ‘aanspreekbaar’ dient te zijn voor de eventuele overlast, maar dit hoeft niet automatisch te leiden tot ‘aansprakelijkheid’. Wel moet de gemeente waakzaam zijn bij tijdelijke onttrekkingen van grondwater en de mogelijke gevolgen daarvan voor gewassen, wegen en bouwwerken. Een ‘bouwwerk’ dient volgens het Bouwbesluit waterdicht te zijn. Dit bouwbesluit komt voor uit de Woningwet. De grondwaterstand is mede afhankelijk van het waterpeilbeheer van hoogheemraadschap van Rijnland. Het beperken of voorkomen

van grondwateroverlast is een samenspel van diverse factoren en actoren en daarmee niet tot nauwelijks te beheersen, enkel vanuit de rol van de gemeente. Het grondwater staat in Leiden op enkele plaatsen van nature hoog. Om overlast te voorkomen, kan er drainage aangelegd worden. Dit is gebeurd in bijvoorbeeld: • Het Noorderkwartier; • De Kooi. Op basis van de Stesstesten ( DPRA ) is geconstateerd dat naast de grondwaterstand van nature hoog is, bij langdurige droogte de grondwaterstand ver kan uitzakken. Dit uitzakken van de grondwaterstand kan nadelige effecten hebben op o.a. houten paalfunderingen van woningen. Momenteel wordt in de Merenwijk onderzoek verricht naar de relatie tussen de lage grondwaterstand bij langdurige droogte en de kwaliteit van de houten paalfundering. De verwachting is medio 2024 meer duidelijkheid te kunnen verkrijgen. Om het nadelige effect van lage grondwaterstand bij langdurige droogte te reguleren, worden in de Wijkvernieuwingsprojecten naast het “gemengde rioolstelsel” een DIT riool ( drainage infiltratie riool ) aangelegd. Hiermee wordt de grondwaterstand zo veel als mogelijk op één niveau gereguleerd, het zogenaamde grondwater-regulerend systeem.

Als algemeen uitgangspunt wordt door de gemeente Leiden gehanteerd dat in bebouwde gebieden sprake is van voldoende drooglegging en ontwateringsdiepte, zodat optrekkend vocht vanuit kruipruimten zoveel mogelijk wordt voorkomen of wordt beperkt. Inmiddels is het grondwatermeetnetwerk uitgebreid naar circa 150 telemetrische peilbuizen. Met het toepassen van de telemetrische peilbuizen kan een betere analyse worden uitgevoerd op fluctuaties in het stedelijk grondwater. Tevens kan hiermee het Grondwatermodel worden gekalibreerd. Klachten en Meldingen Leiden Alle meldingen en klachten worden geregistreerd in het gemeentelijk meldingen systeem en aansluitend wordt contact gelegd met de melder. Eventueel worden vervolgacties vorm gegeven.

6.4.4

Functioneren en Technische Staat Grondwatersysteem Leiderdorp

Beschrijving Leiderdorp De gemeente Leiderdorp beschikt sinds 2013 over een grondwatermeetnet. Het grondwatermeetnet bestaat uit 35 peilbuizen waarin met dataloggers elk uur automatisch de grondwaterstand wordt geregistreerd. De gemeente beschikt hiermee over voldoende gegevens voor een analyse van de grondwatersituatie en de werking van het grondwatermeetnet. Met de verkregen inzichten in het grondwatersysteem, mogelijk optredende problemen en de specifieke gebiedskenmerken die daarbij horen, kan de gemeente onderbouwd met burgers en andere belanghebbenden communiceren over grondwaterproblemen die zij ervaren. Bovendien kunnen gewenste acties voor de toekomst worden afgeleid of kan het resultaat van de analyse worden gebruikt om (nader) invulling te geven aan het grondwaterbeleid van de gemeente. De inzichten uit deze analyse dragen bij aan de invulling van de gemeentelijke grondwaterzorgplicht. De verzamelde grondwaterstandgegevens geven inzicht in het grondwatersysteem binnen de gemeente. De voornaamste conclusies zijn. • De fluctuatie van de grondwaterstand heeft op de meeste locaties een duidelijke relatie met de neerslag en de bodemopbouw. Door de beperkte dikte van de zandige toplaag is de beschikbare berging voor infiltrerend regenwater beperkt. In grote delen van de gemeente stijgt de grondwaterstand na neerslag daardoor snel tot (vlak onder) maaiveld.

Na neerslag zakt de grondwaterstand ook weer snel uit. • Er is sprake van beperkte wegzijging naar het eerste watervoerend pakket (tot 2 mm/dag) in het noordelijke deel van de gemeente, omdat er een dik pakket klei/veenlagen in de ondergrond voorkomt. Ter plaatse van de historische ligging van de Oude Rijngeul wordt de grondwaterstand meer beïnvloed door de lagere stijghoogte in het eerste watervoerend pakket doordat de veen/kleilagen hier dun zijn of geheel ontbreken. • In de gemeente Leiderdorp treden met name in het Zijlkwartier, de Vogelwijk, de Schansen, Voorhof en Elizabethhof geringe ontwateringsdiepten op (kleiner dan 0,5 m). • Vanwege het voorkomen van een beperkte ontwateringsdiepte en gevoelige bebouwing voor hoge grondwaterstanden zijn (delen van) het Zijlkwartier, de Vogelwijk en Voorhof aandachtsgebied. • Er komen in de Vogelwijk, het Buitenhof, het Binnenhof en het Voorhof bij langdurige droogte lokaal onnatuurlijk lage grondwaterstanden voor. Dit zijn aandachtsgebieden met betrekking tot te lage grondwaterstanden. Deze lage grondwaterstanden zorgen voor een risico op zettingen in het gebied. Houten paalfunderingen ter plaatse van onnatuurlijk lage grondwaterstanden kunnen daarnaast droog staan, waardoor schade aan de funderingen kan ontstaan.

Klachten en Meldingen Leiderdorp Alle meldingen en klachten worden geregistreerd in het gemeentelijk meldingen systeem en aansluitend wordt contact gelegd met de melder. Eventueel worden vervolg acties vorm gegeven.

6.4.5

Functioneren en Technische Staat Grondwatersysteem Oegstgeest

Beschrijving Oegstgeest Het grondwater staat in Oegstgeest op enkele plaatsen van nature hoog. Bij de vervanging van de riolering in de projecten wordt er tegenwoordig ook drainage aangebracht. In totaal ligt er circa 50 km drainageleiding in Oegstgeest. De drainage is in de meeste gevallen aangesloten op de putten van het hemelwaterriool die het water vervolgens afvoeren naar de watergangen. Sinds 3 jaar wordt de grondwaterstand gemonitord via 21 meetpunten die 4 keer per jaar worden uitgelezen. In de looptijd van dit IWKp zal een grondwaterplan opgesteld worden waar de uitkomsten van de periodieke peilmetingen als onderlegger voor zal worden gebruikt. Technische Staat Oegstgeest Er is geen inzicht in de technische staat van de voorzieningen. In dit IWKp zal nader onderzoek naar de aanwezige drainagevoorzieningen uitgevoerd gaan worden. Klachten en Meldingen Oegstgeest Binnenkomende meldingen worden doorgaans direct opgevolgd. De gemeente Oegstgeest heeft momenteel geen registratie van klachten en meldingen, waardoor hier momenteel geen overzicht van te geven is.

6.4.6

Functioneren en Technische Staat Grondwatersysteem Zoeterwoude

Beschrijving Zoeterwoude De drooglegging (verschil tussen maaiveldhoogte en oppervlakte waterpeil) is beperkt in Zoeterwoude. Dit is goed te zien langs de boezem en polderwatergangen. Daarnaast is er weinig open water binnen de bebouwde kom in bijvoorbeeld Rijndijk en Dorp Zuid. Open water heeft immers een drainerende werking wanneer het waterpeil lager dan de grondwaterstand is. Op dit moment zijn geen problemen met wateronderlast (bv. droogvallen paalkoppen) bekend. Grondwateroverlast komt wel eens voor in Zoeterwoude. Waar problemen waren geconstateerd met grondwater is drainage aangelegd. Ook bij rioolvervanging, waar in het oude riool grondwaterintreding in de inspectie is te zien, wordt gelijk drainage mee aangelegd. Op dit moment ligt drainage in de volgende wijken: • Rijnegom; • Dorp Zuid; • Noordbuurtsehof; • Deel van Bloemenweide. Technische Staat Zoeterwoude Het grondwatermeetnet is enkele jaren oud en wordt onderhouden door een externe partij. Defecten worden direct opgelost. De toestand van de peilbuizen is daarom goed. De drainage wordt niet systematisch onderhouden of geïnspecteerd. Een actuele toestand is daarom niet bekend. De praktijk leert dat de drainage buizen goed functioneren en dus in goed staat verkeren.

