Tweede rapport informateur april 26 finaal

Tweede rapport informateur Kleur bekennen! 12 april ‘26 Aan de gemeenteraad van Voorne aan Zee

Inleiding In de tweede ronde heb ik, geflankeerd door de griffier mevr. A. Goslings, gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van alle fracties in de nieuwe raad. Deze gesprekken vonden plaats op vrijdag 3 april en dinsdag 7 april jl. Ook in deze ronde was sprake van openhartige, constructieve gesprekken. Alle fracties hebben te kennen gegeven dat zij de analyse zoals verwoord in het eerste rapport over de bestuurscultuur en samenwerking onderschrijven. Dit stuk bevat een samenvatting van de gesprekken, een analyse van mijn hand, een schets van mogelijkheden tot samenwerking en enkele aanbevelingen. Ik stel mij voor dat de fracties in een openbare raadsvergadering, aan de hand van dit rapport, hun visie verwoorden op het vervolgproces, in het licht van de raadsverkiezingen van 18 maart jl en met het oog op de vorming van een coalitie en uiteindelijk de verkiezing van wethouders. Ik heb de hoop en verwachting dat dit gesprek in de raad voldoende aanknopingspunten gaat opleveren voor een vervolg in een derde ronde, hetzij informatief hetzij formatief van karakter. In de vergadering zal ik beschikbaar zijn voor het beantwoorden van eventuele vragen. Gedeeld beeld In alle gesprekken zijn de volgende uitgangspunten – deels opnieuw – onderschreven: - Voorne aan Zee verdient een stabiel bestuur: in deze nieuwe bestuursperiode moet het verschil worden gemaakt met de eerste periode 1

na de fusie per 1 januari 2023; - alle partijen willen bijdragen aan een goed functionerend, stabiel gemeentebestuur, ongeacht de positie in coalitie of oppositie en daarbij verantwoordelijkheid nemen; - alle partijen verlangen naar constructieve debatten en besluitvorming, goede voorbereiding door het college van B&W en tijdige en adequate informatieverschaffing aan de hele raad; - er moet een gezond evenwicht bestaan tussen gemeenteraad en college van B&W waarbij goed naar elkaar geluisterd wordt; - alle partijen onderschrijven het belang van respect voor elkaars standpunt en persoon, met het algemeen belang van Voorne aan Zee als leidraad, met daarbij goede persoonlijke contacten dwars door de raad heen; - Voorne aan Zee moet een goed functionerende1, professioneel georganiseerde gemeente zijn, die de meerwaarde van de fusie aantoont en tegelijkertijd goede contacten onderhoudt met de inwoners; - Voorne aan Zee moet besturen op basis van een actuele visie op de gemeente als geheel en een positie innemen in de regionale samenwerkingsverbanden. De raadsconferentie die al gepland staat voor 19 en 20 april a.s., biedt een uitgelegen kans nader kennis te maken met elkaar, gesprekken te voeren over omgangsvormen, informatiehuishouding en besluitvormingsprocessen. Antwoorden op de volgende vragen2 1.

hoe vertaalt u de uitslag van de verkiezingen, ook naar eventuele coalities? Welke fracties staan inhoudelijk het dichtst bij u en welke (wat) verder weg? Bent u bereid tot deelname? Welke coalitie heeft uw voorkeur? Alle fracties zijn in beginsel bereid tot deelname aan een coalitie. Er zijn duidelijk verschillende voorkeuren (“over rechts”, “over links”, “door het midden” of een combinatie daarvan). In die varianten dient zich nergens een vanzelfsprekende meerderheid in de raad aan (18 of meer, op 35 zetels). De opsomming blijft steken bij een minderheid, soms 17. Vrijwel alle fracties hebben een meerderheidscollege als vertrekpunt in hun Een enkeling zegt zelfs: de beste! Dit is een willekeurige volgorde. Natuurlijk bestaat er verband tussen de verschillende vragen en antwoorden, met verschillende insteek van fracties. 1 2

2

denken. Een meerderheidscollege, met een coalitie-akkoord en constructieve verhoudingen tussen coalitie en oppositie, wordt gezien als een randvoorwaarde voor stabiel bestuur. Als een meerderheid niet te vinden zou zijn, dan zou er kunnen worden teruggevallen op een minderheidscollege (en onder voorwaarden zou dat ook een stabiel bestuur kunnen opleveren, maar dat heeft duidelijk niet de voorkeur). In hun selectie laten fracties zich leiden door verschillende argumenten: uitslag verkiezingen, stabiliteit partijen, persoonlijke verhoudingen/voorkeuren, ervaren bestuurders, stabiele verhoudingen in een college (niet teveel partijen, niet teveel wethouders). Er is ook geen eenduidige vertaling van de verkiezingsuitslag: waar partijen (FvD, BVNL, Partij met Lef) wijzen op verkiezingswinst (op de rechterflank), beroepen andere zich op het aantal zetels (en dus invloed) en weer andere op hun stabiele omvang en bijdrage in het bestuur. Over en weer worden de argumenten bestreden dan wel genuanceerd. Vrijwel iedereen ziet veel overeenstemming in de standpunten van partijen. Bij goede gesprekken moet er een coalitie-akkoord te sluiten zijn. Er is één dossier dat de politiek echt verdeeld houdt, t.w. asielopvang.3 De standpunten verschillen fundamenteel. Dit onderwerp is over en weer een breekpunt genoemd.

