Lijst Ingekomen stukken

regionale kwaliteit van leven. Wij begrijpen dat vanuit de kerntaken van de MRDH en het abstractieniveau van beide visies het belang van het landschap niet altijd concreet benoemd wordt. Met deze zienswijze verzoeken wij u nadrukkelijk om bij het maken van keuzes en de verdere uitwerking van de visies in beleid en projecten deze belangen te betrekken en volwaardig mee te nemen. In de beide visies constateren wij op dit punt dat een verschil in interpretatie kan bestaan. In de Movi is terecht benoemd: Open gebieden blijven open. Midden-Delfland, het Groene Hart en het strand in Wassenaar of Voorne aan Zee blijven onaangetast. Wij houden de longen van de regio open; voor recreatie en de natuur zelf. Tegelijkertijd is in de VEV bij ruimte voor werken genoemd: De MRDH streeft er daarom naar om de schaarse ruimte zoveel mogelijk beschikbaar te stellen voor de regionale economische clusters en lokale economische clusters. Hiermee suggereert u dat bij de ruimtelijke keuzes het economisch belang voorop dient te staan, terwijl in nationaal en regionaal beleid juist gevraagd wordt om integrale keuzes binnen de beperkt beschikbare ruimte. Wij vragen u duidelijk aan te geven dat onze inwoners erop mogen vertrouwen dat u de groene longen beschermd en de landschappen vanuit leef kwaliteit en brede welvaart voor hen op een hoogwaardig kwalitatief niveau beschikbaar blijven.

Voor het in stand houden van de landschappelijke kwaliteiten zijn twee belangrijke economische pijlers aanwezig. Dat zijn de veehouders die als grootste grondeigenaren het landschap onderhouden en via de duurzame productie van voedsel daar een hogere economische waardering voor dienen te ontvangen. Een tweede belangrijke pijler is de recreatieve sector. Beide lokale clusters vallen niet binnen de vijf clusters van de VEV. Bij de uitwerking verzoeken wij u deze economische belangen voor zover in redelijkheid verwacht mag worden te betrekken en te ondersteunen. In de VEV zou dat ook benoemd kunnen worden bij hoofdstuk 7 (blz.33) bij de beschrijving van regionale clusters stads en dorpseconomie door bij de aanduiding culturele en recreatieve functies ook landschappelijke recreatie te noemen en toe te voegen duurzame en (h)eerlijke voedselproductie. Vanuit het belang van de leef kwaliteit is het wenselijk dat de landschappelijke kwaliteiten versterkt worden. In de Kamerbrief Uitkomsten BOL 2025 van 12 juni 2025 is dit door de minister ook nadrukkelijk benoemd: Vanuit NOVEX Zuidelijke Randstad wordt verder onderzoek gedaan naar het verbeteren van het regionale groenblauwe netwerk, om ook een impuls te kunnen geven aan de leefbaarheid die nodig is gezien de grote aantallen woningen die daar in de toekomst gebouwd gaan worden.

Wij verzoeken u om bij te dragen aan deze onderzoeken voor de ruimtelijke verbetering. Wij vragen daarbij aandacht voor de inpassing van de spoorverdubbeling Oude Lijn binnen het landschap. De propositie hiervoor is bij u bekend. Reactie algemeen bestuur

Wij onderschrijven het belang van het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland als drager van brede welvaart, met zijn unieke bijdrage via beleving (vrije tijdseconomie), voedselproductie (duurzame veehouderij) en natuur (biodiversiteit en klimaat). Deze productiefactoren versterken de regionale kwaliteit van leven en verdienen een volwaardige plek in de verdere uitwerking van de visies. Beide visies – de Mobiliteitsvisie en de Visie Economisch Vestigingsklimaat – zijn gericht op het maken van integrale keuzes binnen de schaarse ruimte. In de Mobiliteitsvisie is terecht benoemd dat open gebieden openblijven, waaronder Midden-Delfland, het Groene Hart en de kustgebieden. Tegelijkertijd wordt in de Visie Economisch Vestigingsklimaat ruimte geboden aan economische clusters, waarbij het uitgangspunt is dat dit niet ten koste gaat van de groene longen van de regio. Landschappelijke kwaliteit en leefbaarheid worden volwaardig meegewogen in beleid en projecten. De visies zijn erop gericht de verschillende rollen die het landschap van Midden-Delfland vervult te behouden én te versterken. In de verdere uitwerking kunnen alle betrokken partijen projecten aandragen die bijdragen aan brede welvaart, waarbij het behoud en de ontsluiting van open ruimte voor inwoners uit stedelijke gebieden niet haaks hoeft te staan op de ontwikkeling van passende economische ontwikkelingen.

