RIB Accountantsverslag en controleverklaring jaarstukken 2021 bijlage 2 accountantsverslag
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 Gemeente Vlissingen 7 juli 2022
Deloitte Accountants B.V. Park Veldzigt 25 Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Vlissingen Postbus 7056 4380 GV VLISSINGEN Datum
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Vlissingen. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Vlissingen.
7 juli 2022
Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Vlissingen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Ons kenmerk
De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vlissingen. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid.
22079C1C3F/DD Behandeld door
drs. R.J. Huser-Egter van Wissekerke RA 088 288 1037 rhuser@deloitte.nl B. Schmelzer MSc RA 088 288 3199 bschmelzer@deloitte.nl drs. R.M.J. van Vugt RA 088 288 1108 rvanvugt@deloitte.nl
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 15 november 2021 en met ons auditplan, dat op 28 september 2021 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben onze bevindingen met de auditcommissie besproken Wij hebben onze rapportage op 28 juni 2022 besproken tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie en hebben daarbij ook uw vragen beantwoord. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met het managementteam, de controller en met de betrokken medewerkers van de afdeling Financiën. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. R.M.J. van Vugt RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
16
Interne beheersing
27
•
28
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
29
•
30
Overige aangelegenheden
Bijlagen
31
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
32
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
33
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
34
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
36
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021
40
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
41
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 3
Bestuurlijke samenvatting
22079C1C3F/DD Blz. 4
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 2,7 miljoen respectievelijk € 8,1 miljoen.
Belangrijke aandachtspunten
Wij onderkennen de volgende belangrijke aandachtspunten:
Financiële positie
Interne beheersing
Kwaliteit verslaggeving
Bestuurlijke samenvatting
•
De vaststelling van de prestatielevering en rechtmatige bestedingen van Wmo-verstrekkingen verder vorm te geven alsmede (verdere) herstelwerkzaamheden uit te voeren voor het recht op zorg om de onzekerheden in 2022 verder te reduceren.
•
Toereikende preventieve interne controles implementeren om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen.
•
Het (verder) verbeteren van de financiële positie van de gemeente (artikel 12).
•
De financiële positie ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2021 bedraagt - € 59,4 miljoen (2020: - € 70,6 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is niet toereikend voor de door de gemeente Vlissingen onderkende en aanwezige risico’s van € 5,6 miljoen (2020: € 4,9 miljoen). Vooral de artikel 12 uitkering moet leiden tot een verbetering van de zwakke financiële positie.
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2021 ad € 10,8 miljoen (2020: voordelig € 23,9 miljoen).
•
Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie van 25 januari 2022. Wij hebben management override en de waardering van de grondexploitatie als significante risico’s gekwalificeerd. Er zijn tekortkomingen geconstateerd in de (interne) controle op memoriaalboekingen en grondexploitatie-opzetten. Wij hebben (aanvullende) gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd om deze tekortkomingen te mitigeren.
•
Wij hebben in 2021 een IT-audit uitgevoerd, waarover wij op 8 april 2022 aan uw ambtelijke organisatie in concept hebben gerapporteerd. Onze conclusie is dat er tekortkomingen zijn die van invloed zijn op de jaarrekening. Door deze conclusie konden wij tijdens onze controle 2021 niet zonder meer steunen op de IT-omgeving en (informatie uit) de applicaties. Wij hebben daarom (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de (debiteuren)voorzieningen. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
•
De jaarrekening 2021 geeft overeenkomstig de begroting inzicht in de baten en lasten van de programma’s. Verder is in het jaarverslag per programma aangegeven wat bereikt is, wat daarvoor gedaan is en wat het heeft gekost. Er wordt in de programmaverantwoording nog beperkt ingegaan op de wijze waarop getracht wordt de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken. In dat opzicht is het jaarverslag (en begroting) in samenhang met de beleidsindicatoren nog verder te ontwikkelen.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) in 2021 geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.
