CConstaterende datVoerendaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Definitieve Omgevingsvisie Voerendaal

Commissie Samenleving 17 september 2026, gemeente VoerendaalBij agendapunt: Omgevingsvisie Voerendaal (incl. Nota van zienswijzen) (zaak 670283) / Leefomgeving29.771 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Omgevingsvisie Voerendaal 2040 2 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Colofon Titel: Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Ondertitel: Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Opdrachtgever: Gemeente Voerendaal Auteur: Haskoning Status: Definitief Datum: 6 augustus 2026 Fotos: Gemeente Voerendaal (tenzij anders vermeld) Kaarten & infographics Haskoning 3 Inhoudsopgave | 7. | Onze positie in de (Eu)regio | 41 7.1. | Beleidskeuzes vanuit nationaal en provinciaal niveau | 43 7.2. | Regionale sterktes en kansen in de (Eu)regio: 1+1=3 | 43 1. Voorwoord | 4 | 7.3. | Onze samenwerkingen binnen de regio | 45 2. Samenvatting | 5 | 8. | Prioriteiten en opgaven | 47 8.1. | Samen werken aan de opgaven van morgen | 48 3. | Voerendaal 2040: Leefbare dorpen, krachtig landschap en | 9. Doorwerking | 51 een verbonden regio | 7 | 9.1. | Relatie met andere instrumenten onder de Omgevingswet | 52 3.1. | Het doel van de Omgevingsvisie | 89.2. | Actualisatie van de visie | 53 3.2. | Indeling van de visie | 8 3.3. | Een gezonde, leefbare en verbonden gemeenschap | 1010. Bijlagen | 54 3.4. | Onze gemeenschap aan de basis van deze toekomst | 11 | 10.1. | Het DNA van Voerendaal | 55 3.5. | Behouden wat waardevol is, ontwikkelen waar dat moet | 12 | 10.2. | Participatieverslag | 68 3.6.

Leeswijzer | 12 | 10.3. | Verslag jongerenraad | 69 4. | Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen16 4.1. | Gezonde en vitale gemeenschappen | 20 4.2. | Een prettige woonomgeving voor jong en oud | 21 4.3. | Toegankelijke en toekomst-bestendige voorzieningen | 22 4.4. | Een veilige samenleefomgeving voor alle inwoners | 23 5. | Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis 24 5.1. | Klimaatadaptieve natuur en een robuust groenblauw netwerk | 28 5.2. | Energietransitie als motor voor een duurzame toekomst | 29 5.3. | Bodem, water en milieu als fundament voor een gezonde samenleefomgeving | 30 5.4. | Cultuurhistorie en erfgoed als dragers van identiteit en ruimtelijke kwaliteit | 30 5.5. | Toekomstbestendige landbouw en transitie van het landelijk gebied | 31 6. | Brede welvaart en toekomstkansen voor alle generaties | 33 6.1. | Een verbonden en goed bereikbare gemeente | 36 6.2. | Kansen voor ontwikkeling van talenten en aansluiting op de arbeidsmarkt | 37 6.3. | Kleinschalig en toekomstbestendig ondernemerschap | 38 6.4. | Vrijetijdseconomie in balans met ons landschap | 39 4 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio met initiatiefnemers voeren en beleid verder uitwerken. Wat deze Omgevingsvisie biedt, is een helder toekomst- beeld én een realistisch besef van de opgaven die daarbij horen.

Deze visie laat zien waar onze kracht ligt: het karakteristieke landschap, onze hechte kernen, de nabijheid van regionale werklocaties en kennisinstel- lingen, en de sterke sociale en culturele basis van onze gemeenschap. Deze Omgevingsvisie biedt: • een stevig fundament voor voorspelbare en transpa- rante besluitvorming, • kaders en richting voor thema’s zoals wonen, land- schap, economie, mobiliteit en voorzieningen, • een integrale denklijn waarmee we nieuwe kansen herkennen en knelpunten vroegtijdig signaleren, • een duidelijke rol voor Voerendaal in de regio: hoe wij bijdragen aan regionale ambities én hoe wij tege- lijkertijd de kansen benutten die de regio ons biedt • een herkenbaar verhaal over wie we zijn als Voeren- daal, en hoe we dat willen behouden en versterken. Wij nodigen u van harte uit om samen met ons een bijdrage te leveren aan een toekomstbestendig Voeren- daal: een gemeente met leefbare dorpen, goed bereik- bare voorzieningen en een landschap dat ons verbindt, in een regio die kansen biedt. College van Burgemeester en Wethouders Gemeente Voerendaal Voerendaal 2040: Leefbare dorpen, krachtig land- schap en een verbonden regio Voor u ligt de Omgevingsvisie Voerendaal 2040. Een visie die richting geeft aan hoe onze gemeente zich de komende vijftien jaar ontwikkelt.

Een visie die laat zien hoe Voerendaal er in 2040 uit zou kunnen zien, en welke keuzes daarvoor nodig zijn. In een tijd waarin onze samenleefomgeving snel verandert, is het belangrijk om met elkaar scherp te hebben wat we willen bereiken en welke waarden voor ons leidend zijn. Deze visie is geschreven voor iedereen die samen met ons aan die toekomst bouwt: inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, grondeigenaren, initia- tiefnemers, (buur)gemeenten en onze regionale partners binnen Parkstad, Zuid-Limburg en daarbuiten. De Omge- vingsvisie maakt duidelijk wat u van ons mag verwachten, maar ook wat wij nodig hebben om samen met u onze ambities waar te maken. Voerendaal staat voor grote opgaven. De woningbouwopgave, klimaatverandering, de energietransitie, de transitie van het landelijk gebied en veranderingen in mobiliteit, voorzieningen en landbouw vragen om een duidelijke koers. Ook verandert de manier waarop onze inwoners naar de samenleefomgeving kijken: de vraag naar nabijheid, kwaliteit en gezondheid wordt groter. De beschikbare ruimte staat onder druk en dat vraagt om slimme oplossingen en zorgvuldige integrale afwegingen. Deze visie helpt ons om overzicht te houden en keuzes onderbouwd te maken. Ze beschrijft geen uitgewerkte projecten of maatregelen: daar zijn andere instrumenten van de Omgevingswet voor (omgevingsplan en omge- vingsprogramma’s).

Deze visie is het strategisch kompas waarlangs wij toekomstige keuzes toetsen, gesprekken 1. Voorwoord 5 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Ook de energietransitie wordt zorgvuldig ingepast in het landschap, waarbij wij rekening houden met de bestaande kwaliteiten. We zetten in op het behoud en beter beleefbaar maken van ons erfgoed. In het landelijk gebied streven we naar een balans tussen landbouw, natuur, recreatie en nieuwe functies. De derde ambitie betreft; ‘brede welvaart en toekomst- kansen voor alle generaties.’ Voerendaal is goed bereik- baar, en moet goed bereikbaar blijven en aansluiten op de regionale economie. Mobiliteit wordt duurzamer en veiliger, met aandacht voor fiets, openbaar vervoer en bereikbaarheid van voorzieningen. Daarnaast zetten we in op onderwijs, talentontwikkeling en een sterke aanslui- ting op de regionale arbeidsmarkt. De lokale economie blijft kleinschalig en passend bij de identiteit van de gemeente, terwijl regionale kansen worden benut. Ook recreatie en toerisme worden ontwikkeld in balans met landschap en leefkwaliteit. De opgaven waar Voerendaal voor staat, gaan over de gemeentegrens heen. Samenwerking met onze partners in de (Eu)regio is daardoor essentieel om opgaven zoals woningbouw, mobiliteit en klimaat aan te pakken.

