rvs 2e consultatieronde Klimaatadaptatie strategie Zeeland concept KasZ bijlage 2 rapport

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

Verder draagt groen bij aan een verbetering van de biodiversiteit en biedt het ruimte om te recreëren en te ontspannen. Om de e ecten van de verschillende beleidskeuzes vooraf in beeld te brengen kan een maatschappelijke kosten-batenanalyse hulp bieden. In de fase tussen deze concept strategie en de definitieve strategie zullen we verkennen of een dergelijke MKBA-tool ook inzetbaar is voor uitvoering van de maatregelen in de uitvoeringsagenda. Impulsregeling klimaatadaptatie en andere financieringsbronnen De komende periode komen er verschillende subsidiestromen in het kader van klimaatadaptatie beschikbaar. Deze zijn bedoeld om de omschakeling naar klimaatadaptief handelen te bevorderen en de nu al noodzakelijke maatregelen versneld uit te kunnen voeren. De meest prominente is de landelijke Impulsregeling klimaatadaptatie. Vanaf 1 januari 2021 kunnen gemeenten, provincies en waterschappen daar gebruik van maken. Via die regeling kunnen ze een bijdrage van het Rijk krijgen voor de uitvoering van klimaatadaptatiemaatregelen. Landelijk is 200 miljoen cofinanciering beschikbaar voor klimaatadaptieve maatregelen. Voor de uitvoering van maatregelen in Zeeland is - op basis van oppervlakte en inwoners - een bedrag van 7,6 miljoen euro beschikbaar. De regeling voorziet in maximaal 33% subsidie. Dat houdt in dat 67% ofwel circa 15,2 miljoen euro uit eigen middelen bekostigd moet worden.

Voorwaarde is dat enkel door werkregio’s aanvragen ingediend kunnen worden. Het samenwerkingsverband in Zeeland is aangemerkt als werkregio. Het bedrag kan gebruikt worden om adaptatiemaatregelen versneld uit te voeren, om al geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptatiemaatregelen, of om nieuwe adaptatiemaatregelen op te pakken. De klimaatadaptatiemaatregelen dienen waar mogelijk meerdere Ruimtelijke Adaptatie-doelen, te weten wateroverlast, droogte, hittestress, gevolgenbeperking bij overstromingen. Fysieke maatregelen versterken bij voorkeur ook andere doelstellingen, bijvoorbeeld op het vlak van waterkwaliteit, vergroening, natuur/ biodiversiteit, energietransitie en volksgezondheid. Wij als werkregio Zeeland zullen ook gebruik gaan maken van de regeling. De werkregio hoeft niet in één keer een aanvraag te doen voor het hele maatregelpakket, maar kan de aanvraag tot en met 2023 verdelen over maximaal drie jaar. Daarbij kan één keer per jaar een bijdrage worden aangevraagd, totdat het maximumbudget van de werkregio bereikt is. In 2027 moet de uitvoering van de maatregelpakketten klaar zijn. De werkregio Zeeland zal tegelijk met het vaststellen van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland het eerste maatregelpakket als onderdeel van de uitvoeringsagenda vaststellen. Het maatregelpakket is gebaseerd op alle lokale klimaatstresstesten en de regionale klimaatstresstest.

De stresstesten hebben

53

via de regionale risicodialoog geresulteerd in de voorliggende Klimaatadaptatiestrategie Zeeland. Door de gezamenlijk bestuurlijke vaststelling wordt voldaan aan de indieningsvereiste van regionaal bestuurlijk commitment. In deze concept-KasZ is nog geen compleet maatregelenpakket opgenomen. Op dit moment wordt met alle partijen een eerste maatregelenpakket opgesteld. Deze is in de definitieve strategie gereed. Het basisuitgangspunt is een gelijkmatige verdeling en bijbehorende verdeelsleutel over het gehele beschikbare budget en bijbehorende subsidietermijn. Ook kan worden ingezet op andere nationale of Europese programma’s. Zo is een aanvraag voor Interreg in de maak voor klimaatadaptieve maatregelen in combinatie met biodiversiteit op bedrijventerreinen.

6.4. Gebiedsgerichte aanpak

Het duurzaam inrichten van het stedelijke en het landelijke gebied wordt steeds complexer. De gebieden worden gekenmerkt door een groot aantal opgaven, zoals de stikstofproblematiek, de energietransitie en de omschakeling naar een circulaire volhoudbare landbouw. Voor wonen, werken, recreëren, energieopwekking, natuur, landbouw en water is ruimte nodig. De ruimte is echter schaars. Ook klimaatadaptatie legt een claim op de schaarse ruimte. Duidelijk is dat in veel gebieden meerdere opgaven en belangen samenkomen. In hoofdstuk 4 hebben we geconstateerd dat in het landelijk gebied bij de functies landbouw en natuur veel opgaven en oplossingen nauw met elkaar verbonden zijn. In gebieden waar veel opgaven samenkomen, ligt het niet voor de hand om te kiezen voor sectorale oplossingen. Oplossing van een sectoraal knelpunt kan tot verdringing van andere belangen leiden. Sectorale oplossingen zullen om die reden ook zelden op een breed draagvlak onder de bevolking kunnen rekenen. Om een voorbeeld te gebruiken: als het schaarse zoete water uitsluitend zou worden gebruikt voor de natuur zal dit ten koste gaan van de landbouw. Een betere benadering is een integrale oplossing te bedenken, die draagvlak heeft alle betrokken partijen.

