Document · PDF

RIB Programma NOVEX - Ruimte Arrangement Zeeland 2025 bijlage 1 Regio-Rijk agenda ruimte - Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 doc 1

Informatiebijeenkomst 3 oktober 2025, gemeente VlissingenBij agendapunt: Stukken8.283 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Regio-Rijk agenda ruimte Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 DOCUMENT 1 VAN 2

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

POST-CORONA Ruimtelijk Arrangement VERSNELLINGSPLAN Zeeland 2025 ZEELAND “ZEELAND IN TRANSITIE!” ZEELAND

Inhoudsopgave 1. Inleiding

1.1 Afspraken voor Zeeland zin afspraken voor Nederland 1.2 De pilers onder het Zeeuwse Ruimtelik Arrangement 1.3 Doel van het Ruimtelik Arrangement 1.4 Scope en reikwidte

6 7 8 10

2.Ruimtelijke afspraken

3.Vervolg

2.1 Fiche Basisafspraken 2.2 Fiche Behoud en versterking Zeeuwse identiteit 2.3 Fiche Leefbare steden en regio’s 2.4 Fiche Energie en (circulaire) economie 2.5 Fiche Landelik gebied

3.1 Voortgang en monitoring 3.2 Looptid 3.3 Doorwerking in beleid 3.4 Van concept naar defnitief Arrangement 3.5 Doorkik naar vervolg

14 16 18 22 24

30 31 32 34 36

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

1. Inleiding

Beeld: Terras Parlevinker Retranchement - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

1.1 Afspraken voor Zeeland zijn afspraken voor Nederland Wat Zeeland kenmerkt en waar Zeeland om geroemd wordt, is het open landschap en de ligging in zee. Ridend door Zeeland ervaar je die ruimte, maar ondanks het open landschap, is alle grond in gebruik. Elk deel van Zeeland heeft een functie1. Tegelikertid komt er nog meer op Zeeland af. Binnen de provincie komen nationale en regionale doelen en opgaven samen. Kustverdediging, de energie- en grondstofentransitie, economie, het natuurnetwerk en de woningbouw zin voor Zeeland de grootste ruimtevragende ontwikkelingen. Deze opgaven hebben een groot efect op andere ontwikkelingen of hebben samenhang met andere ruimtelike opgaven. Zoals de toenemende vraag naar zoetwater door nieuwe ontwikkelingen en de Zeeuwse natuur die veel negatieve drukfactoren kent, waaronder neerslag van stikstof2 . Door onderlinge samenhang en gebrek aan fysieke ruimte is steeds vaker sprake van complexe en schurende ruimtelike opgaven. Ondanks de complexiteit van de ruimtelike puzzel in Zeeland, blift het uitgangspunt dat schaarse ruimte eerlik moet worden verdeeld. Dit vraagt om afstemming, niet alleen met partners in de provincie maar ook met het Rik. Rik en provincies staan immers samen aan de lat om de regie op de ruimte op nationaal en provinciaal niveau vorm te geven.

Het nationale programma NOVEX geeft regie aan het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelike Ordening (VRO) bi het leggen van de ruimtelike puzzel. Dit doet VRO in samenwerking met provincies, gemeenten en waterschappen. Het programma zorgt voor samenhang in het ruimtelike beleid, verbindt alle nationale programma’s en versnelt de uitvoering door te sturen op heldere voorwaarden en concrete uitvoeringsafspraken3. Zo dragen we gezamenlik bi aan de ontwikkeling van de toekomstige fysieke leefomgeving in Nederland4. Om deze samenwerking vorm en inhoud te geven, heeft het Rik eind 2022 de nationale ruimtelike opgaven, in de vorm van een startpakket, aan iedere provincie voorgelegd. Dit is de basis voor de ruimtelike puzzel waarbi provincies nationale ruimtelike doelen

inpassen en combineren met de regionale doelen en ambities. In reactie hierop heeft Zeeland, net als de andere provincies, in 2023 een Ruimtelik Voorstel gemaakt. Dit Ruimtelik Voorstel bevat voorstellen (op hoofdlinen) hoe om te gaan met de samenhangende en integrale ruimtelike opgaven voor de provincie. Afspraken hierover met het Rik landen in het Ruimtelik Arrangement. Daarmee is het Ruimtelik Arrangement een belangrik instrument om omgevingsbeleid van de Nationale Omgevingsvisie (Nota Ruimte) en de Provinciale Omgevingsvisie met elkaar in overeenstemming te brengen. Met het Ruimtelik Arrangement maken het Rik en Zeeland wederkerige bestuurlike afspraken om nationaal en provinciaal omgevingsbeleid onderling af te stemmen en te coördineren. Zo wordt er gebouwd aan een gezamenlike agenda op ruimtelike ordening om bi te dragen aan de realisatie van de ruimtelike opgaven voor Zeeland. De primaire opgaven voor Zeeland zin het veilig leven met water, de ruimtelike impact en behoefte van de energie- en grondstofentransitie, industrie en bedriven, een volhoudbare landbouw waarin voedselproductie een belangrike rol heeft, en leefbare steden en dorpen. Bi deze opgaven staat het versterken van de leefkwaliteit, waaronder betaalbare woningen, het voorzieningenniveau en bereikbaarheid, centraal.

Een belangrike economische sector voor Zeeland met een ruimtelike impact is recreatie en toerisme, waarbi de bidrage aan de leefkwaliteit (door bivoorbeeld recreatiemogelikheden en voorzieningen) voorop staat.

Ruimtelijk Voorstel provincie Zeeland d.d. 19/12/2023 Ibidem Programma NOVEX 4 Notitie productbeeld en proces Ruimtelijk Arrangement 1

2 3

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

1.2 De pijlers onder het Zeeuwse Ruimtelijk Arrangement Het Rik geeft invulling aan haar regie op de ruimtelike ordening door het voorontwerp-Nota Ruimte in te delen in drie ‘bewegingen’: de beweging landelik gebied, de beweging energie en circulaire economie, en de beweging leefbare steden en regio’s. In dit Arrangement krigen deze bewegingen een specifeke Zeeuwse invulling en duiden we ze als thema’s. Hiervoor maken we aanvullende afspraken op al lopende beleidstrajecten. In Zeeland betekent dit voor het landelik gebied: afspraken over het belang van de voedselproductie, en afspraken over de inzet op meekoppelkansen voor de versterking van de robuustheid van de natuur, groenblauwe dooradering, en recreatie en toerisme. Ook zin afspraken over zoetwater onderdeel van het thema landelik gebied. Afspraken voor het thema energie en (circulaire) economie stellen de integrale aanpak van de ruimtelike impact van de energie- en grondstofentransitie op Zeeland centraal. De impact en samenhang met onder andere economie, is ook onderdeel van deze integrale aanpak. Voor het thema leefbare steden en regio’s staat het benutten van kansen centraal. Tegelikertid zin andere thema’s voor Zeeland minstens even belangrik. Het behoud en het versterken van de identiteit van Zeeland is bi ruimtelike ontwikkelingen een belangrik uitgangspunt.

Daarnaast is het thema kustverdediging en waterveiligheid een cruciaal onderdeel van de ruimtelike opgaven voor de provincie en de ruimtelike impact van de noodzakelike versterking is groot. Omdat voor kustverdediging en waterveiligheid nog geen overeenstemming over afspraken is bereikt is het thema kustverdediging en waterveiligheid in het Arrangement voor 2025 geen onderdeel van de afspraken. Het thema behoud en het versterken van de identiteit van Zeeland is wel onderdeel van het Ruimtelik Arrangement. Nationale opgaven worden daardoor waar mogelik op een passende manier gerealiseerd, en zin daarmee ook goed voor Nederland.