•
Subsidieverstrekkingen: uw gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat - ondanks het feit dat gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd - de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als rechtmatig worden beschouwd. Het college heeft hiervan gebruikt gemaakt voor de subsidies 2020 bij besluit van 10 mei 2022.
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’).
•
Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.
Sociaal domein | gevolgen corona
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Deze regeling is voor de gemeente door Orionis Walcheren uitgevoerd. Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens hebben wij vastgesteld dat Orionis Walcheren een M&O-beleid heeft vastgesteld, geïmplementeerd en zichtbaar naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
Sociaal domein
•
Ofschoon stappen zijn gemaakt, is ook over het boekjaar 2021 gebleken dat bij diverse Wmo dossiers een (volledige) beschikking en/of ondersteuningsplan ontbreekt, waardoor het vaststellen van het recht op zorg niet mogelijk is. De onzekerheid bedraagt in totaal € 1,7 miljoen (huishoudelijke hulp, begeleiding en overige voorzieningen).
•
Op basis van de door ons uitgevoerde controle moeten wij de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) overeenkomstig voorgaand jaar als onzeker aanmerken. Deze onzekerheid bedraagt in totaal € 1,3 miljoen (Wmo, Beschermd Wonen). Daarnaast onderkennen wij in de geleverde zorg in natura (Wmo) een onzekerheid van € 0,5 miljoen. Dit komt door het – vooralsnog – ontbreken van (goedgekeurde) verantwoordingsinformatie door zorginstellingen.
Effecten coronacrisis (exclusief sociaal domein)
Grondexploitatie
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
Bestuurlijke samenvatting
Wij constateren een afname in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2021 is een rechtmatigheidsfout gebleken van in totaal circa € 0,7 miljoen (2020: circa € 1,3 miljoen). De gemeente heeft een spendanalyse uitgevoerd en detailcontroles verricht. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Begrotingsrechtmatigheid Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten en baten over 2021. De geconstateerde lastenoverschrijdingen en batenonderschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel. Frauderisicoanalyse
Bestuurlijke samenvatting
Wij hebben vastgesteld dat er geen sprake is van een (fraude)risicoanalyse binnen uw gemeente. Van belang is een dergelijke analyse op te stellen, jaarlijks te actualiseren en deze een vast onderdeel te maken van de interne-beheersingsomgeving en de uitkomsten hiervan zichtbaar te evalueren en te borgen in planning-en-controlsysteem.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2021, dat op 12 oktober 2021 is vastgesteld door het college van B&W en ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Vlissingen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Vlissingen uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021.
Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen (lasten, kredieten) en begrotingsonderschrijdingen (baten) niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd. De Regeling specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (VWS H16) is op een juiste wijze (extracomptabel) in de Sisa-bijlage 2021 verantwoord. De bijdrage aan het stadsgewestelijk zwembad ad € 247.000 is evenwel niet als last en de specifieke uitkering is niet als bate in de jaarrekening verantwoord. Wij merken verder nog op dat de subsidieregeling sanering verkeerslawaai (IenW23 E3) niet in de SiSabijlage is opgenomen aangezien volgens de in 2020 ontvangen beschikking deze regeling niet via SiSa is te verantwoorden.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT.
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 9
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Vlissingen Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag. Wij merken op dat in de programmaverantwoording nog beperkt wordt ingegaan op de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken. In dit opzicht is het jaarverslag (en begroting) in samenhang met de beleidsindicatoren verder te ontwikkelen. Wij constateren verder dat in het jaarverslag niet is geëvalueerd in hoeverre de in de programmabegroting opgenomen taakstellingen (opgenomen in de paragaaf taakstellingen) zijn gerealiseerd. Van belang is te motiveren in de jaarstukken waarom deze evaluatie ontbreekt.
De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit:
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
•
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
•
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 10
Bevindingen jaarrekening
22079C1C3F/DD Blz. 11
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 25,1 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 14,3 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 10,8 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa - 14,6% van het balanstotaal (ultimo 2020: -30,4% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020. In de beschikking van het ministerie van BZK van december 2019 inzake de toekenning van de artikel 12 status is een prognose van de ontwikkeling van de algemene reserve opgenomen.