Mocht dit incidenteel niet het geval zijn dan wordt een drainagebuis doorgespoten, nadat wij dit zelf constateren of wanneer bewoners melding doen van wateroverlast. De ervaring leert dat dit voldoende is dit komt mede omdat de drainage onder grondwaterstand is aangelegd. Hierdoor vindt geen of nauwelijks ijzeroxidatie plaats, wat de belangrijkste oorzaak is van verstoppingen. Klachten en Meldingen Zoeterwoude Er komen weinig tot geen klachten en meldingen binnen van grondwater overlast. Probleem gebieden zijn in het verleden voorzien van drainage. Daarnaast heeft Zoeterwoude enkele telemetrische grondwatermeters op strategische plaatsen waar een continue bewaking van de grondwaterstand is. In de aangebrachte ondergrondse waterbergingen zoals o.a. in Julianapark, Margrietstraat en Bloemenvelde zijn grondwatermeters aangebracht zodat de werking hiervan en de effecten op het omliggende gebied kunnen worden gemeten.

6.4.7

Functioneren en Technische Staat Grondwatersysteem Voorschoten

Beschrijving Voorschoten

Het grondwater in de gemeente Voorschoten staat in de wijken Noord Hofland, Adegeest en Vlietwijk (buiten het project Vlietwijk) matig tot vrij hoog en stijgt op een aantal locaties in Noord Hofland. Hierbij is op een aantal plaatsen in Noord Hofland geconstateerd dat de hoge grondwaterstand te lang blijft aanhouden en het geen zaak meer kan zijn voor de perceeleigenaren. Het aandragen van een oplossing is gecompliceerd vanwege niet gefundeerde woningen, te hoog aangelegde weg, ruimtegebrek in de ondergrond, langzaam leeglopende en vaak vol staande oude riolering, waterkering en de ligging in een polder. Het zoeken naar een oplossing biedt hier ook een kans om duikers, schoonwater riool, drainage voor grondwater te combineren, waarmee een ruimte besparing in de ondergrond en een verbetering in de kwaliteit van de watergangen wordt bereikt. Technische Staat Voorschoten De vaste gegevens en de status door inspectie van de aanwezige drainageleidingen ontbreken, waardoor de technische staat hiervan niet geconstateerd kan worden. Er wordt een beroep gedaan op het aanwezige archief om de gegevens van de aanwezige drains in het beheersysteem te plaatsen, waarna indien mogelijk een inspectie wordt uitgevoerd.

Klachten en Meldingen Voorschoten In de periode 2010 tot heden zijn totaal 100 (91 schriftelijke en 9 telefonische) meldingen van wateroverlast ontvangen, waarvan 85 betrekking hebben op grondwater. Er zijn geen (digitale) meldingen ontvangen via het meldingen systeem.

6.4.8

Functioneren en Technische Staat Grondwatersysteem Wassenaar

Beschrijving Wassenaar De bodem in Wassenaar bestaat voornamelijk uit zand. Dit is goed waterdoorlatend natuurlijk systeem. Wassenaar heeft ook een aantal drainages onder de sportvelden en in de wijk Nieuw Wassenaar. Er zijn een paar gebieden achter de duinen (o.a. Oostdorperweg en Groot Haesebroekseweg) waarin na langdurige hevige neerslag de grond verzadigd en kan grondwateroverlast ontstaan. Er zijn een aantal knelpunten in de waterhuishouding die grondwateroverlast tot gevolg kunnen hebben. Deze zijn veroorzaakt door de perceeleigenaren die watergangen hebben gedempt of geen toegang verlenen voor de uitvoering van onderhoud. Daarnaast heeft Wassenaar veel tuinen met gedempte watergangen door de perceeleigenaren zelf. Technische Staat Wassenaar De drainage wordt niet systematisch onderhouden of geïnspecteerd. Een actuele toestand is daarom niet bekend. Klachten en Meldingen Wassenaar Alle meldingen en klachten worden geregistreerd in het gemeentelijk meldingen systeem en aansluitend wordt contact gelegd met de melder. Eventueel worden vervolg acties vorm gegeven.

6.5

Droge Voeten: Oppervlaktewatersysteem

6.5.1 Voorkomen van afvoer van oppervlaktewater naar de AWZI en veiligheid Het kan voorkomen dat een overstort een lagere drempel heeft dan volgens de keur van Rijnland nodig zou zijn. Dit betekent (volgend uit berekeningen) dat bij hoge waterstanden, inloop van oppervlaktewater mogelijk is. En dat daarmee oppervlaktewater getransporteerd wordt naar de zuivering. Dit volgt uit analyses (samen met Rijnland) van werkelijk optredende waterstanden in de riolering en het peil van de boezem en polders worden beschouwd. 6.6 Maatregelen Droge Voeten: Hemelwaterafvoer Iedere waterpartner voert voor de komende planperiode een pakket aan (onderhouds)maatregelen uit waarmee alle objecten en systemen functioneel in stand worden gehouden. Bij het programmeren van de maatregelen is waar mogelijk een combinatie gemaakt met het overig onderhoud in de openbare ruimte. De maatregelen bestaan uit vervangingen, renovaties en reparaties. Naast maatregelen voor functiebehoud of –herstel vindt ook onderhoud plaats met vaste frequenties. In Bijlage 5 Totaaloverzicht Onderhoudsmaatregelen is hiervan per waterketenpartner een overzicht opgenomen. 6.6.1

Maatregelen Droge Voeten: Maaiveld (afwatering)

Dagelijks onderhoud Afwatering Maaiveld Het dagelijks of regulier onderhoud bestaat uit de volgende onderdelen, zie ook bijlage 5: • •

Reinigen afwatering (kolken en lijngoten). Repareren afwatering. 66

•

Het oplossen van meldingen en klachten.

Groot Onderhoud (GO) Afwatering Maaiveld Als dagelijks onderhoud niet meer voldoende is, wordt groot onderhoud uitgevoerd en bestaat uit de volgende onderdelen, zie ook bijlage 5: • •

6.6.2

Vervangen van afwatering inclusief leidingen. Beperkt vervangen van putdeksel met roosterstructuur (betere afwatering).

Maatregelen Droge Voeten: Riolering

Dagelijks onderhoud Droge Voeten Riolering Het dagelijks of regulier onderhoud bestaat uit de volgende onderdelen, zie ook bijlage 5. • • • • • • • • • •

Reinigen duikerconstructies Reinigen en inspecteren van een deel van de vrijverval hemelwaterriolering (combinatie met afvalwaterriolering) Leegzuigen en reinigen kelders van polder- en tunnelgemalen Controle en inspectie van de polder- en tunnelgemalen Het uitvoeren van correctief onderhoud bij storingen Het oplossen van meldingen van bewoners. Reinigen vrijverval zinkers Reinigen pompkelders mini en hoofdgemalen gemalen Reinigen pers- en drukleiding Reinigen BBB/BBL

Leiden Leiderdorp Zoeterwoude Oegstgeest 25st 5 st Reinigen duikers (km) 0,2 8 50 12 km Reinigen/Inspecteren Vrijverval (km) 1,5 7 233 87 Reinigen kelders (aantal) 1 6 Inspectie gemalen (aantal) 1 6 134 29 Tabel 6.6.2.1: overzicht dagelijks onderhoud zorgplicht hemelwater gedurende de planperiode

Voorschoten 4 80 22 116

Wassenaar 2,5 13,5 153 153

Dunea nvt nvt

Inspectie en onderzoek Droge Voeten Riolering Het monitoren van de toestand van de assets om droge voeten te garanderen, vindt plaats met inspecties (TAO: Toestands Afhankelijk Onderhoud). Indien nodig kunnen op basis van de inspectieresultaten nadere onderzoeken worden uitgevoerd. Voor het monitoren van de assets voor droge voeten worden de volgende inspecties uitgevoerd. • • • • •

Reinigen en inspecteren vrijverval riool Inspecteren Electro (mini)gemalen + voorzieningen Inspecteren bouwkundig (mini)gemalen + voorzieningen Inspecteren werktuigkundig (mini)gemalen + voorzieningen Inspectie pers- en drukleiding

Groot Onderhoud (GO) Droge Voeten Riolering Jaarlijks worden de pompen en/of onderstations van een aantal gemalen vervangen. Dit is groot onderhoud. Naast het werk aan gemalen, behoren onderstaande werkzaamheden ook tot groot onderhoud. • • • • •

Vervangen huisaansluitingen. Herstel vrijvervalleiding. Vervangen putdeksels. Maken van toegangspunten in pers- en drukleiding. Aanbrengen van tussengemalen voor optimalisatie bemalingsgebied.