Een enkeling ziet mogelijkheden dit dossier buiten de coalitievorming te houden, d.w.z. een vrij onderwerp te verklaren, maar de grote meerderheid acht het noodzakelijk hier afspraken over te maken in coalitieverband, met name ook met het oog op de stabiliteit van het gemeentebestuur. Als vrij onderwerp zou dit voortdurend discussie opleveren en zelfs als splijtzwam kunnen fungeren. Alle fracties zien in het licht van het voorgaande de complexiteit in het proces van coalitievorming.

Kortgezegd asielopvang maar het betreft de opvang van asielzoekers, huisvesting statushouders (asielzoekers met verblijfsvergunning) en het daarvoor geldende rijksbeleid. 3

3

2. Welke onderwerpen verdienen volgens u in het bijzonder aandacht? Zijn er vanuit uw optiek, mede gebaseerd op uw verkiezingsprogramma, ‘breekpunten’, hetzij aan uw kant hetzij bij anderen? Op inhoud zien alle partijen meer overeenstemming dan verschil van inzicht, behalve op het dossier asielopvang. Er zijn bij enkele andere onderwerpen wel wat verschillende standpunten, kijkend naar verkiezingsprogramma’s, maar die zijn overbrugbaar, aldus de fracties. Er is dus maar één breekpunt, het dossier asielopvang. Dat varieert van het zo lang mogelijk bestrijden van een AZC, desnoods met een conflict met rijk en provincie, tot het uit overtuiging willen organiseren van adequate asielopvang, in overeenstemming met wettelijke en beleidsmatige kaders. 3. Heeft u nadere ideeën over de inhoud van een coalitie-akkoord dan wel enig ander type akkoord? De meeste fracties kiezen voor een traditioneel coalitie-akkoord, gesteund door een meerderheid in de raad. Daarbij wordt vaak de mogelijkheid benoemd de inhoud van een concept-akkoord te delen met andere fracties, om zo maximale steun in de raad te verwerven en zo een bijdrage te leveren aan constructieve verhoudingen. Bij iedereen leeft de gedachte dat deze nieuwe periode constructief moet zijn, daar waar in de vorige periode al vrij snel een wij-zij verhouding ontstond met scherpe verhoudingen.

De optie van een minderheidscoalitie is benoemd, maar heeft niet de voorkeur. 4. Heeft u nog suggesties voor inhoud of proces in het vervolg (mogelijk in relatie tot de voorgaande beschouwingen op de afgelopen bestuursperiode)? Welke coalitie ook voortkomt uit het vervolgproces, alle fracties willen een stabiel gemeentebestuur, met een als team opererend college van B&W dat een constructieve verhouding met de raad ontwikkelt en goede wethouders die open staan voor suggesties vanuit de raad. Sommige bepleiten radicale vernieuwing van het college, andere benadrukken het belang van ervaring, weer andere een mix tussen ervaring 4

en vernieuwing. Alle fracties zijn het erover eens dat er een evenwicht moet zijn tussen zorgvuldigheid (tijd voor gesprekken over inhoud) en tempo (de gemeente moet bestuurd gaan worden).

Mijn duiding als informateur Met alle fracties ben ik het ermee eens dat een meerderheidscollege met een coalitie-akkoord de beste oplossing is voor Voorne aan Zee. Er is behoefte aan stabiel bestuur. Op basis van de gesprekken, zowel in de eerste als tweede ronde, heb ik goede hoop dat een nieuw college kan gaan functioneren in een constructieve setting van dialoog en debat, langs bestuurlijke lijnen. Uiteraard zal een nieuw college daar actief aan moeten bijdragen, “it takes two to tango”. Zoals menigeen in de gesprekken heeft benadrukt, er waren, ondanks de nodige incidenten, in de afgelopen periode ook goede onderlinge verhoudingen in de raad en bij tijd en wijle goede debatten. Met de bij iedere fractie geproefde positieve attitude kan het bijna niet anders dat deze nieuwe raad een goede start gaat maken. In de komende raadsconferentie zal worden besproken hoe dat proces nader vorm gegeven kan worden. In mijn ogen zal een meerderheidscollege moeten kunnen steunen op een meerderheid van ongeveer 20 zetels. Dat biedt getalsmatig enig evenwicht tussen coalitie en oppositie. Een groter aantal maakt de oppositie te klein, een meerderheid van 18 zetels oogt kwetsbaar omdat afwezigheid van één raadslid al leidt tot staken van stemmen en de overgang van één lid naar “de andere kant” de verhoudingen onmiddellijk doet kantelen.

