Rapport rekenkamer Wind in de Zeilen oktober 2024
Tekst van het document
Rekenkamer Vlissingen
Heeft Vlissingen de wind in de zeilen?
Een onderzoek naar de uitwerking en uitvoering van het compensatiepakket Wind in de Zeilen in de gemeente Vlissingen
Datum:
10 oktober 2024
Versie:
Definitief
Colofon Uitgave:
Rekenkamer Vlissingen
Informatie:
Wim Fonteine, fonteine@rekenkamerkvm.nl Marie-Antoinette Smit, smit@rekenkamerkvm.nl https://www.rekenkamerkvm.nl
Wind in de Zeilen
2 van 80
Na een roerige periode waarin de komst van een marinierskazerne naar Vlissingen elf compensatie Zeeuwse economie en samenleving. Voor de uitvoering van het pakket zijn afspraken gemaakt tussen Vlissingen, de provincie Zeeland, het Rijk en het waterschap. De rekenkamer Vlissingen heeft dit pakket en de aanpak ervan onderzocht. Daarbij zijn vier (deel)fiches in detail beoordeeld. We constateren daarbij dat de doelen (wat wil men nu bereiken met een bepaald fiche?) niet scherp genoeg zijn geformuleerd om daar goed op te kunnen sturen. Wanneer kun je nu zeggen dat je klaar bent, of dat het een succes is? Dat wordt onvoldoende duidelijk. Wel is duidelijk dat de uitwerking van plannen stroef verloopt en er aanzienlijke vertragingen zijn ten opzichte van de initiële planningen. De verantwoording (zowel financieel als projectmatig) is onvoldoende inzichtelijk, mede door het ontbreken van concrete doelen en een bijpassende monitoring. De gemeenteraad is met deze informatie niet goed in staat haar kaderstellende en controlerende taak uit te voeren. In de uitvoering constateren we dat er in onvoldoende mate sprake is van een gestructureerd risicobeheer. Een systematische beoordeling van vastgestelde (en aangetroffen. Financieel gezien is het heel lastig vast te stellen of gelden nu gebruikt worden waarvoor ze bedoeld zijn.
Meermalen constateren we dat zowel WIZ-gelden als gelden uit de reguliere Vlissingse begroting worden ingezet. De onderbouwing hiervan laat te wensen over, ook omdat er geen bestedingsprognoses zijn. Het ontbreekt hier aan scherpe kaders en doelstellingen. Een probleem (dat we niet alleen bij dit project constateren) is een gebrek aan capaciteit en continuïteit bij de gemeente, mede door het hoge personeelsverloop. De onderzoeksvraag of de uitwerking en uitvoering van de gemaakte afspraken en plannen uit het compensatiepakket Wind in de Zeilen (WIZ) doelmatig en
Vlissingen heeft met Wind in de Zeilen een kansrijk pakket gekregen. De uitdaging is nu om met gedegen stuurmanskunst het schip goed op koers te houden. Daarin is nog veel ruimte voor verbetering.
Wind in de Zeilen
3 van 80
SAMENVATTING .................................................................................................................................. 3 1
INLEIDING ..................................................................................................................................... 6 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
AANLEIDING ........................................................................................................................................... 6 REIKWIJDTE ONDERZOEK EN ONDERZOEKSVRAGEN ........................................................................... 6 UITVOERING ONDERZOEK ...................................................................................................................... 7 LEESWIJZER ............................................................................................................................................ 7 BEGRIPSBEPALINGEN ............................................................................................................................ 8
2
NORMENKADER ........................................................................................................................ 10
3
DE PRAKTIJK ............................................................................................................................. 12 3.1 COMPENSATIEPAKKET WIND IN DE ZEILEN ..................................................................................... 12 3.1.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 12 3.1.2 Bestuursakkoord Compensatiepakket Marinierskazerne ................................................ 12 3.1.3 Fiches per maatregel .................................................................................................................... 13 3.1.4 Geselecteerde fiches ...................................................................................................................... 15 3.1.5 Governancestructuur .................................................................................................................... 15 3.1.6 Voortgang- en resultaatmonitoring ........................................................................................ 18 3.1.7 Informatie aan/betrokkenheid van raad .............................................................................. 18 3.2 FINANCIËN ...........................................................................................................................................