Vervangingen Droge Voeten Riolering Vervanging van hemelwaterafvoerleidingen wordt altijd in combinatie met de vervanging van de afvalwaterleidingen uitgevoerd. 6.6.3

Maatregelen Droge Voeten: Klimaat

Opgave

Klimaatverandering zorgt de komende decennia voor uitdagingen. Zoals weersuitersten; langdurige droogte, meer en langere perioden van hitte en hevige buien. Dit is niet alleen een probleem voor de toekomst; het klimaat is nu al veranderd en blijft veranderen. Om in 2050 zo goed mogelijk om te kunnen gaan met de verwachte klimaatverandering, is afgesproken4 dat vanaf 2020 klimaatbestendig en waterrobuust inrichten in Nederland een vanzelfsprekend onderdeel moet zijn bij ruimtelijke (her)ontwikkelingen. De opgave is om de Leidse Regio klimaatbestendig te maken. Wat dat inhoudt, is een proces dat we de komende jaren moeten uitvinden en uit gaan voeren. Het is aan elke gemeente hoe dit nader uit te werken. Maatregelen Droge Voeten Klimaat Om de klimaatbestendigheid te vergroten worden gedurende de komende planperiode de volgende maatregelen en of regels gehanteerd (zie ook de beleidsmodule hoofdstuk 5. • • • • • •

Bij aanleg van nieuwe bebouwing wordt altijd gekozen voor de aanleg van een gescheiden stelsel. De kosten hiervan worden gedragen uit de (grond)exploitatie van het betreffende project; Er wordt waterneutraal gebouwd. Bij alle bouwprojecten wordt extra verharding gecompenseerd door 15% extra oppervlaktewater (Beleidsregel 4 Compensatie verhard oppervlak, Hoogheemraadschap van Rijnland); Infiltratie is op die locaties waar de bodemgesteldheid en functies het toelaten het uitgangspunt voor verwerking van hemelwater; Bij vervanging van gemengde riolering is het principe dat wordt afgekoppeld tenzij uit een doelmatigheidsafweging blijkt dat dit niet doelmatig is; Bij herinrichting van wijken en/of straten onderzoeken welke bovengrondse maatregelen genomen kunnen worden om de klimaatbestendigheid van het in te richten gebied te verbeteren. Ook hier geldt een doelmatigheids- en risicoafweging; Het schoonwatersysteem in de gemeente Voorschoten functioneert redelijk tot goed, maar is nog niet optimaal. De bemalingsgebieden Noord Hofland, Adegeest en Starrenburg I + Bijdorp kunnen nog geoptimaliseerd worden door verder af te koppelen.

Inspectie en onderzoek Droge Voeten klimaat De volgende onderzoeken worden in deze planperiode ingezet: • • • •

Het uitvoeren van de nieuwe stresstesten zoals voorgeschreven in het Deltaplan Ruimtelijke Klimaatadaptatie; Opstellen afvoerstructuurplannen Leids grondwatermodel regionaal maken De gemeente Voorschoten gaat onderzoek doen naar mogelijkheden van waterberging/-buffering in de openbare ruimte. Hiermee wordt het mogelijk gemaakt om water op straat en droogte in balans te brengen. Tevens zal deze waterbuffers dienen om de waterkwaliteit (stroming en vermenging van betere waterkwaliteit) te verbeteren in het oppervlaktewater en hergebruik mogelijk maakt voor verschillende doeleinden.

6.6.4 Maatregelen Droge Voeten: Grondwater Voor het onderdeel grondwater heeft de gemeente de strategie: bij het aanleggen en vervangen van de riolering worden in principe ook grondwater regulerende maatregelen genomen. Scenario-berekeningen met het grondwatermodel tonen aan dat deze nodig zijn. Het doel is om uiteindelijk voor het stedelijk gebied, een grondwaterregulerend systeem te ontwerpen en aan te leggen dat de sponswerking van de bodem intact kan houden. Dit grondwaterregulerend systeem kan dan in de toekomst gelijktijdig met riolerings- en/of wegwerkzaamheden worden aangelegd. Dagelijks onderhoud Droge Voeten: Grondwater Het dagelijks of regulier onderhoud bestaat uit de volgende onderdelen, zie ook bijlage 5. • • •

Reinigen drainageleidingen in combinatie met aanwezige rioolleidingen Reinigen grondwater peilbuizen Contract onderhoud grondwater meetpunten (sensoren)

Groot Onderhoud (GO) Droge Voeten: Grondwater • •

Herstel drainageleidingen Vervangen meetpunten/meetsensoren

4 Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie (september 2014)

Vervangingen Droge Voeten: Grondwater •

6.6.5

Vervangen drainageleidingen

Maatregelen Droge Voeten: Oppervlaktewater

Dagelijks onderhoud Droge Voeten Oppervlaktewater Het dagelijks of regulier onderhoud bestaat uit de volgende onderdelen, zie ook bijlage 5. • • •

Krozen en maaien van de watergangen Verwijderen van drijfvuil Verwijderen van ongewenste obstakels tbv doorvaart (waterwegbeheer)

Inspecties en onderzoeken Droge Voeten: Oppervlaktewater Het monitoren van het profiel van een watergang wordt ingezet met de volgende inspecties: • Quickscan waterbodem

Groot Onderhoud (GO) Droge Voeten: Oppervlaktewater De watergangen worden gebaggerd om de juist afvoer van hemel- en overtollig grondwater (profiel watergang) en de doorvaarbaarheid (voor doorvaarbare watergangen) te verzorgen. Baggeren watergangen primair (km) Baggeren watergangen secundair (km of m3)

Leiden Rijnland 4500 m3

Leiderdorp Rijnland 700 m3

Zoeterwoude Rijnland varieert per jaar

Oegstgeest Rijnland 18

Voorschoten Rijnland 17,2

Wasssenaar Rijnland 19.100 m3

Tabel 6.6.5.1: overzicht groot onderhoud zorgplicht hemelwater gedurende de planperiode

Omdat zowel gemeenten als Rijnland watergangen in beheer hebben, wordt jaarlijks afgestemd welke watergangen gebaggerd worden. Hiermee wordt (waar mogelijk) werk met werk gemaakt en wordt gezorgd dat het baggeren van watergangen die op elkaar aansluiten tegelijk wordt gerealiseerd. Vervangingen Droge Voeten Oppervlaktewater Oppervlaktewater kent geen vervangingen. Wel zullen er locaties gezocht worden om het wateroppervlak te vergroten voor compensatie als voor berging/buffering. 6.6.6 Maatregelen Droge Voeten: kunstwerken De watergangen worden onderhouden voor het afvoeren van hemel- en grondwater, de waterbouwkundige kunstwerken maken hier een onderdeel van uit. Oeverbescherming is nodig om het profiel van de watergang te garanderen, maar ook om de omgeving veilig te houden. Duikers zijn de verbinding tussen de watergangen, die werken als door-/afvoer van het hemel- en grondwater. Dagelijks onderhoud Droge Voeten: kunstwerken Het dagelijks of regulier onderhoud bestaat uit de volgende onderdelen • •

Repareren van duikers, stuwen en oeverbescherming Reinigen duikers

Inspectie en onderzoek Droge Voeten: kunstwerken Het monitoren van de waterbouwkundige kunstwerken wordt met de volgende inspecties gerealiseerd: • • •

Inspecteren waterbouwkundige kunstwerken visueel Inspecteren waterbouwkundige kunstwerken technisch Inspecteren waterbouwkundige kunstwerken nader onderzoek

Groot Onderhoud (GO) Droge Voeten: kunstwerken • • •

Herstellen duikers en stuwen Herstellen oeverbescherming Herstellen inlaatleidingen

Vervangingen Droge Voeten: kunstwerken • •

Vervangen/verzwaren duikers Vervangen stuwen 69

• •

6.7

Vervangen oeverbescherming Vervangen inlaatleidingen

Verbetermaatregelen die bijdragen aan Klimaatbestendigheid Maaiveld

Onderstaande tabel 6.7.1 toont de maatregelen aan de (hemelwater-)riolering die de partners zich voornemen om nader uit te werken.

