bp_Paraplubestemmingsplan Landschapselementen_2025-05-14

Paraplubestemmingsplan Landschapselementen

Voerendaal

bestemmingsplan

identificatie

planstatus

identificatiecode:

datum:

status:

NL.IMRO.0986.BPlandschapelement-ON01

24 oktober 2023 17 november 2023

concept ontwerp vastgesteld

projectnummer:

opdrachtleider:

Rho adviseurs

2/68

Inhoudsopgave

Toelichting Hoofdstuk 1

Inleiding

6

1.1

Aanleiding en doelstelling

6

1.2

Paraplubestemmingsplan

7

1.3

Overgangsrecht bestemmingsplan

7

1.4

Ligging plangebied

7

1.5

Geldende bestemmingsplannen

7

1.6

Leeswijzer

8

Planbeschrijving

9

2.1

Algemeen

9

2.2

Landschap en landschapselementen in Zuid-Limburg

9

2.3

Landschapselementen in Voerendaal

10

Beleidskader

18

3.1

Inleiding

18

3.2

Rijksbeleid

18

3.3

Provinciaal beleid

23

3.4

Gemeentelijk beleid

37

Hoofdstuk 4

Omgevingsaspecten

39

4.1

Bodem

39

4.2

Natuur

39

4.3

Archeologie

40

Juridische opzet

42

5.1

Algemeen

42

5.2

Juridische regeling

42

5.3

Bestemmingsplan

43

Hoofdstuk 6

Uitvoerbaarheid

49

6.1

Economische uitvoerbaarheid

49

6.2

Maatschappelijke uitvoerbaarheid

50

6.3

Vast te stellen bestemmingsplan

51

6.4

Handhaving

51

Hoofdstuk 2

Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 5

3/68

Bijlagen toelichting Bijlage 1

Nota van zienswijzen en wijzigingen

Regels Hoofdstuk 1

Inleidende regels

54

Artikel 1

Relatie bestemmingsplannen

54

Artikel 2

Gewijzigde verbeelding

55

Artikel 3

Gewijzigde regels

56

Artikel 4

Begripsbepalingen

57

Hoofdstuk 2

Bestemmingsregels

59

Aanpassing bestemmingsregels

59

Hoofdstuk 3

Algemene regels

63

Artikel 6

Anti-dubbeltelregel

63

Overgangs- en slotregels

64

Artikel 7

Overgangsrecht

64

Artikel 8

Slotregel

66

Artikel 5

Hoofdstuk 4

Bijlagen bij regels Bijlage 1

4/68

Rho - analoge verbeeldingen

Toelichting

5/68

Hoofdstuk 1 1.1

Inleiding

Aanleiding en doelstelling

De gemeente Voerendaal kenmerkt zich door haar natuur- en landschapswaarden in het buitengebied en gebieden met hoge ecologische waarden. Natuur en landschap zijn de economische drager voor de agrarische sector en recreatie en toerisme. Daarom moeten deze als basiskapitaal gekoesterd worden, door behoud, herstel, duurzaam beheer en versterking van de landschappelijke en natuurlijke kwaliteit. De landschapselementen in het buitengebied van Voerendaal leveren daaraan een grote bijdrage.

Afbeelding 1.1: gemeente Voerendaal De gemeente Voerendaal wenst de bestaande landschapselementen in het buitengebied te behouden en planologisch te borgen. Daarvoor zijn relevante landschapselementen (graften, holle wegen en poelen) in het buitengebied opnieuw geïnventariseerd op aard en situering en worden in onderhavig bestemmingsplan juridisch-planologische vastgelegd door middel van een dubbelbestemming 'Waarde - Landschapselementen'.

6/68

1.2

Paraplubestemmingsplan

Dit bestemmingsplan is een paraplubestemmingsplan of zogenaamd thematische herziening. Dat is een bijzondere variant op een gewoon bestemmingsplan. Een bestemmingsplan herziet of 'vervangt' normaal gesproken het voorheen geldende bestemmingsplan. Daarbij voorziet het nieuwe bestemmingsplan dan in een volledig juridisch-planologisch kader door middel van een verbeelding met bestemmingen en bijbehorende regels. Dit paraplubestemmingsplan heeft echter een ander doel en een andere werking. Het doel van dit bestemmingsplan is uitsluitend het vastleggen van een juridisch-planologische regeling ten aanzien van landschapselementen in het buitengebied van de gemeente Voerendaal, voor zover deze nog niet zijn geborgd in de bestemming 'Natuur' en Natuur-Natuurontwikkeling' in het bestemmingsplan 'Buitengebied 2013' en/of in de gemeentelijke bomenverordening. De opzet van het paraplubestemmingsplan is daarom zodanig dat alle 'onderliggende' bestemmingsplannen én regelingen van kracht blijven. De herziening bestaat uitsluitend uit het toevoegen van een uniforme regeling ten aanzien van landschapselementen aan het bestemmingsplan 'Buitengebied 2013' binnen het plangebied. Voor het overige blijven de vigerende bestemmingsplannen dus gewoon gelden.

1.3

Overgangsrecht bestemmingsplan

Als een gemeente vóór 1 januari 2024 een ontwerpbestemmingsplan ter inzage heeft gelegd, dan blijft het oude recht van toepassing tot het bestemmingsplan, wijzigingsplan of uitwerkingsplan van kracht is. Dit volgt uit artikel 4.6, lid 2, sub a, onder 1, van de Invoeringswet Omgevingswet (hierna: IOw). Het betreft de zogenaamde eerbiedigende werking voor al lopende procedures. Dit betekent dat een voorbereidingsprocedure voor besluitvorming die in gang is gezet vóór de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet (2024-01-01) en waarvan de besluitvorming, inclusief een eventuele beroepsprocedure tegen dat besluit, op die datum nog niet is afgerond, wordt afgewikkeld volgens het oude recht. Met het ‘oude recht’ worden zowel de inhoudelijke als de procedurebepalingen bedoeld die op die besluiten van toepassing zijn. Ongeacht of die vervanging gepaard gaat met geen enkele, slechts geringe of juist ingrijpende wijzigingen, is het voor alle bij de besluitvorming betrokken partijen (inclusief de bestuursrechter) het meest overzichtelijk als de spelregels niet tussentijds worden gewijzigd, ongeacht de fase waarin de besluitvorming zich op de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet bevindt (Kamerstukken II, 2017–2018, 34 986, nr. 3, p. 449 en 450). De IOw koppelt het overgangsrecht niet expliciet aan het besluit tot aanwijzing van een gebied. Dit is wel de bedoeling.

Artikel 1.7 van de Vangnetregeling Omgevingswet (Stcrt. 2023, 32876) legt uit dat het overgangsrecht op deze wijze moet worden ingevuld. Zodra het bestemmingsplan van kracht is, wordt het onderdeel van het tijdelijk deel van het omgevingsplan. Dit volgt uit artikel 4.6, lid 1, van de IOw.

1.4

Ligging plangebied

Het plangebied van voorliggend paraplubestemmingsplan heeft uitsluitend betrekking op het buitengebied van de gemeente Voerendaal.

1.5 7/68

Geldende bestemmingsplannen

Dit paraplubestemmingsplan is van toepassing op alle geldende plannen in het buitengebied van de gemeente Voerendaal. Het gaat daarbij om het volgende bestemmingsplan: Plan

vaststelling

IMRO-code

Buitengebied 2013

2014-11-13

NL.IMRO.0986.BPbuitengebied2013-VG02

In het plan zijn niet meegenomen de postzegelplannen in het buitengebied van Voerendaal die, na de vaststelling van het bestemmingsplan 'Buitengebied 2013' op 2024-11-13, nadien zijn vastgesteld.

1.6

Leeswijzer

In deze toelichting wordt in hoofdstuk 2 het plan beschreven. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op het relevante ruimtelijk beleid. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de milieuaspecten en de overige relevante ruimtelijke omgevingsaspecten. Hoofdstuk 5 bevat een beschrijving van de juridisch-technische aspecten van de opgenomen regeling. Hoofdstuk 6 gaat in op de economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid.

