11. Ambitiedocument Regio ZHD

De toekomst van de

ZUIDHOLLANDSE DELTA

INHOUD Wij zijn de Zuid-Hollandse Delta

.................................................................................

Ons doel en onze plannen

In het kort kennismaken

03

..........................................................................................................................................

05

............................................................................................................................................................................................................................

08

Over de Zuid-Hollandse Delta Onze kansen en uitdagingen

Wat willen wij Onderwijs

Duurzaamheid Landbouw

Landschap en toerisme

Randvoorwaarden Samen verder

2

.......................................................................................................................................................................................

14

...........................................................................................................................................................................................................................

15

Wij zijn de

ZUID-HOLLANDSE DELTA Sinds 2020 bouwen wij samen aan de

Met dit verhaal sorteren we onder andere

Zuid-Hollandse Delta. We geven richting

voor op de vijfde tranche van de Regio

aan onze kernambities en enkele cruciale

Deals (eind 2023). Uitgangspunt is dat

randvoorwaarden om de potentie van ons

we met nieuw in te dienen voorstellen

gebied te benutten, tegen het licht van de

voortbouwen op de resultaten uit de

maatschappelijke opgaven waar we voor

huidige Regio Deal. In de huidige Regio Deal

staan.

bundelen we onze krachten op de thema’s

Ons doel en onze plannen

Duurzaamheid, Agrifood, Landschap & Toerisme en Onderwijs & Arbeidsmarkt.

Dit verhaal is bedoeld als startpunt en

We zitten voor wat betreft deze thema’s

heeft niet de pretentie uitputtend te zijn.

nog in de pioniersfase en experimenteren

De volgende stap is om onze ambities te

volop, met goede resultaten tot gevolg.

vertalen in de strategische agenda Zuid-

Nieuwe middelen en concepten hebben we

Hollandse Delta, die we opstellen met de

nodig om de experimenten op te schalen

provincie Zuid-Holland, het waterschap

en een volgende stap te zetten in onze

Hollandse Delta en maatschappelijke en

samenwerking, om de brede welvaart in de

economische partners. Deze agenda heeft

regio te waarborgen.

een breed karakter en is nodig om een meer samenhangende afweging te maken over de inpassing van wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur in ons gebied.

3

18  In deze afbeelding is de brede welvaart op de Zuid -Hollandse eilanden weergeven (met een doorgetrokken lijn) en afgezet tegen het Nederlands gemiddelde (stippellijn).

18 Verhalen, agenda’s en deals geven

uitwerking van onze gezamenlijke ambities.

richting. Daadwerkelijke realisatie- en

Daarnaast kijken we aan de hand van onze

uitvoeringskracht ligt besloten in het

kernambities hoe we onze samenwerking in de

samenspel met onze inwoners en bestuurlijke,

Regioboard kunnen versterken. Ook realiseren

maatschappelijke en economische partners.

we een groot deel van onze ambities met de

Dit samenspel hebben we onder andere

Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de

vormgegeven in de Regioboard. Hierin zijn

Economic Board Zuid-Holland en zoeken we

naast de lokale overheden ook agrariërs,

afstemming met de regio Drechtsteden en de

ondernemers en onderwijsinstellingen

provincies Noord-Brabant en Zeeland. Met de

vertegenwoordigd. Met de Regioboard, die

regionale partners en overheden gaan we in

ook bij de totstandkoming van dit verhaal

gesprek over hoe de verschillende ambities

betrokken is, komen we tot een nadere

elkaar kunnen versterken.

Op 15 maart 2023 kwamen de Raden van de gemeenten Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard, Nissewaard en Voorne aan Zee bijeen. Ze bespraken de ambities en de randvoorwaarden. Ook gaven zij suggesties op de verschillende kernthema’s. Een aantal van deze suggesties zijn als quotes opgenomen in dit document. Ze zijn te herkennen aan de groene cursieve tekst. De provincie Zuid-Holland heeft ambtelijk meegedacht bij de totstandkoming van dit document ‘de toekomst van de Zuid-Hollandse Delta’. De ambities sluiten goed aan bij de provinciale ambities.