Leiden Maatregel

nog uit te voeren afkoppel ha

Jaar

Aanpassen brievenbussen overstorten Roodenburgerdistrict

2024_2028

Aanpassen brievenbussen overstort de Waard

2024_2028

inmiddels uitgevoerd afkoppel ha

Effect verbeteren hydraulische capaciteit verbeteren hydraulische capaciteit

Langegracht

2,4

verbeteren hydraulische capaciteit

Schuttersveld

0,8

verbeteren hydraulische capaciteit

Dr. Lelylaan

0,5

verbeteren hydraulische capaciteit

Houtkwartier

2,8

verbeteren hydraulische capaciteit

Maresingel

1,4

verbeteren hydraulische capaciteit

Zeehelden Tasmanstraat

0,7

verbeteren hydraulische capaciteit

Havenplein

0,8

verbeteren hydraulische capaciteit

Bos Gasthuis Haagweg Zuid

14,2

2021_2026

Morsdistrict afkoppelen

2023-2025

verbeteren hydraulische capaciteit

Professorenwijk Oost afkoppelen

3,9

2022-2024

verbeteren hydraulische capaciteit

Vogelwijk afkoppelen

1,4

2023-2024

Stationsgebied

2,2

2022_2026

2,2

verbeteren hydraulische capaciteit

Noorderkwartier Oost

3,3

2023_2024

1,4

verbeteren hydraulische capaciteit

Bio Science Park

2,4

2023_2024

verbeteren hydraulische capaciteit

Meerburg

8,4

2023_2026

verbeteren hydraulische capaciteit

Raadherenbuurt

1,6

2024_2025

verbeteren hydraulische capaciteit

Lammenschansweg

0,6

2025

verbeteren hydraulische capaciteit

De Zwijger

0,5

2025

verbeteren hydraulische capaciteit

Fortuinwijk Boshuizen

24,3

2026_2030

verbeteren hydraulische capaciteit

Transvaalwijk

2,7

2030_2031

verbeteren hydraulische capaciteit

Waardeiland

3,4

2031

verbeteren hydraulische capaciteit

Merenwijk

28,7

2029_2036

verbeteren hydraulische capaciteit

Stevenshof

35,7

2039_2045

verbeteren hydraulische capaciteit

Leiderdorp Maatregel

Jaar

Effect

Oranjewijk afkoppelen ca 9ha

2023-2026

Doelmatige inzameling

Kreken Zuid afkoppelen ca 1ha

2024

Doelmatige inzameling

Kerkwijk afkoppelen ca 5 ja

2024-2026

Doelmatige inzameling

Buitenstein/ Brittenburg ca 2 ha

2025-2026

Doelmatige inzameling

Rietschans/ Touwbaan ca 0,6 ha

2027

Doelmatige inzameling

Dreven rand ca 0,8 ha

2025-2026

Doelmatige inzameling

Zomen ca 2,4 ha

2025-2026

Doelmatige inzameling

Vogelwijk afkoppelen ca 9 ha

2028-2032

Doelmatige inzameling

2028

Doelmatige inzameling

Jaar

Effect

Zijlkwartier-Zuid ca 2,2 ha Oegstgeest Maatregel Onderzoek vanuit BRP 2020

2024-2025

Vanuit het onderzoek BRP uitvoeren van de aanpassingen Reconstructie Oudenhof A/ klimaatadaptieve inrichting met ontkoppelen DWA/gemengd en HWA Reconstructie Oudenhof B/ klimaatadaptieve inrichting met ontkoppelen DWA/gemengd en HWA Reconstructie Oudenhof C/ klimaatadaptieve inrichting met ontkoppelen DWA/gemengd en HWA Reconstructie Oudenhof D/ klimaatadaptieve inrichting met ontkoppelen DWA/gemengd en HWA Zoeterwoude

2024/2028 2023/2024 1,59

2024/2025

2025/2026

0,9

2027/2028

Maatregel

Jaar

Afkoppelen Vogelweide

2022-2025

Aanpassen overstorten

2024

vervangen riolering korte Miening

2024-2025

vervangen riolering dr Kortmanstraat t.h.v. Dorpstraat

2024

Inzicht in de uit te voeren aanpassingen/inzicht in de mate van ontbreken gegevens voor juiste beheer van het stelsel Beter functionerend stelsel Minder HWA op de riolering/ klimaatrobuuste inrichting 2,37 openbare ruimte Minder HWA op de riolering/ klimaatrobuuste inrichting openbare ruimte Minder HWA op de riolering/ klimaatrobuuste inrichting openbare ruimte Minder HWA op de riolering/ klimaatrobuuste inrichting openbare ruimte Effect Voorkomen wateroverlast en overstorten Kwetsbaarheid verminderen herstellen schade in DWA en door bijleggen HWA verminderen kans op wateroverlast hoogteverschil in gemengd riool wegnemen, waardoor betere afstroming naar gemaal en meer berging in stelsel

Voorschoten Maatregel

Jaar

Effect

De hoofdgemalen los koppelen van vrijverval stelsel, water door gezamenlijke persleiding naar overnamepunt

2024-2032

Grondwatermeetnet uitbreiden en ontsluiten via het telemetriesysteem door Real Time. Opstellen nieuwe plannen watersysteem; optimalisatie met kansen en mogelijkheden voor klimaatverandering, waterberging, -buffering en verbetering in waterkwaliteit. De realisatie wordt bij het herinrichten van wijken meegenomen. Er zijn waterbouwkundige kunstwerken in eigendom, die ontworpen en aangelegd zijn zonder rekening te houden met klimaatverandering. Onderzoeken en berekeningen moeten antwoord geven op het aanpassen van de waterbouwkundige kunstwerken. Wassenaar

2024-2028

Oplossen bestaande knelpunten zoals vuilwater op straat, berging in rioolstelsel, te vaak overstorten, rondpompen vuilwater worden opgelost uitbreiden huidig meetnet

2024-2028

Optimaliseren watersysteem

2024-2028

Verbeteren dimensionering waterbouwkundige kunstwerken waardoor afvoer van afvloeiend hemelwater via het oppervlaktewatersysteem wordt verbeterd en minder water op straat optreedt.

Maatregel

Jaar

Molenplein mogelijk aanbrengen bergingskelder

Nog niet bekend

Verbreden van de overstortmuur in de Lange Kerkdam en het vergroten van de leidingdiameters vanaf de overstort via de Zijllaan naar de Santhorstlaan. Vergroten rioolleidingen vanuit de Oostdorperweg tot aan de overstort in de van Craenenbuchglaan. Aanpassen overstort van Bommellaan en vergroten rioolleidingen Persijnlaan en de van Bommellaan Vergroten afvoerleiding na overstort Kerkehout

Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend

Effect Zoveel mogelijk voorkomen van ongewenst water op straat omgeving Molenplein door tijdelijke berging van overtollig rioolwater uit het gemengde rioolstelsel. Berekend met bui8 na maatregel geen water op straat. Verbeteren hydraulisch functioneren van de riolering. Geen water op straat berekend met bui 8 na realiseren maatregel. Verbeteren hydraulisch functioneren van de riolering. Geen water op straat berekend met bui 8 na realiseren maatregel. Verbeteren hydraulisch functioneren van de riolering. Geen water op straat berekend met bui 8 na realiseren maatregel. Verbeteren hydraulisch functioneren van de riolering. Geen water op straat berekend met bui 8 na realiseren maatregel.

Tabel 6.7.1.1 - maatregelen Droge voeten

7 7.1

MAATREGELEN PER FUNCTIONELE DOELSTELLING: LEEFOMGEVING EN MILIEU Doel en plaats in de waterketen

Duurzaam beschermen Natuur en milieu (bodem, grond- en oppervlaktewater)

Dunea, Gemeente en hoogheemraadschap

Alle secundaire functies die betrekking hebben op het handhaven van droge voeten en volksgezondheid.

De plaats in de waterketen, zie figuur 1.3.1, waar de meeste activiteiten plaatsvinden zijn de stappen 1, 4, 6 en 7; winning van water voor drinkwater, transport en zuivering van afvalwater en onttrekking van grondstoffen. 7.2 Lozing vanuit Riolering op oppervlaktewater (Waterkwaliteitspoor: Piekemissies) Voor een goede werking van de regenwaterafvoer zijn overstorten noodzakelijk. Doel hierbij is de vuiluitworp zo te houden dat bij voorkeur geen problemen met de waterkwaliteit ontstaan. In het verleden is al veel bereikt. Het realiseren van de basisinspanning en het gericht lozingenbeleid voor afvalwaterzuiveringen draagt bij aan het halen van de gewenste waterkwaliteit. De basisinspanning is inmiddels niet meer maatgevend, maar heeft nog wel een indicatieve functie. Inmiddels voldoen alle gemeenten in de Leidse Regio aan de basisinspanning. Tegenwoordig wordt met de waterkwaliteitsspoortoets (zie bijlage 10 Beleidsmodule) nagegaan waar de kwaliteit van het oppervlaktewater in gevaar komt door riooloverstorten. De waterkwaliteitsspoortoets is uitgevoerd samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland. De afspraak is de waterkwaliteitstoets jaarlijks te bespreken aan de hand van binnengekomen klachten, en eventuele meetresultaten aan overstorten. Uit de toetsing (theoretisch en een visuele controle) volgen de potentieel risicovolle overstorten.