De afspraken in dit Ruimtelik Arrangement zin thematisch geordend. De indeling van onderwerpen per thema ziet er als volgt uit: • De afspraken die voor alle ontwikkelingen van belang zin, zin opgenomen bi de Basisafspraken. Deze afspraken borgen de integrale aanpak van de opgaven voor Zeeland. Hoofdstuk 2 start met deze afspraken. De vier thema’s die kenmerkend zin voor het Zeeuwse Ruimtelik Arrangement en invulling geven aan de onderwerpen van de afspraken, zin: • Behoud en versterking Zeeuwse identiteit: identiteit, cultureel erfgoed en archeologie. • Leefbare steden en regio’s: bereikbaarheid, wonen, voorzieningen en leefkwaliteit. • Energie en (circulaire) economie: energieen grondstofentransitie, ruimte voor bedriven, (circulaire) economie. • Landelik gebied: landbouw, natuur, groenblauwe dooradering, zoetwaterbeschikbaarheid, recreatie en toerisme. Per thema zin de afspraken in fches verwerkt. Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van deze fches met afspraken. In het Verdiepingsdocument (document 2) worden de afspraken toegelicht. De afspraken staan niet los van elkaar. Door de ruimtelike ontwikkelingen van de thema’s in samenhang af te wegen, komen we tot keuzes die goed zin voor Zeeland en goed zin voor Nederland.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

1.3 Doel van het Ruimtelijk Arrangement Met de wederkerige afspraken in het Ruimtelik Arrangement stemmen het Rik en Zeeland hun nationale en provinciale omgevingsbeleid onderling af. Daarmee wordt gebouwd aan een gezamenlike agenda op ruimtelike ordening, waarbi provinciale en nationale doelen op zorgvuldige wize worden afgewogen en waar mogelik in de provincie worden gerealiseerd. Het Arrangement geeft invulling aan Riksopgaven die in Zeeland gerealiseerd (kunnen worden). Afspraken in het Ruimtelik Arrangement voor Zeeland zin daarmee ook van belang voor Nederland. Het doel van het Ruimtelik Arrangement voor Zeeland is dan ook om afspraken vast te leggen die goed zin voor Zeeland én voor Nederland. We leggen procesafspraken vast om zorgvuldig om te gaan met de Zeeuwse ruimte en identiteit. Voor sommige ruimtevragen is er meer onderzoek nodig en worden er onderzoeksafspraken geagendeerd. Maar er zin ook kansen die direct verzilverd kunnen worden in uitvoeringsafspraken. Welke respectievelike type afspraken we maken, wordt in het Verdiepingsdocument toegelicht. De afspraken passen daarmee in de Zeeuwse ruimtelike context, en doen recht aan de eigenheid van de provincie en haar fysieke leefomgeving. Deze belangrike uitgangspunten zin door Zeeland weergegeven in het Zeeuws waardenkader5.

Dit waardenkader is opgesteld vanuit de behoefte een eenduidig en herkenbaar verhaal te hebben, waarmee telkens opnieuw de ruimtevragen worden afgewogen om zo Zeeland robuust, leefbaar en aantrekkelik te houden. Het Zeeuws waardenkader sluit aan bi de NOVI principes om in ruimtelike ordening een eerlike en goede verdeling van de ruimte te borgen, waarbi rekening wordt gehouden met een diversiteit aan belangen, zoals kosten en baten, duurzaamheid, leefbaarheid en ruimtelike kwaliteit en die gebaseerd is op drie leidende ruimtelike principes6: 5 6

Notitie het Zeeuws waardenkader, bijlage A Notitie productbeeld en proces Ruimtelijk Arrangement

1. Recht doen aan volgende generaties: niet afwentelen Goed voorouderschap is belangrik. We schuiven problemen niet af naar elders of naar toekomstige generaties en we streven naar een eerlike verdeling van de lusten en lasten. Integrale afwegingen tussen ruimtelike opgaven zorgen voor zorgvuldige inpassing van opgaven en maken de impact van keuzes op toekomstige ontwikkelruimte inzichtelik.

2. Recht doen aan schaarste: meervoudig ruimtegebruik Ruimte is schaars en waardevol. Daarom zoeken we waar het kan naar mogelikheden voor slimme functiecombinaties en naar efciënt ruimtegebruik met behoud van ruimtelike kwaliteit. Opgaven en functies combineren, integraal werken, en integraal afwegen is de basis van de Zeeuwse werkwize voor zorgvuldige ruimtelike ordening.

3. Recht doen aan eigenheid: gebiedskenmerken centraal We beschermen en benutten wat er is en ontwikkelen nieuwe, onderscheidende ruimtelike kwaliteit. We werken aan lokaal passende oplossingen. Behoud en versterking van de Zeeuwse identiteit is het uitgangspunt bi ruimtelike ontwikkelingen in de provincie.

Beeld rechts: Ringwalburg Oost-Souburg - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl, Sky Pictures

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

1.4 Scope en reikwijdte Het Ruimtelik Arrangement is een set aan wederkerige bestuurlike afspraken tussen het Rik en de provincie. In Zeeland is afgesproken dat andere overheden en maatschappelike organisaties ook kunnen participeren in de afspraken. Vanaf maart 2024 is samen met Zeeuwse overheden, maatschappelike organisaties en het Rik in werksessies opgehaald welke opgaven, dilemma’s en keuzes voor de grootste ruimtevragers voorliggen en welke mogelike afspraken daarover gemaakt kunnen worden. Deze betrokkenheid vertaalt zich ook in een breder maatschappelik draagvlak. Het Ruimtelik Arrangement is daarom meer dan alleen een set aan afspraken tussen het Rik en de provincie Zeeland. In het Verdiepingsdocument (document 2) is een overzicht opgenomen van de partien die in de afspraken participeren. Een deel van de afspraken raakt ook onderwerpen die de provinciegrens overstigen en waarvoor we met andere provincies gezamenlike of gelike afspraken met het Rik maken. Daarnaast zin er onderwerpen waarover alle twaalf provincies afspraken met het Rik maken (zoals de doorwerking van erfgoedbeleid bi ruimtelike ontwikkelingen). De afstemming over generieke afspraken tussen het Rik en de provincies is in de loop van het voorjaar 2025 afgerond. Deze generieke afspraken zin waar passend verwerkt in het Ruimtelike Arrangement voor Zeeland.

Met bovenstaande aspecten als uitgangspunt voor de scope en reikwidte van het Ruimtelik Arrangement, voldoen de afspraken die we in het Ruimtelik Arrangement opnemen aan de volgende randvoorwaarden. Deze randvoorwaarden liggen vast in het Productbeeld Ruimtelik Arrangement: •

•

Afspraken die we maken, maken we met de provincie en het Rik. Afspraken zonder betrokkenheid van het Rik of de provincie zin geen onderdeel van het Arrangement. Afspraken die nog niet gereed zin om in het eerste Arrangement op te nemen, komen in een volgend Arrangement terug.

Beeld: Oranjezon - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

•

Afspraken die al in beleid vastliggen of geliktidig aan het Ruimtelik Arrangement worden uitgewerkt en elders komen vast te liggen, zin geen onderdeel van het Arrangement van 2025. Afspraken die we maken, zin voor heel Zeeland van belang.

Bi het inpassen van de vele ruimtelike opgaven in Zeeland kan er sprake zin van conficterende ruimtelike opgaven. Daar waar conficterende ruimtevragen niet kunnen worden beslecht op bestaande tafels, spreken Rik en regio af deze op een andere tafel te bespreken. De werkwize die hierbi gehanteerd wordt, moet nog nadere invulling krigen.

