3 - CDA - Algemene beschouwingen 13nov25

CDA VOERENDAAL Algemene beschouwingen begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029

INLEIDING Het moet gezegd worden, mijnheer de voorzitter, in voorliggende begroting gaat het college weer voortvarend aan de slag.. Hierin zien we dat de prioriteiten en ambities van Voerendaal de komende jaren tot uitvoering gebracht gaan worden. Samen werken aan de toekomst van Voerendaal. Wij spreken onze waardering uit naar de ambtelijke organisatie, die een toegankelijk en lezenswaardig begrotingsdocument heeft ontwikkelend, en vooral voor het voorbereidend werk. Het ambtelijk apparaat, dat door soms wisselende samenstelling onder druk staat, heeft gezorgd voor een leesbare begroting en de correcte beantwoording van de vele vragen die gesteld zijn in de extra thema avond en tijdens de commissie financiën . Veiligheid Het verenigingsleven is het DNA van het CDA. Een gezond verenigingsleven versterkt de samenleving in de kernen. Uiteraard is hier ook aan verbonden het behouden van leefbare en veilige kernen. Het CDA Voerendaal heeft zich in de afgelopen jaren hier sterk voor gemaakt. Burgers moeten zich veilig kunnen voelen in hun dorp. We zijn blij dat het aantal Boa’s in gemeente Voerendaal nu weer op sterkte is, zeker inzake de vele dumpingen die in ons buitengebied plaatsvinden en door hun inzet hopen we dat aandacht voor criminele ondermijning en veiligheid toeneemt. De samenwerking in Parkstadverband helpt daarbij.

Ook Parkstad breed moeten we duidelijke afspraken maken hoe we met veiligheid, criminaliteit en overlast moeten omgaan.

Economie: Fractie CDA is blij met het behouden van een gezonde winkelstructuur en een goed lokaal voorzieningenniveau. Dat doen we door het actief monitoren van leegstand, regelmatige 1

bedrijfsbezoeken en structureel overleg met ondernemersverenigingen en het vroegtijdig signaleren van risico's. Waar nodig wordt externe expertise ingezet, om ondernemers te ondersteunen of nieuwe invulling te geven aan leegstaande panden. Ook het organiseren van de heuvellandmarkt is een prima initiatief om ondernemers te steunen. Het CDA heeft mede gezorgd voor een compact en vitaal centrum in de kern van Voerendaal, dat voor consumenten aantrekkelijk is om te winkelen en te verblijven. Ook blijven we aandacht schenken aan eventueel behouden van een supermarkt in Klimmen. Het CDA is pleitbezorger voor een actief ondernemersbeleid waarbij goede samenwerking met de lokale ondernemersverenigingen van belang is. De vestiging van nieuwe bedrijven is beperkt, het creatief omgaan met de planologische mogelijkheden en de dienstverlening aan starters vindt het CDA van groot belang. Goed toerisme bevordert ook de economie. Zoals in onze gemeente goede fiets en wandelpaden, het land van kalk, monumentendagen en historische hoeves. Agrarische sector De agrarische sector is onmisbaar in het realiseren van ambities op het gebied van economie, klimaat, energie. Voedsel, gezondheid en een aantrekkelijk landschap. Als CDA maken we ons sterk voor ondernemerschap en dus ook voor de agrarische sector.

Deze bezit in Voerendaal ruim 80% van onze totale gebiedsoppervlakte en is hiermee degene die het meeste zorgdraagt voor ons buitengebied. Samenwerking met LLTB en omliggende gemeentes blijft noodzakelijk om de agrariërs hun werkzaamheden te kunnen laten uitvoeren. Ook vindt het CDA het belangrijk om als Gemeente het ondersteunen van agrarische ondernemers met betrekking tot de transitie naar een duurzame bedrijfsvoering. M.b.t. het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen geldt dat het belangrijk is te zoeken naar een goede balans tussen bedrijfseconomische belangen en de gevoelens van omwonenden over veilig gebruik daarvan. Ook als fractie CDA Voerendaal zijn we verheugd dat wethouder Delsing een gesprek heeft gehad met LLTB en een bedrijfsbezoek heeft geregeld. Op zaterdag 22 november staat deze bijeenkomst gepland, waar we dan tekst en uitleg krijgen van een ondernemer. Cultureel erfgoed Voerendaal is rijk aan cultureel erfgoed. We willen extra investeren in de culturele infrastructuur . We willen de culturele verenigingen stimuleren om de onderliggende samenwerking te versterken. We willen uiteraard het zomerfestival in stand houden en zorg dragen dat de Limburgse taal blijft behouden. Het cultureel erfgoed is ons DNA. Het CDA zal initiatieven tot behoud en versterking van beeldbepalende en monumentale gebouwen binnen onze gemeente steeds positief waarderen.