8/68

Hoofdstuk 2 2.1

Planbeschrijving

Algemeen

Provincie Limburg Limburg is rijk aan kleine landschapselementen. Het deels nog intacte netwerk van heggen, houtwallen, singels en graften is van grote landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische betekenis. Tegelijkertijd zijn deze kleine landschapselementen in hoge mate bepalend voor de recreatieve belevingswaarde. Behoud en, waar mogelijk, het versterken van de kleine landschapselementen blijft een centrale beleidslijn van de provincie. Naast de belangrijke rol van de ruimtelijke ordening en de landinrichting voor de handhaving en de aanleg van de landschapselementen vormt het beheer en onderhoud een punt van zorg. Gemeenten hebben een verantwoordelijkheid voor het beheer van de op hun bezittingen aanwezige of aan openbare wegen grenzende kleine landschapselementen. De landschapsbeleidsplannen, voorzien van een uitvoeringsprogramma, zijn van grote betekenis voor het in stand houden en beheer van de kleinere landschapselementen. Het zijn echter vooral de particulieren die zorgdragen voor het onderhoud van de in het landelijk gebied voorkomende landschapselementen. Zij worden daarbij vaak bijgestaan door vrijwilligers die zorgdragen voor de bescherming en versterking van het netwerk van kleine landschapselementen. De provincie acht het van groot belang dat agrariërs betrokken blijven bij het beheer en onderhoud van natuur en landschap.

Er wordt dan ook gestreefd naar het optimaal inzetten van de bestaande instrumenten en mogelijkheden. Hierbij kan gedacht worden aan beheers- en onderhoudsovereenkomsten. Gemeente Voerendaal De gemeente Voerendaal kenmerkt zich door haar diverse landschap. Deze diversiteit onderschrijft en waardeert de gemeente onder meer in verschillende landschapselementen met ieder eigen kenmerken en karakteristieken. Deze landschapselementen worden in paragraaf 2.3 nader besproken. Om de aanwezigheid van de verschillende landschapselementen in het buitengebied te waarborgen wordt met voorliggend paraplubestemmingsplan een juridische regeling getroffen om de bestaande landschapselementen in het buitengebied van Voerendaal te behouden en te beschermen. Het gaat dan concreet om de bescherming van graften, holle wegen en poelen. Voor wat betreft de te beschermen bomen en houtopstanden wordt voorzien in een beschermingsregeling in een nieuw vast te stellen 'Verordening bomen en houtopstanden 2025'.

2.2

Landschap en landschapselementen in Zuid-Limburg

Kernkwaliteiten Zuid-Limburg is een gebied met een lange ontstaansgeschiedenis. De oudste geologische afzettingen van Nederland liggen hier aan het oppervlak. Het reliëf is in belangrijke mate bepaald door rivierinsnijdingen waaraan de plateaus (de verschillende terrassen) en de dalen (de huidige beekdalen) hun ontstaan te danken hebben. Het landschap was al in de Romeinse tijd grotendeels omgevormd van een natuurlandschap naar een cultuurlandschap. De indicatoren voor kernkwaliteiten die mede sturend zijn voor de gebiedsontwikkeling in Zuid-Limburg, zijn:  historische landschapselementen van aardkundig waardevolle gebieden, beken, graften en holle wegen;

9/68



contrasten in schaal en groen karakter tussen zeer open plateaus, kleinschalige gebieden rond dorpen en besloten hellingen.

Historische landschapselementen De sporen van de lange ontstaansgeschiedenis van het Zuid-Limburgse landschap zijn vooral zichtbaar als archeologische vindplaatsen en gebouwde monumenten. Daarnaast zijn aardkundig waardevolle gebieden of landschapselementen, beken, graften en holle wegen kenmerkend voor het gebied. Aardkundig waardevol zijn vooral de vele groeven waarin afzettingen van verschillende ouderdom aan het oppervlak liggen. Graften en holle wegen zijn het gevolg van de ontginning van het natuurlandschap. Hierdoor is de erosie van lössafzettingen, die grote delen van Zuid-Limburg als een dunne deken bedekken, versneld. Wegen en paden werden door het afspoelende water ingesneden tot holle wegen. Begroeide perceel scheidingen loodrecht op de helling vingen juist afspoelend materiaal in, waardoor hellingterrassen ontstonden, die graften worden genoemd. Groen karakter en schaalcontrast In Zuid-Limburg komen duidelijk contrasten in schaal en groenkarakter voor. De landschapsvisie van de Provincie Limburg beoogt onder meer deze contrasten te versterken tussen plateaus, dorpsranden en steile plateauranden. De steile plateauranden zijn in de provinciale Landschapsvisie grotendeels opgenomen in het landschappelijk raamwerk. Bovendien is daarin aangegeven dat met name de openheid van de hoogste delen van de plateaus kwetsbaar zijn om opgaande bebouwing uit te breiden.

De randen van dorpen zijn duidelijk minder open dan het gehele nationale landschap, vooral omdat hier meer (hoogstam)boomgaarden en lijnvormige beplanting voorkomen.

2.3

Landschapselementen in Voerendaal

2.3.1 Algemeen Gemeente Voerendaal is gelegen in een uniek, karakteristiek landschap met een grote aantrekkingskracht en kenmerkt zich door haar landschappelijke diversiteit. Het landschap van terrassen, hellingen en dalen bevat landschappelijke kwaliteiten, zoals reliëf, groen karakter, cultuurhistorisch erfgoed en contrast tussen open en gesloten. De in het gebied voorkomende landschapselementen dragen in hoge mate bij aan de bovenstaande kwaliteiten. De toenemende verstedelijking en de intensieve landbouw leggen druk op het bestaande landschap en de natuurlijke systemen. Om de kwaliteit van het landschap te behouden moet er zorgvuldig met deze ontwikkelingen worden omgegaan. Het behoud en herstel van de landschapselementen is hierbij een belangrijke voorwaarde. Doelstelling Om het behoud en herstel van de landschapselementen te waarborgen, is het noodzakelijk om de huidige situatie te bewaken en hierop te handhaven. Dit kan alleen als de huidige situatie duidelijk vastligt. Het behouden en het mogelijk verbeteren van de landschapselementen is van grote waarde voor de kwaliteit van natuur en landschap. De doelstelling van Inventarisatie Landschapselementen Voerendaal is het creëren van een database waarin de bestaande situatie in het landelijke gebied van Gemeente Voerendaal is gedocumenteerd.

Met deze inventarisatie zou Gemeente Voerendaal handhavend kunnen optreden als de kwaliteit van landschapselementen wordt aangetast. 2.3.2

10/68

Inventarisatie Viforis

Viforis heeft in 2022 een inventarisatie (nul-meting) uitgevoerd van te beschermen landschapselementen op basis van een opdracht van de gemeenteraad. Methodiek De werkwijze voor het inventariseren van landschapselementen werd onderverdeeld in 4 fases: voorbereiding, gebiedsanalyse, gegevensinwinning en dataverwerking. Deze procesmatige aanpak zorgt voor een gestructureerde werkwijze. Dit heeft prioriteit gekregen tijdens de uitvoering om de kans op gebreken in het eindresultaat te minimaliseren. De voorbereiding van het project bestond uit het vaststellen van het projectkader. Door in samenspraak met Gemeente Voerendaal het projectgebied af te stemmen, de waardevolle landschapselementen te bepalen en vast te stellen welke gegevens relevant zijn met betrekking tot de landschapselementen, zijn de randvoorwaarden voor de inventarisatie opgebouwd. Op basis hiervan zijn basiskaarten geproduceerd en het gewenste format voor de database opgesteld. Deze producten lagen aan de basis van de gebiedsanalyse en gegevensinwinning. De gebiedsanalyse is uitgevoerd in 2 gedeeltes: deskresearch en veldbezoek. Door gebruik te maken van luchtfoto's, hoogtekaarten, geomorfologische kaarten en landschapsdocumentaties van Gemeente Voerendaal heeft de landschapsspecialiste tijdens de deskresearch een groot aantal landschapselementen vastgesteld op kaartmateriaal.