Deze worden vervolgens in de praktijk gemonitord. Gemeente # overstorten dat voldoet (groen) # overstorten verbeterpotentieel (oranje) # overstorten dat niet voldoet (rood)

Leiden 161 12 0

Leiderdorp 48 10 0

Zoeterwoude 16 1 4

Oegstgeest 22 4 0

Voorschoten 28 15 3

Wassenaar 62 0 0

Tabel 7.2.1. Geïdentificeerde overstorten uit de waterkwaliteitspoortoets

Eventuele maatregelen voor het terugdringen van ongewenste overstortingen moeten op basis van de uitkomst van de waterkwaliteitsspoortoets gedurende de planperiode verder worden uitgewerkt. De gemeenten en Rijnland richten zich op doelmatige maatregelen die bij voorkeur op lokaal niveau plaatsvinden. Door gebruik te maken van meetgegevens over het werkelijk functioneren van de riolering wordt de theorie getoetst aan de praktijk. 7.3 Ongerioleerde percelen In onderstaande tabel staan de nog niet op de riolering aangesloten panden. In deze planperiode vinden onderzoeken naar ongerioleerde panden plaats via de procedure ongerioleerde lozingen, zoals beschreven in de beleidsmodule, Bijlage 6. Gemeente # ongerioleerde panden met voorziening # ongerioleerde panden zonder voorziening # Onbekend (checken aansluitsituatie)

Leiden 2 12

Leiderdorp 0 2 0

Zoeterwoude 5 0 0

Oegstgeest 10 0 9

Voorschoten 3 0 wacht op info

Wassenaar niet bekend 3 niet bekend

Tabel 7.3.1: niet aangesloten percelen

In bijlage 7 Niet Aangesloten Percelen is per gemeente weergegeven om welke adressen het gaat, wat eventuele bijzonderheden zijn en welke voorziening eventueel aanwezig is. 7.4 7.4.1 ➢ ➢ ➢ ➢

7.4.2 ➢ ➢

Maatregelen Zwemwater, speelwater en waterspeeltoestellen Maatregelen waterkwaliteit en gezondheid zwemwater Zwemwater wordt, in opdracht van de betreffende waterbeheerder, minimaal 4x per seizoen en maximaal één maand voor start van het zwemseizoen bemonsterd op de aanwezigheid E.coli, Intestinale enterococcen en blauwalgen (Waterspeelplaats Cronesteyn wordt in het zwemseizoen 1x per twee weken bemonsterd). De waterbeheerder is ook verantwoordelijk voor visuele controle op doorzicht, kleur, geur, schuim, olie en vuil. Wanneer uit de waarnemingen of uit de bemonsteringen blijkt dat er een gevaar kan zijn voor zwemmers, wordt een negatief zwemadvies of zwemverbod ingesteld. Van elk zwemwater bepaalt de waterbeheerder, voor de start van het zwemseizoen, de kwaliteitsklasse op basis van de monitoringsdata van de afgelopen vier zwemseizoenen. Het zwemwater wordt ingedeeld in de klassen slecht, aanvaardbaar, goed of uitstekend zoals bedoeld in artikel 5 van de Europese Zwemwaterrichtlijn.

Maatregelen waterkwaliteit en gezondheid speelwater Gelijk aan het zwemwater, wordt speelwater tijdens het zwemseizoen (1 mei tot 1 oktober), eens per twee weken en maximaal één maand voor start van het zwemseizoen bemonsterd op de aanwezigheid E.coli, Intestinale enterococcen en blauwalgen. De waterbeheerder is ook verantwoordelijk voor visuele controle op doorzicht, kleur, geur, schuim, olie en vuil. 72

➢ ➢

7.5

Wanneer uit de waarnemingen of uit de bemonsteringen blijkt dat er een gevaar kan zijn voor de bezoekers wordt een waarschuwing gegeven of de speelplaats wordt afgesloten voor publiek. Wanneer Legionella wordt waargenomen wordt het speeltoestel tijdelijk afgesloten en doorgespoeld. Na het doorspoelen wordt het water herbemonsterd. Wanneer uit deze bemonstering blijkt dat er geen Legionella meer aanwezig is, kan het speeltoestel weer gebruikt worden.

Maatregelen Onderhoud watergangen

7.5.1 Taken en verantwoordelijkheden watergangen De gemeenten, als kadastrale eigenaar, zijn voor het overgrote deel verantwoordelijk voor het onderhoud van watergangen. Een ander (beperkt) deel valt onder de onderhoudsplicht van andere kadastrale en/ of aangrenzende eigenaren. In deze gevallen ligt de kadastrale perceelgrens in het hart van de watergang. Daaruit volgt dat de onderhoudsverplichting bij twee partijen berust: de gemeente en een derde partij. In de praktijk is het niet mogelijk om een watergang voor de helft te onderhouden. Daarom dienen tussen de onderhoudsplichtigen onderling afspraken te worden gemaakt over de aanpak van onderhoudswerkzaamheden (baggeren). Gangbare constructies zijn: • •

Totale kosten, inclusief een verrekening van voorbereidingskosten en uitvoeringskosten, van het betreffende traject worden evenredig gedeeld tussen de gemeente en de andere onderhoudsplichtige De kosten van voorbereiding, baggeren en transport worden betaald door de gemeente. De kosten voor verwerking van de baggerspecie of het accepteren op het aangrenzende perceel (indien mogelijk) worden gedragen door de andere onderhoudsplichtige.

De gemeenten Voorschoten en Wassenaar hebben het standpunt ingenomen dat bij deze situaties de gemeente de volledige kosten op zich neemt. 7.5.2 Onderhoudsverordening en legger Rijnland De onderhoudsplicht voor de gemeentelijke watergangen is omschreven in de Onderhoudsverordening Rijnland. Sinds 1 januari 2024 heeft Rijnland een nieuwe Onderhoudsverordening. In de Onderhoudsverordening en Legger is opgenomen wie het onderhoud van een watergang moet uitvoeren, wanneer het onderhoud klaar moet zijn en wat de onderhoudsplicht inhoudt. In de Legger staat aangegeven wat de gewenste diepte van de watergang is. In onderstaand figuur is een schematische een dwarsdoorsnede weergegeven van een oppervlaktewater met de terminologie vanuit de Onderhoudsverordening en Legger.

7.6 Verbetermaatregelen Leefomgeving en Milieu 7.6.1 Algemeen Op het vlak van duurzaamheid, klimaat en milieu-emissies kan de afvalwaterketen nog een verbeterslag maken. Speerpunten hierbij zijn energieterugwinning, hergebruik van reststoffen en emissiebeperking, ook van nieuwe stoffen als medicijnresten en hormonen. Met betrekking tot de emissiereductie van nieuwe stoffen is landelijk een bedrag van € 750 miljoen gemoeid om zuiveringen te laten voldoen aan nieuwe en strengere regelgeving. Het loont dus om te investeren in kosteneffectieve maatregelen die benodigde aanpassingen voorkomen. 73

De terugwinning van energie op een AWZI kan efficiënter als het afvalwater in geconcentreerde vorm wordt aangeboden. Om op dit punt belangrijke stappen te kunnen zetten, is de aparte inzameling van zwart(toilet)water en grijswater (douche) noodzakelijk (nieuwe sanitatie). De aparte inzameling vraagt om nieuwe (ook pand gerelateerde) inzameltechnieken, zoals vacuümriolering. Als zo’n systeem wordt aangelegd kunnen ook andere vergistbare producten als groente- en fruitafval aan de stroom worden toegevoegd. Binnen het te ontwikkelen woningbouwgebied op vliegkamp Valkenburg werd nagedacht over vormen van nieuwe sanitatie. Op basis van de ontwikkeling van dit nieuwe stadsdeel en de ervaringen die met beheer en onderhoud worden gedaan, wordt een evaluatieprogramma opgesteld. Het is ook voor de Leidse Regio interessant deze ontwikkelingen te blijven monitoren. Daarnaast is het interessant te kijken naar de ziekenhuizen binnen de regio. Door de lozingen van de ziekenhuizen in de regio naar de zuivering Leiden noord te centraliseren, kunnen medicijnen en ziekenhuis gerelateerde afvalwaterstromen gericht op een AWZI worden behandeld. In deze paragraaf is een inventarisatie gemaakt van mogelijke innovaties die binnen de waterketen kunnen worden bereikt. Achtereenvolgens zijn dit: • • • • • •

nieuwe sanitatie; het terugwinnen van grondstoffen en energie uit afvalwater; innovatie op processen binnen de Leidse Regio ; het heroverwegen van de systeemkeuze in het buitengebied; klimaatadaptatie nieuwe bronnen voor drinkwater.