Werkwijze Arrangement Het vastleggen van ruimtelike afspraken is een cyclisch proces. Afspraken zin meerjarig. Aanvullende afspraken kunnen binnen dit cyclische proces op gezette momenten worden toegevoegd aan het Arrangement. Een afspraak verdwint uit het Arrangement wanneer deze is afgerond. Daarbi wordt een monitoringssystematiek gehanteerd (zie hoofdstuk 3 voor verdere toelichting). Zo is het Ruimtelik Arrangement een groeimodel waarin procesafspraken en onderzoek uit het eerste Arrangement tot nieuwe afspraken over ruimtelike structurerende keuzes en uitvoering leiden.

Samenhang Binnen programma NOVEX zin zowel de twaalf provincies als geheel onderdeel van het programma, alsmede de specifek aangewezen NOVEX-gebieden. Voor de provincie Zeeland gaat het om NOVEXgebied North Sea Port District. De afspraken die voor gehele provincies gelden, liggen vast in de Ruimtelike Arrangementen. De afspraken die gemaakt worden voor de NOVEX-gebieden, zoals North Sea Port District, liggen vast in de Uitvoeringsagenda’s. Op basis van de genoemde randvoorwaarden zullen afspraken die opgenomen zin in de Uitvoeringsagenda voor North Sea Port District niet eenop-een worden overgenomen in het Ruimtelik Arrangement Zeeland. Dit Arrangement is wel in samenhang met de Uitvoeringsagenda opgemaakt en heeft de overkoepelende afspraken opgenomen.

Zeeland is als regio ook aan de slag met een toekomstperspectief voor 2050, onder de naam “Zeeland 2050”. Het toekomstperspectief voor Zeeland 2050 omvat zowel het fysieke als het sociale domein. Het toekomstperspectief moet richting geven aan ontwikkelingen die in Zeeland plaatsvinden en zal betrokken worden bi de nieuwe afspraken die in de volgende cyclus van het Ruimtelik Arrangement gemaakt gaan worden. De afspraken in dit eerste Arrangement betrefen afspraken voor de korte en middellange termin en gaan primair over ruimtegebruik, terwil Zeeland 2050 breder kikt en verder reikt. Onderwil komen er nieuwe ruimtelik opgaven bi, wordt er beleid ontwikkeld (bivoorbeeld de Zeeuwse Energievisie, het Gebiedsprogramma Zeeland en de Beleidsnota Ruimte voor Defensie) en worden afspraken uitgewerkt, ook in parallelle trajecten (bivoorbeeld de Voorwaarden Kernenergie). Afspraken die hieruit voortkomen, kunnen binnen dit cyclische proces in een volgend Arrangement worden opgenomen, als ze aan de eerdergenoemde randvoorwaarden voldoen.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

2. Ruimtelijke afspraken Dit hoofdstuk geeft het overzicht van de fches die passen bi de Zeeuwse opgaven, op basis waarvan verschillende afspraken zin geformuleerd. Daarnaast wordt per fche de context en urgentie, de samenhang en volgordelikheid, en het doel van de afspraken beschreven. De uitwerking van deze afspraken vindt plaats in het Verdiepingsdocument (document 2).

Beeld: Radartoren Ossenisse - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

2.1 Fiche Basisafspraken Context en urgentie Afstemming en coördinatie over de inpassing van nationale en provinciale ruimtelike opgaven zin in Zeeland van groot belang. Fysieke ruimte is immers beperkt, en niet alles kan overal. Zo geldt voor alle genoemde opgaven uit de nationale programma’s, die in het Ruimtelik Voorstel zin opgenomen, dat ze ruimte vragen in Zeeland. Daarbi kan er niet van uit worden gegaan dat er voldoende ‘vrie ruimte’ is. Dat is in Zeeland, maar ook in de rest van het land niet het geval. Soms zin combinaties mogelik, maar nieuwe functies komen meestal in de plaats van bestaande functies. De ruimtelike opgaven hebben invloed op het woon-, werk- en leefklimaat in Zeeland. Bi de uitwerking van de opgaven in de gebieden mag de kwaliteit van het woon-, werk- en leefklimaat niet afnemen7. De denkstap van sectoraal naar integraal werken en doelmatige fnanciering is daarvoor een belangrike oplossingsrichting. Door slim te combineren en onze randvoorwaarden bi ruimtelike ontwikkelingen goed te organiseren, maken we efciënt gebruik van de ruimte die we hebben.

Samenhang en volgordelijkheid Ons antwoord op de beperkte ruimte en de grote ambities is om met het Rik via de Zeeuwse werkwize (zie ook Hoofdstuk 1) integraal samen te werken aan de inpassing van nationale en provinciale doelen in Zeeland. Hiermee dragen we zorg dat de inpassing van ruimtelike opgaven bidraagt aan meerdere doelen én past bi Zeeland. De Zeeuwse werkwize werkt stapsgewis van visie, naar planvorming, naar uitvoering. Bi deze werkwize horen ook afspraken over integraal werken, en over optimale doelmatige en efciënte inzet van beschikbare middelen, om een stap vooruit te zetten ten opzichte van de huidige sectorale werkwize. We maken ook afspraken over randvoorwaarden die voor efciënte gebiedsontwikkeling van essentieel belang zin.

Ruimtelijk Voorstel provincie Zeeland d.d. 19/12/2023

Beeld: Dekzandgebied Kruisstraat - Clinge - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl, Sky Pictures

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Doel afspraken Deze afspraken leggen een solide basis voor langjarige samenwerking en coördinatie tussen het Rik en Zeeland bi de inpassing van provinciale en nationale doelen. Zo borgen wi dat de ruimtelike ontwikkelingen gefundeerd en zorgvuldig plaatsvinden, op een manier die past bi Zeeland en van belang is voor Nederland.

Overzicht afspraken 1. Rik en regio zorgen ervoor dat nieuwe ruimteclaims bidragen aan meerdere doelen om structurele veranderingen te realiseren (ook wel: De Zeeuwse werkwize). 1a. In de visiefase: Rik en regio benutten ontwerpend onderzoek vroeg in het proces bi gebiedsgerichte processen voor de inpassing van nationale opgaven. Hierbi gebruiken we gebiedsbiografeën (waar cultureel erfgoed in verweven zit) als basis en worden andere ruimtevragen, inclusief recreatie en toerisme, standaard in het proces meegenomen (bivoorbeeld bi de energie- en grondstofentransitie). 1a-1. Rik en regio laten in samenwerking gebiedsbiografeën opstellen voor (deel)gebieden in Zeeland of een overkoepelende gebiedsbiografe voor heel Zeeland. 1b. In de planvormingsfase: Rik en regio richten het planvormende proces zo in dat onder andere landschap, erfgoed, omgevingskwaliteit en energie in een vroeg stadium betrokken worden bi de uitwerking van de opgave, en er wederzidse versterking plaatsvindt tussen de opgave en bestaande kwaliteiten.