Deze deskresearch werd gevalideerd met veldbezoeken. Tijdens deze veldbezoeken zijn de verschillen tussen de bestaande situatie en documentatie vastgesteld en bijgewerkt op het kaartmateriaal. Na afronding van de gebiedsanalyse is de landschapsspecialiste van start gegaan met het verzamelen van gegevens. Door het beschrijven van plantsoorten, het opnemen van afmetingen, beschrijven van bijzonderheden en bepalen van de landschappelijke kwaliteit, werden alle relevante gegevens met betrekking tot het landschapselement vastgesteld. Deze gegevens zijn vak voor vak verzameld door de gehele gemeente. Ter ondersteuning van de gegevens is de situatie van het gebied vastgelegd met droneopnames. Hierbij lag de nadruk op het duidelijk weergeven van het verschijningsbeeld, de locatie en de omvang van de landschapselementen. De laatste fase bestond uit de dataverwerking van de ingewonnen gegevens. In de database werden de landschapselementen gecodeerd en aangevuld met gegevens en beeldmateriaal. Ook werden digitale kaarttekeningen gemaakt op exacte coördinaten, waarbij gebruik werd gemaakt van AHN-gegevens en het verzamelde beeldmateriaal. Deze producten werden opgeleverd in een datastructuur waar laagdrempelig mee gewerkt kan worden, met Excel, PDF en mp4 bestanden. Daarnaast zijn dezelfde producten via Het Gegevenshuis geïntegreerd in de GIS-systemen van Gemeente Voerendaal.

Projectgebied Het projectgebied voor de inventarisatie van de landschapselementen in Voerendaal bestond uit het totale ruimtebeslag van de gemeente Voerendaal. De bebouwde kom is buiten de scope gehouden aangezien de focus in dit onderzoek lag op het buitengebied. Viforis heeft waardevolle landschapselementen in het buitengebied in kaart gebracht. In het paraplubestemmingsplan zijn daarvan de graften, poelen en holle wegen opgenomen. Bij de inventarisatie zijn elementen in Natura 2000-gebieden niet meegenomen. Specifiek zijn elementen niet meegenomen zover ze met name zijn gelegen in de bestemmingen natuur of natuurontwikkeling, water en waterloop. Daarin is de juridische bescherming al afdoende en duidelijk geregeld.

11/68

Waardevolle te beschermen houtopstanden, die in de inventarisatie van Viforis ook in kaart zijn gebracht, worden juridisch geregeld door de 'Verordening bomen en houtopstanden' (voorheen 'Bomenverordening'. Dit voor zover deze nu ook al gemeentelijk vergunningplichtig zijn en/of met inachtneming van de bepalingen in de Omgevingswet. Om de aanwezigheid van de verschillende landschapselementen (graften, holle wegen en poelen) in het buitengebied te waarborgen wordt met voorliggend paraplubestemmingsplan een verbeterde juridische regeling opgenomen om deze bestaande landschapselementen in het buitengebied van Voerendaal te behouden en te beschermen. Resultaten In opdracht van de gemeente Voerendaal heeft bureau Viforis zoals hierboven vermeld de verschillende landschapselementen geïnventariseerd in 2022. Hiervan is kaartmateriaal beschikbaar gemaakt op de kaartviewer van het omgevingsloket en de digitale kaartviewer op de website van de gemeente. De landschapselementen zijn door Viforis in beeld gebracht op basis van een achttal hoofd typologieën:  Graften en steilranden  Holle wegen  Boomgaarden  Hagen  Poelen  Bos en Bosschages  Singels  Bomen en bomenrijen Deze elementen zijn na beoordeling van het ter visie gelegde ontwerpbestemmingsplan deels overgeheveld naar de bomenverordening.

Boomgaarden zijn gelet op het bedrijfsmatige karakter zowel uit het bestemmingsplan als 'Verordening bomen en houtopstanden' gelaten. De wel in het paraplubestemmingsplan opgenomen landschapselementen met ieder eigen kenmerken en karakteristieken betreffen: 1. Graften en steilranden 2. Holle wegen 3. Poelen Deze landschapselementen worden hierna nader kort beschreven. 1. GRAFTEN en STEILRANDEN Graften werden of worden aangelegd om erosie tegen te gaan. Een graft betreft een knik of steilrand op de helling die als akkers of weiland in gebruik zijn. Ze zijn evenwijdig met de hoogtelijnen gesitueerd. De knik is meestal begroeid met struiken en/of bomen, die de erosie tegengaan. De graften zijn door het hoogteverschil zichtbaar in het landschap en de begroeiing heeft op groot aantal locaties plaatsgemaakt voor ruigte en gras en soms zijn ze onbegroeid, waardoor ze kwetsbaar zijn voor erosie. De graften en steilranden hebben een kwaliteitswaardering gekregen, op basis van de hoeveelheid begroeiing. Hieronder zijn de kwaliteitsniveaus opgesomd en getypeerd. Bij ieder kwaliteitsniveau is een foto ter illustratie bijgevoegd.  Kwaliteit A - dichte begroeiing van struiken met of zonder bomen;

12/68

  

Kwaliteit B - open begroeiing van struiken en bomen met een kruidenrijke vegetatie; Kwaliteit C - gras (brandnetel/braam) of met een enkele boom en struik; Kwaliteit D - gemaaid/begraasd gras of kaal.

Kwaliteit A - dichte begroeiing van struiken met of zonder bomen (bron: foto Viforis)

Kwaliteit B - open begroeiing van struiken en bomen met een kruidenrijke vegetatie (bron: foto Viforis)

13/68

Kwaliteit C - gras (brandnetel/braam) of met een enkele boom en struik (bron: foto Viforis)

Kwaliteit D - gemaaid/begraasd gras of kaal (bron: foto Viforis) 2. HOLLE WEGEN De holle weg wordt getypeerd als een weg die is uitgesleten door uitspoeling van hemelwater of veelvuldig gebruik en loopt haaks op de hoogtelijnen. De taluds, begroeid met struiken en bomen, zorgen voor een heel eigen besloten karakter. Op een aantal locaties hebben de bomen en struiken plaatsgemaakt voor ruigte en gras, waardoor het intieme karakter verdwijnt.

14/68

De holle wegen hebben een kwaliteitswaardering gekregen, op basis van de hoeveelheid begroeiing. Hieronder zijn de kwaliteitsniveaus opgesomd en getypeerd. Bij ieder kwaliteitsniveau is een foto ter illustratie bijgevoegd.  Kwaliteit A - dichte begroeiing, tunneleffect;  Kwaliteit B - open begroeiing van struiken en bomen met een kruidenrijke vegetatie/gras;  Kwaliteit C - gras (brandnetel of braam) of met een enkele boom en struik.

Kwaliteit A - dichte begroeiing, tunneleffect (bron: foto Viforis)

Kwaliteit B - open begroeiing van struiken en bomen met een kruidenrijke vegetatie/gras (bron: foto Viforis)

15/68

Afbeelding C - gras (brandnetel of braam) of met een enkele boom en struik (bron: foto Viforis) 3. POELEN Een poel betreft een stilstaand en ondiep water. Poelen ontstaan als hemelwater zich in een laagte verzameld. Van oudsher zijn poelen in gebruik als drinkplaats voor vee. De poelen hebben een kwaliteitswaardering gekregen, op basis van de natuurlijkheid van de poel. Hieronder zijn de kwaliteitsniveaus opgesomd en getypeerd. Bij ieder kwaliteitsniveau is een foto ter illustratie bijgevoegd.  Kwaliteit A - mooie, natuurlijke poel;  Kwaliteit B - overig, vreemde ligging, afwateringsfunctie.

Kwaliteit A - mooie, natuurlijke poel (bron: foto Viforis)

16/68

Kwaliteit B - overig, vreemde ligging, afwateringsfunctie (bron: foto Viforis)

17/68

Hoofdstuk 3 3.1

Beleidskader

Inleiding

Gemeenten zijn niet geheel vrij in het voeren van hun eigen beleid. Rijk en provincies geven met het door hen gevoerde en vastgelegde beleid de kaders aan waarbinnen gemeenten kunnen opereren. Hierna worden in het kort de voornaamste zaken uit het voor het bestemmingsgrens relevante nationale en provinciale beleid weergegeven, aangevuld met het van toepassing zijnde beleid van de gemeente.