18 3.2.1 Capaciteitsbudget en organisatie WIZ ................................................................................... 19 3.2.2 Bestemmingsreserve Wind in de Zeilen .................................................................................. 19 3.3 FICHE B1: JUSTITIEEL COMPLEX VLISSINGEN .................................................................................. 22 3.3.1 Doelstelling fiche ............................................................................................................................ 22 3.3.2 Governance ....................................................................................................................................... 22 3.3.3 Realisatie uitwerking en uitvoering ........................................................................................ 23 3.3.4 Risicomanagement ........................................................................................................................ 25 3.3.5 Financiën........................................................................................................................................... 26 3.4 FICHE D: FYSIEKE ONTWIKKELING KENNISWERF VLISSINGEN .......................................................
26 3.4.1 Doelstelling fiche ............................................................................................................................ 26 3.4.2 Governance ....................................................................................................................................... 27 3.4.3 Realisatie uitwerking en uitvoering ........................................................................................ 27 3.4.4 Risicomanagement ........................................................................................................................ 30 3.4.5 Financiën........................................................................................................................................... 30 3.5 FICHE F2: ONTWIKKELING STATIONSOMGEVING VLISSINGEN ........................................................ 31 3.5.1 Doelstelling fiche ............................................................................................................................ 31 3.5.2 Governance ....................................................................................................................................... 32 3.5.3 Realisatie uitwerking en uitvoering ........................................................................................
32 3.5.4 Risicomanagement ........................................................................................................................ 34 3.5.5 Financiën........................................................................................................................................... 35 3.6 FICHE J: AARDGASVRIJE WIJKEN ........................................................................................................ 37 3.6.1 Doelstelling fiche ............................................................................................................................ 37 3.6.2 Governance ....................................................................................................................................... 37 3.6.3 Realisatie uitwerking en uitvoering ........................................................................................ 38 3.6.4 Risicomanagement ........................................................................................................................ 39 3.6.5 Financiën........................................................................................................................................... 40
Wind in de Zeilen
4 van 80
4
BEVINDINGEN ............................................................................................................................ 42 4.1 GOVERNANCE (DEELVRAAG 1) .......................................................................................................... 42 4.1.1 Bevindingen in het kort ................................................................................................................ 42 4.1.2 Toelichting op bevindingen ........................................................................................................ 42 4.1.3 Normenkader ................................................................................................................................... 44 4.2 RISICOMANAGEMENT (DEELVRAAG 2) .............................................................................................. 46 4.2.1 Bevindingen in het kort ................................................................................................................ 46 4.2.2 Toelichting op bevindingen ........................................................................................................ 46 4.2.3 Normenkader ...................................................................................................................................