4

Laten we

IN HET KORT KENNISMAKEN Wij zijn de Zuid-Hollandse Delta. Een gebied met 300.000 inwoners dat uniek is vanwege haar landschappelijke karakter vlakbij de stedelijke omgeving, onder Rotterdam.

Over de Zuid-Hollandse Delta

Onze kansen en uitdagingen

De eilanden Goeree-Overflakkee, Hoeksche

We zijn realistisch over de kansen en

Waard en Voorne-Putten vormen samen één

mogelijkheden van ons gebied met zijn

gebied: de Zuid-Hollandse Delta. Dit gebied is

onderscheidende kenmerken. Realistisch,

beslaat de gemeenten: Goeree-Overflakkee,

omdat we onderkennen dat één sluitend

Hoeksche Waard, Nissewaard en Voorne aan

en allesomvattend verhaal voor de Zuid-

Zee.

Hollandse Delta zich niet laat schrijven. Het stedelijk en het landelijk gebied verschillen van elkaar en hebben eigen unieke (lokale) opgaven. Daar staat tegenover dat de verschillende karakteristieke functies van onze  Voor meer informatie zie de website RegioZHD.nl

gebieden juist wel van belang zijn voor het gebied als geheel. Kenmerkend voor de ZuidHollandse Delta is dat het een ‘schakelgebied’ is tussen stad en land. Met name op VoornePutten komt deze karakteristieke functie van het gebied tot uitdrukking. Zo is het

 Voor meer informatie zie de website RegioZHD.incijfers.nl

aantrekkelijk stedelijk wonen in Spijkenisse en Hellevoetsluis naast een hoogwaardig landschap met landbouw, natuur en (water) recreatie. Eveneens kenmerkend voor de Zuid-Hollandse Delta is de innovatiekracht op het gebied van de energietransitie en de landbouw.

5

“Goeree-Overflakkee is een belangrijke proeftuin voor de energietransitie”

Zo is Goeree-Overflakkee een belangrijke

Juist in de verschillen schuilt de kracht van ons

proeftuin voor de energietransitie en is

gebied en wat ons bindt. De karakteristieke

het gebied door de provincie Zuid-Holland

functies van de gebieden versterken elkaar

aangemerkt als “duurzaam & innovatief

en we hebben elkaar nodig om onze lokale

eiland”. Daarnaast zijn alle gebieden, maar

en regionale ambities te realiseren. We zijn

Hoeksche Waard in het bijzonder, belangrijke

er trots op dat de Zuid-Hollandse Delta een

landbouwgebieden vanwege de goede

veelzijdig gebied is met een rijke historie,

vruchtbare (zee)bodem. De laatste jaren

sterke sociale binding in de gebieden en een

is een biotechnologische revolutie binnen

karakteristiek landschap verbonden met het

de akkerbouw gaande die zijn grenzen nog

water en de zee, waar rust, ruimte en reuring

lang niet heeft bereikt. De verwachting is dat

altijd dichtbij zijn. Zo vertelt de erfgoedlijn

hightech landbouw de productie sterk gaat

Historisch Haringvliet het verhaal van tradities

vergroten waarbij bodem en water sturend

en de zee en zorgt de schitterende kustlijn

zijn. In de Hoeksche Waard is men hier op

ervoor dat een heerlijk dagje strand in elk

internationaal niveau al mee bezig.

seizoen gegarandeerd is. Daarnaast bieden de natuurgebieden Voordelta en Haringvliet een unieke getijdennatuur met een rijke biodiversiteit én zijn onze gebieden ook nog eens unieke proeftuinen voor gezonde

6

volhoudbare landbouw en de energietransitie.

klimaatverandering, duurzaamheid, veiligheid

Het laat zien dat ons gebied vitaal is en een

en toekomstbestendige landbouw.

enorm (innovatief) potentieel heeft. De ZuidHollandse Delta kan daarmee een nog grotere

Deze maatschappelijke opgaven waren

bijdrage leveren aan mondiale- en nationale

aanleiding om in 2020 onze krachten te

opgaven en programma’s, zoals klimaat,

bundelen in een Regio Deal, samen met het

energie, stikstof, natuur, (zoet)water(kwaliteit)

Rijk, op de thema’s Duurzaamheid, Agrifood,

en biodiversiteit.