Gelet op de beperkte inhoudelijke verschillen tussen partijen zal het niet vaak voorkomen dat er “op het scherpst van de snede” gestemd moet worden. Maar voor de basis, voor de stabiliteit, is het goed een ruime, maar niet te grote meerderheid als uitgangspunt te nemen. Dat bevordert het openbare debat en voorkomt dat het college gemakzuchtig zou worden. De nieuwe coalitie zal zelf stabiliteit en de wil tot vernieuwing moeten tonen. In de vorige periode deden discussies en conflicten in de eigen gelederen afbreuk aan de stabiliteit van het college. Bestuurlijke lijnen moeten worden gerespecteerd, er moet onderlinge chemie zijn, er moet 5

niet in achterkamertjes aan touwtjes getrokken worden. Deelnemers aan de coalitie moeten dit uitdrukkelijk onderschrijven, afstand nemen van eerder benoemd verleden en waar nodig verantwoordelijkheid nemen. Ik acht het niet verstandig vernieuwing te tonen door te kiezen voor alleen maar nieuwe wethouders zonder betrokkenheid in de vorige periode. Er moet de nodige ervaring in het nieuwe college van B&W zijn. Een mix van ervaring en vernieuwing is realistisch. Voor een meerderheidscollege is er een coalitie-akkoord gewenst. Met de fracties zie ik dat op vrijwel alle onderwerpen overeenstemming valt te bereiken als de wil tot samenwerking er is. Eén dossier houdt partijen ernstig verdeeld: asielopvang. Naar mijn idee kan er alleen een stabiel bestuur op basis van een meerderheidscollege worden gevormd indien een inhoudelijke oplossing hiervoor onderdeel is van het coalitie-akkoord. Daarvan is alleen sprake indien wordt voldaan aan wettelijke en bestuurlijke kaders. De inzet moet zijn toekomstbestendige asielopvang te realiseren, in overeenstemming met de Spreidingswet4 en duurzaam van karakter, d.w.z. voor een periode van minimaal 5 jaar. Ook de huisvesting van statushouders moet voldoen aan de door het provinciebestuur gestelde kaders. Op dit moment heeft Voorne aan Zee een achterstand van 43 personen en is er nog geen sprake van duurzame opvang.

Ik verwijs in dit verband naar de brief van de minister van asiel en migratie d.d. 26 maart 2026 en de recente brief van de minister in het kader van interbestuurlijk toezicht.5 Voor alle partijen geldt dat asielopvang moet voldoen aan de normen op het gebied van veiligheid, onderwijs en zorg. Het belang van zorgvuldige participatie geldt in zijn algemeenheid in het openbaar bestuur, dus ook hier. Goede communicatie en draagvlak zijn wezenlijke onderdelen van een bestuurlijke aanpak. Er moet oog zijn voor de zorgen die leven bij inwoners. Tegelijkertijd zijn er genoeg voorbeelden in Nederland waaruit blijkt dat een adequate opvang mogelijk is. Het vraagstuk van huisvesting geldt natuurlijk voor alle woningzoekenden. Ik In de capaciteitsraming van de minister d.d. 27 feb 26, zoals gepubliceerd in de Stcrt, geldt voor Voorne aan Zee een aantal van 392 asielzoekers waarvan 25 amv. 5 Deze brief heb ik niet tot mijn beschikking, maar ik heb vernomen dat alle gemeenten zo’n brief hebben ontvangen. 4

6

adviseer de onderwerpen asielopvang en huisvesting statushouders te zien als onderdeel van het grotere huisvestingsvraagstuk. Zo is er de afgelopen jaren ook over gesproken in regionaal verband. Ik wil nog uitdrukkelijk stilstaan bij de door enkele fracties geopperde gedachte zich als gemeentebestuur zo lang mogelijk te verzetten tegen de taakstelling en daarmee “een statement te maken richting de hogere overheden”. Natuurlijk kan een gemeente met juridische middelen een bestuurlijke strijd voeren, maar het doet geen recht aan het wettelijk kader van de Spreidingswet en de besluiten van de minister van asiel en migratie. Gezien de recente brief van de minister in het kader van interbestuurlijk toezicht acht ik het niet verstandig te speculeren op niet-handhaving van rijkswege. Bovendien zet een dergelijke houding de bestuurlijke relaties met rijk, provincie en regio onder druk. Een dergelijke opstelling zou de gemeente Voorne aan Zee een negatief imago opleveren. Voor de voortgang in de informatie- en uiteindelijk formatiefase is het noodzakelijk dat alle fracties kleur bekennen: wie is bereid onder bovengenoemde voorwaarden het dossier asielopvang te bespreken, daarover commitment aan te gaan en het langs die weg onderdeel te laten zijn van een coalitie-akkoord?

Fracties aan zet Na twee rondes informatie is het moment aangebroken dat de fracties zich uitlaten over de in dit rapport vervatte analyse en de daarin benoemde uitgangspunten voor het vervolg. Voor een volgende fase is het noodzakelijk dat de fracties in het openbaar kleur bekennen, zowel op inhoud als proces. Op grond daarvan kan ik advies geven over het vervolg. Tot slot Dank aan alle vertegenwoordigers voor hun openhartigheid, constructieve houding en bereidheid oplossingen te zoeken. Er is genoeg reden tot optimisme.

7