47 4.3 REALISATIE UITWERKING EN UITVOERING (DEELVRAAG 3) ........................................................... 47 4.3.1 Bevindingen in het kort ................................................................................................................ 47 4.3.2 Toelichting op bevindingen ........................................................................................................ 48 4.3.3 Normenkader ................................................................................................................................... 53 4.4 INFORMATIE AAN RAAD (DEELVRAAG 4) .......................................................................................... 54 4.4.1 Bevindingen in het kort ................................................................................................................ 54 4.4.2 Toelichting op bevindingen ........................................................................................................ 54 4.4.3 Normenkader ................................................................................................................................... 57
5
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ........................................................................................ 58 5.1 5.2 5.3
BEANTWOORDING VAN DE ONDERZOEKSVRAGEN ............................................................................ 58 BEANTWOORDING VAN DE CENTRALE ONDERZOEKSVRAAG ............................................................ 59 AANBEVELINGEN................................................................................................................................. 59
6
WEDERHOOR COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS ............................... 63
7
REACTIE REKENKAMER VLISSINGEN (NAWOORD).......................................................... 69
BIJLAGE I: TOETSINGSKADER ONDERHANDELINGSPROCES ................................................ 70 BIJLAGE II: BUDGETTAIRE CONSEQUENTIES RIJK .................................................................. 71 BIJLAGE III: CAPACITEITSBUDGET WIZ ..................................................................................... 72 BIJLAGE IV: BESTEMMINGSRESERVE WIZ ................................................................................. 73 BIJLAGE V: OVERZICHT TOTALE KOSTEN PER FICHE (31 DEC 2023) ................................ 74 BIJLAGE VI: GEÏNTERVIEWDE PERSONEN ................................................................................. 75 BIJLAGE VII: BRONNENLIJST ......................................................................................................... 76
Wind in de Zeilen
5 van 80
1 1.1
Aanleiding Waarom dit onderzoek? Het compensatiepakket Wind in de Zeilen is een groot en divers pakket aan maatregelen dat recht moet doen aan de direct geleden schade ontstaan door het afblazen van de bouw van de Marinierskazerne. Het compensatiepakket moet perspectief bieden op duurzame sociaal-economische effecten voor Vlissingen en Zeeland. Het afblazen van de Marinierskazerne heeft in Vlissingen en Zeeland een hoop stof doen opwaaien en het belang van een voortvarende en goede uitvoering van het compensatiepakket is daarmee groot. De rekenkamer ziet vanwege het grote belang aanleiding tot een onderzoek tijdens de uitwerking en uitvoering van het compensatiepakket waarmee de raad geholpen wordt in zijn kaderstellende en controlerende rol. Tevens kan het de gemeentelijke organisatie inzichten geven om tijdig bij te sturen waar nodig.
1.2
Reikwijdte onderzoek en onderzoeksvragen In dit onderzoek is de centrale onderzoeksvraag: Is de uitwerking en uitvoering van de gemaakte afspraken en plannen uit het compensatiepakket Wind in de Zeilen (WIZ) in de gemeente Vlissingen doelmatig en doeltreffend 1? Om de onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden zal ook antwoord worden gegeven op de volgende deelvragen: 1.
Is de governance bij de uitwerking en uitvoering van de gemaakte afspraken en plannen uit het compensatiepakket adequaat 2?
2. voldoende inzichtelijk gemaakt en worden deze voldoende beheerst (zijn er voldoende waarborgen getroffen)? 3.
Welke resultaten zijn behaald sinds het vaststellen van het compensatiepakket en is dit in lijn met de gemaakte afspraken en plannen?
4.
Wordt de raad juist en volledig geïnformeerd, zodat zij haar kaderstellende en controlerende rol kan uitvoeren?
1 Doelmatig: zijn de activiteiten gericht op de gewenste doelen, tijdig uitgevoerd inclusief de beheersing van de
beschikbare middelen. Doeltreffend: zijn de gewenste opbrengsten daadwerkelijk gerealiseerd en/of wordt tijdens de uitvoering de voortgang hierop gemeten. 2 Adequaat: is de governance gericht op een doelmatige en doeltreffende realisatie van de beoogde opbrengsten (good
governance/goed bestuur).
Wind in de Zeilen
6 van 80
1.3
Uitvoering onderzoek Het onderzoek betrof de periode vanaf de start van het compensatiepakket in juni 2020 tot en met juni 2024 (financiële cijfers tot en met december 2023). Het onderzoek bestond uit de volgende stappen: 1. Oriëntatie. In deze fase hebben we met de contactpersonen van de gemeente afgestemd welke stukken we willen inzien en gesprekken gevoerd over de onderzoeksvragen. 2. Literatuurstudie. Wij hebben kennisgenomen van voor het onderzoek relevante stukken. 3. Gesprekken en interviews. Met enkele personen, die nauw zijn betrokken bij dit onderwerp, hebben wij interviews gehouden. Van deze interviews is een verslag gemaakt, dat ter accordering aan de geïnterviewden is voorgelegd. Het overzicht van de geïnterviewden is opgenomen in de bijlagen. 4. Schrijven van het concept onderzoeksrapport dat voor wederhoor is voorgelegd aan het college. Op de ontvangen reactie op het conceptrapport hebben wij een nawoord geschreven. 5. Het definitieve rapport is aangeboden aan de gemeenteraad.
