Kaderbrief programmabegroting 2024-2027

S

Kaderbrief begroting 2024 - 2027

Samen verder: een frisse start

Inleiding De gemeente Voorne aan Zee is een feit. Met oud Hollandse vergezichten, een lange kustlijn, veel groen en prachtige, deels historische woonkernen kan onze nieuwe gemeente met recht mooi genoemd worden. Onderzoek heeft aangetoond dat onze inwoners trots zijn op deze kenmerken van Voorne aan Zee. En er is ambitie om Voorne aan Zee nog mooier te maken voor de huidige- en toekomstige inwoners en ondernemers in onze gemeente. Na de herindelingsverkiezingen is er hard gewerkt aan de vorming van een nieuw college. Het college en de gemeenteraad zijn direct volop aan de slag gegaan om van Voorne aan Zee een nog mooiere plek te maken waar je veilig kunt wonen en werken, kunt ondernemen en onbezorgd kan recreëren. De bestuurlijke uitdagingen en ambities zijn, net zoals dat in de drie oude gemeenten het geval was, onverminderd groot. En net als in het recente verleden stelt het financiële kader waarbinnen al die ambities verwezenlijkt moeten worden ons voor een uitdaging. We moeten daarom verantwoord en slim omgaan met de beschikbare middelen en deze, in ambtelijke termen, doelmatig en effectief inzetten. De coalitie heeft met het coalitieakkoord “Samen verder; een frisse start” de contouren van haar ambities voor de komende jaren geschetst.

Dit coalitieakkoord wordt verder uitgewerkt in een collegeprogramma waarvan de financiële vertaling zal neerslaan in de programmabegroting 2024 van Voorne aan Zee. Dit proces zal naar verwachting in de zomermaanden kunnen worden afgerond. Om die reden zal de in april 2023 aan de raad voor te leggen programmabegroting 2023 - 2026 beleidsarm worden opgesteld. Deze begroting reflecteert daarmee het bestaande beleid uit de drie voormalige gemeenten, aangevuld met autonome ontwikkelingen en wettelijke regelingen. Het uitgangspunt voor de begroting 2024 is het actuele financiële meerjarenperspectief. In dit bijzondere eerste jaar is dat gelijk aan de begrotingssaldi van de jaarschijven 2024 – 2026 in de begroting 2023. Met deze in april aan de raad voor te leggen begroting 2023 als uitgangspunt, en de nog niet beschikbare financiële vertaling van nieuw beleid en de meicirculaire, beperken wij ons in deze kaderbrief om die reden dan ook voornamelijk tot het beschrijven van de vervolgstappen in het begrotingsproces 2024, waarbij u als raad nadrukkelijk wordt betrokken. De programmabegroting 2024 moet uiterlijk op 14 november 2023 bij de provincie ingediend worden. Het college streeft ernaar om de gemeenteraad eind augustus een concept programmabegroting 2024 aan te bieden.

Dit biedt uw raad de gelegenheid om, voorafgaand aan de behandeling in de raadsvergadering van 26 oktober, te reflecteren op de concept programmabegroting 2024. Met de griffie worden afspraken gemaakt over een eventuele technische toelichting op de concept begroting in de maand september. Wat hebben we voor ogen In de nieuwe gemeente Voorne aan Zee streven we naar een gezonde begroting, gezien de financiële krapte is dat een flinke opgave. Wij willen graag samen met de raad inzetten op een gezonde en evenwichtige begroting. Naast de autonome ontwikkelingen en wettelijke regelingen, waarvan de uitgangspunten later in deze kaderbrief worden beschreven, zullen de in het collegeprogramma opgenomen ambities in groter detail in de begroting 2024 terug te vinden zijn. De doelstelling daarbij is dat de beschikbare middelen zo doelmatig en efficiënt mogelijk worden ingezet. Het streven is om zo snel als mogelijk terug te keren naar regulier (repressief) toezicht door de provincie.

Onze organisatie Zowel de ambtelijke- als de bestuurlijke organisatie realiseren zich dat een gemeente met ruim 70 duizend inwoners een belangrijke bestuurlijke positie inneemt in de regio. Voorne aan Zee legt meer gewicht in de schaal en is zichtbaarder bij de in- en uitvoering van de regionale opgaven dan de drie voormalige gemeenten waren. Voorne aan Zee heeft meer bestuurskracht die we graag vertalen in een nog betere belangenbehartiging van de inwoners en ondernemers in onze gemeente. In dit verband spreken we graag over de schaalsprong die door de gehele organisatie moet worden gemaakt. Terwijl we tegelijkertijd nog midden in het veranderproces zitten, toewerkend naar een eigen bedrijfscultuur, integratie van bedrijfsprocessen en geharmoniseerd gemeentebeleid. Dit vergt veel van de hele organisatie. Om alle doelen te kunnen verwezenlijken moeten we talent kunnen behouden en aantrekken. Dit is in de huidige krappe arbeidsmarkt geen eenvoudige opgave. We willen daarom een aantrekkelijke werkgever zijn, zodat Voorne aan Zee de juiste talenten kan aantrekken en het al aanwezige talent graag voor de gemeente Voorne aan Zee blijft werken. We willen dat bij voorkeur bereiken met werknemers die in vaste dienst zijn, zodat we de in de organisatie opgebouwde kennis en expertise ook kunnen behouden.

