RIB Schetsvisie Spuikom en aanvang bespiegelingsfase Visie Spuikom bijlage

SPUIKOM VLISSINGEN SCHETSVISIE SPUIKOM M A A RT 202 2

Inhoud 1. Schetsvisie / analyse / aanknopingspunten / vlekkenplan / visiekaart 2. Deelgebieden / Grote Spuikom / Kleine Spuikom / Kop en leisure / Strip en pier 3. Deelaspecten / water zoet en zout / ecologie en doelsoorten / voorbeeld speelconcept

OKRA L A N DSC H APSARC H I T EC T EN BV O UD EGRAC HT 23 | 3511 A B U TREC HT NEDERLA ND | 030 273 4 2 4 9 MAIL @OKRA .NL | W W W.OKRA .N L

1. SCHETSVI SIE

Resultaat verkenningsfase Vastgesteld 14 december 2021

LEGENDA Profiel Spuikomweg is zeer ruim Relatie met omgeving beperkt Parkeren is dominant aanwezig Bioscoop staat los in de ruimte Stedelijk weefsel onsamenhangend Achterkanten richting Spuikom Groene kwaliteit beperkt zichtbaar Watertoren als oriëntatiepunt

Aanknopingspunten - Verankering in Vlissingen - Pleinen

Aanknopingspunten - Verankering in Vlissingen - Groen

Aanknopingspunten - Blauw LEGENDA

Zoet (opgave op korte termijn)

potentiële overslag zeewater bij storm

Spuikom als waterbergingsgebied voor het oude centrum van Vlissingen.

barrières ter afremming zeewater

-

stedelijk centrum, afwatergebied hemelwater

Hemelwater wordt bovengronds geleid naar parkeerplaats Zeemanserve.

-

Vanaf hier zal middels een buis het overtollig water worden afgebvoerd naar de Spuikom.

-

Oplossen wateroverlast hoek Komstraat - Spuikomweg

Zout (opgave voor de lange termijn, na 2100) Bij een vloedgolf zal de Spuikom dienen als overloopgebied. -

Zeewater zal via de Coosje Buskenstraat naar het laagste deel stromen, kruising met de Spuistraat.

-

In de Coosje Buskenstraat worden voorzieningen getroffen om het water te remmen.

-

Vanaf het kruispunt moet het water richting de Spuikom stromen.

Kansen / Consequenties Spuikom -

Ontwikkeling Kop mag waterstroom richting niet belemmeren.

-

Zoetwater bufferen in bassins t.b.v. droge periodes.

parkeerplaats Zeemanserve, laagste punt ondergrondse afwatering hemelwater

Aanknopingspunten - reageren op context LEGENDA Relatie Glacisstraat Bioscoop landen in plek Rijweg afschalen Optie doorgang t.b.v. relatie Stadhuis Verschil in grote en kleine Spuikom Zicht op watertoren Relatie met boulevard en zee Kansen voor nieuwbouw

Conceptuele hoofdlijn

• Verschil Grote en kleine Spuikom zichtbaar

• Zicht op watertoren vanuit de Spuistraat

• Gebouwde kop

• Nieuw plein in pleinreeks vanuit centrum

• Tweede strip achter de boulevardbebouwing

• Groen tot de plint

• Relatie van boulevard tot Stadhuisplein

• Gebouwd parkeren op bestaande

• groene, openbare recreatieruimte

• Spuikomweg verkeerskundig afwaarderen

maken

• Afwisseling in natuurwaarden en groen recreatief gebruik van oevers • Ruimte voor waterberging