2. Rik en regio streven er gezamenlik naar om bi de inzet van beschikbare middelen optimale efectiviteit en doelmatigheid te behalen. 3. Rik en regio stemmen voor (toekomstige) doelen in Zeeland, inzet van beschikbaar grondinstrumentarium, elkaars grondposities en deskundigheid af. Met het inzichtelik maken van wensen en behoeftes dragen we bi aan een optimale afstemming. Dit biedt mogelikheden om grond als instrumentarium efectiever en strategisch in te zetten en mogelik zelfs te versterken. 4. Rik en regio zorgen voor betere data uitwisseling, zodat deze meer kan worden gebruikt voor onder andere monitoring en digital twinning. Daar waar sectoraal aanvullende afspraken worden gemaakt, zin deze leidend.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

2.2 Fiche Behoud en versterking Zeeuwse identiteit Context en urgentie Zeeland is divers en kenmerkt zich door een grote verscheidenheid aan landschappen, inwoners en bedrivigheid. De Zeeuwse eilandenstructuur is uniek en heeft zin eigen typische verscheidenheid aan landschappen. Ieder eiland heeft daarbinnen zin eigen regionale identiteit, inwoners en bedrivigheid. Bi deze diversiteit past het gebiedsgericht invullen van ruimtelike opgaven. Hiermee versterken we onze identiteit, de leefbaarheid, recreatie en de herkenbare landschappelike waarden van Zeeland. Vanwege de grote ruimtedruk op Zeeland, is het belangriker dan ooit om de identiteit van Zeeland structureel mee te nemen in alle besluiten rondom ruimtelike ordening. Zo zorgen we dat nieuwe ontwikkelingen passen bi de inwoners en het landschap van Zeeland. Het verhaal en de identiteit van Zeeland worden daarom vroegtidig in visie- en planprocessen meegenomen. Daarbi maken we altid de afweging hoe we ervoor zorgen dat we de Zeeuwse identiteit niet alleen behouden, maar ook versterken. Ook bi ontwikkelingen zoals klimaatverandering.

Samenhang en volgordelijkheid Om de Zeeuwse identiteit te behouden en te versterken, verbreden we onze blik. We kiken naar alle vormen van erfgoed die belangrik zin om het verhaal van Zeeland te vertellen en hoe we dit overdragen aan toekomstige generaties. Het is daarom cruciaal dat we onderzoeken welke nog niet beschermde vormen van erfgoed en objecten we van belang vinden voor de identiteit en het verhaal van Zeeland. Ook zorgen we ervoor dat we weten hoe we dit erfgoed bestendig kunnen maken

Beeld: Stroarieën op Schouwen-Duiveland - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Overzicht afspraken voor toekomstige ontwikkelingen. Denk hierbi aan klimaatadaptie. Daarvoor is het borgen van erfgoed en van de kernkwaliteiten van het Zeeuwse landschap in (riks)projecten belangrik om zo het duurzame kwaliteitsperspectief van deze waardevolle landschappen te vergroten en koppelkansen te benutten.

Doel afspraken Met deze afspraken in het Ruimtelik Arrangement borgen we dat bi de vele ruimteclaims in Zeeland, zorgvuldige afwegingen over cultuurhistorisch erfgoed en archeologie worden gemaakt. Daarom werken niet alleen OCW en Zeeland samen, maar onderzoeken we ook hoe gemeenten ondersteund kunnen worden bi de verankering van cultuurlandschappelike waarden in omgevingsplannen en -visies. Daarmee behouden en versterken we de identiteit van Zeeland.

5. De bi 1a genoemde gebiedsbiografeën worden mede ingezet om te onderzoeken welke nog niet beschermde vormen van erfgoed en objecten we van belang vinden voor de identiteit en het verhaal van Zeeland en hoe we deze kunnen behouden voor de toekomst. Daarbi onderzoeken we hoe dit erfgoed en de kennis over het erfgoed in combinatie met water en bodem benut en ingezet kan worden ten behoeve van klimaatadaptatie. Daarmee wordt het erfgoed toekomstbestendiger gemaakt ten aanzien van ruimtelike ontwikkelingen, zoals klimaatadaptatie. 6. OCW en de provincie Zeeland werken samen aan heldere en wederkerige procesafspraken over een efectieve (kwaliteitsverhogende) doorwerking van erfgoedbeleid bi ruimtelike en andere gerelateerde opgaven.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

2.3 Fiche Leefbare steden en regio’s Context en urgentie Zeeland blift groeien en heeft de kans een fine plek te bliven en te worden voor (toekomstige) bewoners en bezoekers. Als regio hebben we een unieke combinatie van natuur, rust en recreatie die zorgt voor een hoogwaardige leefkwaliteit. Door de sterke gemeenschappen wordt er naar elkaar omgekeken en trekt Zeeland veel mensen die de rust en pracht van Zeeland waarderen. Echter staat deze leefkwaliteit ook onder druk door veranderende omstandigheden. Door de verandering van de samenstelling van de bevolking en de schaalvergroting van voorzieningen, zin steeds meer mensen nodig om voorzieningen rendabel te houden. Hierdoor komen voorzieningen onder druk te staan en komt de leefkwaliteit in het geding. Uitdagingen rondom mobiliteit en de bereikbaarheid van voorzieningen versterken dit efect. We moeten daarom nu overwogen keuzes maken rondom ruimtelike opgaven, zodat we onze hoogwaardige leefkwaliteit ook in de toekomst kunnen behouden.

Samenhang en volgordelijkheid We sturen op gezonde groei en verstedeliking van Zeeland, met als doel om leefkwaliteit en voorzieningen op peil te houden. Rik en regio doen dit door samen te werken aan een ontwikkelstrategie richting 2050, met het accent op verstedeliking en in samenhang met andere opgaven, om ten minste de ambitieuze lin van de Woondeal verder door te trekken. Deze ontwikkelstrategie op verstedeliking geeft invulling aan het toekomstperspectief, specifek op verstedeliking, voor Zeeland 2050. Ook benutten we kansen om van tidelike huisvestingsmaatregelen permanente woningbouw, voorzieningen en bereikbaarheid te realiseren én te versterken. Zo benutten we tidelike ruimtelike ontwikkelingen voor het langdurig versterken van onze gemeenschappen. Beeld: Luchtfoto Goes - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl, Photographics

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Daarnaast richten we ons in dit Ruimtelik Arrangement op het behouden van het voorzieningenniveau in Zeeland. Hiervoor werken we gezamenlik aan het programma “Bereikbaarheid op peil”. Ook onderzoeken we de invloed van het woonbeleid op de leefkwaliteit, voorzieningenbeleid, het mobiliteitsbeleid en het voorzieningenniveau zodat we hierop in de toekomst gerichter kunnen sturen. Hiervoor zorgen we eerst dat helder wordt wat de kritische ondergrens is en wat vanuit die defnitie nodig is om in Zeeland structureel boven die grens te bliven. Met alle verzamelde informatie maken we maatwerkafspraken die bidragen aan het behoud van het voorzieningenniveau, daarbi nemen we ook de bereikbaarheid en nabiheid van voorzieningen mee. Leefkwaliteit bestaat daarnaast uit meer dan de fysieke leefomgeving, en gaat bivoorbeeld ook over cultuur en zorg. Vanuit dit brede verband spreken Rik en Regio af om gezamenlik tot een strategische agenda te komen onder de naam ‘Zeeland 2050’.

Doel afspraken Met deze afspraken in het Ruimtelik Arrangement creëren we inzicht in de samenhang tussen woningbouw, het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid van en in de provincie in de nabie en verdere toekomst. Daarbi is de bereikbaarheid van werklocaties en de economische ontwikkeling van de provincie (zoals industrie en landbouw), en de bereikbaarheid en beschikbaarheid van voorzieningen in relatie tot behoeftes van (nieuwe) bewonersdoelgroepen een belangrik aandachtspunt. Met de afspraken wordt de leefkwaliteit in de provincie versterkt.