3.2

Rijksbeleid

3.2.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI), september 2020 De Nationale Omgevingsvisie, kortweg NOVI, loopt vooruit op de inwerkingtreding van de Omgevingswet en vervangt op rijksniveau de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (hierna: SVIR). De NOVI is op 9 september 2020 vastgesteld op grond van de geldende regelgeving omdat de Omgevingswet nog niet in werking is. De NOVI voldoet ook aan de eisen die de Omgevingswet stelt aan een omgevingsvisie. Zodra de Omgevingswet in werking is getreden, zal deze omgevingsvisie dan ook gelden als de Nationale Omgevingsvisie in de zin van deze wet. Uitgangspunt in de nieuwe aanpak is dat ingrepen in de leefomgeving niet los van elkaar plaatsvinden, maar in samenhang. Zo kunnen in gebieden betere, meer geïntegreerde keuzes worden gemaakt. Met de NOVI benoemt het Rijk nationale belangen, geeft het richting op de vier prioriteiten en helpt keuzes maken waar dat moet. Want niet alles kan overal. De NOVI biedt een langetermijnperspectief op de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland tot 2050. Met de NOVI geeft het kabinet richting aan de grote opgaven die het aanzien van Nederland de komende dertig jaar ingrijpend zullen veranderen.

Dit betekent een land:  dat gezond en klimaatbestendig is, met schone lucht, schoon water en een schone bodem en veel ruimte voor groen en water;  met een uitstekend functionerende economie, die duurzaam en circulair is. Nauw verbonden met onze buurlanden en de rest van de wereld, als onderdeel van de internationale gemeenschap;  waar het goed wonen en werken is. Met aangename en vitale steden en dorpen, en een productief en aantrekkelijk platteland;  met uitstekende bereikbaarheid, waar iedereen snel en gemakkelijk van A naar B komt, met zo min mogelijk schadelijke uitstoot en overlast;  waar we voldoende ruimte hebben om te kunnen bewegen, ontspannen en tot onszelf te komen; zowel in de stad als daarbuiten.  dat veilig is en ons beschermt tegen overstromingen en andere gevaren;  waar een goede balans is tussen gebouwde omgeving en open landschap, tussen natuur en cultuur, tussen land en water;  dat openstaat voor verandering, en waar de kracht van zijn traditie, cultuur en identiteit wordt weerspiegeld in de inrichting van de leefomgeving.

18/68

In de NOVI zijn de maatschappelijke opgaven samengevat in vier prioriteiten:  ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie;  duurzaam economisch groeipotentieel;  sterke en gezonde steden en regio’s;  toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk zijn samen verantwoordelijk voor de fysieke leefomgeving. Sommige belangen en opgaven overstijgen het lokale, regionale en provinciale niveau en vragen om nationale aandacht. Dit noemen we 'nationale belangen'. Het Rijk heeft voor alle nationale belangen een zogenaamde systeemverantwoordelijkheid. Voor een aantal belangen is het Rijk zelf eindverantwoordelijk. Maar voor een groot aantal nationale belangen zijn dat de medeoverheden. Beoordeling Voor dit project zijn de relevante nationale belangen:  ruimte voor klimaatadaptie;  toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Onderhavig bestemmingsplan voldoet aan het rijksbeleid zoals dit is vastgelegd in de NOVI. 3.2.2 Besluit algemene regels ruimtelijke ordening Om de nationale belangen uit de SVIR door te laten werken in ruimtelijke plannen van lagere overheden is naast de SVIR het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (hierna: Barro) in werking getreden en het Bro van toepassing.

Het Barro omvat alle ruimtelijke rijksbelangen die juridisch doorwerken van provinciale en gemeentelijke ruimtelijke plannen. Verdere uitwerking heeft voorts plaatsgevonden in de Regeling algemene regels ruimtelijke ordening (Rarro). Het gaat om het beschermen van de nationale belangen. Het Barro stelt regels over de 14 aangewezen nationale belangen zoals genoemd in de SVIR. Deze nationale belangen zijn: 1. Rijksvaarwegen; 2. Project Mainportontwikkeling Rotterdam; 3. Kustfundament; 4. Grote rivieren; 5. Waddenzee en waddengebied; 6. Defensie; 7. Hoofdwegen en landelijke spoorwegen; 8. Elektriciteitsvoorziening; 9. Buisleidingen van nationaal belang voor het vervoer van gevaarlijke stoffen; 10. Natuurnetwerk Nederland (voorheen Ecologische Hoofdstructuur); 11. Primaire waterkeringen buiten het kustfundament; 12. IJsselmeergebied (uitbreidingsruimte); 13. Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde; 14. Ruimtereservering parallelle Kaagbaan.

19/68

In het kader van deregulering en decentralisatie is ervoor gekozen om de regels zoveel mogelijk door te laten werken op het niveau van de lokale besluitvorming. Als directe doorwerking niet mogelijk is, is gekozen voor indirecte doorwerking via provinciaal medebewind. Door de nationale belangen in bestemmingsplannen te borgen, worden deze belangen al in een vroeg stadium vastgelegd, wat bijdraagt aan een versnelling van de besluitvorming bij ruimtelijke ontwikkelingen en vermindering van de bestuurlijke druk. Enkele bepalingen hebben echter betrekking op provinciaal medebewind en ontheffingsmogelijkheden. In het bijzonder gaat het hier om de artikelen ten behoeve van Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde en Natuurnetwerk Nederland (voorheen de EHS). Beoordeling Er zijn geen nationale belangen uit het Barro aanwezig die een planologisch-juridische doorwerking hebben op de beoogde planontwikkeling. Dit houdt in dat er voor het plangebied geen beperkingen vanuit de Barro gelden. 3.2.3 Natura 2000 De Europese Unie heeft het initiatief genomen voor 'Natura 2000', een samenhangend netwerk van beschermde natuurgebieden op het grondgebied van de lidstaten van de EU. Dit netwerk vormt de hoeksteen van het EU-beleid voor behoud en herstel van biodiversiteit.

Alle gebieden die zijn beschermd op grond van de Vogel- en/of Habitatrichtlijn zijn ook aangegeven als Natura 2000-gebied. Het is niet toegestaan om zonder vooraf toegekende vergunning nieuwe activiteiten in deze gebieden uit te voeren. Binnen de gemeente Voerendaal zijn twee Natura 2000gebieden gelegen. a. Kunderberg b. Geuldal (hier maakt de Vrakelberg onderdeel van uit) c. Geleenbeekdal (hier maakt het Cortenbacherbos onderdeel van uit) Beoordeling Het is binnen de kaders van de Europese habitat- en vogelrichtlijn vereist om nieuwe ontwikkelingen en activiteiten die van nadelige invloed zouden kunnen zijn, te beoordelen en te rapporteren. In paragraaf 4.2 ‘Natuur en ecologie’ wordt nader op dit aspect ingegaan. 3.2.4

Waterbeleid

Kaderrichtlijn water Een belangrijk onderwerp in het rijksbeleid is duurzaam waterbeheer. De Europese Kaderrichtlijn Water, die sinds 2000 van kracht is, speelt hierbij een belangrijke rol. De richtlijn moet er immers voor zorgen dat de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa in 2015 op orde is. Dit betekent dat de rijksoverheid streeft naar een watersysteem dat zoveel mogelijk de natuurlijke situatie (zonder ingrepen van de mens) benadert. Het streven is onder andere gericht op het behouden en vergroten van de ruimte voor water, waar mogelijk vasthouden van water en verbetering van de waterkwaliteit. De waterbeheerders spelen hierbij een belangrijke rol. In de ruimtelijke plannen, waaronder het bestemmingsplan, wordt een waterparagraaf opgenomen.

20/68

Nationaal Waterplan Het Nationaal Waterplan is het formele rijksplan voor het nationale waterbeleid. In de Waterwet is vastgelegd dat het rijk dit plan eens in de zes jaar opstelt. Het is de opvolger van de Vierde Nota waterhuishouding uit 1998 en vervangt alle voorgaande nota’s waterhuishouding. Het Nationaal Waterplan bevat ook de stroomgebied beheerplannen die op grond van de Kaderrichtlijn Water zijn opgesteld. Op basis van de Wet ruimtelijke ordening is het Nationaal Waterplan voor de ruimtelijke aspecten ook structuurvisie. De grondgedachte voor duurzaam waterbeheer wordt ‘meebewegen met natuurlijke processen waar het kan, weerstand bieden waar het moet en kansen voor welvaart en welzijn benutten’. Voor een duurzaam en integraal waterbeleid is het belangrijk om waar nodig en mogelijk water de ruimte te geven en mee te bewegen met en gebruik te maken van natuurlijke processen, zoals dit bijvoorbeeld wordt toegepast bij Ruimte voor de Rivier. Het rijk vindt het daarbij van belang dat bij alle wateropgaven en -maatregelen maximaal wordt mee gekoppeld met andere opgaven en maatregelen en dat problemen zo min mogelijk worden afgewenteld. Beoordeling Er gelden voor wat betreft het aspect water géén belemmeringen ten aanzien van dit plan. 3.2.5 Archeologie Het Verdrag van Valletta (Malta) verplicht de Europese overheden tot het beschermen van archeologisch erfgoed.