Landschap & Toerisme en Onderwijs & Arbeidsmarkt. De samenwerking in de Regio

Ons gebied staat tegelijk voor grote

Deal bracht extra landelijke investeringen

uitdagingen. Er zijn ontwikkelingen die

van 7,5 miljoen euro en extra miljoenen door

de vitaliteit van ons gebied raken. Door

andere partners waarmee een vliegwiel in

ontgroening en vergrijzing daalt de

werking is gezet. Het vliegwiel loopt op tot

beroepsbevolking en er zijn groepen binnen

25 miljoen euro aan publieke en private

de samenleving die niet goed de aansluiting

financiering. We hebben hiermee geoefend

vinden op de arbeidsmarkt. Daarnaast

om samen aan de slag te gaan en resultaten

bestaat een toenemende spanning tussen

te realiseren. Deze samenwerking zetten

economische groei en natuur en wordt de

we voort, maar willen we ook versterken én

Zuid-Hollandse Delta, relatief meer dan de

verbreden.

rest van Nederland, geconfronteerd met grote maatschappelijke opgaven op het gebied van

7

De toekomst

WAT WILLEN WIJ? We willen een gebied zijn én blijven waar rust, ruimte en reuring altijd dichtbij zijn.

Onderwijs

We hebben ruimte, maar dat betekent niet dat alles kan. We willen ons karakteristieke landschap en onze schakelfunctie behouden en onze kernboodschap is dat we

Duurzaamheid

toekomstige ruimtelijke keuzes afstemmen op de karakteristieke functies van onze gebieden.

Landbouw

In de Zuid-Hollandse Delta bouwen we voort op de bestaande resultaten en versterken we onze samenwerking. Daarnaast verbreden we onze samenwerking naar wat er randvoorwaardelijk nodig is om het gebied vitaal te houden en het potentieel ervan te benutten. We hebben vier kernambities en enkele cruciale randvoorwaarden geformuleerd. Deze kernambities en randvoorwaarden versterken elkaar en kunnen in de verdere uitwerking niet los van elkaar gezien worden.

8

Landschap en toerisme

Het Havenindustrieel Complex Kernambitie: Ons middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is toonaangevend voor heel Nederland, omdat we de best opgeleide mensen hebben voor werkgevers in de ZuidHollandse Delta en het

Het Havenindustrieel Complex (HIC) bestaat niet alleen uit de Rotterdamse haven. Ook de regio’s er omheen maken onderdeel uit van het HIC. Chemie & Energie, Transport & Logistiek, Biobased Economy en Maritiem & Deltatechnologie zijn de belangrijkste sectoren.

Havenindustrieel complex (HIC).

Onderwijs

In de Zuid-Hollandse Delta werken de

Doel is om met onderwijsinstellingen en het

bestaande vmbo-/mbo-opleidingen aan

bedrijfsleven te zorgen voor een compleet

campusvorming en een betere aansluiting

onderwijsaanbod en goede aansluiting

tussen onderwijs en arbeidsmarkt. We zetten

tussen:

een volgende stap om toonaangevend voor heel Nederland te worden. Niet alleen

●

vmbo-/mbo-opleidingen, het

fragmentarisch sterk, maar sterk als geheel.

voortgezet onderwijs (vo) en hoger en

We zijn koploper in de transitie naar een

wetenschappelijk (beroeps)onderwijs (hbo

circulaire economie en zorgen voor sterke verbindingen met innovatief onderwijs zoals

en wo); ●

het onderwijsveld en belangrijke

de campus Green Technology, zodat een deel

werkgevers in de Zuid-Hollandse Delta en

van onze beroepsbevolking direct inzetbaar is

het Havenindustrieel Complex (HIC).

voor de energietransitie.