Wij constateren dat de algemene reserve ultimo 2021 - exclusief het nog te bestemmen resultaat - negatief € 70,153 miljoen bedraagt en dat dit positiever is dan de in de beschikking opgenomen prognose van negatief € 89,872 miljoen. Saldo baten en lasten
Eigen vermogen (x € 1.000)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
-55.746
-86.553
-103.045
-131.713
waarvan algemene reserve
-94.468
-111.512
-145.067
-157.620
Tussentijdse resultaatbestemming
14.336
6.950
216
-7.209
Gerealiseerd resultaat
10.798
23.857
16.276
35.878
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
25.134
30.807
16.492
28.669
Eigen vermogen per 31 december
-30.611
-55.746
-86.553
-103.045
waarvan algemene reserve
-70.153
-94.468
-111.512
-145.067
Exploitatieresultaat (x € 1.000) Totale baten
257.871
Totale lasten
-/- 232.737
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
25.134
Af: stortingen in reserves
-/- 37.629
Bij: onttrekkingen aan reserves
23.292
Saldo mutaties reserves
-/- 14.336
Gerealiseerd resultaat
10.798
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 25,1 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 2,9 miljoen (begroting na wijziging).
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000)
De jaarrekening 2021 sluit - na verwerking van de mutaties in reserves - met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 10,8 miljoen.
20.000
In de programmaverantwoording onder financiële positie n de toelichting op het overzicht van baten en lasten geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening is de verschillenanalyse verder uitgewerkt. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
40.000 30.000
10.000 2018
2019
2020
2021
Mutaties in reserves (x € 1.000) 20.000 10.000 -
(10.000) 2018
2019
2020
2021
Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 40.000 30.000
20.000 10.000 2018
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Vlissingen (begroot en werkelijk over de periode 2017-2021)
Solvabiliteit
0%
2017 2018 2019 2020 2021
-20%
Grondexploitatiequote
8%
-40%
120% 115%
6%
110%
4%
-60%
105%
2%
-80%
100% 95%
0%
-100%
2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Belastingcapaciteit
Werkelijk
Begroot
Netto schuldquote
2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Werkelijk
Werkelijk
Structurele exploitatieruimte
150%
10%
100%
5%
50%
0%
0%
-5% 2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Werkelijk
2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Werkelijk
Wij constateren dat de solvabiliteit in 2021 verder is toegenomen en dat de grondexploitatiequote nagenoeg onveranderd blijft. Afgezet tegen de provinciale normering bevindt de solvabiliteit zich nog in de laagste categorie (<20%). De grondexploitatiequote bevindt zich in de hoogste categorie, hetgeen een gevolg is van de omvangrijke afboekingen in het verleden. De netto schuldquote blijft dalen en bevindt zich in de hoogste categorie. De structurele exploitatieruimte laat enige ruimte zien (> 0%) terwijl de belastingcapaciteit met 106% boven het landelijk gemiddelde ligt.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 3,8 toegenomen.
Uw weerstandscapaciteit van - € 59,4 miljoen is niet toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 5,6 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt - € 59,4 miljoen (2020: € 70,6 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 50 -
Benodigde weerstandscapaciteit
(50)
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 5,6 miljoen (2020: € 4,9 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s met € 0,7 miljoen.
(100)
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Voor de komende jaren zien wij met u schommelingen en onzekerheden in de algemene uitkering uit het gemeentefonds. U heeft dit ook als risico geadresseerd. Om de weerbaarheid en wendbaarheid van de financiële positie te versterken is het van belang financieel beleid te formuleren om deze risico’s en schommelingen op te kunnen vangen.