Hierbij wordt als uitgangspunt gehanteerd dat archeologische waarden in situ bewaard moeten blijven. Dat wil zeggen, dat ernaar gestreefd moet worden om de waarden op de locatie te behouden. Als dit niet mogelijk blijkt, bijvoorbeeld bij bouwplannen, dan moeten de waarden worden opgegraven en ex situ worden bewaard. Het Verdrag van Valletta is door vertaald in de Monumentenwet 1988, zoals deze gewijzigd is in september 2007. Sinds deze wijziging van september 2007 is de gemeente bevoegd gezag op het gebied van cultuurhistorie en archeologie. Per 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van kracht. De uitgangspunten uit het Verdrag van Valletta (Malta) blijven in de Erfgoedwet de basis van de omgang met archeologie. Gemeenten houden een belangrijke rol in het archeologische stelsel. In bestemmingsplannen houden ze rekening met (te verwachten) archeologische waarden. Dit wordt samen met de andere onderdelen rond de omgang met archeologie in de fysieke leefomgeving overgeheveld naar de toekomstige Omgevingswet. Beoordeling Voor het aspect archeologie wordt verwezen naar hetgeen hieromtrent is opgenomen in paragraaf 4.3. 3.2.6 M.e.r.-regelgeving Sinds september 2006 kent de Nederlandse m.e.r.-regelgeving de verplichting om bij een aantal ruimtelijke plannen en besluiten een m.e.r.- procedure te volgen. Dit was geregeld in de Wet milieubeheer met het hier aangekoppelde Besluit m.e.r..

Het doel van de m.e.r. is dat bij de besluitvorming het milieu een volwaardige plaats krijgt op basis van goede informatie. Inmiddels geldt het Omgevingsbesluit (hierna: Ob). In Bijlage V van het Ob is aangegeven welke projecten mer-plichtig of mer-beoordelingsplichtig zijn. Projecten die zijn genoemd in kolom 1 van deze bijlage zijn mer-beoordelingsplichtig in gevallen als genoemd in kolom 3 bij besluiten genoemd in kolom 4. Voor deze activiteiten moet worden onderzocht of deze aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben. De criteria om dit vast te stellen zijn genoemd in bijlage III van Richtlijn 2011/92/EU (richtlijn m.e.r.). Samengevat zijn dit de kenmerken van een project, de locatie van een project en soort en kenmerken van de verschillende milieueffecten.

21/68

Uit de kolommen 2 en 3 van bijlage V Ob volgt per project in welke gevallen direct een mer-plicht geldt of een projectmer-beoordelingsplicht. Voor een plan mag een plan-mer-beoordeling uitgevoerd worden als het plan:  kaders stelt over mer-beoordelingsplichtige projecten in bijlage V Omgevingsbesluit of een Passende beoordeling nodig is (binnen de natuurwetgeving), én  over een klein gebied op gemeentelijk niveau gaat of een kleine wijziging van een plan omvat. (vormvrije) mer-beoordelingsplicht In een mer-beoordeling kijkt het bevoegd gezag of een plan of project aanzienlijke milieueffecten heeft. Aanzienlijke milieueffecten kunnen ook optreden ónder de wettelijke normen (bijvoorbeeld over geluid of geur), of als er voor een thema helemaal geen wettelijke normen zijn (denk aan landschap, lokale/regionale biodiversiteit of de bouwfase van een project). De achterliggende gedachte hierbij is dat ook kleine projecten het milieu relatief zwaar kunnen belasten en ook bij kleine projecten van geval tot geval moet worden beoordeeld of een m.e.r. nodig is. Bij een mer-beoordeling kan het bevoegd gezag wel meewegen of een project aan de wettelijke normen voldoet. Een conclusie over de mer-beoordeling betreft een integrale conclusie van alle milieueffecten samen. Bij die beoordeling mogen maatregelen worden meegenomen die aanzienlijke milieugevolgen verminderen of wegnemen.

Die maatregelen worden dan in het te nemen besluit voorgeschreven. Of er aanzienlijke milieueffecten zijn hangt af van: 1. De kenmerken van het project: Wat houdt het project in? Wat is de omvang? Wat stoot het uit? Zijn er andere milieubelastende projecten in de omgeving (cumulatie)? 2. De plaats van het project: Ligt het project in of vlak bij een beschermd gebied? Zijn er bijzondere diersoorten? Zijn er gevoelige bestemmingen? Gelden er voor het gebied milieudoelen, bijvoorbeeld voor klimaat? 3. De kenmerken van mogelijke effecten: Wat zijn de mogelijke effecten? Is het effect onomkeerbaar? Is het waarschijnlijk dat het effect optreedt? Hoe vaak treden de effecten op? Op basis van de beoordeling van de verschillende haalbaarheidsaspecten van de ontwikkeling, kan een conclusie worden getrokken over de kenmerken van het project, de plaats van het project en de kenmerken van de potentiële effecten. Een plan-mer-beoordeling doorloopt 3 stappen: 1. Het bevoegd gezag beoordeelt bij de voorbereiding van het plan of aanzienlijke milieueffecten optreden. Het bevoegd gezag raadpleegt hiervoor andere bestuursorganen en wettelijke adviseurs. 2. Er is geen mer-beoordelingsbesluit nodig. Het bevoegd gezag motiveert in het plan of programma of er een milieueffectrapport nodig is. 3. Het bevoegd gezag stelt een milieueffectrapport op als dat nodig is.

Beoordeling Het vastleggen van bestaande landschapselementen is dusdanig van aard dat negatieve milieueffecten uitgesloten zijn en een mer-beoordeling niet aan de orde is. 3.2.7 Overig wettelijk kader Bij het opstellen van ruimtelijke plannen is diverse (milieu)wetgeving van toepassing, zoals opgenomen in de omgevingswet en daaraan verbonden AMvB's. Op de relevante aspecten zal in hoofdstuk 4 nader worden ingegaan.

22/68

3.3

Provinciaal beleid

3.3.1 Provinciale Omgevingsvisie Limburg Op 1 oktober 2021 hebben Provinciale Staten van Limburg de Omgevingsvisie Limburg (hierna: POVI) vastgesteld, met inachtneming van de aanvaarde amendementen. De POVI vervangt het in 2014 vastgestelde Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL2014) en is via een interactief proces met overheden, semioverheden, belangenorganisaties en burgers opgesteld. De POVI is in werking getreden op 25 oktober 2021. De POVI is een strategische en lange termijnvisie (2030-2050) op de Limburgse fysieke leefomgeving. De POVI kijkt echter breder dan enkel naar de fysieke leefomgeving. Dat wil zeggen dat de visie ook ingaat op onderwerpen als gezondheid en veiligheid, economie en sociale aspecten. Dit in onderlinge samenhang en met oog voor de internationale context waarin Limburg zich bevindt. De opzet en scope van de Omgevingsvisie (fysieke leefomgeving in brede zin) sluiten aan bij de nieuwe Omgevingswet (sinds 01-01-2024). De visie geeft een beschrijving van de koers waar Limburg voor gaat, hoe daarnaartoe wordt gewerkt en wie daarin welke rol kan pakken. De provincie wil Limburg vernieuwend én verbindend verder helpen. Dit doet ze dit ondersteunend en helpend, richtinggevend, kader stellend of handhavend. Via een tijdelijke extra impuls, meerjarig of juist bewust loslatend in vertrouwen, richt de provincie zich op ontwikkelingen waar zij een belang heeft.