parkeerlocaties

Vlekkenplan

Visiekaart

2 . DEELGEBIEDEN

Deelgebieden

KOP

Grote Spuikom Groen-blauw hart van de Spuikom In de Grote Spuikom wordt het water, dat ooit prominent aanwezig was, weer voor een belangrijk deel teruggebracht. Het gedeelte tussen Spuikomweg en Duinpoortweg wordt een natuurlijk gebied, met een centrale positie voor het water. Langs het water komen twee verschillende oevers: - Een natuurlijke oever aan de Duinpoortwegzijde, met een flauwe oever met riet en een dichtere bossage evenwijdig aan de Duinpoortweg. Ecologie, biodiversiteit en groen gaan hier goed samen met wandelen en het panorama over het water. - De oever aan de Spuikomwegzijdig krijgt een recreatief accent in een natuurlijke setting, met volop ruimte voor sport, spel en activiteiten. De oever zijn iets steiler dan aan de overzijde, waardoor rietgroei beperkt is en het water optimaal beleefd wordt. Een vooroever zorgt voor de veiligheid. De toegankelijkheid van de waterrand aan de Spuikomwegzijde wordt op sommige plekken mogelijk gemaakt via een vlonder. Van noordwest to zuidoost is het dominant aanwezig, dé historische blauwe drager van de Spuikom. Zicht op open water is belangrijk. De variatie aan bodemdiepte creëert ook onder water een ecologische meerwaarde in het gebied. Er ontstaat veel extra waterberging, waarmee ook uitdagingen in het stedelijk watersysteem van de binnenstad opgelost kunnen worden.

Komt er ooit weer eens een koude winter, zodat we kunnen schaatsen in de bevroren Spuikom? De continuïteit van het landschap wordt aan de zeezijde van de Spuikomweg doorgezet. Het beoogde beeld is: duinbeplanting, zodanig dat de gebouwen op het deelgebied ‘De Strip’ in een artificieel duin staan, met duintuinen in de semi-openbare ruimte tussen de gebouwen. Een levendig, kleinschalig paviljoen draagt bij aan de aantrekkelijkheid voor verschillende doelgroepen en het gebruik van deze oever. Er ontstaat een plek om elkaar te ontmoeten in een laagdrempelige groene setting, die nergens anders in Vlissingen te beleven is. Door het groen lopen formele paden, zoals fietspaden en boardwalks en een paar minder formele paden, zoals struinpaden en een blote voetenpad. Openbare toegankelijkheid voor alle gebruikers is van belang om dit deel van de Spuikom tot een groen-blauw hart voor de stad te maken.

Grote Spuikom - Water

Grote Spuikom - Oever natuurlijk

Grote Spuikom - Oever recreatief

Grote Spuikom - Paviljoen

Kleine Spuikom Verscholen duinbosje om te koesteren Het bestaande karakter, van een ongerept stukje natuur wordt gekoesterd. Door enkele natuurlijke ingrepen in de beplanting kan de Kleine Spuikom in de luwte van de boulevarsd zich verder ontplooien als duinbosje, waar een eigen biotoop ontstaat. Het vormt zo een verlengd stuk van de beplanting langs de Burgemeester Van Woelderenlaan en maakt een ecologische verbinding tussen het Nollebos en de Spuikom. Het is interessant om te bezien hoe met de beplanting de broedgelegenheid en foerageergelegenheid van diverse soorten vergroot kan worden. Tussen het meer formele park langs de Koudekerkseweg en de groen-blauwe Spuikom krijgt de Kleine Spuikom zijn eigen groene karakter. Tijdens een wandeling door het groen ontstaan zo drie natuurlijke belevingen in de stedelijk omgeving. Door het groen lopen enkele paden, die via de Kleine Spuikom de verbinding leggen naar de boulevards en de stad.

Kleine Spuikom

Kop De Kop: levendigheid van de stad met het panorama op de Spuikom Aan De Kop, aan de binnenstadszijde van de Spuikom, ontstaat een stedelijk gemengd programma. Een ‘harde’ overgang tussen ‘stad’ en ‘park’ zorgt voor een kenmerkend ‘Vlissings’ contrast. Door het mengen van functies voor vrijetijdsbesteding (leisure), wonen, culturele- of maatschappelijke voorzieningen ontstaat een gebied wat dagelijks van vroeg tot laat levendig is. Deels boven- en deels ondergronds is ruimte voor het leisure- en cultuurprogramma. Parkeren kan nagenoeg vanuit het huidige maaiveld in twee lagen opgebouwd worden. Het openbaar gebied komt op één niveau met de entreeruimte voor de bioscoop, waardoor een meer levendige openbare ruimte ontstaat. In de openbare ruimte kan de thematiek rondom literatuur en film eigenheid aan de plek geven. Terrassen gekoppeld aan de aanwezige functies creëren levendige plinten en een diverser gebruik. De zichtlijn vanuit de Spuistraat naar de watertoren koesteren we. Vanuit de Glacisstraat ontstaat een aantrekkelijke route vanuit de Badhuisstraat, waarmee ook de meer op ‘wonen’ georiënteerde stadsdelen ten oosten van de Spuikom naar het gebied getrokken worden. Hierdoor wordt de Spuikom meer en meer een groene ontspanningsruimte voor de stad.

