RIB Voorbereidingsbesluit Geitenhouderij 2024 bijlage 2 adviesverzoek GGD

Uw kenmerk

: Adviesverzoek geitenhouderij Westhoekweg 3 Ritthem

Uw brief van

:

Ons kenmerk

: OS 155591

Datum

: 18-08-2023

Onderwerp

: Gezondheidskundig advies nieuwbouw geitenhouderij

Geachte mevrouw Slagt, U heeft GGD Zeeland gevraagd een gezondheidskundig advies te geven over een vergunningaanvraag voor de nieuwbouw van een geitenhouderij aan de Westhoekweg 3 te Ritthem. Er bestaan geen gezondheidskundige advieswaarden voor het bouwen van een nieuwe geitenhouderij. Dit komt omdat er nog relatief weinig onderzoek is gedaan naar veehouderijen en gezondheidseffecten. Op dit moment vinden er nog steeds verdiepende aanvullende onderzoeken plaats. Ons advies is gebaseerd op de huidige stand van kennis en het advies van de GGD GHOR Nederland1. Aangezien er op dit moment ook raadsvragen worden gesteld in verband met de mogelijke toekomstige bouw van het justitieel complex Vlissingen sta ik in dit advies stil bij het bouwen in de omgeving van een geitenhouderij. Advies GGD Zeeland Gezien de medische ernst van een longontsteking adviseert de GGD Zeeland om het voorzorgsbeginsel toe te passen totdat er meer duidelijkheid is over het verband tussen aanwezigheid van een geitenhouderij en de verhoogde kans op het krijgen van een longontsteking. Ons advies is dan ook om terughoudend te zijn met nieuwbouw van geitenhouderijen als er in binnen een afstand van 2 km gevoelige bestemmingen2 zijn. Voor het bouwen in de toekomst, zeker binnen de 500m zone, rondom een geitenhouderij is er een verhoogde kans op het krijgen van longontstekingen.

Daarnaast moet er dan bij de beoordeling ook rekening worden gehouden met andere producten die vrijkomen zoals bijvoorbeeld ammoniak, fijnstof en geur. Het is aan het bevoegd gezag om, in de brede belangenafweging de gezondheidskundige waarden mee te wegen in de vergunningsaanvraag. Hieronder licht ik dit advies toe.

1

Advies GGD blijft: afstand tussen veehouderijbedrijven en gevoelige bestemmingen - GGD GHOR Nederland

2 Gevoelige bestemmingen: scholen, kinderopvang, woningen, bejaardenhuizen, verzorgings- en verpleegtehuizen, zieken-

huizen (Gezondheidsraad 2008; Gevoelige bestemmingen Luchtkwaliteit).

Korte beschrijving huidige situatie en aanvraag Het betreft op dit moment een akkerbouwbedrijf zonder aanwezigheid van dieren aan de Westhoekweg 3 te Ritthem. De aanvraag betreft een wijziging naar een geitenhouderij met maximaal 400 melkgeiten en 200 opfokgeiten waarbij de geiten gebruik gaan maken van weidegang. Binnen een straal van 500 meter t.o.v. de toekomstige bedrijf is op dit moment 1 melkveehouderij aanwezig. Daarnaast ligt de dichtst bijgelegen bebouwde kom (Ritthem) op een afstand van circa 825 meter. De geiten worden allemaal conform de wetgeving gevaccineerd waardoor Qkoorts geen risico vormt. Door de aanvraag verandert ook de milieubelasting door andere factoren, zo is er iets meer emissie van ammoniak en fijnstof en een toename van de geur emissie. Gezondheidseffecten van geitenbedrijven Het gepubliceerde onderzoek van het onderzoeksconsortium, RIVM, Universiteit Utrecht, Wageningen University & Research en Nivel (VGOIII: actualisering van gegevens 2017-20193) uit 2021 bevestigt de eerdere bevindingen over het kunnen krijgen van longontsteking in de nabijheid van een geitenhouderij. Verder toont het ‘Veehouderij en Gezondheid omwonenden, Utrecht, Gelderland en Overijssel onderzoek’ (VGO-UGO4) aan dat ook in een minder intensief gebied met geitenbedrijven een verband is met een verhoogde kans op longontsteking.

Naarmate de afstand kleiner wordt is het risico op het krijgen van longontsteking groter. Beide onderzoeken bevestigen de bevindingen van de eerder uitgevoerde onderzoeken. Het is nog onduidelijk wat de precieze oorzaak is van het ontstaan van deze longontstekingen5.. De afgelopen onderzoeken laten consistent zien dat het risico op longontsteking groter is naarmate de afstand tot een geitenbedrijf kleiner is. Het risico op longontsteking is het hoogst binnen 500 meter en blijft vergroot tot een afstand van 2 kilometer. Ook geldt dat de kans groter wordt als er meer geitenhouderijen in de omgeving aanwezig zijn. In de bijlage wordt aan de hand van een voorbeeld toegelicht wat dit extra risico betekent. Aanvullend onderzoek is nodig om inzicht te krijgen in bronmaatregelen die effectief zijn in het tegengaan van longontstekingen rondom geitenhouderijen. Dit onderzoek vanuit het VGO III loopt nog steeds, ze hebben vanwege corona vertraging opgelopen. Naar verwachting worden de nieuwste resultaten eind 2024 gepubliceerd.

