06 (bijlage 17) Effect Windpark Haringvliet

Er is weinig onderzoek gedaan naar het effect van windparken op toerisme op land. Het onderzoek gaat ervanuit dat een eventueel effect op het toerisme van windparken op land beperkter is dan dat van windparken op zee: vrije uitzichten op land worden al belemmerd door bebouwing, bossen, hoogspanningsmasten, etc. Decisio raamt daarom het effect op land op maximaal de helft van de impact van parken voor de kust, wat een bandbreedte van nul tot vijf procent betekent. Het bureau gaat daarom voor het effect op de gemeente Emmen uit van een afname van het aantal toeristische overnachtingen van 2,5%. Op de 350 duizend overnachtingen per jaar in Emmen betekent dat een afname van 8.750 overnachtingen. Dit zou leiden tot een afname van 14 banen. Toeristische bedrijvigheid rondom de parken Het onderzoek geeft aan dat landschappelijke inpassing van een windpark essentieel is, zodat bijvoorbeeld wandel- en fietsroutes zoveel mogelijk worden ontzien. Hoewel de komst van een windpark naar verwachting een beperkt negatief effect heeft op het toerisme, is het niet uitgesloten dat lokaal negatieve effecten ontstaan, bijvoorbeeld voor individuele bedrijven die naast een windpark komen te liggen. Een mogelijkheid zou, naast visuele verstoring, bijvoorbeeld geluidsoverlast kunnen zijn.

Het valt niet uit te sluiten dat individuele bedrijven hier nadeel van ondervinden, maar het is goed mogelijk dat toeristen ervoor kiezen om voortaan een andere verblijfsaccommodatie (die niet nabij een windpark ligt) te bezoeken. De gast blijft dan wel voor de gemeente en het toerisme behouden. Het effect per individueel bedrijf door geluidsoverlast van een windpark was in dit onderzoek niet in te schatten; het effect door landschapsverstoring is ingeschat op nul tot vijf procent (gemiddeld 2,5%).

EFFECT WINDPARK HARINGVLIET

Noordzeekust In 2016 deed Motivaction ook onderzoek naar het effect van windparken op zee, op de Noordzeekust. Uit het onderzoek blijkt ten aanzien van strandonderzoek dat toeristen een schoon strand het belangrijkst vinden, naast het weer en in mindere mate een vrij uitzicht. De respondenten van het onderzoek zijn enige tientallen foto’s voorgelegd van strand- en zeegezichten. Van alle doelgroepen geven alleen Nederlandse verblijfstoeristen aan dat ze minder sterk geneigd zijn de stranden te bezoeken (5% minder) als de landschappen met windparken op 5 respectievelijk 10 zeemijl worden getoond (zonder toe lichten dat de windparken op de foto staan, dus spontane beleving via de impliciete methode). Als wel expliciet op de windparken wordt gewezen, zegt 2% van de Nederlandse toeristen de Nederlandse kust niet meer te bezoeken en 20% zegt een andere kustplaats (zonder windpark) te bezoeken. Van de Duitse toeristen geeft een derde aan de kust niet meer te bezoeken of te kiezen voor en andere kustplaats, terwijl 12% zegt juist wel een strand met windpark te bezoeken. Motivaction heeft aan de resultaten van de impliciete methode de meest betrouwbare te vinden (waarbij alleen 5% van de doelgroep Nederlandse verblijfstoeristen aangeeft de kustplaats niet meer te bezoeken, er geen effect is onder dagtoeristen en Duitse verblijfstoeristen).

Gezien de beperkingen die de impliciete methode (net als elke methode) heeft, beveelt Motivaction aan de uitkomsten van het onderzoek met enige marge te beschouwen. Oosterscheldekering en Jacobahaven In 2017en 2018 onderzocht ZKA in opdracht van E-Connection de mogelijke effecten van de vervanging van een aantal windturbines op en rond de Oosterscheldekering en de Jacobahaven (op diverse locaties). Het ging om het effect op de toeristische sector van de gemeenten Veere en Noord-Beveland (en in mindere mate Schouwen-Duiveland). Deze vraag is beantwoord door middel van een expertvisie: locatiebezoeken van de windparken en omliggende toeristische accommodaties (waaronder stranden), interviews en bestudering van gegevens over eventuele geluids- en slagschaduwoverlast De conclusies van het onderzoek waren de volgende: •

Windturbines maken reeds onderdeel uit van het landschap op en rond de Oosterscheldekering;