In de te ontwikkelen delen van de Spuikom, met haar ecologische potenties, is de ambitie dat voor elk bouwblok aantoonbaar natuurinclusief wordt gebouwd. Bijvoorbeeld voor vleermuizen, gierzwaluw en de huismus. Deze ambities betreffen vooral interventies in de gebouwen, maar worden in de groene delen van de Spuikom ondersteund door in de beplanting de biodiversiteit te vergroten.

Moodboard - Kop

Moodboard - Kop, ondergronds leisure programma

Kinderspeelparadijs - Gigakonijnenhol, Beerze Bulten.

Virtual reality experience

Verlichte bowlingbaan - Bowling het Meer, Vledder

Expositieruimte - Ivorypress C, Madrid

Ondergronds Casino - The Underground, Chicago

Lasergaming in oude parkeergarage - Val Thorens, Frankrijk

Theater- en nachtclub - De Marktkantine, Amsterdam

Doorsnede Kop A

schema

locatie

doorsnede

Doorsnede Kop B

locatie

doorsnede

Strip en Pier Gelegen tussen Boulevard Bankert en de groene Spuikom krijgen de boulevards een gezicht naar de stad. Het zicht aan de zeezijde is ongeevenaard, maar ook aan de stadszijde is er een unieke ruimtelijke kwaliteit en door de verhoogde ligging op de zeewering een panoramisch zicht op het groen van de Spuikom en de stad Vlissingen. De bebouwing staat als losse objecten op een doorlopende ‘strip’, een overwegend groene openbare ruimte die de verschillende gebouwen met elkaar in verbinding brengt en ruimte biedt voor een aantrekkelijke (semi) openbare ruimte. De ‘woonfunctie’ is dominant in dit deel van de Spuikom. Doelgroepen die gebruik maken van openbare ruimtes in de Spuikom vinden hier hun woonstek, vlak aan zee en midden in de (groene) stad. De bebouwing is eigentijds en in samenhang met elkaar ontworpen, maar ieder object heeft zijn eigen onderscheidende uitstraling. De Pier maakt een statement, als verbinding tussen stad en zee: van Spuikom naar Boulevard. De Pier nodigt uit tot ontdekking en is door een eenduidige en robuuste materialisatie een herkenbaar element die de krachtige gebleven van de boulevards en de Spuikom met elkaar in verbinding brengt.

Aan de zijde van de boulevards eindigt te Pier met de toegang tot de glooiing, aan de zijde van de Spuikom ontstaat een toegang tot het groene park van de Kom en een loopverbinding over het water en door het groen naar de Badhuisstraat. De zichtlijn vanuit de Koudekerkseweg naar het torentje van de Zeevaartschool op Boulevard Bankert koesteren we. Langs de Pier, over de Strip, vinden in de plint activiteiten plaats die de aantrekkelijkheid van de verbinding versterken. De locatie van de Strip bebouwing op het huidige parkeerterrein ligt in Beschermingszone A van de primaire zeewering. Bouwen is hier mogelijk, met een ‘ja, mits’ principe. In samenwerking met het Waterschap Scheldestromen vindt de uitwerking plaats over ‘hoe we met ontwikkelingen in het heden, rekening houden met de (on)zekerheid over zeespiegelstijging op de lange termijn’. Het unieke ‘Vlissings model’, waarin ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden met toekomstige kustverdediging, geeft hiervoor handvatten. Onder de Strip ligt het bestaande parkeerterrein, wat een tweede laag krijgt. Hiermee ontstaat ruimte om bewoners en gebruikers van de toe te voegen functies parkeergelegenheid geeft. Daarnaast kunnen er extra parkeerplaatsen gerealiseerd worden die in de omgeving komen te vervallen, bijvoorbeeld omdat de boulevards Evertsen en Bankert een autoluwer karakter krijgen.