1.4
Leeswijzer Dit eerste hoofdstuk is een inleidend hoofdstuk. In de inleiding wordt het kader geschetst waarbinnen het onderzoek plaats vindt. Concreet gaat het dan over de aanleiding (paragraaf 1), waar het onderzoek wel en niet op ingaat met daarbij de onderzoeksvragen (paragraaf 2), de methode (paragraaf 3) en begripsbepalingen (paragraaf 5). In hoofdstuk twee wordt het normenkader beschreven waarbij aan elke deelvraag normen zijn gekoppeld, zodat we kunnen toetsen op welke wijze aan de norm is voldaan. In hoofdstuk drie volgt een uiteenzetting van wat we hebben aangetroffen in de praktijk. In paragraaf 3.1 wordt eerst in algemene zin ingegaan op het compensatiepakket Wind in de zeilen, in paragraaf 3.2 worden de financiën nader beschreven en in de daaropvolgende paragrafen worden de voor onderzoek geselecteerde fiches besproken: paragraaf 3.3 fiche B1: Justitieel Complex Vlissingen ; paragraaf 3.4 fiche D: Fysieke ontwikkeling Kenniswerf Vlissingen; paragraaf 3.5 fiche F2: Ontwikkeling stationsomgeving Vlissingen; paragraaf 3.6 fiche J: Aardgasvrije wijken. In hoofdstuk vier treft u de bevindingen aan van de confrontatie van het kader met de praktijk. Elke deelvraag wordt daarbij in een aparte paragraaf behandeld. In het vijfde hoofdstuk trekken we conclusies en geven we aanbevelingen.
Dat doen we door in paragraaf 5.1 de onderliggende deelvragen en in paragraaf 5.2 de centrale onderzoeksvraag te beantwoorden. Tenslotte voorzien we in paragraaf 5.3 de conclusies waar nodig van aanbevelingen. In hoofdstuk zes is het wederhoor van het college van Burgemeester en Wethouders opgenomen met tot slot in hoofdstuk zeven het nawoord van de rekenkamer.
Wind in de Zeilen
7 van 80
1.5
Begripsbepalingen a)
Actiehouder/trekker
Partijen gebruiken deze termen door elkaar maar geven hier dezelfde betekenis aan. Dit is het bestuursonderdeel dat uitvoeringsverantwoordelijk is en de uitvoeringsregie heeft (financiën, proces, planning en inhoud) voor een bepaald fiche of ficheonderdeel. b) Bestuurlijke stuurgroep Stuurgroep waarin Provincie, Waterschap en Gemeente (als contractpartners voor de marinierskazerne) samen met het Rijk de voortgang en de volledigheid van uitvoering van het compensatiepakket bewaakt. c) Bestuursakkoord Het akkoord dat in de vorm van een vaststellingsovereenkomst op basis van het adviesrapport 'Wind in de zeilen ~ een nieuwe start' is gesloten op 26 juni 2020 tussen het Rijk, de Provincie Zeeland, de Gemeente Vlissingen en het Waterschap Scheldestromen over het compensatiepakket waarmee de Staat compensatie biedt in verband met het besluit om geen Marinierskazerne in Vlissingen te vestigen. d) Compensatiepakket Een pakket aan maatregelen om Vlissingen en Zeeland ruimhartig te compenseren voor het intrekken van het Kabinetsbesluit om de Marinierskazerne te verplaatsen van Doorn naar Vlissingen. e)
Good Governance3
Onder good governance wordt verstaan: Het waarborgen van de onderlinge samenhang van de wijze van sturen, beheersen en toezicht houden van een organisatie, gericht op een efficiënte en effectieve realisatie van beleidsdoelstellingen, alsmede het daarover op een open wijze communiceren en verantwoording afleggen ten behoeve van de belanghebbenden. 4 Deze definitie is zowel van toepassing op goed bestuur binnen het compensatiepakket door de Stuurgroep (bestuurlijke taak), als ook op goed bestuur door het college (bestuurlijke en uitvoerende taken). De raad heeft hierbij kaderstellende en controlerende taken.