In de visie beschrijven wij vier belangrijke opgaven waar Voerendaal tot 2040 extra aandacht aan geeft, namelijk; een toekomstbestendig landelijk gebied, een toekomst- bestendig en passend voorzieningenniveau, klimaatbe- stendige kernen en samenleefomgeving en een sterke sociale basis voor een veerkrachtige gemeenschap Deze opgaven vormen de brug tussen visie en uitvoering. Wij gaan na het opstellen van deze visie aan de slag met het uitwerken van deze opgaven. De Omgevingsvisie Voerendaal 2040 ‘Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio’ schetst de lange- termijnvisie voor de ontwikkeling van de gemeente. Deze visie fungeert als strategisch kompas voor ruimtelijke en maatschappelijke keuzes en biedt richting voor beleid, zonder concrete projecten vast te leggen. De kern van de visie is ‘goed voor elkaar’: zowel sociaal als fysiek. Dit betekent sterke gemeenschappen, een gezonde samenleefomgeving en een goede regionale verbinding. De visie is opgebouwd rond drie hoofdambi- ties. De eerste ambitie luidt; ‘sterke, verbonden en veerkrach- tige Voerendaalse gemeenschappen’. De ambitie richt zich op het behoud en versterken van sterke, verbonden en veerkrachtige gemeenschappen in Voerendaal. We willen aantrekkelijke woonkernen behouden waar mensen zich thuis voelen, elkaar ontmoeten en passen- de toegang hebben tot voorzieningen.

We zetten in op voldoende woningen, met aandacht voor doorstroming en verschillende doelgroepen. Voorzieningen blijven zo veel als mogelijk dichtbij, of goed bereikbaar in de regio. Daarnaast leggen we de focus op gezondheid, sociale samenhang en veiligheid. Wij stimuleren een actieve gemeenschap en werken samen met inwoners en organisaties. De tweede ambitie luidt; ‘een landschap op trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis.’ Het land- schap en rijke erfgoed vormt de basis voor identiteit en leefkwaliteit van Voerendaal. Wij zetten in op versterking van natuur, biodiversiteit en waterbeheer. Klimaatadapta- tie speelt een belangrijke rol, met aandacht voor water- opvang, vergroening en het tegengaan van hittestress. 2. Samenvatting PARKSTADHEUVELLAND De visie van Wonen in vitale dorpen Onze inwoners wonen in leefbare en vitale dorpen. We werken aan een passend en toekomstbestendig woningaanbod voor alle generaties. Toegankelijke voorzieningen Onze inwoners maken gebruik van toegankelijke en toekomstbestendige voorzieningen. Voorzieningen zijn dichtbij waar mogelijk, regionaal goed bereikbaar waar nodig. Samen sterk We zijn trots op de saamhorigheid in Voerendaal. Deze omgevingsvisie is een uitnodiging aan inwoners en partners om samen met ons aan de slag te gaan om Voerendaal nóg mooier te maken.

Gezonde samenleefomgeving We werken aan een gezonde samenleefomgeving. Een omgeving die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en een gezonde leefstijl. Verbonden met de regio Een goed bereikbare en verbonden gemeente met gelijke kansen voor onderwijs en ontwikkeling in de topvoorzieningen die we regionaal binnen handbereik hebben. Toekomstbestendige landbouw De landbouw is toekomstbestendig en in balans met het landschap. Ontwikkelingen zijn gericht op nieuwe duurzame verdienmodellen en zorgvuldig ruimtegebruik. Lokaal ondernemerschap We bieden ruimte aan kleinschalig en lokaal ondernemerschap. Daarnaast zijn we optimaal verbonden met de toekomstbestendige regionale arbeidsmarkt. Beleefbaar landschap We werken samen aan een beleefbaar landschap in balans met cultuurhistorie, natuur, landbouw en leefkwaliteit. Het landschap is de motor voor de vrijetijdseconomie gericht op kleinschalige recreatie en toerisme. Klimaatrobuust Ons landschap en onze kernen zijn klimaatrobuust ingericht. Met een robuust groenblauw netwerk kunnen we goed omgaan met de veranderingen in het klimaat. Duurzame energie We werken aan duurzame energieopwekking, passend in de kwaliteiten van ons landschap.

Auteurs: Renze van Och Nienke van der Smissen Rens Vleugels Haskoning 6 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio 7 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio 3. Voerendaal 2040: Leefbare dorpen, krachtig landschap en een verbonden regio 8 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Wonen Voorzieningen & welzijn Gezondheid & groen Natuur & klimaat Energie & water Milieu, bodem & erfgoed CultuurhistorieSociale & fysieke veiligheid Vrijetijdseconomie Onderwijs &arbeidsmarkt Ondernemen & werklocaties Moderne mobiliteit & bereikbaarheid Transitie landbouw & landelijk gebied Brede welvaart & toekomstkansen voor alle generaties Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis 3.1. Het doel van de Omgevingsvisie Onze Omgevingsvisie is een richtinggevend document voor de toekomst van Voerendaal. We geven een beeld van hoe Voerendaal er in 2040 uitziet: een toekomst waarin we het goed voor elkaar hébben én goed voor elkaar zíjn.

Een toekomst met: • Leefbare dorpen – met een sterke sociale basis, voldoende en passende woningen en bereikbare voorzieningen; • Krachtig landschap – met landbouw, natuur, klimaat, beleving en erfgoed in balans; • Verbonden regio – met hoogwaardige voorzieningen binnen handbereik. Deze visie beschrijft ons gewenste toekomstbeeld, de belangrijkste ambities voor de sociale én fysieke samenleefomgeving, de kwaliteiten van ons waardevolle landschap en de brede welvaart die we nastreven. Met samenleefomgeving bedoelen we de manier waarop de fysieke leefomgeving en de sociale samenleving met elkaar verbonden zijn. Samen dragen deze bij aan een sterke samenleefgemeenschap. Met deze visie geven we richting aan waar onze prioriteiten liggen, welke rol wij als gemeente nemen en welke rol inwoners en partners kun- nen nemen om samen dit toekomstbeeld te realiseren. 3.2. Indeling van de visie Omgevingsvisies binnen Stadsregio Parkstad Limburg In het Afstemmingskader GOVI’s Parkstad is gezamenlijk een indeling vastgesteld in drie regionale ambities om de omgevingsvisies binnen de Parkstadgemeenten op elkaar af te stemmen. Dit drieluik vormt ook de basis voor de opbouw van onze Omgevingsvisie. Door aan te sluiten bij hetzelfde raamwerk ontstaat regionale samenhang, terwijl iedere gemeente de ruimte houdt om eigen accenten te leggen.

Voor Voerendaal betekent dit dat wij de drie Parkstadambities hebben vertaald naar Figuur 1. Indeling Omgevingsvisie Voerendaal 9 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Deze domeinen zijn met elkaar verweven. Zo ondersteunt bijvoorbeeld een gezonde leefomgeving ontmoeting en gezondheid, draagt het landschap bij aan recreatie, iden- titeit en vestigingskwaliteit, en verbindt mobiliteit dorpen, voorzieningen en vrienden en familie. Ook wonen staat in directe relatie tot zowel de sociale basis als de kwaliteit van het landschap. Strategische keuzes & integraal werken Om de ambities uit deze Omgevingsvisie daadwerkelijk te bereiken, is integraal werken noodzakelijk. Door trends zoals klimaatverandering, vergrijzing en de druk op de ruimte door woningbouwopgaven komen steeds meer opgaven samen in dezelfde fysieke én sociale ruimte. Dat vraagt om een brede afweging waarin belangen in samenhang worden bekeken en keuzes transparant worden gemaakt. We zijn ons ervan bewust dat niet alles kan in Voeren- daal. Sommige opgaven versterken elkaar, terwijl andere spanning opleveren. Daarom moeten we strategische keuzes maken: waar leggen we prioriteit, welke kansen benutten we en hoe maken we deze keuzes inzichtelijk? In deze visie positioneren we de toekomstrichting aan de hand van onze drie ambities.

De opgaven die we op ons af zien komen, maar waar we na opstellen van deze visie nog een concreet plan voor uitwerken beschrijven we in hoofdstuk 8. Integraal werken betekent dat we niet in losse domeinen denken, maar in samenhangende oplossingen die verschillende waarden en belangen combineren. Onze kernwaarden • Samen – We werken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties aan de toekomst van Voerendaal. • Dorpse identiteit – We koesteren de eigenheid, kleinschaligheid en sociale samenhang van onze kernen. • Kwaliteit – We kiezen voor een gezonde, aantrekke- lijke en toekomstbestendige leefomgeving. • Balans – Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een evenwicht tussen wonen, landschap, economie, natuur en mobiliteit. • Toekomstbestendig – We maken keuzes die bijdragen aan brede welvaart voor huidige én toekomstige generaties. Onze drie ambities werken als één systeem Drie ambities vormen de ruggengraat van de visie: • Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen; • Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis; • Brede welvaart en toekomstkansen voor alle gene- raties. thema’s en richtingen die specifiek voor onze gemeente relevant zijn.