Een dergelijke parkeeroplossing is een uitdaging en vraagt een grote investering, zowel in fysieke zin als financieel. Dit vertaald zich echter in een kwalitatieve en toekomstbestendige oplossing met een impact die verder reikt dan de Spuikom. Bij de overgangen tussen de stedelijke en groene delen van de Spuikom, wordt het proces in gang gezet om te komen tot een gezonde biotoop, die is geïnspireerd op de principes van permacultuur. Hierin ontstaat een stedelijk ecosysteem dat aansluit op de kwaliteiten van de binnenduinmilieus in de Spuikom en Kleine Spuikom. De opgave ligt voor om groen – stedelijke landschappen te creëren, waarbij wordt geprofiteerd van natuurlijke ecologische processen door verschillende gewassen, dieren en plagen in één systeem te integreren. De Strip biedt hier op verschillende onderdelen kansen voor. Natuur inclusief bouwen is ook voor de Strip het uitgangspunt (zie tekstuele toelichting bij de Kop).

Moodboard - Strip

Moodboard - Strip - Tweezijdige pier

schema

Een tweezijdige pier maakt de verbinding tussen de Spuikom en de boulevards. Het panoramisch uitzicht is aan beide zijde fenomenaal en het vormt tevens een herkenningspunt die uitnodigen voor ‘ontdekking’. Uitgangspunten: •

Verbinding tussen Spuikom, boulevard en zee

•

Uitkijkpunt op beide uiteinden

•

Sterk in eenvoud, leesbaar materiaal.

Doorsnede Strip - 2030

schema

locatie

doorsnede

Doorsnede Strip - 2100 Uitwerking op basis van verhoging primaire waterkering over volledig profiel van 3,00 meter vanuit huidig maaiveld.

schema

locatie

doorsnede

Actieve plint LEGENDA gebouw nieuw actieven plint

Programma LEGENDA wonen hotel commercieel cafe maatschappelijk leisure parkeergarage

KOP

Programma STRIP

KOP

Gebouw A 3 tot 6 lagen wonen

Gebouw I 3 tot 6 lagen wonen

Gebouw B 3 tot 4 lagen wonen levendige plintinvulling langs pier

Gebouw J 2 tot 3 lagen leisure / cultuur pleinzijde programma deels ondergronds

Gebouw C 3 tot 5 lagen hotel of recreatief wonen

Gebouw K 3 tot 5 lagen wonen

Gebouw D 3 tot 4 lagen wonen

Gebouw L 3 tot 5 lagen maatschappelijk (pleinzijde) commercieel (begaine grond, pleinzijde) horeca (begane grond, pleinzijde) wonen

Gebouw E 3 tot 4 lagen wonen

LEGENDA wonen hotel commercieel cafe maatschappelijk leisure parkeergarage

Gebouw F 4 tot 6 lagen wonen Gebouw G 3 tot 5 lagen wonen Gebouw H paviljoen, 1 laag cafe of restaurant

KOP

Totaal indicatief volume in deel STRIP: 100 - 150 woningen 90 verblijfsrecreatieve eenheden

Totaal indicatief volume in deel KOP: 100 - 130 woningen programma deels ondergronds

Programma - Parkeren met extra functies Parkeren kan ondergrond een plek krijgen. Hiermee tast het de kwaliteit van de openbare ruimte niet aan, terwijl er wel ingespeeld wordt op de behoefte. Voor parkeren gelden in de verdere uitwerking de volgende uitgangspunten: - bestaand parkeerareaal handhaven; - parkeervraag nieuw programma extra realiseren; - compensatie verval parkeerplaatsen in omgeving.