Overzicht afspraken 7. Rik en provincie geven gezamenlik invulling aan de toekomstige woningbouwopgave en -ambities richting 2050, welke samengaan met andere ruimtelike belangen. 7a. Rik en provincie Zeeland zetten gezamenlik in op de spiraal van groei, waarmee we streven naar het behoud van het voorzieningenniveau. Dit zal in relatie staan tot de processen

van het grensoverschridende NOVEX-gebied North Sea Port District, haar Uitvoeringsagenda en de keuzes die worden gemaakt in de Nota Ruimte, zoals de ruimtelike strategie voor onderscheidende regionale ontwikkeling. 7b. Rik en provincie werken samen aan een ontwikkelstrategie met accent op verstedeliking richting 2050 om ten minste de ambitieuze lin van de Woondeal verder door te trekken, passend bi de vele ontwikkelingen binnen en buiten het NOVEX-gebied North Sea Port District (zoals het justitieel complex, haven gerelateerde ontwikkelingen en de energietransitie). Deze groei richt zich op zowel de Zeeuwse steden (verstedeliking) als de regiokernen, en van de dorpen tot het platteland. De ontwikkelstrategie heeft als doel om de leefbaarheid en de voorzieningen in de provincie op peil te houden. Daarin wordt ook aandacht besteed aan vraagstukken op het gebied van water en bodem, bereikbaarheid, energie en klimaat, en groen en recreatie.

7c. Regio en Rik spreken af gezamenlik tot een strategische agenda te komen in het kader van ‘Zeeland 2050’. 7d. Binnen het proces waarin Rik en provincie gezamenlik invulling geven aan de toekomstige woningbouwopgave en -ambities richting 2050, kunnen eveneens kansen voortkomend uit aanpalende trajecten en onderzoeken worden betrokken die bidragen aan de toekomstbestendigheid en leefkwaliteit van de woningvoorraad. Een voorbeeld hiervan vormen de mogelike kansen voortkomend uit de Wikaanpak. 7e. Rik en regio benadrukken het belang van Riksbrede betrokkenheid voor het invullen van de belangrike voorwaarden voor de realisatie van woningbouw in Zeeland. Rik en regio spreken af daarvoor gezamenlik invulling te bliven geven aan de realisatie van de woningbouwambities, waaronder de Woondeal en de Woontopafspraken van 11 december 2024. 8. Rik en regio gaan rond de tafel om met tidelike huisvestingsmaatregelen vervolgens permanente woningbouw, voorzieningen, essentiële infrastructuur, en bereikbaarheid en nabiheid te realiseren en te versterken. 9. Rik en regio zetten zich in om mensen economisch en sociaal deel te kunnen laten nemen aan de maatschappi. We spreken af dat het Rik samen met de provincie gebiedsgericht uitwerking geeft aan het programma ‘Bereikbaarheid op peil’, zoals bi het opstellen van regionale bereikbaarheidsprofelen. 9a.

Rik en regio doen onderzoek naar de invloed van het woonbeleid, het voorzieningenbeleid en het mobiliteitsbeleid op de leefkwaliteit en op het voorzieningenniveau in de regio. Op het niveau van het Rik en de regio dragen daar de verantwoordelike partners van de verschillende domeinen aan bi: zowel het fysieke domein (ruimtelike ordening, mobiliteit, landbouw, economische zaken) als het sociale domein (zorg, onderwis, sociale zaken).

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

9b. Rik en regio maken op basis van deze onderzoeken maatwerkafspraken over maatregelen die bidragen aan bereikbaarheid van het voorzieningenniveau in relatie tot de ruimtelike ordening, het voorzieningenbeleid en het mobiliteitsbeleid.

Beeld: Bathse brug over het Schelde-Rijnkanaal - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

2.4 Fiche Energie en (circulaire) economie Context en urgentie De energie- en grondstofentransitie heeft grote impact op Zeeland. Momenteel worden er veel keuzes gemaakt rondom de inpassing van de nationale energieinfrastructuur in Zeeland, zoals de aanlanding van Wind op Zee, de mogelike komst van nieuwe kerncentrales en het transport van waterstofdragers vanuit de haven. Deze ruimtelike ontwikkelingen worden momenteel overwegend sectoraal ingestoken, en geven richting aan de toekomstige (ruimtelik economische) ontwikkelrichtingen van Zeeland. De impact hiervan na 2030 is nog onduidelik, evenals de lange termin impact van oplossingen die nu worden gerealiseerd. Gegeven het tempo van de energie- en grondstofentransitie is een integrale werkwize, om de impact van keuzes inzichtelik te maken en af te kunnen wegen met andere ruimtelike opgaven in Zeeland, cruciaal.

Samenhang en volgordelijkheid Wi benutten de Zeeuwse werkwize (H1, Basisafspraak 1) om de impact van de energie- en grondstofentransitie op Zeeland integraal te bekiken. Met ontwerpend onderzoek brengen we de impact van keuzes op de ruimtelik economische ontwikkelmogelikheden voor Zeeland in beeld, en brengen we gezamenlike keuzes over ruimtelike prioriteringen en integrale afwegingen in beeld. De ontwikkelrichtingen van het energiesysteem zin belangrike bouwstenen voor de ruimtelike economische strategie van Zeeland, waarmee wi voor de provincie invulling geven aan nationale economische ontwikkelingen. (Toenemend) vervoer van gevaarlike stofen, zoals waterstofdragers, hangt samen met de ruimtelik economische ontwikkelrichting van Zeeland. Afspraken om de externe veiligheid en leefkwaliteit rond het spoor en in samenhang met andere opgaven (zoals woningbouw) te garanderen, zin daarom cruciaal.

Beeld: Hoogspanning Krabbendijke - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Doel afspraken Deze afspraken in het Ruimtelik Arrangement geven richting aan de doorontwikkeling van het energiesysteem in Zeeland. Wi zin doorlopend in gesprek en maken de impact van de energie- en grondstofentransitie op de economische ontwikkelrichting(en) van Zeeland in de nabie en verdere toekomst inzichtelik. Hierdoor zin wi tidig in staat om afwegingen en keuzes te maken die richting geven aan de (ruimtelik economische) ontwikkeling voor Zeeland, voordat deze keuze ruimtelik voor ons gemaakt wordt. Wi maken de stap van sectoraal werken naar integraal samenwerken om deze nationale opgave in samenhang en balans met andere belangrike opgaven en waarden voor Zeeland, zoals woningbouw, leefbaarheid en landbouw, te realiseren.

Overzicht afspraken 10. Rik en regio brengen de impact van huidige keuzes in de energieen grondstofentransitie voor de ruimtelike economische keuzeruimte voor Zeeland van de komende tien tot twintig jaar in beeld (conform de Zeeuwse Werkwize). 10a. Rik en regio bliven doorlopend in gesprek over fysieke aanpassingen aan het energiesysteem in Zeeland en het nationale netwerk, om zicht te houden op de ruimtelike consequenties vanaf 2030. 10b. Rik en regio zetten schetsateliers/ontwerpend onderzoek in voor het besluitvormingsproces over de uitbreiding van het energiesysteem in Zeeland. Dit om gezamenlike keuzes over ruimtelike prioriteringen en afwegingen inzichtelik te maken. 10c. Rik en regio spreken af dat het onderwerp van inpassing van de toekomstige energiesystemen, niet alleen in het algemeen maar ook in het bizonder voor Zeeland, wordt meegenomen in de heriking van het Programma Energie Hoofdstructuur. Het doel hiervan is een optimale inpassing van het toekomstig energiesysteem in het Zeeuwse landschap mogelik te maken 10d. Rik en provincie Zeeland continueren het gezamenlik uitdragen van het belang, de omvang en de toenemende

ruimtelike impact van de energietransitie naar inwoners en bedriven. 10e. Rik en provincie Zeeland spreken af om de ruimtelike staat van de buisleidingstroken in kaart te brengen en monitoring hiervan vorm te geven. 10f. Rik en provincie Zeeland bliven met elkaar in gesprek over het realiseren van voldoende ruimte (fysiek en milieu) voor economie en energie voor het industriële cluster in Zeeland. 10g. Rik en medeoverheden spannen zich in om meer fysieke ruimte te creëren voor functies met een hoge milieucategorie. Het Rik onderzoekt hiervoor of er regelgeving m.b.t. minimale milieucategorie kan worden opgesteld, zodat provincies en gemeenten meer instrumenten hebben om te sturen op de invulling van bedrivigheid in de industrieclusters. 10h. Rik en provincie hanteren geen algeheel moratorium op grootschalige batterien. 10i. Rik en provincie gaan met elkaar in gesprek over de nationale ruimtelike opgave voor de diepe ondergrond. Middels landsdekkende regiosessies wordt ook de regionale ruimtelike opgave in beeld gebracht voor ondergrondse activiteiten op het gebied van energie, zoals geothermie en ondergrondse opslag van waterstof. 11. Alle overheidslagen werken samen aan het beperken van de externe efecten van het vervoer van gevaarlike stofen. 11a.