Thema’s zoals het versterken van landschap, leefbaarheid in kernen, mobiliteit en het toekomstbe- stendig maken van het landelijk gebied, krijgen in deze indeling, naast diverse andere thema’s, de focus. Door deze regionale structuur te combineren met de lokale identiteit en opgaven van Voerendaal, ontstaat een visie die herkenbaar Voerendaals is, maar tegelijkertijd goed aansluit op de koers van de bredere Parkstadregio. Deze kwaliteiten voor Voerendaal zijn onderverdeeld in drie hoofdthema’s. Samen vormen zij de basis voor de indeling van onze Omgevingsvisie. De rode draad: ‘goed voor elkaar’ ‘Goed voor Elkaar’ vormt de kern van onze visie. Voor Voerendaal heeft dit een dubbele betekenis. Het staat voor: • De sociale kant van Voerendaal: een sterke, zorgza- me en verbonden gemeenschap; • én de fysieke kant van Voerendaal met een leefom- geving van hoge kwaliteit, met landschap, voorzie- ningen en toekomstperspectief goed op orde. De sociale en fysieke domeinen komen samen in één integrale toekomst. We willen met deze visie laten zien hoe al deze domeinen gezamenlijk één samenhangend beeld vormen.

Het DNA van 12.470 inwoners Vergrijzende bevolking Welvarend€ Welvarende bevolking De kleine bevolking is welvarend, maar we kennen ook opgaven, zoals vergrijzing en voldoende bewegen. Wonen in het landschap Vanuit de dorpen sta je binnen enkele minuten in het groene en gevarieerde landschap. Rijk historisch verhaal De Via Belgica, kastelen en kalkovens vertellen zichtbaar en onzichtbaar een prachtig verhaal. Gevarieerd heuvelland Aan de voet van het heuvelland. Van hogere heuvels in het zuiden, naar kleinere glooiingen in het noorden. Kunraderbreuk Het zuiden van de breuklijn stijgt en het noorden daalt. Dit zorgt voor een uniek landschap. Uniek watersysteem Door breuklijn uniek beeksysteem met beek- en droogdalen. Gevoed door regenwater én kwelwater. Waardevolle natuur Drie Natura 2000-gebieden én ook in het agrarische landschap volop waardevolle natuur. Sterk sociaal fundament Een rijk verenigingsleven, grote saamhorigheid en sterke zelfredzaamheid. Ons kent ons. Bereikbaar en verbonden Snel in de stad en het Heuvelland met onder meer twee snelwegen en twee treinstations. 10 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio 3.3. Een gezonde, leefbare en verbonden gemeenschap Een beeld zegt meer dan duizend woorden. Daarom hebben we waar mogelijk onze integrale visie uitgewerkt in een visiekaart.

Hiermee geven we weer hoe we onze kernen, het landschap en de samenleefomgeving toekomstbestendig ontwikkelen. Het laat zien waar we waarde willen toevoegen, versterken en beschermen, zodat Voerendaal ook in 2040 een gezonde, leefbare en verbonden gemeenschap is. Dat doen we door te werken aan: • Gezonde kernen met sterke ontmoetingsplekken, veilige loop- en fietsroutes, ruimte voor beweging en aandacht voor gezondheid. • Een klimaatrobuust groenblauw raamwerk als drager van de samenleefomgeving, waarin biodiversiteit, water en klimaatadaptatie centraal staan. • Wonen in balans, met aandacht voor doorstroming, kwaliteit en ontwikkelingen die passen bij het karakter van onze dorpen en het landschap. • Toekomstbestendige landbouw die in harmonie met het landschap functioneert en bijdraagt aan bo- demkwaliteit, natuur en de identiteit van Voerendaal. • Sterke regionale verbindingen die de bereikbaarheid vergroten en kansen bieden voor werken, onderwijs en voorzieningen. • Een kwalitatieve vrijetijdseconomie, kleinschalig en passend binnen het landschap, gericht op recreatie, erfgoed en beleving. • Een energieneutrale samenleefomgeving, waarbij energieoplossingen zorgvuldig en landschappelijk verantwoord worden ingepast. Figuur 2. Het DNA van Voerendaal. De verdiepende informatie van het DNA van Voerendaal is te vinden in bijlage 1 (zie 10.1). 11 3.4.

| Onze gemeenschap aan de basis | Wat vinden | Prioritering enquête voor de omgevingsvisie van deze toekomst | In een gezonde omgeving wonen Aan de basis van ons toekomstbeeld staan altijd de | onze stakeholders? | Zich gezond voelen inwoner, ondernemer, verenigingen en maatschappelijke | Samenvatting resultaten participatieverslag | Zich veilig voelen partners van Voerendaal. Een samenleefomgeving is pas | Gelukkig zijn echt toekomstbestendig als het perspectief van onze | Pop-ups | Goede woning hebben gemeenschap er sterker van wordt. Daarom richten we | Ontspanning en vrije tijd hebben ons op een gemeenschap waarin iedereen mee kan | 12 en 25 november 2025 doen, zich veilig voelt, gezond kan leven en toegang | Samenzijn en meedoen heeft tot kansen, zowel dichtbij huis als in de regio. Een | 70 deelnemers | Kunnen werken en ondernemen goed toekomstperspectief begint bij inwoners die zich | Geld en spullen hebben verbonden voelen met hun omgeving, elkaar weten te | 7 locaties | Kunnen leren vinden en samen willen bouwen aan het Voerendaal | 0 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 van 2040. Deze visie en integrale visiekaart laten zien hoe de fysieke keuzes die we maken bijdragen aan een sterke sociale basis: een Voerendaal dat zorgzaam en | Woorden die bij de cultuur van Voerendaal passen veerkrachtig blijft.

Betrokken Deze omgevingsvisie markeert een nieuwe stap richting | Behoudend een toekomstbestendig Voerendaal. De afgelopen jaren hebben we veel bereikt op het gebied van landschap, | Harmonie leefbaarheid, erfgoed en gemeenschapskracht. Daar zijn | Onopvallend we met recht trots op. Tegelijkertijd weten we dat we er | Workshops | Enthousiast nog niet zijn. De opgaven waar we voor staan worden groter, complexer en urgenter. | december 2025 & maart 2026 | 0 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 Juist in deze tijd vormt de kracht van Voerendaal onze | Maatschappelijke partners (30 deelnemers) grootste troef: een sterke sociale basis, een waardevol | Regionale partners (7 deelnemers) | Opgaven omgevingsvisie volgens inwoners: landschap en een gemeenschap die bereid is verant- | Bewoners en ondernemers (48 deelnemers) woordelijkheid te nemen. Daarom zetten we nadrukkelijk | Medewerkers gemeente (25 deelnemers) | Tevreden, maar zorgen over ontwikkeling in op samenwerking. We weten dat we als gemeente niet | College B&W (5 deelnemers) alles zelf kunnen. Wij zien deze visie als een uitnodiging | Gemeenteraad (10 deelnemers) | De agenda van bewoners: gezond, veilig en prettig wonen aan inwoners en partners om kansen te verzilveren en | Jeugdraad samen met ons aan de slag te gaan voor een mooier | Een integrale visie: duidelijkheid en samenhang voor inwoners en beter Voerendaal.