Gebieden in Zeeland die zich lenen voor een integrale gebiedsgerichte aanpak zijn: • Kustgebieden, waar opgaven spelen op het gebied van stikstof (Het Zwin, De Manteling, Kop van Schouwen), de kwaliteitsverbetering van de recreatie (vanuit de Zeeuwse Kustvisie), mogelijke nieuwe opgaven vanuit waterveiligheid (nieuwe normen, zeespiegelstijging), natuur (biodiversiteit, Natura 2000), zoetwater (verzilting), de energietransitie (aanlanding kabels windparken, vrij uitzicht, windmolens), etc. • Het landelijk gebied, waar opgaven spelen als de transitie van de landbouw (volhoudbare landbouw), zoetwater (voor zowel landbouw als natuur), verzilting (zeespiegelstijging), energietransitie (zonneparken), biodiversiteit, etc.

54

• De grote wateren, waar opgaven spelen op het gebied van recreatie (Veerse Meer), zeespiegelstijging en waterveiligheid (stormvloedkering), biodiversiteit, visserij, etc. Integrale gebiedsgerichte projecten zijn (investerings)projecten, waarbij binnen een duidelijk begrensd gebied diverse transities in hun onderlinge samenhang ingevuld moeten worden. Het vertrekpunt voor planvorming bij een gebiedsgerichte aanpak is niet een door overheden geformuleerde concrete beleidsopgave. De aanpak komt voort uit alle opgaven en wensen die in een gebied spelen. Klimaatadaptatie kan directe aanleiding vormen voor een gebiedsgerichte aanpak of hier “slechts” een onderdeel van zijn. Bij een gebiedsgerichte aanpak is van het van belang dat alle stakeholders perspectief hebben op goede oplossingen. Dat creëert draagvlak voor het integrale gebiedsplan. Verder is het zo dat programma’s vaak in dezelfde gebieden spelen, dezelfde sectoren raken en daarom beter in samenhang kunnen worden uitgewerkt en afgewogen. Het ligt dan ook voor de hand om integraal alle doelen die spelen in een bepaald gebied mee te nemen.

Dit kunnen doelen zijn uit diverse opgaven zoals: • Natuurherstel en stikstofreductie en toevoegen van natuurinclusief areaal (ruimtelijke pijler van de structurele aanpak stikstof) • Plannen met betrekking tot klimaatadaptatie (verdroging en vernatting tegengaan) • Klimaatakkoord (verminderen CO2-uitstoot) met als thema’s industrie, elektriciteit, gebouwde omgeving, mobiliteit en landbouw en landgebruik. • Circulaire economie • Landbouwvisie, ontwikkeling richting volhoudbare landbouw. Om de opgaven in een gebied te kennen is samenwerking nodig. Niet alleen tussen (semi-) overheden, maar ook met belangenen private organisaties en individuele bewoners. Stakeholders worden daarom vroegtijdig bij een gebiedsgerichte aanpak betrokken. Samenwerking vindt plaats in een open setting, waarbij gelijkwaardigheid een belangrijk uitgangspunt is. Een kenmerk is dat partijen zich verdiepen in de opgaven en belangen van andere gebiedspartijen. De samenwerking wordt niet op voorhand beperkt door sectoraal beleid of sectorale financieringsbronnen. Een gebiedsaanpak is echter niet vrijblijvend. Zeeland staat voor grote maatschappelijke opgaven die op zowel korte als middellange termijn om concrete actie en uitvoering vragen. Voorbeelden zijn de stikstof aanpak enerzijds en zeespiegelstijging anderzijds. De planvorming begint daarom met enkele concrete beleidsopgaven met bijbehorende tijdshorizon.

De grote verschillen in partijen, belangen en opgaven per gebied vragen om maatwerk. De overheid

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

kan een belangrijke faciliterende rol spelen bij het opstarten en uitvoeren van gebiedsgerichte projecten. Belangrijk is dat partijen zich committeren aan dit project, omdat de uitvoering te garanderen. Cruciaal is dat er binnen een gebiedsgericht project regie wordt gevoerd, bijvoorbeeld door een stuurgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de stakeholders.