Uitwerkingen ten aanzien van deelmobiliteit, elektrisch laden en collectief vervoer vragen nadere uitwerking. De Spuikom kan hier kansen voor gaan bieden. Ondergronds programma op De Kop Aan de kopse zijde van De Kop, aan de Spuikom, is ondergronds flexibel te bestemmen ruimte voor leisure- of culturele functies. Dergelijke functies kunnen door hun uitstraling op maaiveld onaantrekkelijk zijn, maar zijn wel van toegevoegde waarde door hun bezoekersaantrekkende functie. Op de zuidoostelijke hoek van De Strip is de functie verticaal doorgetrokken vanuit het maaiveld van De Strip naar het maaiveld van de Spuikom. De gebieden worden hierdoor ook functioneel met elkaar verbonden.

3. DEEL ASPECTEN

Principes - Zoet water

Uitgangspunten • Spuikom dient als hoofdopslag voor regenwater uit de nabije omgeving en kan daarmee aansluiten op het bestaande reliëf en watersysteem • Door het uitgraven van de Spuikom wordt de opslagcapaciteit vergroot en zijn functie toekomstbestendig gemaakt • De parkeerbak kan op lange termijn ingezet worden als noodopslag bij hevige neerslag

Principes - Zoet water

Regenwater opgevangen op daken wordt begeleid naar groenstroken

Bij extreme regenval kan water opgevangen worden in de onderliggende parkeerbak Groenstrook biedt kansen tot infiltratie Overtollig regenwater kan afgevoerd worden richting de Spuikom voor berging

Principes - Zout water

Uitgangspunten • Bij extreme weersomstandigheden kan er op lange termijn (na 2100) een gecontroleerde golfslag optreden aan de boulevard. Deze wordt vervolgens begeleid richting de Spuikom door middel van het aanwezige reliëf. • De Spuikom weet weerstand te bieden tegen zoute kwel door middel van de gevormde zoetwaterlens. Hiermee wordt verzilting voorkomen.

Groen - Kansen voor Spuikom Aan de randen van het water liggen kansen voor een overgang in beplanting dat past bij een zilt- en overstromingsgrasland. Het bestaat uit vegetaties met grassen, russen en kruiden op vochtige zand- veen of kleigronden. Het overstromingsgrasland heeft jaarlijks te maken met een tijdelijke overstroming door water. Het zilte grasland staat (incidenteel) onder invloed van zoute kwelwater zonder invloed van getijde. In Zeeland komt dit meteen achter de dijk veel voor. Er is een afwisseling tussen hogere graslandvegetaties, zegge en natte strooiselruigte met kale bodem- en/of open pioniervegetaties.

Handboek natuurdoeltypen; 2e geheel herz. ed (Rapport / Expertisecentrum LNV ) (Wageningen - Expertisecentrum LNV )

Kenmerken Zilt- en overstromingsgrasland Zilt- en overstromingsgrasland bestaat uit vegetaties met grassen, russen en kruiden op vochtige zand- veen of kleigronden. Overstromingsgrasland heeft jaarlijks te maken met een tijdelijke overstroming door water. Zilte grasland staat (incidenteel) onder invloed van zoute kwelwater zonder invloed van getijde. Komt veel voor in Zeeland meteen achter de dijk. Afwisseling tussen hogere graslandvegetaties, zeggen en natte strooiselruigte met kale bodem en/of open pioniervegetaties.

https://edepot.wur.nl/184397 https://www.cruydthoeck.nl/bloemrijk-grasland-op-vochtige-terreinen/t401

Groen - Flora - potentiële soorten Schorrenzoutgras

Behaarde boterbloem

Dunstaart

Kattendoorn

https://wilde-planten.nl/afbeeldingen/foto/schorrenzoutgras/steel1-g.jpg

https://waarnemingen.be/species/7300/

https://www.verspreidingsatlas.nl/0917

https://www.verspreidingsatlas.nl/0877

Melkkruid

Zeekraal

Echt lepelblad

Selderij

https://scheldeschorren.be/zilte-natuur/flora/schorrenflora/ melkkruid-glaux-maritima/

https://vianatuur.nl/zeekraal-plukken-in-zeeland/

https://nl.wikipedia.org/wiki/Echt_lepelblad#/media/Bestand:Cochlearia_officinalis_Prague_2012_1.jpg