3 Onderstaande tekst over goed bestuur overgenomen uit onderzoeksrapport Grip op Westpoort Warmte, Rekenkamer
Metropool Amsterdam, pagina 67-68 4 Ministerie van Financiën, Handleiding Goverment Governance
een instrument ter toetsing van governance bij de
overheid, januari 2000, pagina 5
Wind in de Zeilen
8 van 80
1) Sturen: richting geven aan het realiseren van beleidsdoelen, onder meer door het inrichten van de organisatie en het vormgeven van processen. 2) Beheersen: een stelsel van maatregelen en procedures, die de gemeente de zekerheid geven dat de deelneming blijvend de juiste richting opgaat. 3) Toezicht houden: heeft tot doel de continuïteit van de deelneming te en financiën. 4) Verantwoorden: over alle taken en bevoegdheden dient informatie te worden verschaft. f)
Adviesrapport 'Wind in de zeilen ~ Een nieuwe start'
Het rapport van speciaal adviseur B.E.M. Wientjes betreffende het advies compensatiepakket Vlissingen en Zeeland van 26 juni 2020. g)
Uitvoeringsregisseur
Regisseur van het compensatiepakket, die toezicht houdt op de uitvoering, coördineert, bijstuurt waar nodig en zorg draagt voor voortgangsrapportages. h) WIZ De gehanteerde afkorting voor Wind in de Zeilen.
Wind in de Zeilen
9 van 80
2 Om de onderzoeksvragen te kunnen toetsen, passen we een normenkader toe. Het normenkader is leidend bij de uitvoering van het onderzoek en dus het richtsnoer bij de beantwoording van de onderzoeksvragen. In onderstaand overzicht worden de normen bij de relevante onderzoeksvraag genoemd: Vraag 1
Is de governance bij de uitwerking en uitvoering van de gemaakte afspraken en plannen uit het compensatiepakket adequaat 5?
Norm 1a
De verantwoordelijkheden en rollen van de verschillende partijen zijn helder. Het samenspel tussen de betrokken partijen is productief en slagvaardig. Partijen versterken elkaar in plaats van elkaar te hinderen.
Norm 1b
De opgave is duidelijk en concreet om het proces en de organisatie daartoe in te richten (sturen).
Norm 1c
Er is een stelsel van maatregelen en procedures die zekerheid geven dat de uitvoering van het compensatiepakket blijvend de juiste richting opgaat (beheersen).
Norm 1d en financiën met als doel continuïteit van de uitvoering en tijdige doelrealisatie van het compensatiepakket te waarborgen (toezicht houden). Norm 1e
Het communiceren en verantwoording afleggen aan belanghebbenden over de wijze van sturen, beheersen en toezicht houden wordt op een open en gestructureerde wijze gedaan (verantwoorden).
Adequaat: is de governance gericht op een doelmatige en doeltreffende realisatie van de beoogde opbrengsten (good governance/goed bestuur). 5
Wind in de Zeilen
10 van 80
Vraag 2 compensatiepakket voldoende inzichtelijk gemaakt en worden deze voldoende beheerst (zijn er voldoende waarborgen getroffen)? Norm 2a gestructureerde, objectieve, onderbouwde en systematische wijze plaats. Norm 2b Norm 2c
De gemeente actualiseert periodiek de geïnventariseerde,
Norm 2d
De gemeente actualiseert en evalueert periodiek en tijdig de getroffen beheersmaatregelen op effectiviteit.
Vraag 3
Welke resultaten zijn behaald sinds het vaststellen van het compensatiepakket en is dit in lijn met de gemaakte afspraken en plannen?
Norm 3a
De te behalen resultaten zijn helder geformuleerd, inclusief een tijdsplanning.
Norm 3b
De wijze van monitoring en evaluatie is vastgelegd.
Norm 3c
De resultaten zijn in lijn met gemaakte afspraken en plannen en zijn te herleiden uit een bijgewerkte gemeentelijke administratie die voldoende inzichtelijk is.
Vraag 4
Wordt de raad juist en volledig geïnformeerd, zodat zij haar kaderstellende en controlerende rol kan uitvoeren?
Norm 4a
De gemeenteraad ontvangt stukken waarin inzicht wordt gegeven over de uitwerking en uitvoering van de gemaakte afspraken en plannen uit het compensatiepakket en dit inzicht voldoet aan de informatiebehoefte van de gemeenteraad.