45

Wij zijn bekend met de propositie van de Oude Lijn en zullen bij de verdere uitwerking bijdragen aan de onderzoeken binnen NOVEX Zuidelijke Randstad. Goede fietsverbindingen Voor de uitwerking van de MoVi vragen wij uw aandacht ten aanzien van de fietsverbindingen. Dat is één van de sturingselementen om de druk op het wegennet te verlagen/ door fietspaden en -verbindingen als alternatief voor het OV en de auto te verbeteren. Doordat Midden-Delfland ten opzichte van het aantal inwoners een grote oppervlakte met veel fietspaden heeft, veroorzaakt dat een onevenredige financiële druk. De aanleg van de fietsverbindingen wordt meestal wel projectmatig gedekt, echter daardoor stijgen de structurele kosten voor beheer en onderhoud. De verdeelmaatstaven vanuit het Gemeentefonds houden hier onvoldoende rekening mee. Wij verzoeken u om de uitwerking van het fietsbeleid en vanuit uw betrokkenheid bij het BOL dit financiële aspect te betrekken. Reactie algemeen bestuur In de Mobiliteitsvisie wordt fietsinfrastructuur nadrukkelijk gezien als een essentieel onderdeel van het mobiliteitssysteem. Goede fietsverbindingen dragen bij aan het verminderen van de druk op het wegennet en vormen een aantrekkelijk alternatief voor de privéauto, met name wanneer ze aansluiten op mobiliteitsknooppunten en regionale verbindingen versterken.

Binnen de verdere uitwerking van de corridoraanpak is het daarom van belang dat betrokken partijen gezamenlijk afspraken maken over maatregelen die wederzijdse belangen dienen. Daarbij hoort ook het gezamenlijk zoeken naar een passende financiële dekking voor zowel aanleg als beheer en onderhoud. Integrale benadering en goede kwaliteit Openbaar Vervoer Wij ondersteunen uw insteek van beide visies om vanuit de kerntaken mobiliteit en economisch vestigingsklimaat de brede welvaart van alle inwoners te verbeteren. Dit vraagt van de regio en onze gemeente(n) een integrale benadering bij beleidskeuzes, waarin ook plaats is voor het betrekken van belangen die niet direct vanuit de kerntaken zijn benoemd. Besluitvorming dient immers primair bij te dragen aan de kwaliteit van leven van onze inwoners' De MRDH vervult hier al een functie in vanuit de betrokkenheid bij o.a. de NOVEX ZR. Wij verzoeken u om in een vroeg stadium van beleidsvoorbereiding uit te gaan van een integrale benadering, waarbij onderzoeksvragen niet beperkt worden tot de kerntaken van de MRDH. Positieve en negatieve effecten op andere beleidsthema's kunnen dan in een breder perspectief betrokken worden bij de gemeentelijke besluitvorming en bij de discussie in de bestuurs- en adviescommissies betrokken worden. Een voorbeeld hiervan is onder andere het onderzoek naar de Zuidwestlandcorridor.

Wij zouden het op prijs stellen de scope van het onderzoek uit te breiden naar een regionaal ringnetwerk van hoogwaardig openbaar vervoer. Doel hiervan is een regionale ring van hoogwaardig openbaar vervoer te realiseren. Op het ringnetwerk kunnen dan ook de subregionale vervoerslijnen vanuit de dorpen worden aangesloten. Het beschikbaar blijven van publiek vervoer is een randvoorwaarde voor de vitaliteit (brede welvaart) van het stedelijk netwerk en de omliggende dorpen. In het onderzoek naar een breder ringnetwerk kunnen tegelijkertijd ook (globaal) de effecten die dat netwerk heeft op de ontlasting van het hoofdwegennet benoemd worden. Dit biedt de mogelijkheden om de maatschappelijke effecten nader te kwantificeren, zoals de bereikbaarheid van grote werklocaties, onderwijsen kennisinstellingen, sociaal-maatschappelijke voorzieningen en verbeteren van de leefbaarheid in de dorpen en beleefbaarheid van 46