(150)
2018
2019
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen -
(10,00) (20,00) (30,00) (40,00) 2018
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad € 148,8 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten ad € 96,0 miljoen en lasten ad € 61,6 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om meer dan 12 individuele projecten. De gemeente Vlissingen schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 142,2 miljoen bedraagt (2020: € 142,8 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.
Voor een nadere onderbouwing van de hoogte van de voorziening verwijzen wij u naar de paragraaf ‘Grondbeleid’ en naar de Nota Grondbedrijf 2021, waar u de complexen en de daarmee gepaard gaande risico’s toelicht.
Marktverwachting Vlissingen gaat bij haar verwachting van de te verkopen woningen in de grondexploitaties uit van de Walcherse woningprognose en het aandeel woningen dat aan Vlissingen is toegerekend hierin. Hierbij wordt er van uitgegaan dat de Walcherse woningmarkt als één markt functioneert. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De gemeente heeft in het proces verbeteringen doorgevoerd waardoor de uitgangspunten in de grondexploitaties beter onderbouwd zijn. Onderdeel hiervan is dat onderbouwd is dat er sprake is van een Walcherse woningmarkt en dat er bovenregionale vraag is naar nieuwbouw in Vlissingen. Dit is onderbouwd door onder andere onderzoeken naar herkomst van kopers van nieuwbouw. Hieruit blijkt dat voor het Scheldekwartier 25% van de kopers afkomstig is van buiten Walcheren, voor de totale nieuwbouw betreft dit 21%. Deze uitgangspunten worden jaarlijks gechallenged middels een second opinion door Ecorys. Uit de rapportage van Ecorys blijkt dat de risico’s van de afzetmarkt kleiner zijn geworden. Voor de geplande woningen 2022 en 2023 zijn alle gronden inmiddels geleverd of zijn overeenkomsten getekend. Het ambitieuze afzettempo is door de getekende overeenkomsten concreter geworden, maar zijn nog wel te realiseren hetgeen de opname van de risicoreservering rechtvaardigt. Ecorys komt tot de conclusie dat het begin van de boeggolf (piek in geplande opleveringen in jaren 2021 t/m 2025) is ingezet. Dat de vooruitzichten voor de komende jaren een positief beeld laten zien. Zij constateren echter een verschil tussen de woningbehoefte en het geplande aantal leveringen door de gemeente Vlissingen.
Ecorys heeft daarom geadviseerd de aanvullende risicoreservering volledig aan te houden en deze af te bouwen nadat de geplande projecten aantoonbaar zijn afgenomen. Een belangrijk onderdeel binnen de verslaggeving is voorzichtigheid en of veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?). In 2020 is daarom uiteindelijk besloten om de risicovoorziening met 50% af te bouwen ten opzichte van 2019.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Dit standpunt is in 2021 vastgehouden. Hierdoor resteert een extra risicovoorziening van circa € 9 miljoen (ruim 160 woningen). De andere 50% wordt aangemerkt als risico en is meegenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Deze 50% is gebaseerd op afname van de risico’s van de afzetmarkt en doordat voor de geplande woningen 2022 en 2023 zijn alle gronden inmiddels geleverd of zijn overeenkomsten getekend. Indien kan worden aangetoond dat het ambitieuze afzettempo van de boeggolf gerealiseerd wordt, kan de voorziening verder afgebouwd worden. Machinefabriek Op basis van de verslaggevingsregels dienen gebeurtenissen na balansdatum die nadere controleinformatie verschaffen over de omstandigheden op balansdatum te worden verwerkt in de jaarrekening. Een voorbeeld hiervan is de extra last van € 2 miljoen voor het cascoherstel van de Machinefabriek. De verwerking in de jaarrekening is op basis van de keuzes in de huidige exploitatieopzet, dit beïnvloedt de mogelijkheid om andere keuzes te maken niet. De gemeenteraad kan besluiten tot een andere invulling van deze exploitatieopzet. Het financiële effect van een andere invulling dient in het jaar van besluitvorming te worden verwerkt in de jaarrekening. Parameters Wij hebben de uitgangspunten van de gehanteerde parameters per 31 december 2021 getoetst en als aannemelijk aangemerkt.