Dat betekent ook dat we ruimte | Online enquête bieden aan initiatieven van inwoners die bijdragen aan | Invloed en rolverdeling: wat binnen en buiten een sterkere samenleefomgeving. De gemeente werkt | 12 november 2025 t/m 2 januari 2026 | de gemeentelijke invloedsfeer valt samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen aan de ontwikkeling | 160 deelnemers | Identiteit: vernieuwen zonder het dorpse karakter van de leefomgeving. | te verliezen Figuur 3. Visuele samenvatting participatieproces. Volledig participatieverslag is te vinden in bijlage 2 (zie 10.2). 12 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio of omstandigheden wijzigen, scherpen we de koers aan via omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan of een actualisatie van de visie. Zo blijft de Omgevingsvisie een levend document: richtinggevend, realistisch en wend- baar tegelijk. Iedere ambitie is uitgewerkt in een afzonderlijk hoofd- stuk: • Hoofdstuk 4: Ambitie 1 – Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen • Hoofdstuk 5: Ambitie 2 – Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis • Hoofdstuk 6: Ambitie 3 – Brede welvaart en toe- komstkansen voor alle generaties Hoofdstuk 7 gaat in op de positie van Voerendaal binnen de (Eu)regio en de samenhang met de omliggende gemeenten en regio’s.

In Hoofdstuk 8 worden de prioriteiten en opgaven uitgewerkt die voortvloeien uit deze omgevingsvisie. Hoofdstuk 9 beschrijft hoe de omgevingsvisie onder de Omgevingswet doorwerkt in beleid, uitvoering en vervolginstrumenten. Een nadere toelichting op het DNA van Voerendaal en de uitkomsten van de participatieronde zijn opgenomen in Bijlage 10.1 en 10.2 van deze visie. Opmerking: In deze Omgevingsvisie komen gekleurde tekstkaders voor. Deze dienen als voorbeeldkaders en dienen uitsluitend ter illustratie en verduidelijking. Ze geven geen prioritering weer. als alles willen behouden zoals het nu is. Behoud zonder beweging leidt uiteindelijk tot achteruitgang. Daarom zetten we als Voerendaal in op een balans tussen koesteren en veranderen: • We behouden waar we trots op zijn: onze gemeen- schapskracht, het landschap, de identiteit van de dorpen. • We veranderen waar dat nodig is om toekomstbe- stendig te blijven: in hoe we ruimte gebruiken, hoe we omgaan met energie, hoe we wonen en hoe we ons verplaatsen. • We zijn flexibel en wendbaar, omdat nieuwe in- zichten en omstandigheden om bijsturing kunnen vragen. We kiezen bewust voor ontwikkelingen die bijdragen aan een leefbare, gezonde en duurzame toekomst voor onze inwoners. Ook als dat betekent dat we moeten verande- ren wat we gewend zijn. 3.6.

Leeswijzer Deze omgevingsvisie is ons strategisch kompas voor de toekomst van Voerendaal. We schetsen hiermee de stip op de horizon. De omgevingsvisie is geen uitvoerings- programma en geen resultaatsverplichting. Wij kunnen (zo ver in de toekomst) niet alles tot in detail vastleggen. De samenleving verandert, omstandigheden kunnen mee- of tegenzitten en regionale of landelijke ontwikke- lingen kunnen nieuwe keuzes vragen. Dat betekent dat sommige ambities sneller haalbaar zijn dan andere, en dat niet alle doelen volledig of exact zoals omschreven worden gerealiseerd. Wat u wel van deze visie mag verwachten, is een dui- delijke koers. Zij helpt ons om keuzes onderbouwd te maken, belangen af te wegen en samen met inwoners, organisaties en partners te werken aan een toekomstbe- stendig Voerendaal. Wanneer nieuwe inzichten ontstaan Daarbij sluiten we aan bij bestaande initiatieven, net- werken en gemeenschappen, stimuleren we dat ideeën en initiatieven uit de samenleving daadwerkelijk kunnen bijdragen aan de uitvoering van de ambities uit deze Omgevingsvisie en zoeken we actief naar aanvullende netwerken en uitbreiding van bestaande samenwer- kingsverbanden. De gemeente vervult hierbij een verbindende, faciliterende en waar nodig regisserende rol.

In 2025-2026 zijn we in gesprek gegaan om op te halen hoe de gemeenschap denkt over het Voerendaal van nu en het Voerendaal van de toekomst. Daarbij zijn ook gesprekken gevoerd met de Jongerenraad om de wensen, ideeën en perspectieven van jongeren een volwaardige plek te geven in deze Omgevingsvisie. De resultaten van de gesprekken met de gemeenschap zijn opgenomen in Bijlage 10.2, de opbrengsten uit het overleg met de Jongerenraad zijn opgenomen in Bijlage 10.3. De uitkomsten zijn verwerkt in de visie. We blijven ook na vaststelling van deze visie in gesprek met onze gemeenschap, zodat de uitvoering blijft aan- sluiten bij wat er leeft in Voerendaal. Deze visie nodigt inwoners, organisaties, jongeren en andere partners uit tot meedenken én meedoen, vandaag én in de komende jaren, zodat we gezamenlijk verder werken aan een Voerendaal dat het goed voor elkaar heeft én goed voor elkaar blíjft. 3.5. Behouden wat waardevol is, ontwikkelen waar dat moet Voerendaal is een plek waar veel dingen goed gaan. Maar ook als je het goed hebt, moet je vooruitkijken. De wereld verandert: het klimaat, de economie, hoe we wo- nen, hoe we reizen en hoe we naar onze samenleefom- geving kijken. Als we willen dat Voerendaal in 2040 nog steeds een fijne plek is om te leven, moeten we met de tijd meegaan zonder onszelf te verliezen.

Dat betekent dat vasthouden aan wat waardevol is, niet hetzelfde is 13 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Figuur 4. Bron: RAAP Visiekaart Omgevingsvisie Voerendaal /gid00012/gid00050/gid00028/gid00039/gid00036/gid00047/gid00028/gid00047/gid00036/gid00032/gid00049/gid00032/gid00001/gid00034/gid00045/gid00042/gid00032/gid00036/gid00001/gid00028/gid00028/gid00041/gid00047/gid00028/gid00039/gid00001/gid00050/gid00042/gid00041/gid00036/gid00041/gid00034/gid00032/gid00041/gid00166/gid00001 /gid00038/gid00028/gid00041/gid00046/gid00045/gid00036/gid00037/gid00038/gid00032/gid00001/gid00039/gid00042/gid00030/gid00028/gid00047/gid00036/gid00032/gid00001/gid00040/gid00036/gid00031/gid00031/gid00032/gid00039/gid00039/gid00028/gid00041/gid00034/gid00032/gid00001/gid00047/gid00032/gid00045/gid00040/gid00036/gid00037/gid00041 Behouden en versterken Natura 2000 natuurgebieden Vergroening in kernen stimuleren Een regionaal energiesysteem waarbij rekening wordt gehouden met het Heuvelland Gebruik Hongerbeek als klimaatbuffer voor o.a. regenwaterafvoer Stimuleren biodiversiteit met natte ecologische verbindingszone Stimuleren biodiversiteit met droge ecologische verbindingszone Bedrijvigheid koppelen aan lokale energieopwek en collectieve zonnepanelen op bedrijfsdaken.

Een cultuurhistorisch landschap met een goed geintegreerd watersysteem Verminderen geluidhinder langs prioritaire wegen Combinatie erfgoed en landschap: archeologische routes koppelen aan natuur- en landschapsbeleving. Bijvoorbeeld met de Via Belgica Erfgoed duurzaam gebruiken en beleefbaar maken Beschermd dorpsgezicht behouden en presenteren. Behoud van dorpsidentiteit en ruimtelijke kwaliteit: versterken van historische linten, monumenten en karakteristieke panden Poorten naar groot landschap benutten voor verbinding Parkstad- Heuvelland Goede verbinding met terugfietsroute, Heerlen-Klimmen Treinstation/mobiliteitshub Voerendaal/Klimmen-Ransdaal als toegangspoort Voerendaal Treinverbinding (spoor): behoud en versterking van stations en verbindingen tussen kernen Goede busverbindingen: behoud en versterking van stations en verbindingen tussen kernen Stimuleren gebruik van stroomwegen door autoverkeer (A76 en A79) Verminderen van verkeersdruk in kernen Veilige en geoptimaliseerde routes voor landbouwverkeer Knelpunten voor verkeersveiligheid i.r.t.

landbouwverkeer oplossen Herstructurering bedrijventerrein Lindelaufer-Gewande Versterken van recreatieve wandel- en fietsroutes door het groene heuvellandschap Agrarisch gebied Bos Beekdalen Beken Natura 2000 Natuurnetwerk Limburg Woonkernen Hoofdwegen Spoorwegen Hoogspanningslijn Hoogspanningsstation Treinstations Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen Algemene kaarteenheden Brede welvaart en toekomstkansen voor alle generaties Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis Op alle thema’s waar mogelijk kansen in de regio grijpen. Voerendaal op snijvlak van stedelijke voorzieningen en beleving in heuvelland Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie korte termijn Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie middellange termijn Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie lange termijn Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie korte/middellange termijn Stimuleren toegankelijke sport- en beweegvoorzieningen Inclusieve voorzieningen voor sociale en culturele ontmoeting Gezonde leefstijl stimuleren door recreatie en fietsgebruik Aandacht voor veilige en groene schoolroutes Recreatief knooppunt 16 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Gezondheid en welzijn zijn belangrijk.