Rik en regio bliven samen de ontwikkelingen van de energietransitie, waaronder waterstof(dragers) volgen, zodat efecten op ontwikkelingen in de leefomgeving leiden tot goede beslisinformatie, dat vervolgens de basis is voor afgewogen keuzes en eventuele vervolgacties.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

2.5 Fiche Landelijk gebied Context en urgentie Landbouw is een waardevol en herkenbaar onderdeel van de Zeeuwse economie en identiteit. Het is de grootste ruimtegebruiker van Zeeland, voornamelik in de vorm van akkerbouw. De impact van nationale opgaven op het landelik gebied is soms groot, terwil het landelik gebied al voor grote uitdagingen staat, zoals beschikbaarheid van zoetwater en natuurherstel. Het versterken van de natuurkwaliteit in Zeeland heeft een hoge urgentie. Zonder het versterken van de natuur is er geen stikstofruimte beschikbaar voor het realiseren van de opgaven. Ook heeft Zeeland de ambitie om volhoudbare landbouw met zoveel mogelik meerwaarde te creëren, en een systeem dat in evenwicht met de omgeving functioneert. Voor een toekomstbestendige landbouw in een veerkrachtig landelik gebied zin echter zorgvuldige keuzes nodig, mede door het Rik. Hiermee kan de landbouw haar rol als economische sector, producent van voedsel en grondstofen, en drager van het landelik gebied bliven vervullen.

Samenhang en volgordelijkheid Voor een toekomstbestendige en veerkrachtige sector, is perspectief voor de agrariërs noodzakelik. Wi spreken daarom af om duidelikheid over de rol van Zeeland in de voedselproductie te geven. Daarbi hebben we ook aandacht voor de impact van klimaatverandering op de ontwikkeling van de landbouw door de tid. We spreken daarbi ook af om kansen voor natuurherstel, groenblauwe dooradering en herstel van hydrologie mee te nemen bi de ruimtelike ontwikkeling van het landelik gebied. Daarom pakken we de uitkomsten van het onderzoek dat nu loopt over de beschikbaarheid van zoetwater en vermindering stikstof op.

Beeld: Verdund zaaien - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Zoetwaterbeschikbaarheid en de verandering van de totale zoetwatervraag (ook voor wonen, industrie e.d.) zin essentieel voor de ontwikkeling van Zeeland en daarom onderdeel van de afspraken die we maken. Ook recreatie en toerisme vragen ruimte in het landelik gebied. Vanwege de versnipperde beleidsmatige context van recreatie en toerisme bi het Rik, spreken we af om een centraal aanspreekpunt te creëren.

Doel afspraken Deze afspraken in het Ruimtelik Arrangement dragen bi aan het versterken van de natuurkwaliteit in Zeeland en een volhoudbare landbouw met zoveel mogelik meerwaarde richting de toekomst. Meervoudig ruimtegebruik en meekoppelkansen bi ruimtelike ontwikkelingen voor groenblauwe dooradering, natuurherstel, recreatie en kustverdediging zin belangrike middelen om efciënt gebruik te maken van de ruimte en nationale en provinciale doelen zorgvuldig in te passen. De afspraken leggen de basis voor een natuur- en landbouwsysteem in Zeeland dat wordt gedragen door een robuust en betrouwbaar water- en bodemsysteem, waarbi ruimtelike ontwikkelingen bovengronds in balans zin met en eventueel oplossingen bieden voor zoetwaterbeschikbaarheid, verzilting en verdroging.

Overzicht afspraken 12. Rik en regio geven duidelikheid over de rol van Zeeland in de voedselproductie. 12a. Rik en regio brengen aan de hand van klimaatscenario’s in beeld wat de uitdagingen op korte, middellange en lange termin zin voor de landbouw. Hiermee maken we inzichtelik wanneer we op ontwikkelingen moeten inspringen in de tid.

13. Rik en regio nemen bi ruimtelike ontwikkelingen meekoppelkansen mee voor het realiseren van groenblauwe dooradering (GBDA), het herstel van hydrologie (moerassen) en natuurherstel. 14. Rik en provincie zetten in op het duurzaam in balans brengen van watervraag en -aanbod, waarbi onder andere rekening wordt gehouden met toekomstige watervragers, zoals grootschalige woningbouw, industrie, verblifsrecreatie etc. 14a. Daarvoor onderzoeken we de huidige balans van de totale zoetwatervraag en die van de toekomst. Hiervoor kiken we naar de jaargemiddelden en door het jaar heen. 14b. Rik en regio starten met een gedeelde analyse over de knelpunten van de zoetwaterbalans. 14c. Specifek voor zoetwaterbeschikbaarheid in het heden, maken Rik en regio de volgende afspraken: 14c-1. Rik en regio pakken de uitkomsten van het onderzoek ‘Verdieping beschikbaarheid zoetwater en vermindering stikstof’ op. 14c-2. Rik en regio spreken nader over de juridische status van regenwater en water in de ondergrond, en koppelen deze aan het zoetwater afwegingskader (in de maak) als hulpmiddel bi het verdelingsvraagstuk voor verschillende watervragers. 14c-3. Rik en regio nemen geen-spit maatregelen om efciënt met regenwater om te gaan door opslag, hergebruik en besparing van (gebiedseigen) water. 14d.

Specifek voor toekomstige watervragers waarvan we nu al weten dat deze impact heeft op de toekomstige zoetwatervraag binnen Zeeland, maken Rik en regio de volgende afspraken:

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

14d-1.Grootschalige woningbouw: 14d-1.i Rik en provincie onderzoeken op welke wize drinkwaterbeschikbaarheid meegenomen kan worden als randvoorwaarde bi nieuwe ontwikkelingen van de woningbouw. 14d-1.ii Rik en regio onderzoeken samen of er aanvullende afspraken nodig zin om drinkwaterbedriven vroegtidig te betrekken bi de planvorming voor grootschalige woningbouw, zodat de drinkwatervoorziening afgestemd kan worden op een toenemende vraag en/of (drink)waterbesparing onderdeel kan zin bi de bouw van woningen in regio’s waar een drinkwatertekort dreigt. Daarmee wordt gevraagd om rekening te houden met toekomstige ruimtelike reserveringen voor drinkwaterwingebieden en aanvullende infrastructuur. Zo wordt tidig een koppeling gemaakt tussen de nieuwe woningbouw en de drinkwatervraag die daaruit voortkomt. 14d-2.Industrie: 14d-2.i Vooruitlopend op de gedeelde analyse over knelpunten van de zoetwaterbalans wordt door Rik en regio ingezet op kortetermin en noregret maatregelen, zoals het vergroten van de opslagcapaciteit voor water en het hergebruiken van lozingen door industrie. De private partien fnancieren zelf de kortetermin – en no-regretmaatregelen die ze zelf uit kunnen voeren. 14d-2.ii Rik en regio gaan de beschikbaarheid van zoetwater voor industriële productieprocessen vooraf toetsen en daarmee borgen in besluitvorming over vergunningverlening.