Wij merken op dat er sprake is van een hoge mate van onzekerheid op het gebied van toekomstige inflatiecijfers en renteontwikkeling. Deze onzekerheid kan leiden tot hogere lasten in de grondexploitaties en hierdoor mogelijk lagere resultaten. Wij adviseren u deze toekomstige ontwikkelingen scherp te monitoren en indien nodig te vertalen in de exploitatieopzetten.
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
Definiëring scenario’s laag – midden De gemeente Vlissingen hanteert twee scenario’s voor grondexploitaties: laag en midden. Het lage scenario is de basis voor de waardering in de jaarrekening. Het midden-scenario beschouwt de gemeente als het meest reële scenario en hanteert deze voor de interne sturing. Uit hetgeen hiervoor is opgemerkt over de marktverwachting en het opnemen van een aanvullende risicovoorziening ten opzichte van het lage scenario, kan worden geconcludeerd dat het lage scenario nog aan de optimistische kant is voor wat betreft de marktverwachtingen. Wij vragen de gemeente om bij de komende actualisatie van de grondexploitaties opnieuw te kijken naar de definiëring van de scenario’s, waarbij de basis dient te zijn dat het meest realistische scenario het uitgangspunt dient te zijn voor de waardering van grondexploitaties in de jaarrekening als ook dat alle uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de waardering van grondexploitaties in de exploitatieberekeningen zelf dienen te worden geïncorporeerd.
•
•
•
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten.
Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Verloop boekwaarde en voorziening grondexploitaties (x € 1 miljoen) € 155,0 € 150,0 € 145,0 € 140,0 € 135,0 2018 2019 2020 2021
Boekwaarde
Voorziening
Verloop boekwaarde en voorziening Scheldekwartier (x 1 miljoen) € 120,0 € 115,0 € 110,0 € 105,0 € 100,0 2018 2019 2020 2021
Uit deze figuren blijkt dat de boekwaarde grondexploitaties is gedaald in 2021, dit wordt veroorzaakt door de gerealiseerde verkopen op met name projecten Souburg-Noord en Claverveld. Het project Scheldekwartier laat een stijging zien van de boekwaarde, dit wordt veroorzaakt door forse investeringen in civieltechnische kosten en rentekosten (€ 12,3 miljoen). Daartegenover staat een realisatie van verkopen (€ 7,7 miljoen). Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 17
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 1,0 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2020: € 0,7 miljoen). Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd met betrekking tot de tussentijdse winstneming ad € 0,2 miljoen. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen. Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij de belangrijkste grondexploitaties binnen uw gemeente geselecteerd voor nadere controle. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Verder hebben wij hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet om ons een afzonderlijk oordeel te vormen over de grondexploitatie.
Wij hebben specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving.
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 18
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt
Recapitulatie ontwikkeling boekwaarde De ontwikkeling van de boekwaarde van de gronden in exploitatie is als volgt samen te vatten:
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.
2021 Bedrag x € 1.000
2020 Bedrag x € 1.000
Boekwaarde 1 januari
152.097
147.353
Bij: vermeerderingen
21.297
15.390
Af: verminderingen
-/- 23.870
-10.646
Boekwaarde 31 december
149.524
152.097
Geraamde nog te maken kosten
61.623
73.906
-/- 96.009
-113.859
Geraamde nog te realiseren opbrengsten
Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor Gevormde voorziening -/- 142.206 -142.829 de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben In de paragraaf grondbeleid van het jaarverslag wordt bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, een uitgebreide toelichting gegeven op de ontwikkeling van bovenstaande cijfers, scenario-analyses en nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. (financiële) risico’s die met de grondexploitaties gemoeid zijn. Volledigheidshalve verwijzen wij hiernaar.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 19
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV. Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen en batenonderschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 -
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze lastenoverschrijdingen en batenonderschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten en baten over 2021. De geconstateerde overschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt hebben gezien de oorzaak en toelichting geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring. Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Sociale samenhang
700 600 500 400 300 200 100 -
Leefbaarheid
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Batenonderschrijdingen (x € 1.000)
Alg. dekkingsm.