Tegelijkertijd verwachten we op deze manier de relatief hoge kosten voor externe inhuur en extern advies te kunnen beperken, zodat we ook hier zo effectief en doelmatig mogelijk omgaan met de schaarse middelen. Ten behoeve van de ontwikkeling naar een toekomstbestendige structuur wordt in de loop van dit jaar een organisatie-diagnose uitgevoerd. De huidige organisatiestructuur welke nu een logisch gevolg is van de wettelijke bepalingen in het kader van overgang van onderneming (OvO), is voornamelijk de optelsom van de drie voormalige organisaties. De toekomstige organisatiestructuur moet de schaalsprong gaan ondersteunen en de ambities en organisatiedoelstellingen gaan waarmaken. Daarnaast dient er ook een vergelijk te worden gemaakt met andere, vergelijkbare organisaties en een analyse op inpassingsverschillen. Belangrijke ontwikkelingen Het is niet mogelijk om binnen het bestek van deze kaderbrief alle ontwikkelingen die inwerken op het begrotingssaldo hier uitputtend te beschrijven. We beperken ons in deze brief tot de ontwikkelingen met een potentieel grote financiële impact. Iedereen telt mee en doet mee, staat er in het coalitieakkoord. Wie in het kader van arbeidsparticipatie gemeentelijke ondersteuning nodig heeft kan rekenen op maatwerk.

Ook naar de meest kwetsbaren in onze gemeente wordt nadrukkelijk omgekeken en de benodigde hulp en ondersteuning wordt zo efficiënt mogelijk ingezet. Een extra uitdaging hierbij is dat de kosten voor gemeenten in alle vormen van zorg structureel boveninflatoir stijgen. Naast de hoge inflatie moet hierbij worden gedacht aan de toenemende zorgbehoefte bij jongeren en de groeiende groep zorgafhankelijke ouderen. Daarnaast verbreedt het zorgspectrum door technologische vooruitgang, betere diagnostiek en nieuwe medische inzichten en behandelmethoden. De financiële gevolgen van al deze ontwikkelingen zien we ook terug in de sterk gestegen bijdragen aan de diverse gemeenschappelijke regelingen en samenwerkingsverbanden. In de komende jaren wordt er nog hard gewerkt aan de harmonisatie van beleid. Ontwikkelingen op dit vlak zullen, voor zover deze budgettaire consequenties hebben voor de begroting 2024, financieel worden verwerkt in de programmabegroting 2024. Beleidsharmonisatie is uiteraard een raadsaangelegenheid en zal dus via het normale bestuurlijke besluitvormingsproces aan de raad worden voorgelegd. De ter beschikbaar gestelde kredieten voor investeringen in de periode 2024 – 2027 zullen in verband met de hoge inflatie opnieuw tegen het licht gehouden moeten worden. Het is

mogelijk dat ramingen voor toekomstige investeringen zijn gebaseerd op lagere prijsniveaus. Een herziening kan negatieve gevolgen hebben voor de totale afschrijvingslast. Alle eerder genoemde ontwikkelingen schetsen een stijging van de gemeentelijke lasten. Helaas verkeren de Nederlandse gemeenten in grote onzekerheid als het gaat om de dekking van al deze extra uitgaven. De door het Rijk ingeboekte miljardenkorting op de Algemene Uitkering vanaf 2026 staat haaks op deze ontwikkelingen. Er wordt in dit verband gesproken over het ravijnjaar 2026. Het accres voor 2026 komt ondanks de eenmalige rijksbijdrage van € 1 miljard nog steeds uit op een negatief bedrag van € 0,8 miljard. Daarbovenop is er nog de opschalingskorting van structureel € 675 miljoen. En het volumeaccres blijft vanaf het jaar 2027 nihil. Normaal zou het accres 2026 positief zijn geweest door respectievelijk een positief volume-accres en een positieve bijstelling voor de ontwikkeling van de lonen en prijzen van bij elkaar genomen € 2 miljard. Met de ingrepen uit het Regeerakkoord is in 2026 een financieel ravijn gecreëerd van afgerond € 4 miljard. Na 2026 blijft voorlopig echter ieder jaar een volume-accres ontbreken (zolang er geen nieuw structureel financieel arrangement is uitgewerkt) waarmee het ravijn vanaf 2026 verder uitdiept tot ruim € 6 miljard.