9

Waar we naartoe willen is een stevig werk-

werkgebied zijn, maar sluiten onze ogen

en leernetwerk waarin de belangrijkste

er ook niet voor dat veel van onze mensen

onderwijsspelers en werkgevers elkaar

buiten de regio (willen) werken. Dit vraagt

moeiteloos weten te vinden. Niet om te

om structureel gesprek met onze partners

overleggen om het overleggen, maar om

in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag

de juiste topcondities voor een goede

(MRDH), over hoe onze ambities elkaar kunnen

aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt

versterken en we voor onze mensen een

te creëren. Zodat we onze mensen opleiden

aantrekkelijk werkgebied kunnen zijn.

tot de beste vaklui voor onze werkgevers in de Zuid-Hollandse Delta en het HIC én we een aantrekkelijk werkgebied zijn voor onze talenten, jong en oud. We leiden niet alleen mensen op voor onze eigen regio, maar ook voor anderen (met name de werkgevers in het HIC). Hierin schuilt een belangrijke wederkerigheid: we willen zelf een aantrekkelijk

10

“MBO-dependance Wageningen mogelijk?” “Wellicht een leerlijn verduurzaming opzetten?’

“Denk ook aan mogelijkheden voor energieopslag” “Hoe kunnen we duurzaam met afval omgaan?’

Kernambitie: Duurzame en innovatieve energieopwekking en lokale energieopslag is de gangbare praktijk en we zijn als eerste gebied in Nederland energieneutraal.

Op Goeree-Overflakkee wordt verkend wat groene waterstof kan betekenen voor het gebied waarin we wonen, werken, reizen en recreëren. We zitten nu nog in de pioniersfase en experimenteren volop. Met goede resultaten tot gevolg. De volgende

Duurzaamheid

stap is dat we van pionieren naar gangbare praktijk willen. We willen als eerste gebied in

De Zuid-Hollandse Delta pioniert al jaren op

Nederland energieneutraal zijn en beogen

het gebied van innovatie en duurzaamheid.

hiermee een voorbeeld voor de rest van

Hier zijn we goed in. Zo heeft de provincie Zuid-

Nederland en Europa te zijn. Energiezekerheid

Holland Goeree-Overflakkee aangemerkt als

voor onze ondernemers en inwoners is een

“duurzaam & innovatief eiland”, ofwel proeftuin

belangrijke randvoorwaarde bij onze ambities.

in de energietransitie, en lopen we voor op

We geven zo een duidelijk en krachtig signaal

het gebied van duurzame en innovatieve

af dat we ons gebied ook voor de volgende

energieopwekking.

generatie leefbaar willen houden.

11

Wat volhoudbare landbouw is Kernambitie: Gezonde volhoudbare landbouw op wereldniveau en mensen uit heel Nederland en daarbuiten komen naar de Zuid-Hollandse Delta om hiervan te leren.

Volhoudbare landbouw is gericht op een landbouwsysteem dat vanaf de bodem gezond is, dat gezonde voedselproducten voortbrengt voor gezonde mensen en dat ook financieel gezond kan zijn. Bijkomend voordeel is dat deze vorm van landbouw vaak leidt tot betere economische resultaten. Een gezonde bodem zorgt namelijk voor voedsel van hogere kwaliteit en dit maakt het mogelijk om producten af te zetten in een hoger marktsegment.

Landbouw

Gezonde volhoudbare landbouw is

van mensen uit ons gebied en de Randstad

onlosmakelijk verbonden met de Zuid-Hollandse

om gezond en duurzaam eten van dichtbij

Delta en we stellen onze goede vruchtbare

te halen. Daarnaast willen we met deze vorm

(zee)bodem en ruimte nu al beschikbaar om te

van landbouw ook een bijdrage leveren aan

experimenteren met volhoudbare landbouw.

de brede maatschappelijke opgaven, omdat

Ook hier zijn we goed in. Zo kunnen we bouwen

volhoudbare landbouw verder gaat dan

op sterke (familie)bedrijven die ‘vooruitboeren’.

duurzame landbouw alleen. Het is gericht op

Oftewel, die doen wat praktisch haalbaar is om

herstel van de bodem met een positief effect

gezonde volhoudbare landbouw te realiseren.

op de omgeving, natuur en biodiversiteit.