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Lastenoverschrijdingen (x € 1.000)
Aantrekkelijke stad
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Overhead
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. In de afspraken tussen de gemeenteraad en het college is vastgelegd dat het college kredietoverschrijdingen gedurende het jaar dient te melden aan de raad, waarbij in de tussenrapportages voorstellen voor wijziging worden gedaan. In het hoofdstuk “Begrotingsrechtmatigheid” zijn de (resterende) overschrijdingen nader toegelicht. Deze geconstateerde kredietoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt hebben gezien de oorzaak en toelichting geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 21
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Wij constateren dat een specifieke Nota Frauderisicobeleid, met daarin opgenomen een uitgebreide frauderisicoanalyse, nog niet beschikbaar is. De planning is dat in 2022 de eerste frauderisicoanalyse van de gemeente Vlissingen inclusief bijbehorend beleid wordt vastgesteld.
Nadat de analyse is opgesteld, is het van belang deze jaarlijks te actualiseren, een vast onderdeel te maken van de interne-beheersingsomgeving en de uitkomsten hiervan zichtbaar te evalueren en te borgen in het planning-encontrolsysteem.
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties. Wij constateren over 2021 een afname in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een fout van circa € 0,7 miljoen en een onzekerheid van € 0,1 miljoen, terwijl over 2020 nog sprake was van een fout van € 1,3 miljoen en een onzekerheid van € 0,2 miljoen. Deze onrechtmatigheden hebben grotendeels betrekking op crediteuren die ook al in 2020 onrechtmatig waren. De nieuwe fout is het gevolg van het feit dat in 2021 de uitgaven uitgaande van een calculatieperiode van 4 jaar de aanbestedingsgrenzen overschrijden. In het voorkomen van onrechtmatigheden blijft het noodzakelijk dat met de Europese aanbestedingsrichtlijnen in de bedrijfsvoering rekening wordt gehouden. Wij hebben het college geadviseerd om op basis van een jaarlijks te ramen inkoopbehoefte en een actueel contractregister vooraf (preventief) vast te stellen dat de voorgenomen inkopen plaatsvinden volgens de juiste aanbestedingsprocedure.
Ondanks deze maatregelen kan uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en regelgeving, en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kiezen. Hierdoor blijft de repressieve controle door de verbijzonderde interne controle functionaris van belang. Daarbij moet in ieder geval expliciet worden nagaan of een opdracht via de juiste procedure ‘in de markt’ is gezet.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 22
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten. Indien nodig hebben wij specialisten ingeschakeld (bijv.
actuarissen, taxateurs, belastingspecialisten en derivaten specialisten) bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Voorziening precario
Materiële vaste activa
In het boekjaar 2017 is een voorziening gevormd voor de in rekening gebrachte en van Enduris B.V. ontvangen precariobelasting op kabels en leidingen 2016 en 2017. De fiscale juistheid van de aanslagen van de gemeente Hulst (en daarmee overeenkomstig de gemaakte afspraken met Enduris B.V. die van alle Zeeuwse gemeenten) was namelijk onderhevig aan een gerechtelijke procedure waarbij in hoger beroep Enduris B.V. voor het belastingjaar 2015 in het gelijk is gesteld. Ook voor de belastingjaren na 2015 lopen er momenteel gerechtelijke procedures. Voorzichtigheidshalve zijn de baten precariobelastingen 2021 (€ 0,6 miljoen) aan de voorziening toegevoegd, waardoor ultimo 2021 de voorziening € 3,8 miljoen bedraagt.