het landschap door een afname van het 'sluipverkeer'. Uiteraard geldt hierbij wel dat vanuit het aanbod van publiek vervoer (OV en/of doelgroepenvervoer) de ontsluiting vanuit de dorpen naar het ringnetwerk met voldoende kwaliteit in frequentie gewaarborgd blijft. Publiek vervoer voor de ontsluiting van de dorpen is essentieel voor de leefbaarheid en brede welvaart. Uw bestuur heeft en dient zijn rol te pakken, naast het voorkomen van sluipverkeer zoals hiervoor is benoemd, bij een goede ontsluiting van kernen en het buitengebied voor de leefbaarheid in de dorpen en beleefbaarheid van het landschap. Naast de investeringen in infrastructuur achten wij het essentieel dat de regio ook inzet op gedragsverandering. De gewenste verschuiving naar duurzame mobiliteit vraagt niet alleen om goede OV- en fietsvoorzieningen, maar ook om stimulerende maatregelen waardoor inwoners vaker kiezen voor deze alternatieven in plaats van de auto. Denk hierbij aan bewustwordingscampagnes, werkgeversbenaderingen en het delen van kennis over slimme mobiliteit. Zonder verandering in reisgedrag blijven investeringen in 'assets' beperkt effectief. Reactie algemeen bestuur De Visie op Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie zijn opgesteld vanuit de kerntaken van de MRDH, maar beogen nadrukkelijk ook een bredere maatschappelijke impact.

Om zo bij te dragen aan brede welvaart en leefkwaliteit voor alle inwoners. Naast economische en mobiliteitsdoelstellingen worden ook ruimtelijk-economische en sociaal-maatschappelijke aspecten betrokken. Dit integrale uitgangspunt wordt meegenomen in de verdere uitwerking van de corridors, waaronder het onderzoek naar de Zuidwestlandcorridor. Uw suggestie voor het uitbreiden van het netwerk Hoogwaardig Openbaar Vervoer sluit goed aan bij keuze 2 van de Mobiliteitsvisie. Bij de verdere uitwerking van de visie besteden we expliciet aandacht aan de ontsluiting van kernen en buitengebieden, met voldoende beschikbaarheid, kwaliteit en aansluiting. Nissewaard Algemeen In reactie op uw brief d.d. 12 september 2025 ontvangt u hierbij onze zienswijze op de ontwerp mobiliteitsvisie en de ontwerp visie economisch vestigingsklimaat. Nissewaard wil zich verder ontwikkelen naar een gezonde toekomstbestendige stad in balans, waar het aantrekkelijk wonen, werken en leven is, nu en in de toekomst. Om onze regio bereikbaar te houden en het economisch vestigingsklimaat te versterken ligt er voor de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) een belangrijke rol. Een goede bereikbaarheid is immers essentieel voor het investeringsklimaat in de Rotterdamse haven en de sociaaleconomische ontwikkeling van Voorne-Putten en de New Town Spijkenisse in het bijzonder.

Een heldere visie op het gewenste toekomstperspectief, die aansluit op de ambitie van Nissewaard is daarbij behulpzaam. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze in reactie op de ontwerp Mobiliteitsvisie en de Visie Economisch Vestigingsklimaat 2025. De MRDH waardeert de ambitie van de gemeente Nissewaard om een gezonde, toekomstbestendige stad te worden en erkent de cruciale rol van bereikbaarheid voor de Rotterdamse haven en de sociaaleconomische ontwikkeling van Voorne-Putten en Spijkenisse. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Bedrijventerreinen Nissewaard onderschrijft de insteek van de visie waarbij bedrijventerreinen worden versterkt, met het uitgangspunt het juiste bedrijf op de juiste plaats. De regio staat immers voor de uitdaging om te voorzien in voldoende ruimte voor bedrijvigheid, gekoppeld aan mobiliteit en duurzame ontwikkeling, om daarmee de balans in wonen en werken te verbeteren. 47

Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie.

