RIB Aanvullend bodemonderzoek buiten de kavel Britannia bijlage 2 brief GGD

Uw kenmerk : Uw brief van : Ons Kenmerk : Datum : Onderwerp :

30-08-2023 Advies inzake vervolgonderzoek bodemanalyses PFAS

Geachte heer Bergeijk, beste Diederik In navolging op de bevindingen van de verontreiniging van het terrein aan Boulevard Evertsen 244 heeft u als gemeente nader onderzoek gedaan naar het de aanwezigheid van PFAS in de directe omgeving van het terrein. U heeft de GGD gevraagd om een gezondheidskundige risicobeoordeling hiervan te doen. Advies De bevindingen van de gevonden concentraties PFAS in de omgeving duiden wel op de aanwezigheid van PFAS maar in een dusdanig lage concentratie dat hier geen gezondheidsrisico’s mee gepaard gaan. Het betreft hier trottoir en een parkachtige omgeving dit betekend dat contactmogelijkheden beperkt zijn. Uitgaande van normaal gebruik van de locatie wordt in ieder geval de norm van wonen met tuin niet overschreden. Huidige situatie Eerdere onderzoeken hebben aangetoond dat aan de Boulevard Evertsen 244 te Vlissingen een verontreiniging is geconstateerd met PFAS. In navolging van dit onderzoek heeft u een nader onderzoek laten doen in de omgeving van het terrein om te kijken naar de verspreiding van PFAS. In de omgeving van het terrein is op een 6 tal locaties aan de voorzijde en 10 tal locaties aan de achterzijde een bodem analyse uitgevoerd om te kijken naar de verspreiding van PFAS. Deze bevindingen zijn gerapporteerd in rapport door de Anteagroup1.

Achtergrond informatie PFAS PFAS is de afkorting die staat voor Poly- en perfluoralkylstoffen en hieronder vallen ruim 6.000 stoffen zoals PFOS, PFOA en GenX. Deze groep chemische stoffen is door mensen gemaakt en komt van nature niet voor in het milieu. PFAS’n lijken veel handige eigenschappen te hebben: ze zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend. Ze zitten in verschillende producten, waaronder smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim, anti-aanbaklagen van pannen, kleding, textiel en cosmetica. PFAS hebben echter ook een negatief effect

1

Anteagroup rapport projectnummer: 0486201.100 juli 2023

op milieu en gezondheid. Ze zijn slecht afbreekbaar en stapelen in de natuur en in het lichaam. Daarom worden de PFAS’n tot de zogenaamde Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) gerekend. Achtergrond blootstelling aan PFAS2 Het RIVM heeft samen met onder andere de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA), op 06-07-2023 een onderzoek gepubliceerd naar de normale gemiddelde blootstelling aan PFAS’n in Nederland. Dit hebben ze gedaan door diverse producten uit de supermarkt te testen op de aanwezigheid van PFAS. De conclusie is dat we dagelijks via allerlei producten PFAS binnen krijgen. Dit gebeurt onder andere via de volgende voedingsproductenkoffie, thee, graanproducten, melkproducten, vis, vlees, eieren, fruit en groeten. Vis blijkt het meest bij te dragen aan de blootstelling vanuit het voedsel. Daarnaast krijgen we ook PFAS binnen via het drinkwater. Omdat PFAS zo breed verspreid voorkomt krijgen we gemiddeld in het dagelijks leven via voedsel en drinkwater al meer PFAS binnen dan de gezondheidskundige grenswaarde. Onder deze grenswaarde zijn er geen schadelijke effecten op de gezondheid te verwachten. Als mensen lange tijd meer PFAS binnen krijgen dan deze waarde, kan dat schadelijk zijn voor de gezondheid. Mensen kunnen daardoor gevoeliger worden voor infecties. Maar of iemand daadwerkelijk ziek wordt, hangt af van veel meer andere factoren, zoals onder andere leefstijl.

Het advies vanuit het RIVM is verder om een gevarieerd voedingspatroon te hebben. Humane risicogrenzen In 2021 heeft het RIVM verschillende risicogrenswaarde berekend voor PFOS en PFOA. Deze staan in tabel 1. Hierbij is rekening gehouden met de nieuwe gezondheidskundige grenswaarde van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) 3. Bodemfunctie

PFOS

PFOA

Wonen met moestuin

2,4 µg/kg

2,3 µg/kg

Wonen met tuin

29 µg/kg

30 µg/kg

Ander groen, infrastructuur en industrie

480 µg/kg

930 µg/kg Tabel 1: Humane risicogrenzen

Deze risicogrenzen houden rekening met het feit dat er naast de blootstelling op een locatie ook nog een blootstelling is aan andere bronnen in het dagelijks leven. Er zijn verschillende grenswaarden voor verschillende type omgeving/bodemgebruik. Afhankelijk van het gebruik is het risico op blootstelling voor opname groter. Als op de bodem 2

Nieuw onderzoek bevestigt: mensen in Nederland krijgen te veel PFAS binnen | RIVM

3

Risicogrenzen ten behoeve van de vaststelling van Interventiewaarden voor PFOS, PFOA en GenX; A.M. Wintersen en P. Otte, RIVM, 20 juli 2021

·2·

groente wordt geteeld kan de PFAS opgenomen worden in de groente. Daarom geldt voor een moestuin de strengste norm. Naarmate het gebruik minder intensief is of direct contact niet mogelijk is, mag er vanuit gezondheid gezien een hogere concentratie in de bodem zitten omdat de kans op opname van PFAS kleiner is. Bevindingen Anteagroup onderzoek en conclusies Verspreid over 4 raaien zijn verschillende bodemanalyse monsters genomen en grondwater bepalingen gedaan. In de bijlage zijn de som concentraties PFOS weergegeven. Op alle locaties wordt PFOS waargenomen. Er is geen consistent beeld waar te nemen waar en op welke diepte een eventuele verhoging van PFOS zich bevindt. Op een aantal locaties is de PFOA met een licht verhoogde concentratie waargenomen. De GGD concludeert dat er voor gezondheid op deze locaties geen gezondheidsrisico’s zijn. Dit wordt geconcludeerd op basis van de hoogte van de gemeten concentraties PFOS en PFOA, de locatie waar de verontreiniging zich bevindt en hoe de bodem gebruikt wordt. In het algemeen wordt deze bodem gebruikt als ‘gewone’ leefgrond, niet als tuin of als moestuin. De peilbuizen ten noorden van de locatie geven licht verhoogde concentraties boven de detectiegrens van PFAS’n aan. Deze staan stroomopwaarts van de verontreinigde locatie.

Dit duidt dat de verspreiding waarschijnlijk niet afkomstig is van de bestaande verontreiniging op het terrein Boulevard Evertsen 244. De concentraties zijn daarbij dusdanig laag dat ook daar niet direct een gezondheidsrisico aan te koppelen is. Mocht u naar aanleiding van dit advies nog vragen hebben kunt u contact opnemen met mij Met vriendelijke groet, Ard van Pelt Adviseur milieu en gezondheid

·3·

Bijlage 1 (analyse waarden en hoogste gemeten waarden)

·4·