Iedereen moet kunnen bewegen, elkaar kunnen ontmoeten en toegang hebben tot zorg en ondersteuning. De openbare ruimte richten we zo in dat onze inwoners veilig kunnen lopen, fietsen en spelen. De sociale veiligheid wordt sterker wanneer bewoners elkaar blijven kennen en ontmoeten, bijvoorbeeld in buurthuizen en bij verenigen. Als gemeente scheppen wij de voorwaarden voor deze ontwikkelingen. We werken keuzes uit in beleid, zoals het Masterplan Wonen. We werken samen met organisaties, ondernemers en buurgemeenten om voorzieningen, mobiliteit en veiligheid goed op elkaar af te stemmen. Zo houden we onze dorpen toekomstbestendig. Maar de kracht van Voerendaal zit juist in de inwoners zelf. Zij brengen de dorpen tot leven met ontmoetingen, vrijwilligerswerk, verenigingen en initiatieven. Door mee te denken en samen te werken aan de samenleefomge- ving, houden we onze dorpen warm, veilig en verbonden. In Voerendaal leven we in dorpen en buurtschappen die al generaties lang warm en hecht zijn. Mensen kennen elkaar, zeggen gedag op straat en helpen elkaar wanneer dat nodig is. De rust, het groene heuvellandschap en de smalle, rustige straten geven een gevoel van veiligheid en geborgenheid. Daarom is onze gemeente een fijne plek om te wonen. Inwoners waarderen de woonkwaliteit en dorpse identiteit in de verschillende dorpskernen.

Ze vinden wel dat er meer betaalbare woningen moeten komen en het makkelijker moet zijn om door te stromen naar de juiste woning. Ook vinden zij het belangrijk dat nieuwe woningen bijdragen aan een groeiende en vitale gemeenschap, waardoor het draagvlak voor voorzienin- gen wordt vergroot. Wij zetten daarom in op gemeenschappen waar men- sen zich thuis voelen, elkaar kunnen ontmoeten, veilig kunnen opgroeien en prettig oud kunnen worden. Waar wonen, voorzieningen en de samenleefomgeving aansluiten op wat inwoners nodig hebben. Dit doen we binnen Voerendaal én samen met omliggende gemeen- ten. We willen dat al onze kernen leefbaar, veilig en goed bereikbaar blijven, voor jong en oud. We zorgen voor goede en betaalbare woningen, zodat mensen kunnen verhuizen wanneer dat nodig is. In de dorpen willen we dat voorzieningen zo veel mogelijk dichtbij blijven. Als dat niet kan, zorgen we dat ze goed en makkelijk bereikbaar zijn buiten het dorp. We houden er rekening mee dat het aanbod van voorzieningen ook afhangt van de markt. In de grotere dorpen moedigen we daarom een groter aanbod aan dat aansluit bij wat onze inwoners nodig hebben. 4. Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen 17 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio

Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen Figuur 5. Foto bron: RAAP. Agrarisch gebied Bos Beekdalen Beken Natura 2000 Natuurnetwerk Limburg Woonkernen Hoofdwegen Spoorwegen Hoogspanningslijn Hoogspanningsstation Treinstations Sterke, verbonden en veerkrachtige Voerendaalse gemeenschappen Algemene kaarteenheden Op alle thema’s waar mogelijk kansen in de regio grijpen. Voerendaal op snijvlak van stedelijke voorzieningen en beleving in heuvelland Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie korte termijn Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie middellange termijn Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie lange termijn Kwalitatieve groei aantal woningen; kansrijke locatie korte/middellange termijn Stimuleren toegankelijke sport- en beweegvoorzieningen Inclusieve voorzieningen voor sociale en culturele ontmoeting Gezonde leefstijl stimuleren door recreatie en fietsgebruik Aandacht voor veilige en groene schoolroutes Recreatief knooppunt 20 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio 4.1. Gezonde en vitale gemeenschappen Toekomstbeeld: In 2040 beschikken wij over een gezonde samenleefomgeving waarin inwoners langer vitaal blijven, iedereen mee kan doen en zich mentaal én fysiek goed voelt.

Door de toenemende vergrijzing stijgt de behoefte aan toegankelijke zorg, ondersteuning en sociale verbon‑ denheid. Tegelijkertijd staat de leefomgevingskwaliteit onder druk door factoren als luchtkwaliteit, geluid en een afname van groene ruimte. Deze ontwikkelingen vragen om een samenleefomgeving die gezondheid onder‑ steunt én kwetsbaarheden verkleint. Voerendaal ontwikkelt zich naar een gemeente waar positieve gezondheid zichtbaar verankerd is in de inrich‑ ting van onze kernen. Een omgeving waarin ontmoeten, bewegen, groen en veiligheid vanzelfsprekende bouw‑ stenen zijn van het dagelijks leven. Gezondheid als fundament voor een fijne samen- leefomgeving Wij stimuleren een levensloopbestendige woonomge- ving die gezond gedrag ondersteunt en inwoners helpt om op alle leeftijden vitaal te blijven. Groene openbare ruimte, veilige routes naar de belangrijkste plekken in onze gemeente, beweegruimte en plekken om elkaar te ontmoeten zijn basisvoorwaarden in onze dorpen. Wij nemen fysieke en mentale gezondheid integraal mee in onze ruimtelijke keuzes, in lijn met de landelijke beweging naar een gezonde samenleefomgeving. Gezonde leefstijl wordt ondersteund door de open- bare ruimte De openbare ruimte nodigt uit om te bewegen, te spelen, te recreëren en elkaar te ontmoeten.

Dit faciliteren wij door aantrekkelijke en toegankelijke wandel- en fietsrou- tes, groene buurten en verblijfsplekken, multifunctionele speel- en beweegplekken. Door functies als bewegen, groen, recreatie, zorg en ontmoeting te combineren ont- staan plekken die structureel bijdragen aan het mentaal én fysiek welzijn van onze inwoners. Sport-, speel- en beweegvoorzieningen blijven laagdrempelig, bereikbaar en toegankelijk voor alle doelgroepen. Positieve gezondheid is integraal verbonden met andere ambities Gezondheid en welzijn zijn onlosmakelijk verbonden met andere domeinen in onze visie. • Veilige samenleefomgeving: veilige (school)routes, verkeersveiligheid en goed verlichte openbare ruimte dragen direct bij aan gezondheid. • Milieukwaliteit: impact op het milieu heeft ook een impact op de gezondheid, denk aan geluid, bestrij- dingsmiddelen en luchtkwaliteit. We sluiten aan bij landelijke normen om de milieukwaliteit en gezond- heid in onze gemeente te waarborgen. • Actieve mobiliteit: wandelen en fietsen bevorde- ren vitaliteit en sluiten aan op onze ambities voor duurzame en bereikbare mobiliteit. • Recreatie & groen: groene en klimaatbestendige plekken bevorderen mentale gezondheid en nodi- gen uit tot bewegen. • Voorzieningen & wonen: nabijheid van zorg- en ontmoetingsvoorzieningen versterkt de sociale basis en het dagelijks functioneren.