Zo hebben we 4 kerken in de Gemeente Voerendaal. Het CDA is blij met het initiatief dat is georganiseerd op woensdag 24 september met de Participatiebijeenkomst Erfgoednota. Stakeholders waren uitgenodigd en op donderdag 25 september was er een Thema avond voor de raads- en commissieleden.

2

We zijn dan ook blij dat er wordt geïnvesteerd in monumentale gebouwen, als voorbeeld het Kapelletje bij Kapelhof, maar willen dan ook vragen om dit dan Voerendaal breed op te pakken. Ook vragen we als CDA nog steeds aandacht voor zorg van de federatie die zij hebben m.b.t. het totaal van de 4 kerken. Gelukkig zijn het Rijksmomenten maar we roepen de College op om mee te denken en te facilitairen waar nodig is om een Kerk een andere bestemming te geven of eventuele andere oplossingen te vinden. Immers samen staan we sterk. Burgerparticipatie: Het gesprek tussen overheid en de samenleving is en blijft belangrijk. CDA Voerendaal vindt dat de stem van inwoners meetelt. Zowel bij het maken van beleid als bij de uitvoering daarvan. Inwoners en ondernemers kennen Voerendaal heel goed en zijn ervaringsdeskundigen. Deze ervaring en kennis is nodig voor het oplossen van sommige vraagstukken en het maken van nieuwe beleid. Met het initiatief van het toekennen van kernbudgetten mede door CDA brengt dit nieuwe perspectieven vanuit bijvoorbeeld inwoners en komen we samen tot goede plannen. Samenwerken aan de toekomst van Voerendaal. Vraag: Continueren we kernbudgetten in 2026 ? Toerisme: Het CDA vindt het toerisme een belangrijke sector die kan bijdragen aan de vitaliteit van Voerendaal.

Wij willen dan ook toeristisch-recreatieve ontwikkelingen stimuleren en faciliteren die inspelen op de identiteit van Voerendaal: het Romeins verleden, het beleven van de natuur, de fiets en wandelroutes, knopenlopen, parkstadroute, het panoramalandschap, de wijnbouw en fruitteelt, het beleefbaar maken van monumenten. Daarnaast zullen wij nieuwe initiatieven voor kwalitatief onderscheidende vormen van verblijfsaccommodaties ondersteunen. Het raadsvoorstel van de toeristische visie is goedgekeurd. Hierin staat dat we actief samen werken met partners Land van Kalk, VisitZuid-Limburg en Parkstad. Vraag: Wanneer is het uitvoeringsplan Toerisme 2026 gereed ?? Onderwijs: Het OCK zorgt voor een nieuw onderkomen voor het onderwijs in Klimmen. Het CDA wil blijven investeren in de scholen in Ubachsberg en Ransdaal zodat we een gezonde schoolomgeving bieden voor kinderen. Wij zijn in ieder geval verheugd dat er nu een besluit is genomen over een nieuwe school in Ransdaal en Ubachsberg. We zullen als fractie de tijdlijnen bij de bouw en het verdere verloop nauwkeurig blijven volgen en daar waar nodig kritische vragen stellen. 3

Sport, cultuur en recreatie: Het zomerfestival heeft een plaats verworven op onze jaarlijkse kalender. Tevens is het van belang om de culturele verenigingen in onze gemeente te ondersteunen en hun onderliggende samenwerking te continueren. Het coronaherstelplan heeft veel verenigingen weer doen opbloeien. Jammer dat in 2025 het coronaherstelplan gaat vervallen . Uiteraard is het DNA van het CDA het verenigingsleven een punt waar ook de nodige aandacht aan besteed dient te worden. De verenigingsondersteuner kan hier een grote rol in spelen, zeer zeker bij de festiviteiten bij een vereniging waar vergunningen een rol spelen. Een punt van zorg is de toenemende regeldruk rondom activiteiten of evenementen door verenigingen. Voorkomen moet worden dat het verenigingsleven verschraalt doordat vrijwilligers overvraagd worden. Vraag: Kan het college onderzoeken waar we de verenigingen tegemoet kunnen komen om kleinere activiteiten nog uit te voeren in Gemeente Voerendaal en dat kleinere activiteiten nog betaalbaar blijven?? Ten aanzien van recreatie staat Voerendaal ook goed op de kaart en weten de bezoekers Voerendaal te bereiken per fiets, openbaar vervoer of met de auto. Het land van kalk is een begrip geworden voor de bezoekers.