6.5. Afwegingskader klimaatadaptatie

Uit verschillende paragrafen uit hoofdstuk 4 komt de zoektocht om een uniform Zeeuws afwegings-, toetsingskader of ambitieladder te ontwikkelen dat toepasbaar is bij ingrepen en ontwikkelingen in Zeeland. Het uitgangspunt is immers dat deze klimaatadaptief zijn en daarnaast bijdragen aan het klimaatadaptief maken van het omliggende gebied. Een dergelijke methodiek in de volle breedte van klimaatadaptatie bestaat nog niet en wordt daarom in deze eerste planperiode van de strategie ontwikkeld. Het is noodzakelijk om bij elke nieuwe ontwikkeling, herstructurering of groot onderhoud een afweging te maken in welke mate deze klimaatadaptief wordt uitgevoerd. Uitgangspunt is dat dit gebeurt vanuit de (wettelijke) verantwoordelijkheden en autonomie van de verschillende Zeeuwse overheden. Passend bij deze verantwoordelijkheden en rollen, beschikken de Zeeuwse overheden over een ruim aantal instrumenten voor ontwikkelingen, herstructurering en onderhoud. Deze bestaande instrumentenko er dient zoveel als mogelijk als basis voor het op te stellen afwegingskader, maar zal ook verder uitgebreid moeten worden. Elk gebied, object of inrichting vraagt om een andere bescherming tegen klimaate ecten. Dit vormt samen met de huidige situatie de basis voor het bepalen van de klimaatopgave voor een gebied, object of inrichting.

Dit vraagt om een methodiek die ruimte biedt aan verschillende niveaus en bijbehorende ambities van klimaatbestendigheid. Hierdoor ontstaat beleidsvrijheid per organisatie om ambitie te bepalen en hoe daar invulling aan wordt gegeven. Bij de methodiek wordt ingezet op een gezamenlijk Zeeuws minimum: een ondergrens dat klimaatadaptief handelen de norm is. Zo leidt een afweging tot een klimaatbestendige (ver)bouw of aanleg niet altijd automatisch tot hogere kosten. Denk aan bouwen van slaapkamers in verzorgingstehuizen aan de schaduwkant of het plaatsen van installaties op de eerste verdieping. In Een ander voorbeeld is het herinrichten van het openbaar terrein met ruimte voor tijdelijke waterberging en oppervlakkige afvoer in plaats van het vergroten van de rioolbuis. Een ondergrens is daarbij het voorkomen van maatschappelijke ontwrichting. In deze situaties – waar gevolgen de gemeentegrenzen overstijgen – vraagt de te ontwikkelen methodiek een rol van de Veiligheidsregio, waterschap en/of provincie.

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

Het uitwerken en uitvoeren van bovengenoemde vergt veel informatie en gereedschappen. Deze zijn voor een deel al beschikbaar. Daarnaast zal ook de ontbrekende kennis ontwikkeld moeten worden. Door op Zeeuws niveau dezelfde informatie en gereedschappen te gebruiken, ontstaat er een basis voor een goede samenwerking binnen de KasZ. Onderdelen voor de gereedschapskist zijn onder andere: • Basisinformatie: Een overzicht van de informatiebronnen die als standaard worden gebruikt binnen Zeeland (kaarten, klimaatscenario’s, andere datasets) • Klimaatscenario’s die als uitgangspunt worden gebruikt; • Reken- en toetsmethodieken; welke methoden worden binnen Zeeland gebruikt om te toetsen op gebied van klimaatbestendigheid • Een onderbouwing van wat wordt verstaan onder klimaatbestendig of mate van klimaatbestendigheid. Dit varieert per situatie op zowel de klimaatthema’s als per sector. • Afwegingskader voor het kiezen van de juiste maatregelen. Dit zijn hulpmiddelen voor de afweging van de oplossingsmaatregelen om te komen tot een klimaatbestendige inrichting De gereedschapskist is op dit moment nog onvoldoende gevuld. Deze planperiode wordt gebruikt voor het aanvullen van de gereedschapskist en het ontwikkelen van een gezamenlijk afwegingskader klimaatadaptatie.

Omdat de inzichten in klimaatverandering regelmatig veranderen door nieuwe wetenschappelijke onderzoeken, wordt dit afwegingskader klimaatadaptatie voortdurend geëvalueerd en indien nodig aangepast aan de nieuwste inzichten en voorspellingen.

Een gebiedsgerichte aanpak is voor Zeeland niet nieuw. Vanaf 2000 en verder is “ontwikkelingsplanologie” in Zeeland met veel succes is toegepast. Denk aan de gebiedsgerichte projecten voor Walcheren, de Kop van Schouwen en West Zeeuws-Vlaanderen, waarbij complexe opgaven als de regionale verkeersontsluiting, de aanpak van de Zwakke Schakels, de landinrichting voor de landbouw, de kwaliteitsverbetering van de verblijfsrecreatie, de inrichting van nieuwe natuurgebieden etc. zijn aangepakt. Dit resulteerde in fraaie voorbeelden als de jachthaven Cadzand-Bad, Waterdunen, de verplaatsing van campings uit natuurontwikkelingsgebieden en het transferium in Renesse.

55

Bijlage I: Aanvullende dwarsdoorsnedes thema landbouw

56

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

57

Bijlage II: Uitvoeringsagenda

58

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

Bijlage III: Klimaatverandering, Zeeuwse risico’s in beeld

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

59

60

KLIMAAT ADAPTATIE STRATEGIE ZEELAND 2021-2026) Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee

COLOFON Uitgave: Kernteam Klimaatadaptatie Tekst: Kernteam Klimaatadaptatie Input: Zeeuwse overheden en maatschappelijke organisaties In opdracht van: OZO themaoverleg klimaat, energie en milieu Datum: December 2020