Toekomstbestendig vestigingsklimaat Nissewaard wil haar economische veerkracht versterken en ontwikkelen naar een robuust, krachtig en toekomstbestendig vestigingsklimaat voor bedrijven en ondernemers waarin ook de toekomstbestendigheid van de lokale en regionale werkgelegenheid gewaarborgd blijft. Naast het behoud van banen bieden we met een uitbreiding van het areaal bedrijventerreinen gevestigde bedrijven de ruimte om te groeien en willen we de mogelijkheid gaan bieden van vestigings- en ontwikkelruimte voor nieuwe bedrijven die werkgelegenheid bieden en zich richten op de transities in de Mainport (HIC) op het gebied van energie, duurzaamheid, toekomstbestendigheid en circulaire economie. Het beter benutten van het bestaande bedrijventerrein Halfweg Molenwatering, de eerste uitbreiding met de Driehoek, en de eerste fase Bernissester, sluiten hierop aan. Deze ontwikkeling overstijgt het lokale belang en raakt direct aan regionale bereikbaarheid en ruimtelijk-economische structuur. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven het regionale belang van de door u genoemde bedrijventerreinen.

Techniekonderwijs De geschetste versterking van het vestigingsklimaat in relatie tot de Mainport in transitie houdt in dat Nissewaard een “Service Valley” is voor gespecialiseerde en innoverende toeleveranciers en dienstverleners voor logistiek, procesindustrie en maakindustrie, met een regionale functie. Om de kwaliteit en ontwikkeling van het aanwezige en toekomstig arbeidspotentieel te kunnen waarborgen en uit te breiden voor de toekomst is het noodzakelijk om met onderwijs en MKB te komen tot realisatie van techniekonderwijs (MBO/HBO) binnen een netwerk van onderwijshubs nabij OV-knooppunten, en trajecten van leven lang ontwikkelen. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat onderwijs een cruciale sleutel is om de economische behoefte aan voldoende en gekwalificeerd personeel in te vullen. Onderwijs moet daarbij zo goed mogelijk bereikbaar zijn. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie OV en doelgroepenvervoer De visie kent een belangrijke rol toe aan het aangekondigde onderzoek naar de voor- en nadelen van een koppeling tussen het OV en het doelgroepenvervoer, en het vervolg wat daaraan zal worden gegeven. Het is voor Nissewaard een voorwaarde dat gemeenten die dat wensen zelf zeggenschap kunnen houden op de invulling en organisatie van het doelgroepenvervoer, vanuit het oogpunt van kwaliteit en de gewenste lokale regie.

Daarmee maken we dus een voorbehoud bij keuze 1 (De regio organiseert alle vormen van vervoer). Er is voor ons nu geen noodzaak om de huidige organisatie van het doelgroepenvervoer te veranderen. Wij verwachten juist problemen bij een bundeling en schaalvergroting. Reactie algemeen bestuur De Mobiliteitsvisie benoemt het doen van onderzoek naar voor- en nadelen van koppeling OV en doelgroepenvervoer, zonder vooraf uitkomsten en vervolgstappen vast te leggen. De onderwerpen lokale regie en kwaliteit worden meegenomen in het onderzoek. Daarnaast benadrukken wij dat de visie zich richt op 2050 en verder en er nu een aantal trends zichtbaar worden: 50% meer ouderen in 2050 in Nederland en forse personeelstekorten onder chauffeurs en technisch personeel bij OV-bedrijven en vervoerders van doelgroepenvervoer. Die trends maken dat wij nu voorstellen te onderzoeken wat mogelijke toekomstige oplossingen kunnen zijn.

48

Ruimtelijke keuzes De visie zet in op gerichte investeringen om de bereikbaarheid te versterken. We begrijpen de samenwerking in de corridor-aanpak en de knooppunten in de vorm van gezamenlijke ruimtelijke en mobiliteitsinvesteringen, maar het blijft van belang dat de partijen dit doen vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheden. Reactie algemeen bestuur Het is inderdaad de bedoeling dat partijen (gemeenten, MRDH, stakeholders) ieder vanuit eigen rol en verantwoordelijkheden samenwerken in een corridor en samen wederkerige afspraken maken voor gerichte investeringen om de opgaven in het gebied aan te pakken. Technologie De visie gaat nadrukkelijk in op de rol die nieuwe technologie moet gaan vervullen bij bereikbaarheidsvraagstukken, zoals autonoom rijden van metro’s of bussen, slimmere logistiek en verkeersveiligheid. Nissewaard ziet zeker kansen voor het toepassen van technologische oplossingen. Bijvoorbeeld voor multimodale verkeersinformatie waarbij automobilisten ook alternatieven met P+R en OV krijgen aangeboden. De visie benoemt een aantal kansen en randvoorwaarden voor nieuwe technologieën, met aandacht voor de benodigde wet- en regelgeving en het actief betrekken van reizigers. We zijn benieuwd naar het programma dat inzicht biedt in de toepasbaarheid van technologieën voor onze opgaven.