Er is één Provinciale Omgevingsvisie voor het grondgebied van Limburg. Deze omgevingsvisie is opgebouwd uit met elkaar samenhangende en afgestemde (beleids-)modules, zowel gebiedsgericht als thematisch. In de Omgevingswet zijn geen regels gesteld over een verplichting tot actualiseren of een (vaste) termijn waarbinnen een actualisatie van de Omgevingsvisie moet plaatsvinden. Dit biedt de flexibiliteit om, (als dat nodig is) via partiële herzieningen één of meerdere modules van de Omgevingsvisie aan te passen, waarbij de integraliteit van de Omgevingsvisie in de gaten gehouden moet worden. Impulsen hiertoe kunnen voortkomen uit nieuwe college- of coalitieprogramma’s, maatschappelijke ontwikkelingen, monitoring en evaluatie, en wetgeving. De geconsolideerde Omgevingsvisie bevat voor alle modules altijd de actuele versies. Bij de operationalisering van beleidsdoelen uit een omgevingsvisie spelen programma’s een belangrijke rol. Een programma kan een sectoraal of gebiedsgericht karakter hebben en kan verschillende elementen bevatten. Het kan ook kaders stellen voor de uitoefening van bevoegdheden door het bestuursorgaan dat het programma vaststelt.

Een programma bevat voor één of meer onderdelen van de fysieke leefomgeving:  een uitwerking van het te voeren beleid voor de ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming of het behoud daarvan;  maatregelen om aan één of meer omgevingswaarden te voldoen of één of meer andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Overheden kunnen kiezen hoe en waarvoor ze programma’s inzetten. Een omgevingsvisie kan globaal worden gehouden. Het beleid wordt dan verder uitgewerkt in programma’s. Met een specifieke omgevingsvisie kan juist minder met programma’s worden gewerkt. Limburg kiest voor een Omgevingsvisie op hoofdlijnen, waardoor er ruimte is om in samenhang met de vierjaarlijkse bestuur cyclus accenten en prioriteiten te bepalen. Dit kan waar nodig in combinatie met het op onderdelen (modulair) actualiseren van de Omgevingsvisie. Het ligt voor de hand dat wanneer

23/68

een projectbesluit wordt voorbereid of wanneer de Omgevingsverordening wordt aangepast, dit in de omgevingsvisie of in een programma wordt aangekondigd. Voor enkele onderwerpen zijn programma’s wettelijk voorgeschreven ter implementatie van EU-richtlijnen. Voor de Provincie zijn vier programma’s verplicht:  actieplan geluid;  regionaal Waterprogramma;  beheerplannen voor Natura 2000-gebieden;  programma’s bij dreigende overschrijding van omgevingswaarde (zwaveldioxiden of stikstof).

Afbeelding 3.1: uitsnede uit Omgevingsvisie Limburg (bron: provincie Limburg) Het Omgevingsbeleid voor Zuid-Limburg richt zich op het koesteren en verder uitbouwen van de sterke punten uit de profielschets en tegelijkertijd op een strategie om de zwakke punten aan te pakken. Zo’n 70% van Limburg is landelijk gebied. Dit gebied wordt gekarakteriseerd door een (grensoverschrijdend) raamwerk van landschappen, rivieren, beken en natuurgebieden, maar ook infrastructuren en bebouwing. Binnen de Limburgse regio’s zijn er echter grote verschillen in agrarische en landschappelijke structuren, en de interactie tussen beide. In Zuid-Limburg heeft de grondgebonden land- en tuinbouw van oudsher sterk bijgedragen aan de ontwikkeling en het beheer van het aantrekkelijke en afwisselende cultuurlandschap. Dit erfgoed vormt binnen Nederland een bijzondere categorie door hun bouwstijl en vorm, zoals vakwerkboerderijen en de carré-boerderijen met kasteelachtige uitstraling. Beheer en behoud van deze unieke landschaps- en cultuurwaarden is essentieel en vraagt om nieuwe verdienmodellen.

24/68

Afbeelding 3.2: uitsnede uit de Omgevingsvisie Limburg (bron: provincie Limburg) Het landelijk gebied staat aan de vooravond van een aantal ingrijpende transities en grote opgaven, die het beeld van het landschap flink gaan veranderen. Binnen het landelijk gebied worden er drie categorieën van gebieden (Natuurnetwerk Limburg, Groenblauwe mantel en het Buitengebied) met uiteenlopende kansen en perspectieven onderscheiden. Natuurnetwerk Limburg Het Natuurnetwerk Limburg is het Limburgse deel van het Nationaal Natuurnetwerk. Dit netwerk heeft een belangrijke functie voor de biodiversiteit. Het fungeert daarnaast als belangrijke recreatiezone en als drager van de landschappelijke structuur, samen met het cultureel erfgoed. Binnen het Natuurnetwerk Limburg liggen 23 Natura 2000-gebieden. Maar ook in de directe omgeving in aangrenzende provincies en landen zijn Natura 2000-gebieden aanwezig. Het terugdringen van de stikstofbelasting vanuit de omgeving staat hier onder meer centraal. Binnen het Natuurnetwerk vragen ook de natte natuurgebieden bijzondere aandacht vanwege de grote waterafhankelijkheid van de natuur. Groenblauwe mantel De groenblauwe mantel omvat onder andere het Maasdal en de landschappelijk en cultuurhistorisch waardevolle beekdalen. De gebieden van de groenblauwe mantel hebben vaak een functie als buffer rond en verbindingszones tussen bestaande natuurgebieden.

Het betreft gebieden met overwegend (extensievere) landbouwgebieden, monumenten, kleinschalige landschapselementen en waterlopen. In Zuid-Limburg omvat dit gebied ook de steilere hellingen, droogdalen en de belangrijkste landschappelijke verbindingen naar het Maasdal. In de groenblauwe mantel staat het klimaat adaptief maken van het watersysteem centraal. Er zijn hier kansen voor natuurwaarden en landschapskwaliteit in combinatie met andere functies zoals landbouw en vrijetijdseconomie. Buitengebied De plateaugebieden van Zuid-Limburg vormen samen het zogenaamde buitengebied. Hier liggen grote transitieopgaven in verband met de problemen rondom onder andere stikstof en fijnstof. Er zijn kansen voor een breed scala aan vormen van landbouw, maar ook voor andere functies waaronder vrijetijdseconomie Toekomstbeeld Zuid-Limburg 2030-2050 In de Omgevingsvisie is beschreven dat het landelijk gebied voor grote integrale transitieopgaven staat. In de binnentuin inclusief het Maasdal van Zuid-Limburg is het landschap de basis van alle functies. Het reliëf, de cultuurhistorische elementen en (cultuurhistorische) gebouwen, het groene karakter en het contrast tussen open en

25/68

gesloten gebieden vormen de landschappelijke kernkwaliteiten. Deze kwaliteiten worden goed beschermd, beheerd en ontwikkeld. Vanuit de lijnen kwaliteit, kleinschaligheid en innovatie zal het landelijk gebied zich onder het motto ‘Groots in kleinschaligheid’ moeten gaan ontwikkelen en biedt de provincie ruimte aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Landschappelijk raamwerk In de groene binnentuin, ook wel middengebied genoemd, kiest de provincie voor het verder versterken van het hoogwaardig landschappelijk raamwerk dat gevormd wordt door het Natuurnetwerk en de groenblauwe mantel met het Maasdal, beekdalen, hellingen, droogdalen en stad-landzones. In de groenblauwe mantel ligt ook een belangrijk deel van de wateropgave. In de zuidelijke Maasvallei wordt de hoogwateropgave van de Maas uitgewerkt via een integrale aanpak. Daarnaast wordt het regionaal watersysteem aangepakt via landschappelijke maatregelen, waardoor onder andere het risico op wateroverlast afneemt. De beekdalen worden hiervoor klimaat robuust ingericht en ook integraal en extensief beheert, waardoor de beheerkosten laag zijn. Door het landschap in de beekdalen en op de hellingen te verruwen, door extensivering, door een andere wijze van grondgebruik en grondbewerking, door bosontwikkeling en de aanleg van grotere landschapselementen, kan het water beter worden vastgehouden.

De infiltratiecapaciteit van de bodem wordt daarmee vergroot. Tegelijkertijd wordt daardoor invulling gegeven aan de opgave voor de instandhouding en het versterken van de biodiversiteit en bosaanleg. Op de hellingen en op de randen van de plateaus maken bosontwikkeling en grote landschapselementen het landschap meer besloten. Hierdoor worden de aanwezige verblijfsrecreatieterreinen beter landschappelijk ingepast en wordt het water beter vastgehouden. Dit levert een effectieve bijdrage aan de grondwatervoorraad en het voorkomen van droogte. Deze bronmaatregelen hebben ook een positief effect op de verbetering van de bodem. Ze bevorderen de bodemvruchtbaarheid en de duurzaamheid van de landbouw. Het landschappelijk raamwerk vormt ook de belevingsroute van de cultuurhistorie.