Accommodaties: Het verenigingsleven bruist in Voerendaal, we hebben veel verenigingen die actief en gedreven zijn. Er zijn voldoende accommodaties, die volop gebruikt worden. Het is wenselijk om inzichtelijk te maken wat we hebben, wat de kosten zijn, hoe het met de mate van onderhoud gesteld is, of het besturen lukt om de exploitatie gezond te houden enz. De toestand van de accommodatie is heel belangrijk zeker voor de verenigingen. We zijn dan ook verheugd dat we in 2025 gaan starten met inventarisering van accommodatiebeleid. De Borenburg is een voorbeeld van wat op de markt is gezet en gelukkig is er weer een exploitant gevonden. Dat ook de renovatie van de Joffer wordt ingezet verheugd ons zeer. Ook het verduurzamen van de accommodaties is van groot belang

Sociaal Domein: Wij zijn er trots op dat het gelukt is te komen tot een sluitende begroting voor de komende jaren, zonder te hoeven bezuinigen op het sociaal beleid. Daardoor kunnen de goede ontwikkelingen die ingezet zijn bij de burgerijen, bij de participatie van burgers en nieuwe Nederlanders, doorgezet worden. Het CDA is blij dat het beleid om burgerparticipatie te stimuleren de invloed van burgers op de leefbaarheid in hun dorp of kern versterkt. Het behoud van voorzieningen en scholen is 4

voor de leefbaarheid natuurlijk essentieel Nu de Open Club gerealiseerd is , is het belangrijk dat de ontwikkeling naar meer verbinding en breder gebruik doorzet en verenigingen en burgers steeds vaker de weg weten te vinden naar de Open Club. . Jeugdzorg: Het aantal jongeren dat een beroep doet op jeugdzorg blijft ondanks de goede transformatie die Jens doormaakt stijgen. Gemeenten proberen meer grip te krijgen op de lump sump van Jens, zodat de kostenstijgingen beheersbaar blijven. Tenslotte is het aantal mensen dat in Voerendaal een beroep op huishoudelijke ondersteuning vanuit de WMO nog toegenomen. Pas als de eigen bijdrage weer naar inkomen wordt geheven zal dit beroep afnemen. Volksgezondheid en milieu: Het sport en beweegaanbod voor de jeugd blijft aandacht vragen. Er zijn mooie stappen gezet om via de Move Factory en Jens ook kinderen met een beperking te motiveren mee te sporten. Uiteraard dienen we ook de nodige aandacht te blijven besteden aan onze ouderen. Hun de nodige voorzieningen te bieden zodat hun gezondheid optimaal blijft. De aandacht bij ouderen ook te concentreren op valpreventie. Ten aanzien van milieu dienen we zorg te dragen voor het actieplan geluid in samenwerking met de regio, de luchtkwaliteit en het bodembeheer dienen we niet uit het oog te verliezen.

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing: De gemeente Voerendaal is primair een woongemeente. De krapte op de woningmarkt is een groot probleem. Er zijn mooie plannen gemaakt, maar de realisatie daarvan kost tijd. We willen dat onze dorpen aantrekkelijke zijn voor jong en oud. Door de plannen voor Voerendaal Oost neemt de verkeersveiligheid hopelijk toe en de geluidsoverlast af. We hopen dat in afwachting van de werkzaamheden aan de Klimmenderstraat op korte termijn kleine maatregelen genomen kunnen worden om de verkeersveiligheid te verbeteren. Duurzaamheid: Er zijn stappen gezet om de Joffer en de Borenburg te verduurzamen tijdens de renovatie en ook in het plan Voerendaal Oost is aandacht voor vergroening door het planten van meer bomen.

Financieel beleid Het is, als we het over onzekere tijden hebben mijnheer de voorzitter, te prijzen dat het college een sluitende meerjaren begroting heeft gepresenteerd. Gezien de forse hoeveelheid grote projecten die we willen realiseren in de komende vier jaren is daarmee 5

duidelijk dat er geen ruimte is voor aanvullende wensen. Goede financiële sturing is daarbij noodzakelijk. We zijn blij met het voornemen grote projecten voortaan jaarlijks te indexeren.

Tot Slot Op basis van de voorliggende financiële stukken kunnen we de opgave naar onze mening aan, maar we maken ons wel zorgen voor de komende jaren. Het CDA heeft vertrouwen in de uitvoering van de programmabegroting 2026 maar denken wel dat we niet veel meer kunnen opnemen in de komende jaren, zowel organisatorisch als financieel.

Namens de CDA fractie Theo van Oppen, fractievoorzitter 13-11-2025

6