3

Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in Noord-Brabant en Limburg: actualisering van gegevens uit huisartspraktijken 2017 - 2019. | Nivel 4 Veehouderij en Gezondheid Omwonenden III: longontsteking in de nabijheid van geiten- en pluimveehouderijen in Gelderland, Overijssel en Utrecht 2014-2017. | Nivel 5

http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2017/Juni/Veehouderij_en_Gezondheid_O mwonenden_aanvullende_studies_Analyse_van_gezondheidseffecten_risicofactoren_en_uitstoot_van_bio_aerosolen

·2·

Ammoniak en fijnstof De uitstoot van ammoniak en fijnstof zullen volgens de berekeningen in de vernieuwde situatie iets toenemen. In de huidige aangevraagde situatie ontstaan hierdoor geen extra gezondheidsklachten. In het algemeen is de extra bijdrage van ammoniak en fijnstof bij geitenhouderijen beperkt maar verdienen in de afweging wel aandacht. Geurbeleving De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Gezondheidsraad beschouwen geurhinder als een gezondheidseffect. Zodra een geur kan worden waargenomen kan iemand daardoor gehinderd zijn, dat geldt ook voor omwonenden van veehouderijen. Of de blootstelling aan geur tot geurhinder leidt is afhankelijk van verschillende factoren. Vooral van invloed zijn: •

de karakteristieken van de geur zelf

•

de sterkte van de geur (geurconcentratie)

•

de duur van de geur (hoe vaak en hoe lang komt de geur voor)

•

de aangenaamheid van de geur (hedonische waarde)

Er wordt meer hinder ervaren als de geurconcentratie hoger is, de geur vaker voorkomt en de geur onaangenamer is. Daarnaast zijn er individuele verschillen in de waarneming van de geur. Deze verschillen zijn afhankelijk van: •

leeftijd

•

geslacht

•

afkomst

•

individuele gevoeligheid

Er zijn nog andere factoren die bepalen hoe snel er geurhinder wordt ervaren. Bijvoorbeeld de houding ten opzichte van de geurbron (angst of boosheid) en de verwachtingen over de geurbelasting in de toekomst. Geurhinder kan leiden tot veranderd gedrag (sluiten van ramen, binnenblijven). Ook kan men ten gevolge van geurhinder stress ervaren met de daarmee gepaard gaande gezondheidsklachten, zoals hoofdpijn, benauwdheid en misselijkheid. Afstandsadvies uit voorzorg Het advies van de Gezondheidsraad 6 uit 2011 concludeert dat het complex is om een afstandsadvies te geven bij veehouderijen. Er wordt vastgesteld dat niet bekend is tot welke afstand mensen in de omgeving van veehouderijen een verhoogd gezondheidsrisico lopen. Zolang er

6

https://www.gezondheidsraad.nl/binaries/gezondheidsraad/documenten/adviezen/2012/11/30/gezondheidsrisico%E2%80 %99s-rond-veehouderijen/dossier-gezondheidsrisicos-rond-veehouderijen.pdf

·3·

geen oorzakelijk verband is, adviseert GGD Zeeland, in lijn met het landelijk advies van GGD GHOR Nederland17, het voorzorgsprincipe toe te passen en bij aanwezigheid van gevoelige bestemmingen in de omgeving van een nieuw te bouwen geitenhouderij in de besluitvorming in ieder geval het risico op longontstekingen zorgvuldig mee te wegen. Zodra uit onderzoek het oorzakelijk verband bekend is kunnen handelingsmaatregelen worden gegeven onder welke condities er wel een geitenbedrijf zou kunnen komen. Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Mocht u nog aanvullende vragen hebben of toelichting willen kunt u contact opnemen met mij of mijn collega’s van de afdeling milieu en gezondheid. Met vriendelijke groet, Ard van Pelt Adviseur Milieu & Gezondheid, Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen

7 https://www.ggdghor.nl/nieuws/2018/10/22/relatie-nabijheid-geitenbedrijf-en-verhoogde-kans-op-longontsteking-

bevestigd/

·4·

Bijlage gezondheidseffecten in omgeving van veehouderijen Vanuit de onderzoeken wordt het risico als volgt gekwantificeerd, en de kans om een longontsteking te krijgen in de buurt van een geitenbedrijf als volgt toegelicht In het VGO Onderzoek Veehouderij en Gezondheid Omwonenden uit 2016 was in studiegebied sprake van 18,7 nieuwe diagnoses per duizend inwoners, ofwel 1,87% kans om longontsteking te krijgen. Mensen die in het VGO-gebied binnen een straal van twee kilometer van een geitenbedrijf wonen, hebben op grond van de uitkomsten van deze studie (studiegebied ten op zicht van controle gebied) gemiddeld een 25% hoger risico. Dit betekent dat zij (25% van 1,87 =) 0,47% extra kans hebben, ofwel opgeteld 2,34% kans om longontsteking te krijgen. Voor heel Nederland was in 2016 sprake van 14,9 nieuwe diagnoses (incidentie) van longontsteking per duizend inwoners, per jaar. Dit betekent bij een gelijke verdeling over iedereen een kans van 1,49% om longontsteking te krijgen. De incidentie van het voorkomen van longontsteking verschilt ook per jaar en was in 2017 14,1 per duizend inwoners.

·5·