https://www.ecopedia.be/planten/selderij

Zulte

Laksteeltje

Karwijvarkenskervel

Heemst

https://www.floravannederland.nl/planten/zulte

http://www.freenatureimages.eu/plants/flora%20c/Catapodium%20marinum%2C%20Sea-fern%20grass/index.html#

https://nl.wikipedia.org/wiki/Karwijvarkenskervel#/media/Bestand:Peucedanum_carvifolia_22.jpg

https://www.deheliant.nl/product/althaea-officinalis-echte-heemst/

Groen - Fauna - potentiële doelsoorten Noordse woelmuis

Scholekster

http://cwi.sk/files/presentations/15_How%20can%20a%20mouse%20help%20wetlands_MKalivodova.pdf

http://www.dieren-en-planten.nl/scholeksters/

Patrijs

Visdief

Rugstreeppad

https://www.ikl-limburg.nl/column/column-de-patrijs/

https://www.visdief.nl/jonge-visdieven/

https://vroegevogels.bnnvara.nl/community/fotos/amfibieen-en-reptielen/rugstreeppad-/103506

In de uitwerking wordt gezocht naar het bieden van natuurlijke habitats voor een aantal diersoorten (doelsoorten) in de Spuikom. Vleermuizen, wezel en hermelijn zijn zoogdiersoorten die ofwel aanwezig zijn of te verwachten aanwezig zijn in de Spuikom. Daarnaast heeft de Spuikom betekenis als foerageergebied voor veel vogelsoorten. Een aantal soorten broedt in de Spuikom. Er is een in de Kleine Spuikom een nest van een Sperwer aanwezig. Het is interessant om te bezien hoe met de beplanting broedgelegenheid en foerageergelegenheid van diverse soorten vergroot kan worden. Voor voortplanting van amfibieën is in de huidige Spuikom nog geen goede habitat, maar mogelijk liggen er wel kansen om voorwaarden te creëren.

Groen - voorbeeld ‘‘De Big 5 van Crailo’’ Bij het project Crailo, gelegen tussen Hilversum en Bussum, is ecologie een belangrijk speerpunt in het ontwerp. Om dit richting omwonende en toekomstige bewoners tastbaar te maken zijn de doelstelling vertaald naar vijf doelsoorten, genaamd de ‘’Big Five van Crailo’’. De soorten zijn de vertegenwoordigers van het groen en geven richting aan de vormgeving door elk hun eigen habitatrichtlijnen.

wip-wap, glijbaan, schommel, trapveldje

Elke doelsoort wordt in het gebied zichtbaar middels vijf speelplekken. Hier kunnen kinderen leren over de eigenschappen van de soorten door op speelse wijzen het gedrag van de dieren na te doen middels verschillende objecten en spelaanleidingen.

klimmen en klauteren

GEKRAAGDE ROODSTAART

spelen <6jaar

RODE EEKHOORN

BRUIN BLAUWTjE

spelen <6jaar kruipen en verstoppen, zandbak, uitkijkpunt springen en schommelen

GEVLEKTE WITSNUITLIBEL

spelen met water, kabelbaan, tribune LEVENDBARENDE HAGEDIS

Groen - voorbeeld ‘‘De Big 5 van Crailo’’

poel gevuld met regenwater

De speelplek is een aanvulling op het gewenste ecosysteem van de libel en zal dus niet ten kosten gaan van het ecosysteem.

GEKRAAGDE ROODSTAART

speelelementen ‘ervaar het water als een libel’

Totale diepte ca. 1,5m

toevoegen biotoop dmv poelen

Hier is de voorbeelduitwerking van de witsnuitlibel weergegeven. Deze libellensoort hout van heldere poelen met natuurlijke oevers. De speelplek is gekoppeld aan deze poel. Zo kan je middels een kalbelbaan over het water zweven zoals de libellen dat ook doen.

GEVLEKTE WITSNUITLIBEL

•

LEVENDBARENDE HAGEDIS

stapstenen en spelen met water

•

natuurinclusieve oever met talud

BRUIN BLAUWTjE

helofyten filter

•

bloeiende planten en heesters heischraal grasland voor fauna

RODE EEKHOORN