•

Door verhoging (tot een tiphoogte van 210 meter) en uitbreiding van het aantal turbines wordt het uitzicht op en rond de Oosterscheldekering geïntensiveerd. Door de bouw en opwaardering (hogere turbines) kunnen windturbines zichtbaar worden waar dat nog niet eerder het geval was;

•

Omdat deze intensivering van het weids uitzicht zich grotendeels beperkt tot de Oosterschelde-kering en directe omgeving zelf en op de meeste zichtlocaties het uitzicht niet intensiveert, wordt het weidse uitzicht niet beperkt. Wel wordt op drie locaties (Kitestrand, Binnenhaven en Deltapark Neeltje Jans) het uitzicht wat intensiever;

•

Uit de literatuur zijn geen onderzoeken naar voren gekomen die een directe relatie aantonen tussen de aanwezigheid van windturbines en toerisme. Verder is bezoekintentie niet per definitie een goed voorspellende indicator van toeristisch bezoek;

•

Het uitzicht /het blikveld wordt na realisatie van de plannen intensiever bepaald door de nieuwe en hogere windturbines. Op vrijwel geen enkele locatie leidt dit ertoe dat voor het uitzicht /de beleving

35

36

EFFECT WINDPARK HARINGVLIET

het totaal aan windturbines beeldbepalend wordt en dus mogelijk een substantieel effect zou kunnen hebben op de verblijfstoeristische sector.

Conclusies Uit het literatuuronderzoek trekken we de volgende conclusies: •

Er is in Nederland veel onderzoek gedaan naar de mogelijke economische effecten van windparken op het toerisme. Het meeste onderzoek betreft ex-ante onderzoek, waarin met behulp van enquêtes wordt onderzocht wat toeristen zouden vinden van de komst van een windpark. Een nadeel hiervan is dat de uitgesproken bezoekintentie van de toerist niet overeen hoeft te komen met daadwerkelijk gedrag. Soms wordt daarom ex-post onderzoek, na komst van het windpark, verricht, maar dit is heel beperkt uitgevoerd. Het exacte daadwerkelijke effect van windparken is niet eenvoudig vast te stellen. Er zijn ook geen situaties bekend van kernen of regio’s waarvan het toerisme fors is gedaald na komst van een windpark. De meeste studies gaan over het effect van windparken op zee, waarbij de beleving vanaf het strand centraal staat.

•

Uit de literatuur hebben we drie mogelijke denkrichtingen afgeleid: windturbines verstoren het visuele beeld, windturbines passen niet bij de bezoekmotieven van de toerist en windturbines verstoren recreatieve activiteiten. Met deze drie denkrichtingen is rekening gehouden bij de analyse van de effecten in deze studie.

Uit de casestudies blijkt het volgende: •

In Emmen werd uit de literatuur de conclusie getrokken dat toerisme over het algemeen beperkt reageert op de aanwezigheid van windparken. Het is wel mogelijk dat er een effect te verwachten is van windparken op individuele toeristische bedrijven. Een landschappelijke inpassing kan daarbij helpen om het effect te beperken. Dezelfde conclusie bleek uit de expert visie m.b.t. Emmen: voor individuele bedrijven zijn effecten niet uitgesloten, op gemeenteniveau werd voor toerisme een heel beperkt effect verwacht op de toeristische sector;

•

Bij de Noordzeekust deed Motivaction in 2016 onderzoek naar het effect van windparken op zee. Daaruit bleek een beperkt effect, omdat alleen 5% van de Nederlandse verblijfstoeristen aangaf minder vaak of niet meer de kust op deze locatie te bezoeken. Onder de Duitse doelgroep waren gasten die de locatie vaker zouden bezoeken, omdat ze windturbines aantrekkelijk vinden.

•

Uit de ZKA studie naar de effecten van windturbines rondom de Oosterscheldekering en de Jacobahaven op het toerisme in de omgeving, bleek dat het uitzicht /het blikveld realisatie van de plannen intensiever werd bepaald door de nieuwe en hogere windturbines. Mede omdat windturbines op deze locatie al aanwezig zijn en deel uitmaken van het landschap, leidde dit tot de conclusie dat op vrijwel geen enkele locatie de nieuwe en hogere windturbines ertoe zouden kunnen leiden dat voor het uitzicht /de beleving het totaal aan windturbines beeldbepalend wordt. Daarom werd geen substantieel effect verwacht op de verblijfstoeristische sector rondom deze locatie.