In de managementletter hebben wij geadviseerd een analyse te maken van het vastgoed en onderscheid te maken tussen panden met een maatschappelijke functie en bedrijfseconomische functie. Voor panden met een bedrijfseconomische functie en/of waarvoor geen intentie meer bestaat om deze duurzaam te exploiteren is na te gaan in hoeverre de boekwaarde zich verhoudt tot de directe opbrengstwaarde.
Voorziening leges Overeenkomstig een stellige uitspraak opgenomen in de notitie lokale heffingen is het mogelijk indien lokale heffingen in één jaar gerealiseerd worden en de lasten zich over meerdere jaren uitstrekken deze te matchen. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van een voorziening ex artikel 44 lid 2 BBV. De gemeente Vlissingen heeft dit gedaan voor enkele grote bouwprojecten waarvoor de leges in 2021 zijn ontvangen en de kosten in 2022 worden gemaakt. De voorziening bedraagt ultimo 2021 € 0,5 miljoen.
Wij hebben bij onze controle geconstateerd dat het terrein van de voormalige basisschool te Ritthem, na sloop, wordt verkocht waarbij de directe opbrengstwaarde lager is dan de boekwaarde terwijl geen afboeking heeft plaatsgevonden. Wij hebben het verschil van € 0,25 miljoen meegewogen in onze foutenevaluatie. Bij de controle van de materiele vaste activa hebben wij voorts geconstateerd dat in 2020 kosten voor de tijdelijke huisvesting van de bouw van de school in Souburg Zuid ad € 0,45 miljoen zijn geactiveerd terwijl deze kosten ten laste van het overzicht van baten en lasten hadden moeten komen. Deze omissie is in jaarrekening 2021 hersteld. Wij hebben dit foutenherstel in onze foutenevaluatie meegewogen (zie Bijlage A1 Niet-gecorrigeerde controleverschillen).
Tariefsegalisatievoorziening GRP In 2021 is binnen de gemeente Vlissingen intern geconstateerd dat in 2020 een bedrag van € 600.000 niet is toegevoegd aan de tariefsegalisatie-voorziening GRP. Deze omissie is in jaarrekening 2021 hersteld. Wij hebben dit foutenherstel in onze foutenevaluatie meegewogen (zie Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen).
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22079C1C3F/DD Blz. 23
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Vlissingen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
COVID-19 In het jaarverslag is een afzonderlijke paragraaf COVID-19 opgenomen, waarin ingegaan is op de financiële gevolgen. Wij benoemen hier enkele effecten op die het coronavirus heeft (gehad) op de jaarrekening 2021 van uw gemeente: •
•
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat er een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd, en merken op dat er in 2021 geen sprake is of zou moeten zijn van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen. Subsidieverstrekkingen: uw college is in bepaalde gevallen niet overgegaan tot het terugvorderen van subsidies (in gevallen waarin de prestatie door de effecten van/maatregelen vanwege corona niet (geheel) geleverd is). De gemeenteraad is hierover geïnformeerd. Dit houdt in dat, ondanks het feit dat de gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd, het college de subsidies op basis van dit besluit kan vaststellen en wij deze subsidies daarmee als rechtmatig vastgesteld beschouwen. Tozo: één van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Deze regeling is voor de gemeente Vlissingen uitgevoerd door Orionis Walcheren. In de SiSa-bijlage van de gemeente Vlissingen zijn de gecontroleerde en goedgekeurde cijfers over 2020 opgenomen.
Ondanks een snelle invoering en de wijzigingen hierin, blijkt dat aantoonbaar is voldaan aan de gestelde rechtmatigheidseisen. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden in de SiSabijlage 2021 geconstateerd De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien zeven documenten aan het CBS aan te leveren. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2021. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSabijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage B van dit accountantsverslag. De Regeling specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (VWS H16) is op een juiste wijze (extracomptabel) in de Sisa-bijlage 2021 verantwoord. De bijdrage aan het stadsgewestelijk zwembad ad € 247.000 is evenwel niet als last en de specifieke uitkering is niet als bate in de jaarrekening verantwoord.