14e. Voor de zoetwateropgave benutten Rik en regio onderstaande bestaande overlegstructuren. Daar waar conficterende ruimtevragen niet kunnen worden beslecht op bestaande tafels, spreken Rik en regio af deze op een andere tafel te bespreken, 14e-1.Het Rik is voor wat betreft het waterbeheer verantwoordelik voor het nationale beleidskader, de strategische doelen en voor maatregelen die een nationaal karakter hebben. De nationale belangen hiervoor heeft het Rik geborgd in de NOVI, het Nationaal Waterprogramma en het Deltaprogramma Zoetwater, waarbi ook samen wordt gewerkt met de decentrale overheden. 14e-2.Het Rik werkt, in samenwerking met de betrokken decentrale overheden en instanties, aan de uitvoering van het Actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen 2023-2030. 14e-3.Ten aanzien van het onderzoeken van het vroegtidig betrekken van drinkwaterbedriven bi de planvorming voor grootschalige woningbouw, is het in gesprekken hierover van belang om aan te sluiten bi de daarvoor bestemde zoetwatertafel van het Deltaprogramma Zoetwater, waar zowel Rik, decentrale overheden en drinkwaterbedriven vertegenwoordigd zin. 14e-4.Rik en provincie werken met gemeenten, waterschappen, Rikswaterstaat en verschillende maatschappelike organisaties samen in het Deltaprogramma Zoetwater om weerbaarder te worden tegen zoetwatertekort.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

14e-5.Ten behoeve van het Deltaplan Ruimtelike Adaptatie werkt het Rik intensief samen met decentrale overheden binnen bestaande gebiedsoverleggen. Het Rik vraagt de provincie zich in te zetten op de verbinding tussen het ruimtelik domein en de regionale zoetwaterstrategie door de gevolgen van afnemende zoetwaterbeschikbaarheid en toenemende zoetwatervraag ruimtelik te vertalen. 14e-6.Rik en provincie bespreken zo nodig de ruimtelike vertaling van de zoetwateropgave op de daarvoor bestemde bestaande tafels, inclusief in het Bestuurlik Platform Zoetwater. 14e-7.In het Deltaplan Zoetwater staan concrete maatregelen en onderzoeken met betrekking tot de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland. Het Rik en de zoetwaterregio’s stellen samen het Deltaplan vast. 14e-7.i Concrete maatregelen en onderzoeken om zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten, worden via de zoetwaterregio’s ingebracht en besproken in het Bestuurlik Platform Zoetwater, waar Rik en provincies samen aan deelnemen. Provincies kunnen via dit reguliere spoor voorstellen voor concrete maatregelen en onderzoeken doen. Besluitvorming hierover vindt plaats in het kader van de Heriking van het Deltaprogramma Zoetwater en het Nationaal Waterprogramma. 15. De regioambassadeur wordt het aanspreekpunt voor recreatie en toerisme.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

3. Vervolg

Beeld: Genieten in de buitenplaats van Ter Hooge - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

3.1 Voortgang en Monitoring Het Ruimtelik Arrangement is onderdeel van het programma NOVEX. Het is een van de instrumenten om het hoofddoel van NOVEX te realiseren. Dit hoofddoel is om het ruimtelik beleid van de Riksoverheid (zoals de Nota Ruimte) en de provincies voortdurend op elkaar af te stemmen en te coördineren. Daarom bevat het Ruimtelik Arrangement afspraken over het op elkaar afstemmen van ruimtelike beleidslinen of visies op de toekomst. Deze zullen, waar nodig, landen in omgevingsvisies. Bi gebiedsspecifeke vraagstukken kunnen gemaakte keuzes leiden tot gebiedsgerichte afspraken en aanpakken. Het Ruimtelik Arrangement betreft een cyclisch proces waarin de afspraken tussen Rik en provincie periodiek worden geactualiseerd. Hiermee komen we tegemoet aan de noodzaak om door de tid heen in te spelen op nieuwe (ruimtelike) kansen en ontwikkelingen. Zo kunnen we rekening houden met onzekerheden en veranderende omstandigheden. Met andere woorden, het Ruimtelik Arrangement is nooit ‘af’ en is een adaptief instrument.

extra Bestuurlik Overleg tussen provincie(s) en departement(en) worden georganiseerd, bivoorbeeld om provincie-overstigende vraagstukken te bespreken. We zin ons bewust dat deze voorgestelde overlegstructuur afhankelik is van de inhoud die Rik en provincies samen produceren en opwerken. Daarbi hebben we ten aanzien van de governance gezamenlik nog een aantal verduidelikende stappen te zetten. Zo ook als het gaat over de precieze relatie met het BO MIRT en de rol van de Bestuurlike Advies Commissie (BAC). Dit werkproces wordt in overleg tussen Rik en provincies sinds december 2024 verder uitgewerkt, met nadrukkelike aandacht voor sturing, stroomlining en de efciënte inzet van beschikbare capaciteit. Dit ook vanwege de relevante samenhang van de Ruimtelike Arrangementen met de Nota Ruimte. Mede op basis van de Ruimtelike Arrangementen per provincie, die voor het eerst gesloten worden in 2025, wordt bekeken of een landsdelige opzet van het BOL passend is. Accounthouders van het ministerie van VRO, als coördinerend ministerie, houden zicht op de diversiteit aan ruimtelike overleggen8.

Het gezamenlik voorstel is dat het cyclisch proces van het Ruimtelik Arrangement bestaat uit de volgende governance: • Twee keer per jaar DO NOVEX per provincie; • Een DG-ronde per provincie; • Een Bestuurlik Overleg Leefomgeving (BOL) per landsdeel; • Voorafgaand aan elk BOL en BO MIRT wordt ter afstemming een plenair DO Rik-provincies georganiseerd. In de jaarlikse BOL-overleggen vindt monitoring van de afspraken in de Ruimtelike Arrangementen plaats. Als gevolg van de voortgang, nieuwe ontwikkelingen, kansen, vraagstukken en inzichten worden afspraken aangepast, afgevoerd of worden nieuwe afspraken gemaakt. Indien noodzakelik kan buiten deze governance om een

Notitie productbeeld en proces Ruimtelijk Arrangement

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

3.2 Looptijd Provincies en Rik hebben een procesontwerp/planning gemaakt voor de totstandkoming van de eerste generatie van de twaalf Ruimtelike Arrangementen tussen het Rik en de provincies. Dit vormt de start van een cyclisch proces van samenwerking tussen het Rik en de provincies om de ruimtelike ordening en ontwikkeling af te stemmen en te coördineren. Dit proces loopt parallel aan de totstandkoming van de ontwerp-Nota Ruimte. Het Ruimtelik Voorstel en het Ruimtelik Arrangement Zeeland zin agenderend voor de ontwerp-Nota Ruimte en de bibehorende

Cyclisch proces van afstemming en besluitvorming

Uitvoeringsagenda. Na de voorbereidende fase voor de Ruimtelike Arrangementen (t/m oktober 2024) en de fase van opstellen (oktober 2024 t/m februari 2025), volgt de fase van afstemming (maart t/m mei 2025). Nadat beeldvorming en oordeelsvorming ten aanzien van de Ruimtelike Arrangementen hebben plaatsgevonden, volgt de laatste fase om te komen tot besluitvorming (mei-juni). Deze fase wordt afgerond met afstemming en vaststelling van de Ruimtelike Arrangementen tidens de BOL-overleggen in juni 2025. Het eerste Ruimtelike Arrangement bevat vooral afspraken over gedeelde beelden, vervolgonderzoeken en analyses. Dit omdat simpelweg nog niet alle inhoudelike informatie over opgaven en te maken keuzes nu al beschikbaar is. Waar dat nu al wel mogelik is op basis van de huidige stand van denken bi het Rik en de provincie, beschriven we vraagstukken en maken we een concrete keuze. Naarmate de cyclus vordert, zal het Ruimtelik Arrangement naar verwachting meer afspraken bevatten over daadwerkelik te maken keuzes over inpassing van opgaven in de provincie9.