Afbeelding 3.3: afbeelding uit de Provinciale Omgevingsvisie Limburg (bron: [provincie Limburg)

26/68

Opgave Het landschap kan de motor zijn van een regionale, sociale en economische ontwikkeling waaraan ondernemers, inwoners en maatschappelijke organisaties bijdragen. Het landschap is bovendien een belangrijke drager van oplossingen voor de grote opgaven van deze tijd, zoals klimaatverandering, verduurzaming van de voedselvoorziening, gezond ouder worden en de energietransitie. Juist in Limburg is het landschap een belangrijke troef in de strijd om talent en economisch- en sociale ontwikkelingsmogelijkheden. Dit komt mede dankzij de afwisseling tussen stad en landelijk gebied, waardevolle natuur en rijke cultuurhistorie, bedrijvigheid en ruimte voor beleving. Het is een belangrijke reden waarom mensen naar Limburg komen; om er te werken, te wonen en te verblijven. Kwaliteitsimpulsen in landschap bieden kansen voor meer gezonde Limburgers. Met gerichte ruimtelijke ingrepen en groene impulsen kan een gezond landschap ontstaan én in stand worden gehouden; een gezond landschap met vitale Limburgers. De opgave is om de beoogde transities te benutten voor een ruimtelijke kwaliteitsimpuls en het landschap voor bewoners en bezoekers beter beleefbaar te maken. Een generieke opgave voor heel Limburg is hierbij het behoud, beheer, ontwikkeling en beleving van de landschappelijke, cultuurhistorische, natuurlijke en waterhuishoudkundige kernkwaliteiten van het landschap.

Het is belangrijk dat voor heel Limburg gewerkt wordt aan behoud, herstel en beheer van de cultuurhistorische en aardkundige waarden en het vergroten van de beleving en toegankelijkheid daarvan. Daartoe stelt de provincie kennis en gebiedsanalyses beschikbaar, zoals onder meer het 'Handvat kernkwaliteiten Nationaal Landschap Zuid-Limburg'. De provincie ondersteunt gemeenten ook met kennis over landschap en voor het opstellen van gemeentelijke of regionale kwaliteitskaders en omgevingsvisies. Om de kwaliteit van het Zuid-Limburgse landschap op peil te houden is door de regio het programma Nationaal Landschap Zuid-Limburg opgesteld. De regio werkt aan de concrete uitvoering van het programma. De Provincie speelt hierin een verbindende rol. De provincie faciliteert samenwerkingsallianties waarbij het behoud en de verbetering van het landschap verbonden wordt met de aanpak van andere maatschappelijke vraagstukken. Onder ander via de investeringsagenda ‘Landschap verbindt Limburg’. Hierbij is speciale aandacht voor het ontstaan van samenwerkingsverbanden tussen gemeenten, bewonerscollectieven, lokale werkgroepen, en (agrarische) ondernemers. Ook ondersteunt de provincie de vorming van een Limburgs Landschapsfonds om kansrijke projecten voor de instandhouding van het landschap mogelijk te maken.

De investeringsagenda en het Landschapsfonds worden nader ingekaderd in het Landschapsprogramma. Door het versterken van het aantrekkelijk landschap met unieke natuur- en cultuurelementen in de directe woonomgeving, dragen we bij aan het vergroten van de gezondheid en het welbevinden van bewoners en bezoekers. De provincie staat positief tegenover initiatieven die gericht zijn op de realisatie van natuur, bos en kleine landschapselementen in en bij steden en dorpen. Er liggen daarbij kansen voor cofinanciering vanuit Europese middelen (LEADER, INTERREG).

27/68

3.3.2

Omgevingsverordening Limburg

Algemeen Met de komst van de Omgevingswet is een nieuwe omgevingsverordening nodig die past binnen de kaders en het instrumentarium van de Omgevingswet. Hoewel het ontwerp van de Omgevingsverordening Limburg (2021) hoofdzakelijk een beleid neutrale omzetting van de Omgevingsverordening Limburg 2014 is, staan er enkele nieuwe of inhoudelijk aanmerkelijk gewijzigde onderwerpen in. Het gaat hier om instructieregels aan gemeenten op het gebied van wonen, zonne-energie, na-ijlende effecten van de steenkoolwinning en huisvestingsnormen voor internationale werknemers. Deze nieuwe en gewijzigde onderdelen vinden hun oorsprong in de POVI. Op 17 december 2021 hebben Provinciale Staten van Limburg de Omgevingsverordening Limburg (2021) vastgesteld. Doordat de inwerkingtreding van de Omgevingswet was uitgesteld tot 1 januari 2024 was daarmee automatisch de inwerkingtreding van de Omgevingsverordening Limburg ook uitgesteld. Inmiddels is de omgevingsverordening in werking getreden op 2025-01-01. Tot die tijd bleef de Omgevingsverordening Limburg 2014 gelden. In de Omgevingsverordening Limburg staan regels op het gebied van milieu, wegen, water, grond, landbouw, natuur, wonen en ruimte. Alle regels die betrekking hebben op het omgevingsbeleid zijn ondergebracht in één verordening.

De Omgevingsverordening bevat grofweg twee typen regels:  regels voor activiteiten die rechtstreeks voor eenieder gelden of voor specifieke doelgroepen;  instructieregels gericht tot gemeenten of het waterschap. Instructie regels gemeenten In de Omgevingsverordening Limburg staan instructieregels die gemeenten in acht moeten nemen als zij een omgevingsplan vaststellen of wijzigen. Zie hiervoor verder paragraaf 3.3.2.1. 3.3.2.1

Omgevingsverordening Limburg

Algemeen Met de komst van de Omgevingswet is een nieuwe omgevingsverordening nodig die past binnen de kaders en het instrumentarium van de Omgevingswet. Hoewel het ontwerp van de Omgevingsverordening Limburg (2021) hoofdzakelijk een beleid neutrale omzetting van de Omgevingsverordening Limburg 2014 is, staan er enkele nieuwe of inhoudelijk aanmerkelijk gewijzigde onderwerpen in. Het gaat hier om instructieregels aan gemeenten op het gebied van wonen, zonne-energie, na-ijlende effecten van de steenkoolwinning en huisvestingsnormen voor internationale werknemers. Deze nieuwe en gewijzigde onderdelen vinden hun oorsprong in de POVI. Op 17 december 2021 hebben Provinciale Staten van Limburg de Omgevingsverordening Limburg (2021) vastgesteld. Doordat de inwerkingtreding van de Omgevingswet echter is uitgesteld tot 1 januari 2024 wordt daarmee automatisch de inwerkingtreding van de Omgevingsverordening Limburg ook uitgesteld tot die datum. Tot die tijd blijft de Omgevingsverordening Limburg 2014 gelden. In de Omgevingsverordening Limburg staan regels op het gebied van milieu, wegen, water, grond, landbouw, natuur, wonen en ruimte. Alle regels die betrekking hebben op het omgevingsbeleid zijn ondergebracht in één verordening. De Omgevingsverordening bevat grofweg twee typen regels:

28/68

 

instructieregels gericht tot gemeenten of het waterschap; regels voor activiteiten die rechtstreeks voor eenieder gelden of voor specifieke doelgroepen.

Instructie regels gemeenten In de Omgevingsverordening Limburg staan instructieregels die gemeenten in acht moeten nemen als zij een omgevingsplan vaststellen of wijzigen. In artikel 2.1.1 van de Omgevingsverordening Limburg 2014 was bepaald dat de instructieregels die waren opgenomen in hoofdstuk 2 van die verordening niet alleen voor ‘bestemmingsplannen’ golden, maar breder voor ‘ruimtelijke plannen’. Hieronder werden niet alleen bestemmingsplannen begrepen, maar onder meer ook wijzigings-of uitwerkingsplannen, beheersverordeningen en omgevingsvergunningen waarmee werd afgeweken van het bestemmingsplan. Een soortgelijke bepaling in de omgevingsverordening is onder de Omgevingswet niet meer nodig. Voor een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit geldende instructieregels namelijk rechtstreeks op grond van de artikelen 8.0b en 8.0c van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Deze artikelen bepalen dat de instructieregels van de Omgevingsverordening voor het vaststellen van een omgevingsplan, overeenkomstig worden toegepast als beoordelingsregel bij het beoordelen van een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. De overeenkomstige toepassing van de instructieregels bij een omgevingsvergunning voor een binnenplanse omgevingsplanactiviteit is niet expliciet geregeld, maar dat is ook niet nodig.