Dit vormt, bij ongewijzigd overheidsbeleid, veruit de grootste uitdaging voor de programmabegroting 2024. Het kabinet trekt extra geld uit om op verschillende manieren de energiekosten te compenseren. Gemeenten en provincies krijgen structureel zo’n 300 miljoen euro erbij om publieke en maatschappelijke instellingen te compenseren. Dat blijkt uit de Najaarsnota van het ministerie van Financiën. Structureel gaat het om zo’n 300 miljoen euro voor de periode 2023-2025 en waarschijnlijk loopt het bedrag in 2026 en 2027 op tot zo’n 400 miljoen euro. De bedragen zijn indicatief en zullen in de Voorjaarsnota van 2023 door het Ministerie van Financiën definitief worden vastgesteld. De verwachting is dat een en ander in de meicirculaire zal zijn verwerkt. Wat doen wij zelf voor een gezonde financiële huishouding Het bovenstaande geeft aan dat het presenteren van een structureel sluitende begroting geen vanzelfsprekendheid is. Dit is echter wel noodzakelijk om op een zo kort mogelijke termijn terug te kunnen keren naar regulier (repressief) toezicht van de provincie. Als er weer sprake is van regulier toezicht zal dit ook de ambtelijke organisatie ontlasten. Wij zetten daarom in op een integrale herijking van de begroting (fase 2, “een spade dieper”).

Voor de samenstelling van de begroting 2023 zijn de budgetten uiteraard al tegen het licht gehouden (fase 1) maar een gedetailleerde integrale herijking was binnen het beschikbare korte tijdsbestek niet mogelijk. Deze integrale herijking is overigens niet primair een bezuinigingsoperatie maar heeft als belangrijkste doel ervoor te zorgen dat middelen niet onnodig budgettair beklemd worden. Zoals bekend hadden de drie voormalige gemeenten ieder jaar veel moeite om een sluitende begroting te presenteren. Tegelijkertijd toonde bij de verantwoording de jaarrekeningen van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne een positief saldo. Trendanalyses over meerdere jaren moeten ons leren of en waar er structureel te hoog wordt gebudgetteerd. De herijking van de begroting heeft daarmee als belangrijkste doel realistisch budgetteren, waardoor de beschikbare middelen budgettair optimaal kunnen worden ingezet voor de vele uiteenlopende gemeentelijk taken. Naast een integrale herijking van de budgetten zal in fase twee ook worden gewerkt aan diagnose van de organisatie om te komen tot een reëel beeld van de benodigde capaciteit. Verder zal er een herijking worden gemaakt voor de waardering van activa en dotaties aan reserves en voorzieningen.

Als onnodig beklemde middelen worden vrijgemaakt heeft dit een positief effect op het begrotingssaldo en ontstaat er meer financiële ruimte voor belangrijke gemeentelijke taken.

Financiële uitgangspunten Algemeen Met betrekking tot de programma begroting van 2024 en de meerjarenperspectieframing 2025-2027 voor de Voorne aan Zee worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: -

Actuele meerjarenperspectief (huidig vastgesteld beleid) + Autonome ontwikkelingen en wettelijke regelingen + Budgettaire uitwerking collegeprogramma (nieuw beleid) + Algemene Uitkering voor de periode 2024 – 2027 (gebaseerd op de meicirculaire 2023) + Integrale herijking budgetten = Begroting 2024

Technisch Voor de autonome ontwikkelingen wordt bij het samenstellen van de begroting gebruik gemaakt van de in de onderstaande tabel opgenomen variabelen. Ook de herkomst en de waarde, voor zover al bekend, zijn opgenomen.

Omschrijving

2024

Loonontwikkeling (CAO ontwikkelingen) Algemene Prijsindex (prijs bruto binnenlands product, PBBP) voor gemeentelijke lasten en baten GR-en VRR, MRDH, GRJR, GGD en DCMR (regionaal afgestemd en vastgelegd in secretarissenbrief)

8,50%

Overige Gemeenschappelijke Regelingen

Publicatie mei circulaire bzk 8,40% O.b.v. begroting GR Publicatie mei circulaire bzk

Subsidieplafonds (prijs bruto binnenlands product, PBBP) Onvoorzien (financiële verordening gemeente € 2,50 per inw. Voorne aan Zee 2023) Op basis van de woningbouwprognose zal het aantal inwoners voor de periode 2024-2027 worden geprognosticeerd

Financieel meerjarenperspectief Het startpunt voor de programmabegroting 2024 wordt gevormd door actueel vastgesteld beleid. Dit wordt aangevuld met de financiële effecten van nieuw beleid die voortvloeien uit het collegeprogramma. Besluiten met betrekking tot nieuw- of geharmoniseerd beleid kunnen later in het jaar door de gemeenteraad worden genomen. Het bestuurlijke besluitvormingsproces Zoals eerder aangegeven streeft het college ernaar om de conceptbegroting uiterlijk eind augustus naar de raad te sturen. In overleg met de griffie worden afspraken gemaakt over een eventuele technische toelichting op de concept begroting in de eerste helft van de maand september.

In onderstaande tabel is de tijdlijn van het formele bestuurlijke besluitvormingsproces programmabegroting 2024 opgenomen. Deze is afgestemd op de raadsagenda 2023.