Aandacht voor kwetsbare groepen en mentale gezondheid Wij hebben bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen, zoals ouderen die langer thuis blijven wonen, jongeren met beperkte toegang tot passende ontmoe- tingsplekken, inwoners met een beperking voor wie een toegankelijke leefomgeving essentieel is, en mensen met gezondheidsachterstanden. In Voerendaal hebben we een bovengemiddeld grote groep ouderen. Deze vergrijzing vraagt om zorg nabij, passende ondersteuning en mogelijkheden voor ontmoeting. Het voorliggende aanbod vanuit welzijn en de actieve rol van de burgerij spelen hierin een belangrijke rol. Door in te zetten op samenredzaamheid ondersteunen we inwoners om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen wonen, met hulp van hun netwerk en de gemeenschap waar dat kan. Tegelijkertijd zetten wij in op het voorkomen van eenzaamheid en het versterken van mentale gezondheid en sociale samenhang, juist omdat steeds meer inwoners langer zelfstandig blijven wonen. Samenwerking versterkt onze sociale basis Onze sociale basis wordt versterkt door de samenwer- king met inwoners, verenigingen, zorgaanbieders en maatschappelijke organisaties. We kunnen hierin als gemeente niet alles doen. Wij ondersteunen lokale buurt-initiatieven en vrijwilligers die bijdragen aan welzijn en verbondenheid in onze gemeenschap.

De Voeren- daalse kracht is dat we dit samen met de gemeenschap voor elkaar krijgen. Met de vrijwilligers, de mantelzorgers en de ondernemers.

21 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio 4.2. Een prettige woonomgeving voor jong en oud Toekomstbeeld: In 2040 heeft Voerendaal leefbare, vitale en toekomstbestendige kernen, waar inwoners van verschillende generaties prettig kunnen wonen. De woningvoorraad is gevarieerd en passend en biedt ruim‑ te aan starters en jonge gezinnen, de groeiende groep senioren, maar ook statushouders en arbeidsmigranten. Door vergrijzing en de toenemende behoefte aan levensloopbestendige woningen ontwikkelt Voerendaal zich tot een woonomgeving die inspeelt op verande‑ rende levensfases. Voerendaal blijft onderdeel van een bredere woningmarkt in Zuid‑Limburg en de Euregio. We zorgen dat we aansluiten op de regionale dynamiek en opgave, zodat we op lange termijn een ruimtelijk geba‑ lanceerd en kwalitatief woonaanbod kunnen bieden. Woningaanbod verbreden, doorstroming stimuleren De woningvoorraad sluit aan op de diverse woonbe- hoeften binnen onze gemeenschap. Wij sturen daarbij op meer balans in het aanbod, met aandacht voor starters, jonge gezinnen en senioren. Wij streven naar het vergroten van mogelijkheden voor deze doelgroepen om een woning te kopen in onze gemeente. Wij hebben daarin een faciliterende en toetsende rol.

Wij stimuleren ontwikkelaars om de doorstroming in het woningaanbod te bevorderen door een samenhangend en passend aanbod voor verschillende levensfasen te realiseren, zo- als betaalbare, innovatieve, mantelzorg- en levensloop- bestendige woningen. Onze ambitie is om 450 nieuwe woningen tot 2032 gefaseerd te realiseren voor huidige en toekomstige inwoners. Binnen de mogelijkheden van de regionale woonruimteverdeling geven we voorrang aan lokale en regionale woningzoekenden. Transformatie, verdichting en zorgvuldig ruimtege- bruik mogelijk maken Tegelijkertijd erkennen we dat veel Voerendalers van oudsher waarde hechten aan rust, ruimte en het behoud van het dorpse karakter, en daarom terughoudend zijn Doorstroming op de woningmarkt te verbeteren Doorstroming op de woningmarkt kan worden versterkt door ontwikkelingen die passen bij de verschillende levensfasen van inwoners. Denk daarbij aan: • Passende woningen voor senioren: wanneer ou- deren kunnen verhuizen naar een woning die beter aansluit bij hun levensfase (bijvoorbeeld levensloop- bestendig of gelijkvloers) ontstaat er ruimte in de bestaande woningvoorraad. • Beschikbaarheid van gezinswoningen voor nieuwe generaties: Door verhuizingen van doorstromers komen eengezinswoningen vrij voor starters en jonge gezinnen, wat helpt om kernen levendig en toekomstbestendig te houden.

• Initiatieven die beweging op de woningmarkt ondersteunen: Lokale initiatieven zoals startersvoor- zieningen, vormen van financiële ondersteuning en afspraken met woningcorporaties dragen bij aan het verbeteren van de doorstroming op de woningmarkt. • Het Masterplan Wonen vormt het kader voor de gemeentelijke sturing op woningbouwontwik- kelingen. Nieuwe woningbouwinitiatieven dienen te voldoen aan de gemeentelijke woningbouw- programmering, waarbij als uitgangspunt geldt dat ontwikkelingen bijdragen aan een evenwichtige verdeling van woningtypen en segmenten, waaron- der 30% sociale huur en 2/3e betaalbare woningen. • Deze Omgevingsvisie en bovengenoemde uit- gangspunten worden geborgd in het gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma en vormen de basis voor verdere uitwerking in planvorming en overeen- komsten met ontwikkelende partijen. • De gemeentelijke woningbouwopgave wordt periodiek en op basis van actuele regionale en landelijke prognoses bijgesteld en in afstemming met de woningmarkt- en woningbouwregio uitge- werkt, zodat deze aansluit op provinciale en nationa- le beleidsdoelen en op de specifieke opgaven voor aandachtsgroepen. tegenover grootschalige veranderingen. Ontwikkeling is nodig om Voerendaal ook in de toekomst leefbaar en vitaal te houden, maar deze ontwikkeling moet passen bij de schaal en identiteit van onze dorpen.

We geven daarom voorrang aan woningbouw binnen bestaand bebouwd gebied, met verdichting op geschikte plekken en uitbreidingen waar dit ruimtelijk en landschappelijk passend is. Transformatie en functiewijziging dragen bij aan een toekomstbestendige woningvoorraad en aan de kwaliteit van de kernen. Wij zijn ons ervan bewust dat woningbouwontwikkelingen binnen een kern vaak complex zijn om te realiseren. Daarom wegen we de groei per kern zorgvuldig af, in balans met het dorpse karakter, de landschappelijke kwaliteit en het draagvlak onder inwoners. Kansrijke ontwikkellocaties zien wij met name in de kernen Voerendaal, Kunrade, Ransdaal en Ubachsberg. Grondeigenaren, ontwikkelaars en woning- corporaties zijn hierbij belangrijke partners. Wij borgen actief voldoende betaalbare en kwalitatief goede sociale huur door structureel samen te werken met woningcor- poraties. Uitvoering en sturing Wij nemen regie op een samenhangende en toekomst- gerichte uitvoering van het woningbouwprogramma. Met het Masterplan Wonen als richtinggevend kader be- nutten we beschikbare instrumenten om te zorgen voor een evenwichtige woningbouwprogrammering en een woonaanbod wat aansluit bij de financiële draagkracht van onze samenleving. Wonen, voorzieningen en gemeenschapsbehoeften aan elkaar koppelen Bij woonontwikkelingen gaat het niet alleen om wonin- gen. We kijken breder.

Bij elke woonontwikkeling kijken we of die gekoppeld kan worden aan voorzieningen zoals onderwijs, zorg, sport en ontmoetingsplekken. Hierdoor blijven dagelijks leven en zorg nabij. Vaak is de gedachte dat dit zaken zijn die veel geld kosten, maar we weten dat er vaak ook creatieve alternatieven mogelijk zijn. Dit versterkt de leefbaarheid en houdt kernen vitaal als ontmoetingsplaatsen. 22 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio sen zorgvoorzieningen en wonen. Bijvoorbeeld door het ontwikkelen van ouderenhuisvesting in de nabijheid van bestaande of toekomstige voorzieningen. Ook toekom- stige generaties profiteren van voorzieningen die flexibel en multifunctioneel zijn, en inspelen op een samenleving waarin digitale services een grotere rol spelen. In 2040 nodigt de openbare ruimte uit tot ontmoeten, spelen, recreëren en bewegen. Groen, sportlocaties, speelplekken en buurtvoorzieningen versterken de gemeenschapsvorming en dragen bij aan zowel de fysieke als mentale gezondheid van onze inwoners. Deze plekken zijn toegankelijk, veilig en passen bij het dorpse karakter van Voerendaal. De gemeenschap speelt een belangrijke rol in het organiseren van lokale initiatieven voor ontmoeting, welzijn, cultuur en sport. Wij ondersteu- nen dergelijke initiatieven waar dit bijdraagt aan de brede leefkwaliteit in onze gemeenschap.