Vraag is echter of en hoe de waterketenpartners hier vanuit hun taken invulling aan wil gaan geven en welke ambities er leven binnen de verschillende partijen. Landelijk zien we veel ontwikkelingen, die kunnen worden overgenomen. De gemeente Voorschoten heeft de intentie om het gebufferde hemel- en grondwater in te zetten voor hergebruik in de openbare ruimte. Het initiatief is afhankelijk van het uit te voeren onderzoek naar de mogelijkheden in samenwerking met alle stakeholders. 7.6.2 Terugwinnen van grondstoffen en energie uit afvalwater AWZI In de afvalwaterketen worden met het afvalwater grote hoeveelheden chemische en thermische energie geloosd. In de huidige situatie wordt deze energie nog nauwelijks teruggewonnen. Wel wordt energieterugwinning uit afvalwater op een aantal zuiveringen in Nederland al in de praktijk gebracht. De energie in het afvalwater kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor de verwarming van zwembaden of huizen. Voor terugwinning van grondstoffen is met name de terugwinning van fosfaat uit rioolslib interessant omdat deze stof steeds schaarser wordt. Experimenten tonen aan dat het ook mogelijk is om bio plastics uit afvalwater te produceren. Dit bio plastic breekt af in een waterig milieu is bijvoorbeeld interessant voor het afdekken van open grond teelten. Een interessante ontwikkeling is ook het terugwinnen van cellulose uit reststromen.

Cellulose kan bijvoorbeeld als hulpstof dienen voor lokale ontwatering en droge stof vergisting. Hierdoor zijn minder chemicaliën en is minder transport van nat slib nodig. Dergelijke ingrepen kunnen leiden tot het vrijmaken van capaciteit. 7.7 Bluswater De levering van bluswater via brandkranen gebeurt in een complexe omgeving. Gemeenten hebben naast hun verantwoordelijkheid voor de brandweerzorg tevens een verantwoordelijkheid als aandeelhouder van de waterleidingbedrijven. Bij de levering van bluswater zijn veel partijen betrokken, de verantwoordelijkheden zijn complex en de belangen zijn groot en niet specifiek bij één partij belegd. Genoemde ontwikkelingen en hiermee samenhangende onzekerheid vragen nu om een heroverweging van de balans tussen kosten, drinkwaterkwaliteit en een optimale bluswatervoorziening. Om te komen tot deze heroverweging en recht te doen aan genoemde complexiteit is er vanuit het Dagelijks Bestuur van de Veiligheidsregio, de Regiegroep 74

Gemeentesecretarissen, de drinkwaterleidingbedrijven en de Brandweer Hollands Midden behoefte aan een gezamenlijk te doorlopen proces en sturing hierop. Het dagelijks bestuur van de Veiligheidsregio heeft daarom het initiatief genomen om een projectorganisatie bij elkaar te brengen en te starten met het opstellen van een projectplan. Het beoogd eindresultaat is een door betrokken partijen gedragen plan waarin we beschrijven hoe we (minimaal) de komende 20 jaar voorzien in een adequate levering van bluswater ten behoeve van brandbestrijding en een plan hoe we dit gaan implementeren. Dit plan levert minimaal een gelijkblijvend kwaliteitsniveau aan beschikbaar bluswater op ten opzicht van de situatie op 1 juni 2016. In het kader van dit IWKp volgen we de uitkomst van bovengenoemde heroverweging.

Bijlage 1 Kaart Watergebiedsplan Leidse Regio

Bijlage 2 Overzicht nieuwbouwplannen en herinrichtingen Leiden Projectnaam

Stelselkeuze

Binnenstad Zuid Binnenstad Noord BosGasthuis district Roodenburgerdistrict Stevenshofdistrict Boerhaavedistrict Boerhaavedistrict LBSP bedrijf Leiden Noord

gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden

Merenwijk

Termijn uitvoering

Bemalingsgebied

Afkoppelen Toename Toename eenheid (ha) Woningen Inwoners

Hoeveelheid afvalwater (m3/h)

1-10j 1-15j 1-10j

Centrum Maresingel Zuid West Lammenschans Stevenshof Noord Noord Maresingel

gescheiden

1-5j

Merenwijk

201

442 12l/inw/u

5,3

Morsdistrict

gescheiden

1-10j

Mors

3785

8327 12l/inw/u

99,9

Stationsdistrict

gescheiden

1-10j

Noord

1525

3355 12l/inw/u

Bos Gasthuis Haagweg Zuid

1-5j 1-10j 1-10j

2022-2026 2023-2025

Zuidwest / Zuid

318 1274 3574 800 2019

0 12l/inw/u 700 12l/inw/u 2803 12l/inw/u 7863 12l/inw/u 0 12l/inw/u 1760 12l/inw/u o.b.v. BVO 4442 12l/inw/u

0,0 8,4 33,6 94,4 0,0 21,1 78,0 53,3

40,3

14,2

1,0 ha = 7 m3/h

-99,4

Mors /Noord

1,0 ha = 7 m3/h

-56

2022-2024

Lammenschans / zuid

3,9

1,0 ha = 7 m3/h

-27,3

Vogelwijk afkoppelen

2023-2024

Noord

1,4

1,0 ha = 7 m3/h

-9,8

Noorderkwartier Oost

2023_2024

Maresingel / Noord

3,3

1,0 ha = 7 m3/h

-23,1

Bio Science Park

2023_2024

Mors /Noord

2,4

1,0 ha = 7 m3/h

-16,8

Meerburg

2023_2026

Lammenschans / zuid

8,4

1,0 ha = 7 m3/h

-58,8

Raadherenbuurt

2024_2025

Noord

1,6

1,0 ha = 7 m3/h

-11,2 -4,2

Morsdistrict afkoppelen Professorenwijk Oost afkoppelen

Lammenschansweg

2025

Lammenschans / zuid

0,6

1,0 ha = 7 m3/h

De Zwijger

2025

Maresingel / Noord

0,5

1,0 ha = 7 m3/h

-3,5

2026_2030

Zuidwest Noord Lammenschans / zuid

24,3

1,0 ha = 7 m3/h

-170,1

2,7 3,4 28,7

1,0 ha = 7 m3/h 1,0 ha = 7 m3/h

-18,9 -23,8

1,0 ha = 7 m3/h

-200,9

Fortuinwijk Boshuizen Transvaalwijk Waardeiland

2030_2031 2031 2029_2036

Merenwijk

Merenwijk / Noord

2039_2045 Stevenshof Totaal

35,7

1,0 ha = 7 m3/h

Stevenshof / Zuid 139,1

13496

29691

-249,9 -539,4056

Leiderdorp Projectnaam

Stelselkeuze

Termijn uitvoering

Bemalingsgebied

Baanderij Baanderij Baanderij De Buit Doeslaan, Kleiwarenfabriek Doesmeer, Hoogmadesweg 70 Elisabethhof 1 (Levensstroomkerk) Heinsuslaan KPNgebouw Lijnbaan 13 Leidsedreef 1/ hoek de Zijl Leytenrode Pinksterbloem Simon Smitsweg 9-11 Staringpad v/d Valk Boumanweg 236 Oranjewijk Kerkwijk Buitenstein/ Brittenburg Dreven Kreken-Zuid Zijlkwartier Vogelwijk Tollenaarsingel/ Drakenstein

gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden gescheiden

0-5 jaar 5-10 jaar 10-15 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 0-5 jaar 5-10 jaar 10-15 jaar 0-5 jaar 5-10 jaar 5-10 jaar 5-10 jaar

Engelendaal laag Engelendaal Laag Verto-terrein Engelendaal Laag Kalkpolder Zuid Kalkpolder Noord Vierzicht Engelendaal Laag Engelendaal Laag Engelendaal Laag Engelendaal Laag Engelendaal Hoog Engelendaal Laag Engelendaal Laag Engelendaal Hoog Kalkpolder Zuid Kalkpoder Noord Engelendaal Laag Engelendaal Laag Engelendaal Laag Engelendaal Hoog Engelendaal Hoog Engelendaal Hoog