Reactie algemeen bestuur Het door u genoemde voorbeeld van multimodale verkeersinformatie, waarbij reizigers P+R en OV-alternatieven aangeboden krijgen, is exact het soort toepassing dat we met de visie beogen. In het uitvoeringsprogramma werken we uit hoe het 'Toegepast technologieprogramma', zoals beschreven in paragraaf 5.4, vorm krijgt. Het doel is kennis, inzicht en overzicht te realiseren voor de toepasbaarheid van technologieën voor onze regionale opgaven. Daarbij is het perspectief van reizigers essentieel. Openbaar vervoer Een aantal keuzes in de visie lijkt financieel gedreven (met minder middelen moeten we meer doen), terwijl dit niet altijd wordt benoemd of onderbouwd. Reguliere buslijnen blijven van belang als schakel tussen Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) en kleinschalig OV, ook waar er geen mogelijkheden zijn voor vrijliggende infrastructuur (busbanen). Vraaggestuurd OV dreigt voor de kleine verbindingen het nieuwe normaal te worden, terwijl Nissewaard de voorkeur geeft aan vaste lijnen. We begrijpen dat vraaggestuurd vervoer als flexibele en innovatieve vervoersvorm kansen en mogelijkheden biedt in specifieke gebieden. Maar heb vooral aandacht voor het perspectief van de gebruiker.

De reiziger ervaart het reserveren als een grote drempel bij het gebruik maken van vraaggestuurd vervoer, zoals blijkt uit recent onderzoek naar flexvervoer (juni 2025) van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). We zien graag dat wordt gedacht vanuit de inwoners en hun mobiliteitsbehoefte, specifiek vanuit de perspectieven van de verschillende gebruikersgroepen. Het is niet vermeld in de visie, maar we vragen daarbij ook aandacht voor de mogelijkheden van personenvervoer over water, zeker nu de financierbaarheid van de bestaande veerverbindingen onder grote druk staat. Reactie algemeen bestuur De keuzes in de visie zijn primair gericht op het aanpakken van grote maatschappelijke opgaven (zoals vergrijzing, ruimtegebrek en duurzaamheid). De visie kiest voor een robuuste ruggengraat van verbindend HOV, als basis voor verdichting van wonen en werken. Dit HOV-netwerk wordt aangevuld met andere vormen van actieve en publieke mobiliteit (lopen, (e-)fiets, deelmobiliteit, vraagafhankelijk, et cetera). Het gebruikersperspectief is leidend. Het doel is niet om vaste lijnen te vervangen door een systeem met hoge drempels. Het doel is één samenhangend netwerk. We begrijpen dat vervoer over water voor Nissewaard een passende vorm van vervoer kan zijn.

Wij zijn pleitbezorger van deze vorm van vervoer in maatregelpakketten die gezamenlijk met partijen in het gebied worden opgesteld voor verbetering van bereikbaarheid en leefbaarheid. Zeker in relatie tot de grote onderhoudsopgaven aan wegen in de MRDH-regio kan dit vervoer over water een ondersteunende functie hebben. Voor zowel goederen- als personenvervoer is verschuiving naar binnenvaart en watertaxi’s of veerdiensten interessant. Vervoer over water is financieel complex te organiseren. Daarom moeten we gezamenlijk kijken hoe we de bekostiging koppelen aan andere opgaven. Bereikbaarheid Haven De visie lijkt het autogebruik te willen ontmoedigen. Op ons eiland zal de auto echter een belangrijke functie blijven vervullen, gegeven de gebrekkige OVbereikbaarheid van het Haven Industrieel Complex. Nissewaard benadrukt daarom het belang van de bereikbaarheid naar en van de Rotterdamse haven voor werknemers en ook voor studenten. De gemeente zet in op het versterken van de Mbo-opleidingen en dan is het essentieel dat Mbo-studenten bij een stageplaats in de haven kunnen komen (zonder auto). Onconventioneel denken over OV kan hierbij helpen om de bereikbaarheid te verbeteren. Zo stelt bijvoorbeeld 24 uurs