Ook hier geldt dat we nog in de pioniersfase zitten en volop experimenteren, met goede resultaten tot gevolg. De volgende stap is dat we van pionieren naar volhoudbare landbouw

“Voldoende zoet water is belangrijk voor de landbouw”

op wereldniveau willen en dat mensen uit heel Nederland en daarbuiten naar de ZuidHollandse Delta komen om hiervan te leren. We willen koploper gezonde volhoudbare landbouw worden en voorzien in de behoefte

12

“Laten we nadenken over op welke manier kunnen we de transitie naar duurzame landbouw stimuleren en versnellen?”

Kernambitie: Ons recreatief en toeristisch aanbod versterkt de mentale gezondheid van onze

“Denk aan het beleefbaar maken van natuur. Zoals bijvoorbeeld de aanleg van voedselbossen”

gasten binnen een kwalitatief hoogwaardige omgeving.

“Zorg voor ketenaanpak: verbind toeristische voorzieningen met elkaar.”

Landschap en toerisme De Zuid-Hollandse Delta is vanwege haar veelzijdigheid geliefd bij bezoekers en toeristen. In de huidige Regio Deal werken we aan de beleving rondom het Haringvliet en de Voordelta en aan een sterk recreatief aanbod in de regio dat met elkaar is verbonden. Hiermee maken wij onze regio economisch sterker en kunnen wij ons onderscheiden. We verbinden onze toeristische en recreatieve ambities met de karakteristieke functies van onze gebieden, zodat mensen blijvend genieten van de reuring van de stad en de rust en ruimte van ons hoogwaardige landschap.

13

RANDVOORWAARDEN We zijn een aantrekkelijk gebied waar rust, ruimte en reuring altijd dichtbij zijn. Voor het realiseren van de ambities gaan we uit van de volgende randvoorwaarden: ●

We hebben een kwalitatief goed woningaanbod passend bij het karakter en de karakteristieke functies van onze gebieden en gemeenten.

●

Door gemeenschapszin en goede fysieke (voor openbaar vervoer, fietsers, wandelaars en autoverkeer) en digitale ontsluiting zijn we verbonden met elkaar en onze omgeving.

●

Bij alle ruimtelijke keuzes is een sturende rol van water en bodem cruciaal.

●

We hebben een gezonde en veilige leefomgeving, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar ruimte is voor ontmoeting en ontplooiing.

14

De Zuid-Hollandse Delta is vitaal en heeft

Dat is ook de reden dat we onze samenwerking

een enorm potentieel. Maar we maken ons

verbreden en samen met onze partners

ook zorgen. De afstanden tussen de kernen

een antwoord willen formuleren op onze

zijn groot en de (digitale) bereikbaarheid van

uitdagingen voor de toekomst. Onze

en binnen het gebied is niet goed genoeg.

randvoorwaarden hebben we bewust ‘breed’

Het realiseren van voldoende kwalitatief

geformuleerd. Waarbij de kernboodschap is

goede woningen voor de mensen die hier

dat we dicht bij de karakteristieke functies van

willen, blijven of komen wonen is een grote

onze gebieden willen blijven, maar tegelijk ook

uitdaging. Bereikbaarheid en wonen hebben

een bijdrage willen leveren aan de ambities die

daarbij een belangrijke onderlinge relatie.

we delen met het Rijk, de provincie Zuid-Holland

Daarnaast vinden we gemeenschapszin

en andere partners. We bieden een uitgestoken

en een veilige en gezonde leefomgeving

hand aan om met onze partners te zoeken

belangrijk, maar zien we ook dat dit niet altijd

naar een goede balans om ons gebied vitaal te

vanzelfsprekend is. Ogenschijnlijk lijkt het mee

houden en het potentieel ervan te benutten.

te vallen, maar zonder investeringen dreigen we het (innovatief) potentieel van ons gebied onvoldoende te kunnen benutten en dragen we niet bij aan de maatschappelijk opgaven van Nederland.

‘We delen meer als Regio dan ik vooraf had verwacht’

SAMEN VERDER Met deze ambities van de Zuid-Hollandse

resultaten en versterken onze samenwerking.

Delta stellen we ons op als een zelfbewuste

Dit doen we met onze omgevingspartners

regio en laten we zien wie wij zijn en wat wij

vanuit een gezamenlijke investering.

willen. We bouwen voort op de bestaande

15

www.regiozhd.nl | info@regiozhd.nl