De Burgerij: ontmoetingsplek en sociaal netwerk De gemeente Voerendaal organiseert samen met ruim honderd vrijwilligers een breed palet aan activiteiten binnen De Burgerij. In elke kern is een “Hoeskamer” aanwezig. Een warme en toegankelijke ontmoetingsplek waar inwoners kunnen aansluiten voor een maaltijd, een praatje of ondersteuning bij vragen over wonen, welzijn of zorg. Daarnaast worden specifieke functies georga- niseerd op plekken waar ze het meeste effect hebben. Zo wordt een taalclub aangeboden op de locatie waar De Burgerij en de bibliotheek samenwerken, waardoor inwoners laagdrempelig kunnen leren en ontmoeten. Vrijwilligers ondersteunen ook op andere manieren. Voorbeelden hiervan zijn de boodschappenbus, waarbij inwoners samen boodschappen doen, en het buurtteam, dat helpt bij kleine klussen thuis. Deze initiatieven versterken het dagelijks leven in de dorpen en dragen bij aan zelfstandigheid, ontmoeting en onderlinge verbondenheid. Bereikbare voorzieningen op diverse schaalniveaus Voorzieningen dragen bij aan de leefbaarheid en sociale samenhang in onze gemeente. Denk hierbij aan winkels, horeca, maatschappelijke voorzieningen en ontmoe- tingsplekken die het dagelijks leven ondersteunen en zorgen voor verbinding tussen inwoners.

Tegelijkertijd heeft de gemeente, zowel bestuurlijk als organisatorisch, slechts beperkte directe invloed op het behoud en de ontwikkeling van commerciële voorzieningen. Het initia- tief om voorzieningen te vestigen en in stand te houden ligt in belangrijke mate bij marktpartijen en andere initiatiefnemers. We kunnen hier als gemeente natuurlijk wel bij helpen. Bijvoorbeeld door het stimuleren en faciliteren van nieuwe ontwikkelingen en het scheppen van heldere randvoorwaarden. Dit vraagt betrokkenheid van partners, eigenaarschap en gemeenschapszin. Marktpartijen en maatschappelijke organisaties nemen hierbij initiatief. Wij als gemeente faciliteren en bewaken de samenhang en ruimtelijke kwaliteit. In 2040 heeft Voerendaal een passend voorzienin- genaanbod, dat meebeweegt met de veranderende behoeften van onze gemeenschap. Door goede verbin- dingen richting omliggende gemeenten, waaronder de Stadsregio Parkstad Limburg en specifiek Heerlen, kan Voerendaal optimaal gebruikmaken van het regionale aanbod voor de voorzieningen waarvoor in Voerendaal het draagvlak te klein is. De bereikbaarheid van voorzie- ningen, te voet, per fiets en per openbaar vervoer, blijft een belangrijk aandachtspunt en is verder uitgewerkt in Ambitie 3 (hoofdstuk 5).

Voorzieningen die passen bij een veranderende samenleving De voorzieningenstructuur sluit in 2040 aan bij de behoeften van verschillende doelgroepen, zoals onze ouderen, jongeren, gezinnen, inwoners met een beper- king, kwetsbare groepen maar ook nieuwe inwoners. De vergrijzing vraagt om een omgeving waar zorg, onder- steuning en ontmoeting dichtbij beschikbaar zijn. We hebben daarom actief aandacht voor de koppeling tus- 4.3. Toegankelijke en toekomst- bestendige voorzieningen Toekomstbeeld: we beschikken over toegankelijke, toe‑ komstbestendige en goed bereikbare voorzieningen die de leefkwaliteit van onze gemeente ondersteunen. Soms zijn die voorzieningen beschikbaar in onze gemeente, maar soms alleen daarbuiten. Door de vergrijzing, de verschuiving naar digitale dienst‑ verlening en daarmee de afname van het draagvlak voor lokale voorzieningen, zijn goed bereikbare en nieuwe typen voorzieningen meer dan ooit bepalend voor de vitaliteit van onze gemeenschap. Voerendaal is in 2040 een gemeente waar maatschappelijke en kleinschalige economische voorzieningen elkaar versterken. Een gemeente waar voorzieningen afgestemd zijn op de veranderende behoefte van onze toekomstige gene‑ raties. Als we belangrijke voorzieningen niet in onze gemeente kunnen behouden, zorgen we ervoor dat deze belangrijke voorzieningen in de regio vanuit Voerendaal goed bereikbaar zijn.

23 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio wing. Wij sluiten aan op regionale ambities om inwoners en bezoekers beter te schermen tegen gezondheidsri- sico’s, rampen en crisis. Ook inwoners, verenigingen en bedrijven spelen hierin een belangrijke rol. Een weerbare en veerkrachtige samenleving kan zowel het risico op verstoringen minimaliseren als zich snel herstellen en aanpassen aan nieuwe omstandigheden.Ruimtelijke inrichting en ontwerp Ruimtelijke inrichting en ontwerp Een veilige openbare ruimte is overzichtelijk, goed bereikbaar en uitnodigend ingericht. Voorbeelden zijn: • open, groene en goed verlichte plekken • duidelijke zichtlijnen • verkeersveilige straten en kruispunten • veilige en toegankelijke voetpaden Veilige (school)routes Veilige schoolroutes vormen een essentieel onderdeel van de samenleefomgeving, zowel binnen kernen als tussen dorpen. Voetgangers, fietsers, ouderen, mensen met een beperking en andere kwetsbare groepen krijgen extra aandacht. Sociale veiligheid Sociale veiligheid wordt versterkt door ontmoetingsplek- ken waar mensen elkaar zien en kennen. Denk hierbij aan plekken als de supermarkt, het schoolplein, de sportkantine en andere dagelijkse voorzieningen waar mensen elkaar vanzelfsprekend ontmoeten.

Jongeren beschikken over veilige en uitnodigende plekken voor ontmoeting en ontspanning, zoals Jongeren Ontmoe- tings Plekken. Criminaliteit en digitale veiligheid Wij zetten in op toezicht en het veilig houden van kwets- bare locaties waar illegale activiteiten kunnen ontstaan. Ook digitale veiligheid wordt steeds belangrijker. De aanpak van cybercrime, online bewustzijn en digitale weerbaarheid maakt daarom in 2040 vanzelfsprekend onderdeel uit van onze veiligheidsopgave. 4.4. Een veilige samenleefomgeving voor alle inwoners Toekomstbeeld: In 2040 is Voerendaal een gemeente waar inwoners zich veilig voelen, waar de openbare ruim‑ te prettig, overzichtelijk en toegankelijk is ingericht, en waar sociale veiligheid wordt versterkt door een hechte gemeenschap. We zijn een gemeente waar fysieke en sociale veiligheid én openbare orde vanzelfsprekende onderdelen zijn van het dagelijks leven. De toenemende vergrijzing, druk op de leefomgevingskwaliteit, klimaatri‑ sico’s en de groei van digitale risico’s vragen om een bre‑ de benadering van veiligheid. In 2040 is onze gemeente een plek waar fysieke én sociale veiligheid vanzelfspre‑ kende onderdelen zijn van het dagelijks leven. Sociale en fysieke veiligheid als basis Een veilige samenleefomgeving vormt de basis voor vita- liteit, gezondheid en gemeenschapsvorming.