49

inzetbaar OV in staat om het vervoer aan te sluiten op de wisseldiensten in de haven. In dergelijke opgaven zien we dus dat mobiliteit en de sociaal-economische ontwikkeling van de regio elkaar raken en met elkaar verweven dienen te zijn. Reactie algemeen bestuur De Mobiliteitsvisie erkent de blijvende rol van de privéauto op onder andere Voorne-Putten. Voor mbo-studenten zonder auto wordt 24-uurs-OV bekeken om medewerkers met wisseldiensten te bedienen. Dit past volledig in keuze 2 ‘Publieke en actieve mobiliteit is er voor iedereen, overal & 24/7’. Corridors en oeververbinding In het kader van de economische vitaliteit van Voorne-Putten, met de doorontwikkeling van de bedrijventerreinen van Spijkenisse als Service Valley voor het Haven Industrieel Complex en de Greenport, is onderzoek naar een tweede oeververbinding over het Hartelkanaal noodzakelijk om de robuuste bereikbaarheid in de toekomst te kunnen waarborgen. Dat biedt dan ter plekke concrete kansen om een rol te spelen in de transformatie die de haven doormaakt. We hebben hier de ruimte en het werkgelegenheidspotentieel op het knooppunt van twee corridors: de Maasdeltacorridor en de Groene Kruiswegcorridor. Daarom is het belangrijk een tweede oeververbinding alvast te benoemen in de visie.

Reactie algemeen bestuur De Visie op Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie onderstrepen de economische vitaliteit van Voorne-Putten. We herkennen de opgaven en werken daarom graag binnen de corridoraanpak aan het verbeteren van de bereikbaarheid van Voorne-Putten. Tot slot Nissewaard verwelkomt de toenemende kruisbestuiving tussen de takken vervoer en economie in de MRDH. Mobiliteit is immers geen doel op zich, maar een belangrijke randvoorwaarde voor de bedrijvigheid en de sociaaleconomische ontwikkeling in onze regio. Reactie algemeen bestuur U benadrukt terecht dat mobiliteit geen doel op zich is, maar een essentiële randvoorwaarde voor economische groei en sociaaleconomische ontwikkeling. De versterkte wisselwerking tussen vervoer en economie binnen de MRDH biedt waardevolle kansen voor een samenhangend en toekomstgericht regionaal beleid. Pijnacker-Noordorp Algemeen Visie Economisch Vestigingsklimaat De gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp dankt u voor de mogelijkheid om te reageren op de ontwerpvisie Economisch Vestigingsklimaat Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Wij waarderen de integrale aanpak, de ambities en de duidelijke strategische keuzes die in de visie zijn verankerd. Algemeen Mobiliteitsvisie Graag maken wij van de mogelijkheid gebruik om een zienswijze in te dienen op de ontwerp-Mobiliteitsvisie van de MRDH.

De ontwerpvisie is via een uitgebreid proces tot stand gekomen, waarbij –voor het eerst - ook inwoners zijn betrokken. Het is positief dat deze stap is gezet. We geven u in overweging om in de definitieve visie stil te staan bij wat de participatie voor de visie heeft opgeleverd. We zien het doorlopen participatietraject als een waardevolle start. Wij verzoeken u om hier in toekomstige processen actief vervolg aan te geven. Door inwoners structureel te betrekken, komt de MRDH dichter bij de samenleving te staan. Dit is van groot belang, omdat besluiten van de MRDH van directe invloed zijn op het dagelijks leven van bewoners, reizigers en ondernemers in de regio. Daarnaast waarderen wij het dat de visie is vertaald naar concrete actielijsten voor de komende jaren. Daarmee geeft de visie daadwerkelijk richting aan ons toekomstig handelen. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en de erkenning van het participatieproces, inclusief de primeur van inwonersbetrokkenheid. De inzichten en opbrengsten hiervan zijn opgenomen in de ontwikkeling van de visie en zijn daarnaast zichtbaar gemaakt door middel van de ‘rode-draad-quotes’. Inwonersparticipatie krijgt vervolg in toekomstige brede (visie-) trajecten. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Vijf clusters In de visie wordt focus gelegd op de vijf essentiële clusters voor onze regio.