Notitie productbeeld en proces Ruimtelijk Arrangement – Defnitief

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

3.3 Doorwerking in beleid Energie en (circulaire) economie Afspraak 10: Keuzes over het energiesysteem en economische ontwikkelingen hebben doorwerking op meerdere plekken. Voorbeeld is de Nota Ruimte, de Nationale programma’s ten aanzien van energie- en grondstofentransitie en de Zeeuwse Omgevingsvisie (met uitwerking in het programma Energievisie).

De afspraken in dit Arrangement kunnen vragen om het aanpassen van overheidsbeleid op zowel nationaal, provinciaal als gemeentelik niveau en bi het waterschap. Zo kan een afspraak leiden tot teksten in omgevingsvisies van Rik (Nota Ruimte), provincie (Zeeuwse Omgevingsvisie) en gemeenten, maar ook tot doorvertaling in uitvoeringsbeleid in programma’s. In dit hoofdstuk geven wi hiervan enkele voorbeelden.

•

Doorwerking in zowel nationaal als provinciaal beleid

Landelijk gebied

Basisafspraken •

Afspraak 1: Slim combineren van functies om ruimte efciënt te benutten, is als principe verankerd in het nationaal en provinciaal beleid, maar vraagt nadere uitwerking. De afspraak leidt tot betere integrale samenwerking in de beginfase van nieuwe ruimteclaims, zowel op nationaal als provinciaal niveau. De trekker hiervan is het ministerie van VRO. Waarschinlik zal ook doorwerking in programma’s van Rik en provincie nodig zin. Benutten van ontwerpend onderzoek en gebiedsbiografeën zal een vast onderdeel worden van regelingen en procedures.

Doorwerking enkel in nationaal beleid •

Afspraak 12: In de Nota Ruimte wordt naar verwachting de rol van Zeeland in de voedselproductie toegelicht.

Doorwerking enkel in provinciaal beleid Behoud en versterking Zeeuwse identiteit •

Afspraak 5: De uitkomsten van de onderzoeken leiden tot een duideliker beeld op het bestendig maken van erfgoed dat van belang is voor de identiteit van Zeeland. Hieruit volgt een algemene update van het Zeeuwse erfgoedbeleid. De insteek is om dit integraal te verwerken.

Leefbare steden en regio’s •

•

Afspraak 7: Een toekomstige woningbouwopgave vraagt om nieuw strategisch beleid voor wonen, bereikbaarheid en voorzieningen (Nota Ruimte en Zeeuwse Omgevingsvisie). Afspraak 9: Rik en regio zetten zich in om mensen economisch en sociaal deel te kunnen laten nemen aan de maatschappi. We spreken af dat het Rik samen met de provincie gebiedsgericht uitwerking geeft aan het programma ‘Bereikbaarheid op peil’, zoals bi het opstellen van regionale bereikbaarheidsprofelen.

Beeld: Kerk van Wemeldinge - Bron: www. beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

3.4 Van concept naar defnitief Arrangement Op 2 juni 2025 wordt het defnitief Ruimtelik Arrangement Zeeland ondertekend door het Rik en de Provincie Zeeland in het Bestuurlik Overleg Leefomgeving (BOL). Om tot een defnitief Ruimtelik Arrangement voor Zeeland te komen, zin er een aantal stappen gezet. Eind februari is het concept Ruimtelik Arrangement aan Provinciale Staten, de Zeeuwse partners binnen de regio, en aan het Rik toegestuurd.

Parallel hieraan werkt het Rik aan de ontwerp-Nota Ruimte. Het Ruimtelik Voorstel en het Ruimtelik Arrangement Zeeland zin inbreng voor de ontwerp-Nota Ruimte en de bibehorende Uitvoeringsagenda. De ontwerp-Nota Ruimte wordt behandeld in de ministerraad van 20 juni 2025. Na behandeling in de ministerraad op 20 juni, wordt het ontwerp vrigegeven via de formele inspraaksystematiek. Onderstaande tidlin geeft de data van de reeds bekende overleggen en beslismomenten weer.

In de periode tot begin mei 2025 hebben de Zeeuwse partners de mogelikheid gekregen om waardering op het concept te geven en aan te geven in welke afspraken zi meedoen. Ook heeft Provinciale Staten van Zeeland wensen en bedenkingen meegegeven voor het Ruimtelik Arrangement. Tegelikertid liepen, onder leiding van de accounthouders van het ministerie van VRO, verdiepende overleggen over de afspraken met de Riksdepartementen. Daarnaast zin er in aanloop naar de ondertekening door Rik en provincie een aantal ikmomenten ingepland voor overleg op directeuren- en bestuurlik niveau, waarin de afspraken waarover we (nog) niet op één lin zaten zin besproken.

Tidlin 2025

Beeld rechts: Oesterputten van YersekeBron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

3.5 Doorkijk naar vervolg Het afgelopen jaar is er een constructieve dialoog gevoerd met de Zeeuwse overheden en het Rik. Dit heeft geleid tot een set aan afspraken over de verschillende ruimtevragende opgaven die voor Zeeland van belang zin. De onderwerpen waar we nog geen overeenstemming over hebben, worden niet in dit eerste Ruimtelik Arrangement opgenomen. Het overeenstemming krigen op de afspraken vraagt verdere afstemming op de volgende vier onderdelen, namelik: •

•

• •

Het provincie-specifek maken van de afspraak op het onderdeel van de inhoudelike uitwerking van de afspraak; o.a. waar de opgave zich voordoet en hoe deze ruimtelik samenhangt met de lokale/regionale opgaven. Het nader duiden van de wederkerigheid van de afspraak; wederzidse intenties, verantwoordelikheden en acties met als doel te komen tot gezamenlike uitvoering en/of samenwerking. Het verder inhoudelik afstemmen van de afspraak zelf in het geval er nog geen overeenstemming is op alle onderdelen. Besluitvorming over waar in Nederland een opgave invulling moet krigen.

Het gaat bivoorbeeld om afspraken over Groen in en om de Stad, en de nadere provinciale invulling van de afspraken over verstedeliking van de VISTA strategie voor de ruimtelike ontwikkeling. De afspraken voor kustverdediging en waterveiligheid zin niet in het voorliggende Arrangement opgenomen. Voor deze afspraken is meer afstemmingstid nodig. Voor de afspraken over defensie zal het Rik eerst besluitvorming doorlopen over de locaties voordat deze afspraken in het Arrangement worden opgenomen. Deze afspraken en ook afspraken gerelateerd aan toekomstige ruimteclaims krigen een plek in het volgende Arrangement. Immers betreft dit een cyclisch proces van afstemming en coördinatie op ruimtelike ordening tussen Rik en regio.

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

COLOFON Provincie Zeeland Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelike Ordening Arcadis:

Fotografe www.beeldbank.zeeland.nl Kaart en beeldmateriaal Arcadis Mei/Juni 2025 Beeld voorpagina: Aerial view of a protective dyke against high sea levels, the Netherlands Bron: Adobe Stock, corlafra

Met medewerking van:

Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16056462/1