Wij streven naar een Voerendaal waar onze inwoners zich, net als nu, op elk moment van de dag veilig kunnen verblijven, verplaatsen en ontmoeten. Daarbij is verkeersveiligheid voor onze inwoners van groot belang. Veiligheid nemen wij integraal mee in ruimtelijke keuzes bij ontwikkelprojecten, transformaties en herinrichtingen. Ontwerp, gebruiksfuncties en landschappelijke inpassing dragen bij aan fysieke en sociale veiligheid. Daarbij houden wij rekening met milieu- en omgevingsveiligheid, zoals waterveiligheid, bodemkwaliteit, spuitcirkels en infrastructuur. Wij sluiten daarbij aan bij de landelijke en regionale normen en kaders die hiervoor reeds bestaan of nog worden ontwikkeld. Veiligheid is een gezamenlijke opgave in het kader van een weerbare samenleving. Wij werken als gemeente nauw samen met diverse partners, zoals onder andere politie, veiligheidsregio en zorgpartij- en, evenals netwerkpartners binnen Openbare Orde en Veiligheid. Bijzondere aandacht gaat uit naar het voor- komen en tegengaan van ondermijnende criminaliteit en illegale activiteiten in het buitengebied, waaronder oneigenlijk gebruik van vrijkomende agrarische bebou-

24 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio Ons erfgoed maken we beter zichtbaar. Het vertelt het verhaal van Voerendaal en biedt kansen voor kleinschali- ge recreatie. Voor energieopwekking kiezen we oplossin- gen die passen bij het landschap. Dat betekent zorgvul- dige vormen van energieopwekking die het landschap niet schaden. Ook het landelijk gebied beweegt mee: met duurzame, natuurinclusieve landbouw, natuurherstel en recreatie die past bij het landschap en bij de schaal van Voerendaal. De gemeente werkt hierbij samen met inwoners, boeren, natuurorganisaties en regionale partners. Inwoners helpen bijvoorbeeld mee aan groenprojecten of het onderhoud van wandelpaden. Boeren blijven belangrijke beheerders van het landschap en werken steeds vaker op een natuurvriendelijke manier. Samen zorgen we ervoor dat het landschap van Voerendaal levend, gezond en herkenbaar blijft voor de toekomst. Voerendaal is gevormd door het heuvellandschap, de beekdalen en de Kunrader kalksteen die je overal terugziet. Dit landschap vertelt ons wie we zijn. Genera- ties inwoners groeiden hier op tussen de plateaus, dalen, boerderijen, wijngaarden en boomgaarden. Veel mensen voelen zich sterk verbonden met het buitengebied. De rust, de vergezichten en de vele wandelpaden geven ruimte en ontspanning. Dat waarderen onze inwoners enorm.

Tegelijk maken inwoners zich zorgen. De natuur gaat achteruit, er verdwenen heggen en houtwallen en er is vaker droogte of wateroverlast. Ook staat het groen in de kernen onder druk. Het rijke erfgoed, zoals kastelen en vakwerkboerderijen, wordt niet altijd goed gezien of benut. Daarom zetten we in op een toekomst waarin ons land- schap, de natuur en het erfgoed weer sterker worden. We willen een omgeving die herkenbaar blijft, waar planten en dieren voldoende ruimte hebben en waar water veilig kan worden opgevangen. We willen ook een landschap waar inwoners kunnen genieten van natuur, cultuur en het buitenleven. Duurzame landbouw blijft daarbij een belangrijk onderdeel. We beschermen het landschap door zorgvuldig om te gaan met bodem, water en milieu en ons erfgoed te behouden. Door meer groen en ruimte voor water te creëren kunnen we beter omgaan met droogte en hevige regen. We herstellen belangrijke ecologische verbindin- gen en versterken landschapselementen zoals heggen, graften, poelen en bloemrijke randen. 5. Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis 25 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio

Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis /gid00012/gid00050/gid00028/gid00039/gid00036/gid00047/gid00028/gid00047/gid00036/gid00032/gid00049/gid00032/gid00001/gid00034/gid00045/gid00042/gid00032/gid00036/gid00001/gid00028/gid00028/gid00041/gid00047/gid00028/gid00039/gid00001/gid00050/gid00042/gid00041/gid00036/gid00041/gid00034/gid00032/gid00041/gid00166/gid00001 /gid00038/gid00028/gid00041/gid00046/gid00045/gid00036/gid00037/gid00038/gid00032/gid00001/gid00039/gid00042/gid00030/gid00028/gid00047/gid00036/gid00032/gid00001/gid00040/gid00036/gid00031/gid00031/gid00032/gid00039/gid00039/gid00028/gid00041/gid00034/gid00032/gid00001/gid00047/gid00032/gid00045/gid00040/gid00036/gid00037/gid00041 Agrarisch gebied Bos Beekdalen Beken Natura 2000 Natuurnetwerk Limburg Woonkernen Hoofdwegen Spoorwegen Hoogspanningslijn Hoogspanningsstation Treinstations Algemene kaarteenheden Een landschap om trots op te blijven: groen, gezond en vol geschiedenis Behouden en versterken Natura 2000 natuurgebieden Vergroening in kernen stimuleren Een regionaal energiesysteem waarbij rekening wordt gehouden met het Heuvelland Gebruik Hongerbeek als klimaatbuffer voor o.a.

regenwaterafvoer Stimuleren biodiversiteit met natte ecologische verbindingszone Stimuleren biodiversiteit met droge ecologische verbindingszone Bedrijvigheid koppelen aan lokale energieopwek en collectieve zonnepanelen op bedrijfsdaken. Een cultuurhistorisch landschap met een goed geintegreerd watersysteem Verminderen geluidhinder langs prioritaire wegen Combinatie erfgoed en landschap: archeologische routes koppelen aan natuur- en landschapsbeleving. Bijvoorbeeld met de Via Belgica Erfgoed duurzaam gebruiken en beleefbaar maken Beschermd dorpsgezicht behouden en presenteren. Behoud van dorpsidentiteit en ruimtelijke kwaliteit: versterken van historische linten, monumenten en karakteristieke panden Poorten naar groot landschap benutten voor verbinding Parkstad- Heuvelland 28 Omgevingsvisie Voerendaal 2040 Leefbare dorpen, krachtig landschap, verbonden regio natte periodes en watertekort in droge periodes. Herstel en versterking van beekdalen zijn hierin cruciaal. Zij zor- gen voor een robuust systeem dat natuur en landbouw ondersteunt. Water en geologie als dragers van het Voerendaalse landschap Voerendaal speelt een belangrijke rol in de opvang en geleiding van water uit hoger gelegen delen van Zuid-Limburg. De beekdalen, hellingen en plateaus vormen samen een natuurlijk systeem waarin water wordt vastgehouden, geborgen en vertraagd wordt afgevoerd.

Dit systeem wordt steeds belangrijker nu extreme neer- slag en langere droogteperioden vaker voorkomen. Onder de gemeente loopt de Kunraderbreuk, een nog altijd actieve breuklijn die het landschap sterk heeft gevormd. Door beweging in de aardkorst zijn delen van het gebied omhoog gekomen en andere juist gezakt. Op deze breukplekken doorbreken harde en zachte grond- lagen elkaar, waardoor grondwater omhoog kan komen. Zo ontstonden bronnen en de Geleenbeek, die wordt gevoed door kwelwater en regenwater. De beek heeft zich in de loop van de tijd diep in het landschap ingesneden en vormt een belangrijke na- tuurlijke structuur voor natuur, water en recreatie. Deze geologische en hydrologische kenmerken bepalen niet alleen het karakteristieke reliëf van Voerendaal, maar ook hoe we met water en bodem omgaan richting de toekomst. Ze laten zien waar ruimte is voor waterberging, waar natuur zich kan versterken en waar het landschap kwetsbaar is. Bij hevige neerslag kan water snel van de plateaus naar de dalen stromen, waardoor waterberging en natuurlijke opvang in beekdalen belangrijk zijn om overlast te beperken. Vergroting van biodiversiteit en herstel van groene structuren Het landschap vertelt ook het natuurlijke verhaal van Voerendaal. De gemeente is rijk aan natuurgebieden, waaronder drie Natura 2000-gebieden: het Geleen- beekdal, het Geuldal en de Kunderberg.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://voerendaal.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/d351c0f0-19cd-470b-ad59-22b15c863d9c?agendaItemId=a856cb0a-f11f-4c94-9f14-c4299aeeaa8e