Totaal

Afkoppelen Toename Toename eenheid (ha) Woningen Inwoners

105 975 175 15 15 6 80 20 60 310 -20 20 30 10 6

252 2340 420 36 36 14 192 48 144 744 -48 48 72 24 14

1807

4336,8

-9 -5 -3 -6 -1 -3,5 -9 -1 -37,5

Hoeveelheid afvalwater (m3/h)

12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 12 l/inw/u 1,0 ha = 7 m3/u 1,0 ha = 7 m3/u 1,0 ha = 7 m3/u 1,0 ha = 7 m3/u 1,0 ha = 7 m3/u 1,0 ha = 7 m3/u 1,0 ha = 7 m3/u 1,0 ha = 7 m3/u

3 28 5 0 0 0 2 1 2 9 -1 1 1 0 0 -63 -35 -21 -42 -7 -25 -63 -7 41,7888

Voorschoten Projectnaam

Stelselkeuze

Termijn uitvoering

Bemalingsgebied

Afkoppelen Toename Toename eenheid (ha) Woningen Inwoners

Intratuin totaal Arsenaal totaal Starrenburg III totaal Starrenburg III afgekoppeld Roosenhorst totaal Noordveer totaal Duivenvoorde Haagwijk Laantje van Wissen Beresteijn Einsteinlaan* Vlietzaalcomplex*

GS GS GS GS GS GS DWA/Druk DWA/Druk DWA/Druk DWA/Druk GS GS

< 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr 5-15 jr 5-15 jr 5-15 jr

Noord Hofland Noord Hofland Nieuw bemalingsgebied Nieuw bemalingsgebied Centraalgebied Zuid Centraalgebied Zuid Centraalgebied Zuid Centraalgebied Zuid Centraalgebied Noord Adegeest Vlietwijk Vlietwijk

4,3 nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend nog niet bekend

120 100

300 12l/inw/u 250 12l/inw/u 0 12l/inw/u 1,0 ha = 7 m3/h Onbekend 112,5 12l/inw/u 75 12l/inw/u 0 12l/inw/u 62,5 12l/inw/u 7,5 12l/inw/u 162,5 12l/inw/u 50 12l/inw/u 27,5 12l/inw/u

45 30 0 25 3 65 20 11 419

Totaal

Hoeveelheid afvalwater (m3/h)

1047,5

3,6 3 0 1,3 0,9 0 0,7 0 1,9 0,6 0,3

12,3

Zoeterwoude Weidelaan Hazerswoude- Alphen Hazerswoude- Alphen Bibliotheek Schenkelweg Hans Eckplein Swetterhage Zwethof Westwout fase 5 afkoppelen 0,5 ha Nassaulaan Afkoppelen Vogelweide 1,9 ha Afkoppelen Korte Miening o,4 ha

Stelselkeuze GS GS GS gemengd GS GS GS GS GS GS GS

Termijn uitvoering < 5 jr < 5 jr 5-15 jr < 5 jr < 5 jr 5-15 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr

Hoge Rijndijk 103 Keerweer Hoge Rijndijk 48 a-h Verde Vista Meerburg Sustay + Supermarkt Verde Vista Meerburg Stebru Kopperwetering 3 Transformatie kantoorgebouw Kopperwetering 5 Transformatie kantoorgebouw

GS GS GS GS GS gemengd gemengd

< 5 jr 5-15 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr

Projectnaam

Bemalingsgebied Noordbuurt - Zoeterwoude Dorp Groenendijk- Zoeterwoude Rijndijk nieuwe wijk achter heineken Dorp Zuid - Zoeterwoude Dorp Verde Vista Meerburg - Zoeterwoude Rijndijk Dorp Zuid - Zoeterwoude Dorp Dorp Zuid - Zoeterwoude Dorp Westwout Vogelweide - Zoeterwoude Dorp Rijndijk Grote Polder - Zoeterwoude Rijndijk Bloemenweide - Zoeterwoude Dorp Dorp Zuid - Zoeterwoude Dorp

Afkoppelen Toename (ha) Woningen 23 109 300 10 18 90 43 8 -

Rijndijk Grote Polder - Zoeterwoude Rijndijk Westwout Vogelweide - Zoeterwoude Dorp Rijndijk Grote Polder - Zoeterwoude Rijndijk Verde Vista Meerburg - Zoeterwoude Rijndijk Verde Vista Meerburg - Zoeterwoude Rijndijk Rijndijk Grote Polder - Zoeterwoude Rijndijk Rijndijk Grote Polder - Zoeterwoude Rijndijk

Totaal

Toename Inwoners 57 273 750 25 45 225 108 20 -

12 40 34 150 400 24 31

30 100 85 375 1000 60 77

1292

3230

eenheid 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 1,0 ha = 7 m3/h 12l/inw/u 1,0 ha = 7 m3/h 1,0 ha = 7 m3/h

Hoeveelheid afvalwater (m3/h) 0,7 3,3 9,0 0,3 0,5 2,7 1,3 -3,5 0,2 -13,3 -2,8

12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u 12l/inw/u

0,4 1,2 1,0 4,5 12,0 0,7 0,9 19,18

Oegstgeest Projectnaam Frederiksoord Zuid Universiteit Deelgebied 9 Overgeest (Centrum) La France Leo Kanderschool - hazeboslaan Haarlemmersytraatweg 8A Hoogscpanningstracé RABO bank locatie Lijtweg KPN Centrale Bunker haarlemmertrekvaart Ganzeneiland Buitenlust Kamphuizerpolder WEest Almondehoeve Kamsteeg J.P. Thijssenlaan Narcissenlaan Hofbrouckerpark Electroworld Terweeweg 54

Stelsel-

Termijn

keuze

uitvoering

2025/202 2024/2027 204/2026 2027 2024/2025 2028 2024 2029 2028 2025 2027 2025 2025 2028/2029 2025/2026 2025 2025 2028 2026 2026 2026

Bemalingsgebied Nieuw Rhijnvaart Nieuw Rhijngeest Nieuw Rhijngeest Voscuijl Voscuijl Lange Voort Haaswijk Morsebel Voscuijl Voscuijl Lange Voort Voscuijl Voscuijl Voscuijl

Voscuijl Voscuijl Lange Voort

Totaal

Afkoppelen (ha)

Toename

Woningen

Inwoners

148 501 148 120 50 40 7 33 50 30 10 12 30 110 100 20 30 18 100 24 15

370 1.000 370 300 125 100 15 85 125 75 25 30 75 275 250 50 75 45 250 60 35

1476

eenheid

Hoeveelheid afvalwater (m3/h) 4,4 12 4,4 3,6 1,5 1,2 0,2 1,02 1,5 0,9 0,3 0,4 0,9 3,3 3 0,6 0,9 0,5 3 0,7 0,4

3440

41,3

WASSENAAR Projectnaam Gemeentewerf ANWB Havenkade 71 Woonzorgcampus Ridderlaan fase 2 Totaal

Stelselkeuze

Termijn uitvoering < 5 jr < 5 jr < 5 jr < 5 jr

Bemalingsgebied van Zuijllen van Neijveltlaan Den Haag van Zuijllen van Neijveltlaan van Zuijllen van Neijveltlaan

Afkoppelen Toename Toename eenheid (ha) Woningen Inwoners 35 81 425 978 35 81 93 214 588

Hoeveelheid afvalwater (m3/h)

1352,4

Bijlage 3 Gegevens per Rioolgebied gesorteerd op Overnamepunt per Zuiveringskring

Bijlage 4 Frequenties Dagelijks Onderhoud Maatregelen

Activiteit

Object Vrijverval riolering vrijverval riolering HWA Kolken

Leiden

Leiderdorp

Oegstgeest

1x / 7 jaar

1x / 10 jaar

1x/10 jaar

Voorschoten

2x/jaar

Zoeterwoude 1 x per 7 jaar 1 x per 10 jaar 1,3 per jaar

1x per 10 jaar

Wassenaar 1x/10 jaar

1x jaar

Overstorten

1x 7 jaar

incidenteel

Incidenteel

incidenteel

1,5x per jaar

1x/jaar

1x per 5 jaar

Verschillend per gemaal

Incidenteel

correctief

Incidenteel

1 x per jaar

1x per 1 jaar

1x/jaar

correctief

Verschillend per Drukunits: hogedrukspuit + leegzuigen gemaal Drukleidingen Correctief

Verschillend per gemaal Correctief

Verschillend per gemaal Incidenteel

Incidenteel

1x per 2 jaar

1x per 3 jaar

1x/jaar

incidenteel

1x per 3 jaar

IBA's

1x jaar

Incidenteel

1x jaar

n.v.t.