Deze voorgestelde clusterbenadering is herkenbaar en sluit aan bij het economische profiel van Pijnacker-Nootdorp. De aandacht voor Hightech Horticulture en de Innovatieve Maakindustrie biedt concrete kansen om regionale en onze lokale inspanningen te versterken. Wij zien daarbij een logische samenwerking tussen 50

MRDH, Greenport West-Holland en Businesspark Haaglanden. Ook de belangrijke rol van de stads- en dorpsverzorgende economie als randvoorwaarde voor regionale vitaliteit juichen wij toe. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie en zien met u ook kansen voor meer uitwisseling tussen deze clusters. Ruimte voor werken De focus in de visie op functiemenging, herstructurering en beter ruimtegebruik sluit goed aan bij onze eigen inzet op werklocaties zoals bij bedrijvenpark de Boezem. Wij hopen van harte dat dergelijke initiatieven in de toekomst ondersteund en gefaciliteerd kunnen blijven worden door de MRDH. Daarnaast onderstrepen wij het belang van een regionale ontwikkelmaatschappij die zich niet alleen richt op bedrijventerreinen, maar ook op glastuinbouwgebieden. Dit helpt om daadwerkelijk uitvoering te geven aan meer ruimte voor economie. Reactie algemeen bestuur Wij zijn met u van mening dat een ontwikkelmaatschappij (in een nader te bepalen vorm) kan bijdragen aan de realisatiekracht van de regio. Innovatie en technologie De gewijzigde koers om een bredere benadering toe te passen om ook het bredere mkb te bereiken en te ondersteunen bij praktische innovatie zien wij als een positieve ontwikkeling. Innovatie moet ook juist daar plaatsvinden om de grote opgaven op te kunnen vangen en de regionale economie te laten groeien.

We hopen daar in de uitvoeringsprogramma’s concrete acties terug te zien. Reactie algemeen bestuur In het uitvoeringsprogramma zal aandacht zijn voor de wijze waarop innovatie zo goed mogelijk kan bijdragen aan een verbonden en welvarende regio. Toekomstbestendig arbeidspotentieel De inzet op betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt is essentieel. In onze gemeente streven wij naar een gezonde arbeidsmarkt met voldoende werkgelegenheid en ruimte voor leren in de praktijk. De visie sluit hierop aan en biedt kansen om als regio te investeren in het werk en de vaardigheden van de toekomst, met speciale aandacht voor jongeren, zij-instromers en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Hoewel er geen MBO of HBO campus binnen onze gemeentegrenzen is gehuisvest zien wij het regionale belang van deze ontwikkeling. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie en onderschrijven het belang van een gezonde, inclusieve arbeidsmarkt waar ook mensen met een afstand tot die markt volop kunnen meedoen. Van visie naar uitvoering Wij constateren dat de visie een stevige ambitie heeft. De werkelijke impact zal blijken in de uitvoering, via de nieuwe strategische agenda en de nog op te stellen werkprogramma’s. Duidelijke uitvoeringslijnen, bestuurlijke betrokkenheid en transparante afstemming met gemeenten zijn in onze ogen daarbij van groot belang.

Wij hebben de wens om hier actief in mee te denken. Naast het traject van de Economische Visie heeft een separaat traject voor Mobiliteitsvisie gelopen. Wij vinden het jammer dat de MRDH de trajecten voor de mobiliteitsvisie en het economisch vestigingsklimaat afzonderlijk heeft doorlopen. Mobiliteit is immers geen doel op zichzelf, maar ook een middel om het economisch vestigingsklimaat te versterken en bij te dragen aan de brede welvaart in de regio. Wij zien daarom graag dat in de verdere uitwerking van beide visies een expliciete en sterke koppeling wordt gemaakt tussen beide visies, zodat beleidskeuzes beter op elkaar aansluiten en gezamenlijk meer effect kunnen genereren. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven de relatie tussen beide visies en zullen dan ook een gezamenlijk uitvoeringsprogramma opstellen. Hierdoor borgen wij de integraliteit en samenhang tussen de uitgangspunten uit beide visies. Waardering voor het proces Wij spreken onze waardering uit voor het zorgvuldige proces waarin bestuurlijke en ambtelijke input is verwerkt. De snelheid en kwaliteit waarmee de MRDHorganisatie de visie onder hoge tijdsdruk heeft uitgewerkt verdient een compliment. De gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp staat positief tegenover de conceptvisie en onderschrijft de ingezette koers.