Immers het hele omgevingsplan, inclusief binnenplanse vergunningstelsels en daarbij horende beoordelingsregels, moet voldoen aan de instructieregel zoals opgenomen in de omgevingsverordening. De overige ‘ruimtelijke besluiten’ die artikel 2.1.1 van de Omgevingsverordening Limburg 2014 noemde, hebben onder de Omgevingswet geen vergelijkbare opvolger gekregen. Algemene regels die rechtstreeks werken - magneetactiviteiten Onder de Ow zijn in de meeste gevallen burgemeester en wethouders van de gemeente bevoegd te beslissen op een aanvraag voor een omgevingsvergunning. In sommige gevallen is in artikel 4.6 van het Ob bepaald dat Gedeputeerde Staten bevoegd zijn op een aanvraag te beslissen. Dat is onder meer het geval als het gaat om een aanvraag voor een activiteit waarvoor in de omgevingsverordening is bepaald dat het verrichten daarvan zonder omgevingsvergunning is verboden (artikel 4.6, eerste lid, onder f, Ob). In de Omgevingsverordening Limburg is op verschillende plaatsen een vergunningplicht opgenomen voor bepaalde activiteiten. Waaronder ook voor grondwerkzaamheden in of in de nabijheid van een graft of holle weg (zie hierboven art.7.4 lid 3 Omgevingsverordening Limburg). In artikel 7.4 van de Omgevingsverordening Limburg staan de aangewezen vergunningplichtige activiteiten.

Zo is het onder meer verboden zonder omgevingsvergunning in of in de nabijheid van een graft of holle weg in het beschermingsgebied Nationaal Landschap Zuid-Limburg grondwerkzaamheden of ander handelingen te verichten of te doen verrichten, indien men weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat deze grondwerkzaamheden of andere handelingen al dan niet op termijn kunnen leiden tot aantasting van de graft of holle weg (art. 7,4 lid 3). Dit verbod geldt niet voor hestsel en onderhoud van de graft of holle weg (art. 7.4 lid 5).

29/68

Gedeputeerde Staten zijn het bevoegde gezag voor deze benoemde vergunningaanvragen. Dat geldt in ieder geval als de aanvraag alleen betrekking heeft op zo'n activiteit (enkelvoudige aanvraag). Het is echter mogelijk dat de aanvraag ook nog andere activiteiten betreft waarvoor burgemeester en wethouders bevoegd zijn (meervoudige aanvraag). Bijvoorbeeld omdat er sprake is van strijd met het omgevingsplan (omgevingsplanactiviteit) en dat burgemeester en wethouders voor die activiteit het bevoegd gezag zijn. Zoals de vergunningplicht voor het uitvoeren van een werk, geen bouwwerk zijnde, of van werkzaamheden opgenomen in de dubbelbestemming 'Waarde - landschapselementen' ten aanzien van onder meer graften en holle wegen. Artikel 4.6 van het Ob regelt dan wie bevoegd is op de aanvraag voor al die activiteiten te beslissen. Regel is dat burgemeester en wethouders dan bevoegd zijn, tenzij een van de activiteiten in het Ob is aangewezen als 'magneetactiviteit'. Het bestuursorgaan dat bevoegd is voor de magneetactiviteit wordt automatisch bevoegd voor de andere aangevraagde activiteiten. De activiteit waarvoor in de omgevingsverordening is bepaald dat het verrichten daarvan zonder omgevingsvergunning is verboden, is echter niet aangewezen als magneetactiviteit.

Dat betekent dat burgemeester en wethouders beslissen op een vraag die onder meer betrekking heeft op een activiteit grondwerkzaamheden in of in de nabijheid van een graft of holle weg. Gedeputeerde Staten zijn dan wel adviseur en de omgevingsvergunning behoeft ook instemming van Gedeputeerde Staten (artikel 4.25, eerste lid, onder f, en derde lid Ob). Natuur In het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) is door het Rijk vastgelegd dat de Provincie verantwoordelijk is voor de begrenzing van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS, inmiddels door het Rijk Nationaal Natuurnetwerk genoemd) en begrenzing en bescherming van de EHS dient vast te leggen in een provinciale verordening. In Limburg is het Natuur Netwerk Limburg vastgelegd. Binnen het Natuurnetwerk Limburg worden vier situaties onderscheiden: a. de bestaande bos- of natuurgebieden (waaronder de Natura 2000-gebieden); b. areaaluitbreidingen natuur (waar omzetting van landbouw naar natuur is voorzien); c. gebieden voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer (alleen binnen Natura 2000); en d. overige functies, die geen natuur zijn of worden, zoals wegen die door het gebied lopen en verspreide bebouwing, vaak agrarische bedrijven (de zogenoemde. bouwblokken) of kloosters.

30/68

Deze situaties staan niet in de geometrische begrenzingen bij de Omgevingsverordening omdat deze niet de precisie heeft van een omgevingsplan.  

 

De bestaande natuur ligt bijna altijd al precies vast in een omgevingsplan. De nog te realiseren areaaluitbreiding natuur heeft nu meestal een andere bestemming, vaak agrarisch. De provincie legt die areaaluitbreiding natuur precies vast in het Provinciaal Natuurbeheerplan, met het oog op de realisatie van die gebieden. Dat is geen ruimtelijk plan, het plan is gericht op beheer en financiering. Het is van belang dat de feitelijke effectuering in goed overleg tussen initiatiefnemer, gemeente en provincie plaats vindt. Achteraf (soms gebundeld op een later moment) vindt de verankering plaats in het omgevingsplan. Ook de gebieden waarin sprake is van agrarisch natuurbeheer liggen in het Provinciaal Natuurbeheerplan vast. Vanwege hun ligging binnen Natura 2000-gebied is overigens vaak al sprake van een scherpe begrenzing. De overige gebieden hebben op het niveau van het omgevingsplan geen natuurbestemming; gemeenten hebben hier de ruimte om maatwerk te leveren. De bestaande functies liggen vast in het gemeentelijk omgevingsplan. De Omgevingsverordening heeft pas consequenties bij een ruimtelijke ontwikkeling die niet past binnen het vigerende omgevingsplan.

Afbeelding 3.4: Natura 2000-gebieden in gemeente Voerendaal (bron: omgevingsviewer Limburg)

31/68

Afbeelding 3.5: Natuurnetwerk Limburg in gemeente Voerendaal (bron: Omgevingsviewer Limburg)

Afbeelding 3.6: groenblauwe mantel in gemeente Voerendaal (bron: Omgevingsviewer Limburg)

32/68

Het Natuurnetwerk Limburg wordt door de verordening beschermt tegen ontwikkelingen die de wezenlijke kenmerken en waarden van het gebied aantasten. Dat is opgenomen in artikel 8.2 van de Omgevingsverordening. Het betreft de algemene regel dat ontwikkelingen die de wezenlijke kenmerken en waarden van het gebied aantasten, niet zijn toegestaan. Of er sprake is van aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden kan verschillen per situatie en zijn uitgewerkt in het Provinciaal Natuurbeheerplan. Indien er sprake is van aantasting wordt nagegaan of er sprake is van één van de uitzonderingssituaties die zijn beschreven in de artikelen 8.3 tot en met 8.7. Als wordt voldaan aan de voorwaarden die in deze artikelen zijn opgenomen, kan de ontwikkeling doorgaan. De invulling van die voorwaarden verschilt weer per gebiedscategorie. De verordening heeft geen betrekking op bestaande bestemmingsplannen. Dat betekent dus dat alle rechten en plichten die nu in bestemmingsplannen zijn vastgelegd, blijven bestaan. De verordening wordt pas van toepassing bij een nieuwe ontwikkeling:  waarvoor het bestemmingsplan moet worden gewijzigd, en  waarbij de wezenlijke kenmerken en waarden van het gebied worden aangetast. Beoordeling Dit plan is uitvoerbaar met inachtneming van de verordende regels van de Omgevingsverordening Limburg.