N.v.t.

n.v.t.

N.v.t.

n.v.t.

1x per jaar

N.v.t.

1x / 7 jaar

1x / 10 jaar 1x / 7jaar 1x / 7jaar n.v.t. 1x / 10 jaar

N.v.t. Incidentieel jaarlijks In contract 1x/10 jaar

n.v.t. 1x per 3 jaar 1x per 5 jaar 1x per 5 jaar 1x per 10 jaar

N.v.t. Incidentieel jaarlijks jaarlijks 1x/10 jaar

1x / 7 jaar indien doelmatig 1x jaar

1x / 10 jaar indien doelmatig 1x jaar

Incidenteel Incidenteel 2x/jaar

n.v.t. incidenteel 1 x per 2 jaar correctief 1 x per 7 jaar 1 x per 10 jaar 1 x per 7/10 jaar incidenteel tijdens legen

p.m. p.m. Visueel bij reinigen

Incidenteel N.v.t 1x/jaar

Overstorten

1x 7 jaar

incidenteel

Incidenteel

incidenteel

1x per 1 jaar

Incidenteel

Randvoorzieningen Gemalen Persleidingen Drukunits Drukleidingen IBA's Slibvangputten / lamellenfllters Injectieputten IT-/DT-riolen

nvt 1x / 2jaar correctief 1x / 2jaar correctief nvt 1x 7jaar nvt

nvt 1x / 3jaar correctief 1x / 3jaar correctief 1x 7jaar n.v.t. n.v.t. nvt

1x/jaar 1x/jaar Incidenteel 1x / 3jaar Incidenteel 1x jaar N.v.t. 1x jaar N.v.t.

1 x per 2 jaar 1 x per jaar incidenteel 1 x per 2 jaar incidenteel n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

1x per 1 jaar 1x per jaar correctief 1x / 3jaar correctief n.v.t. n.v.t. p.m. n.v.t.

1x/jaar 1x/jaar Incidenteel 1x/jaar Incidenteel N.v.t N.v.t. N.v.t. N.v.t.

Drainage

correctief

N.v.t.

incidenteel

p.m.

Incidentieel

1x jaar

1 x per jaar

1x per jaar

1x jaar

1 x per 2 jaar

1x per 3 jaar

1x jaar

Verschillend per Gemalen: Hogedrukspuit + leegzuigen gemaal Persleidingen Reinigen

Reiniging slibvangputten / lamellenfilters IT- / DT-riolen Drainage Randvoorzieningen BBB / BBL Reinigen peilbuizen Riolering vrijverval riolering HWA Inspectieputten Boorkernenonderzoek Kolken

Inspecteren

Onderhoud

Preventief onderhoud gemalen + randvoorzieningen Preventief onderhoud drukunits Onderzoek emissie/overstorten

Onderzoek

Onderzoek debieten Handmatig geten peilbuizen (grondwater) Herberekenen hydraulische werking

correctief

1x / 7 jaar nvt

p.m. p.m.

p.m. continue

n.v.t. 1x per 10 jaar

n.v.t. 1 x per jaar

Berekenen waterspoorkwaliteit Inmeten BOB (toetsing) Inmeten drempelhoogten overstorten, stuwen e.d.

Bij BRP, 1x per 5 jaar

p.m.

bij maken BRP voorafgaand aan BRP

1x per 10 jaar

1 x per 3 jaar

p.m. p.m. 1x per 5 jaar 1x per 5 jaar 1x per 5 jaar 1/5 deel per jaar 1/5 deel per jaar

Bijlage 5 Overzicht Onderhoudsmaatregelen

In onderstaande bijlage is een totaaloverzicht weergegeven van de onderhoudsmaatregelen aan de installaties van de waterketenpartners.

Dagelijks Onderhoud Reinigen Zinkerconstructies (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024 35 5 0,5 1 0,4 0,1

2025 35 5 0,5 0 0,4 0,1

2026 35 5 0,5 0 0,4 0,1

2027 35 5 0,5 1 0,4 0,1

2028 35 5 0,5 0 0,4 0,1

Reinigen/Inspecteren vrijverval (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024 50 12 9 4,5 20 13,5

2025 50 12 9 4,5 20 13,5

2026 50 12 9 4,5 20 13,5

2027 50 12 9 4,5 20 13,5

2028 50 12 9 4,5 20 13,5

Reinigen Persleidingen (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024 4 1 correctief 0 0

2025 4 1 correctief 0 0

2026 4 1 correctief 0 0

2027 4 1 correctief 0 0

2028 4 1 correctief 0 0

Inspectie gemalen (aantal) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten

2024 102 88 41 20 115

2025 102 88 41 20 115

2026 102 88 41 20 115

2027 102 88 41 20 115

2028 102 88 41 20 115

153

2024 204 88 41 20 89 153

2025 204 88 41 20 89 153

2026 204 88 41 20 89 153

2027 204 88 41 20 89 153

2028 204 88 41 20 89 153

Wassenaar

Reinigen kelders gemalen Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

Groot Onderhoud GO Rioolgemalen Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

11 6 1 1 1

14 6 1 2 1

9 6 1 1 1

12 6 1 0 1

14 6 1 0 1

GO Poldergemalen Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

0 0 nvt nvt

GO Tunnelgemalen Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

2 0 1 1

0 0 1 0

0 0 0

1 0 1

0 0 0

GO Hemelwatergemalen Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

0 0 0

0 0 1

nvt

GO Eindgemalen Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

0 0 1

0 0 0

nvt

Vervangingen Vrijvervalleiding (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

6,1 0,27 1 1,2 5,2

6,1 0,27 1 0,7 5,9

6,1 0,27 1 1,1 1,7

6,1 0,27 1 0,8 1,3

6,1 0,27 1 0,8 2,2

0,7

1,4

0,7

Persleidingenl (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

0 0 0 0,4 0,5 0

0 0 0 0 1 0

0 0 0 0 1,5 0

0 0 0 0 ntb 0

Drainage (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

6,1 2,7 0 0 ntb 0

Relinen (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

0,55 0,27 ntb 0,5 ntb 0,25

0,55 0,27 ntb 0,5 ntb 0,1

0,55 0,27 ntb 0 ntb 0,1

Afkoppelen (km) Leiden Leiderdorp Oegstgeest Zoeterwoude Voorschoten

2024

2025

2026

2027

2028

6,1 2,16

1,2 ntb nvt

0,7 ntb nvt

1,1 ntb nvt

0,8 ntb nvt

Wassenaar

Bijlage 6 Bekende Wateroverlastlocaties

Leiden Locatie/Adres +situatieschets

Oplossing

Geen bekende wateroverlast locaties

Jaar Uitvoering n.v.t.

n.v.t.

Leiderdorp Locatie/Adres +situatieschets

Oplossing

Geen wateroverlastlocaties bekend

Jaar Uitvoering n.v.t.

n.v.t.

Oegstgeest Locatie/Adres +situatieschets

Oplossing

Jaar Uitvoering

Oplossing

Jaar Uitvoering

Geen wateroverlastlocaties bekend

Zoeterwoude Locatie/Adres +situatieschets

n.v.t.

Geen wateroverlastlocaties bekend

n.v.t.

Voorschoten Locatie/Adres +situatieschets

Oplossing

Leidseweg Noord (Noord Hofland) toenemende hoge grondwaterstand. Wijk Noord Hofland toenemende hoge grondwaterstand Adegeest toenemende hoge grondwaterstand

In onderzoek. Te complex voor een directe oplossing.

Vlietwijk hoge grondwaterstand Leidseweg Noord vuilwater op straat Middelgeestlaan/Starrenburglaan

Jaar Uitvoering 2023/2024

Nader onderzoeken

n.n.b.

wordt aangepakt tijdens project 2023-2026 Loopt in project Vlietwijjk. Afhankelijk van resultaten project. Heeft relatie met afvoer naar zuivering. Overstort korte vliet moet hier effect op hebben dicht zetten waterinlaat aanpassen stelstel (HWA/DWA)

2023 2023/2024 2023 2023

Wassenaar Locatie/Adres +situatieschets Molenplein en Sandhorstlaan

Oplossing Locaties met lage maaiveld. De oplossingen zijn niet volledig en duur.

Jaar Uitvoering niet bekend

Bijlage 7

Niet aangesloten percelen per gemeente

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Duivenvoorde&id=1ce80322-d448-4e82-bcf6-97b114119987