Wij kijken uit naar de verdere concretisering en uitvoering en horen graag hoe we een actieve bijdrage kunnen leveren aan de uitwerking van de ambitie. 51

Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie en zien uit naar verdere intensieve samenwerking. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Dromen, durven en doen De visie is opgebouwd rond de thema’s ‘dromen’, ‘durven’ en ‘doen’. We kunnen ons goed vinden in de droom waarin iedereen, ongeacht vervoersbehoefte of budget, de vrijheid heeft om zich te verplaatsten, elkaar te ontmoeten, zich te ontwikkelen en persoonlijke doelen te bereiken. Tegelijkertijd realiseren wij ons dat de MRDH deze droom niet alleen kan waarmaken. Hiervoor zijn ook investeringen en steun van het Rijk en Europa nodig. Wij vragen u daarom om de droom kracht bij te zetten door in de verdere uitwerking een investeringsstrategie op te nemen met concrete maatregelen voor de toekomst en een doordacht plan voor de financiering daarvan. Reactie algemeen bestuur Wij zijn blij te lezen dat u zich kan vinden in de droom. Wij nemen de oproep voor een investeringsstrategie serieus, zoals dit ook in de visie wordt benoemd bij keuze 5 ‘Schouders eronder voor investeringskracht’. In het uitvoeringsprogramma wordt opgenomen hoe we tot een investeringsagenda komen met concrete maatregelen, financieringsbronnen (Rijk, Europa, private partners) en prioritering.

Verkeersveiligheid Een veilige verkeersomgeving is een essentiële voorwaarde voor iedereen die zich verplaatst – of het nu te voet, met de fiets of per auto is. We zijn dan ook blij met de aandacht voor verkeersveiligheid in de Mobiliteitsvisie. Tegelijkertijd laten de stijgende ongevalscijfers zien dat extra inzet noodzakelijk is. Ook wij willen graag meer doen om de verkeersveiligheid in onze gemeente te verbeteren. Helaas lopen we hierbij aan tegen beperkte middelen en capaciteit – een uitdaging die veel gemeenten herkennen. Regionale samenwerking is daarom van groot belang: door kennis, capaciteit en middelen te bundelen, kunnen we efficiënter en effectiever optreden. Wij vragen u daarom om bij de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie ook een uitvoeringsprogramma Samenwerking Verkeersveiligheid op te stellen, waarin concrete stappen worden opgenomen voor regionale samenwerking en ondersteuning van gemeenten. Reactie algemeen bestuur Wij delen uw aandacht voor het thema verkeersveiligheid en hebben het daarom als randvoorwaarde opgenomen in de Mobiliteitsvisie. In het uitvoeringsprogramma wordt verkeerveiligheid meegenomen. . Mobiliteitsmanagement In de visie wordt ingezet op fysieke maatregelen, zoals de aanleg van fietspaden en uitbreiding van railinfrastructuur, om actieve vormen van mobiliteit te stimuleren.

Zulke voorzieningen zijn cruciaal, maar het succes ervan staat of valt met het daadwerkelijke gebruik. Willen we de bereikbaarheid per auto in de regio op peil behouden, dan is het essentieel dat meer inwoners bewust kiezen voor de fiets en/of het openbaar vervoer. We missen in de visie daarom aandacht voor mobiliteitsmanagement en het stimuleren van gedragsverandering. Want hoe zorgen we ervoor dat inwoners daadwerkelijk overstappen op duurzamere vormen van vervoer? Wij roepen u dan ook op om bij de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie nadrukkelijk in te zetten op concrete maatregelen en middelen voor gedragsverandering en mobiliteitsmanagement. Daarbij zien wij voor een organisatie als Zuid-Holland Bereikbaar een belangrijke rol weggelegd – als aanjager, verbinder, uitvoerder en bedenker van effectieve, gedragsgerichte acties. Alleen met deze gecombineerde aanpak – van infrastructuur én gedrag – realiseren we de mobiliteitstransitie die nodig is voor een bereikbare en leefbare regio. Reactie algemeen bestuur In hoofdstuk 5 ‘Doen’ hebben we verschillende acties opgenomen die mobiliteitsmanagement concreet maken. Zo werken we onder ‘Voorwaarden op orde’ aan afspraken met werkgevers. Bij Hoogwaardig Openbaar Vervoer zetten we in op maatregelen die het gebruik van publieke mobiliteit stimuleren.

Bij fietsen, lopen en kleinschalig, vraaggestuurd en gedeeld vervoer zoeken we actief samenwerking met werkgevers en maatschappelijke organisaties. Bij de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie en binnen de corridoraanpak zal expliciet aandacht worden besteed aan concrete gedragsgerichte interventies. Visie op dienstverlening

52