Norm 4b
De raad heeft inzicht in de kosten voor uitwerking en uitvoering van de plannen uit het compensatiepakket en dit inzicht voldoet aan de informatiebehoefte van de gemeenteraad.
Norm 4c
De aan de raad gemelde informatie is te herleiden uit een bijgewerkte gemeentelijke administratie die voldoende inzichtelijk is.
Wind in de Zeilen
11 van 80
3 Wat hebben we aangetroffen in de praktijk?
3.1
Compensatiepakket Wind in de Zeilen
3.1.1 Inleiding Nadat in februari 2020 door het kabinet werd besloten om de Marinierskazerne niet in Vlissingen te bouwen, is tegelijkertijd het voorgenomen besluit uitgesproken om gezamenlijk te werken aan een voor zowel Zeeland als het kabinet aanvaardbaar compensatiepakket. In maart 2020 is door het college een toetsingskader vastgesteld op basis waarvan de Vlissingse vertegenwoordigers het onderhandelingsproces over een voor de gemeente Vlissingen aanvaardbaar compensatiepakket konden voeren. Het toetsingskader staat vermeld in Bijlage I. Op 26 juni 2020 is het adviesrapport Wind in de zeilen - Een nieuwe start uitgebracht met daarin de resultaten van de gevoerde onderhandelingen. Ook is het bijbehorende Bestuursakkoord Compensatiepakket Marinierskazerne vastgesteld. Het compensatiepakket moet recht doen aan de direct geleden schade en perspectief bieden op duurzame sociaal-economische effecten voor Vlissingen en Zeeland. Het Voor de uitvoering van het volledige pakket zijn nauwe interbestuurlijke samenwerking en een goede governance belangrijk. Daarvoor is een governancestructuur opgezet. Deze structuur is in principe opgezet tot 2025, maar het is wel mogelijk om door te gaan. De stand van zaken met betrekking tot uitwerking en uitvoering van het compensatiepakket wordt door de uitvoeringsregisseur vastgelegd in halfjaarlijkse voortgangsrapportages.
3.1.2 Bestuursakkoord Compensatiepakket Marinierskazerne Het Bestuursakkoord is een akkoord tussen de vier betrokken overheden, namelijk de Rijksoverheid, de provincie Zeeland, de gemeente Vlissingen en het waterschap Scheldestromen. De gemeenteraad van Vlissingen heeft op 8 juli 2020 het Bestuursakkoord goedgekeurd6. De stuurgroep heeft zich gecommitteerd aan het Bestuursakkoord en is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van het compensatiepakket volgens de gemaakte plannen en afspraken in Bijlage 1 van het van de heer Wientjes. In het Bestuursakkoord is overeengekomen dat partijen de compensatiemaatregelen zullen nemen zoals beschreven in de fiches van het Advies. Tevens is
6 Raadsvoorstel 1218045, Bestuursakkoord "Compensatiepakket Marinierskazerne, 8 juli 2020
Wind in de Zeilen
12 van 80
overeengekomen dat de compensatiemaatregelen worden uitgevoerd conform de termijnen genoemd in de fiches van het Advies.
3.1.3 Fiches per maatregel De compensatiemaatregelen van het pakket zijn uitgewerkt in elf zogenaamde fiches (A t/m K) zeilen . Fiche L beschrijft de governance uitvoering. De stand van zaken van de fiches zoals beschreven in de laatste voortgangsrapportage van 30 juni 2024 is als volgt: Fiches per maatregel 7
Status (planning / afgerond)8
Fiche A Vergoeden gemaakte kosten
Vergoeding gemaakte kosten is afgerond
Fiche B Law Delta
Medio 2030 ingebruikname Justitieel Complex Vlissingen (B1)
Overdracht gronden voor realisatie JCV afgerond ( 1,00)
De bouwfase van het Strategisch Kenniscentrum Georganiseerde en Ondermijnende Criminaliteit is in 2023 afgerond (B2). Komende jaren zal het SKC zich als organisatie verder ontwikkelen Fiche C: Delta Kenniscentrum
Formele oprichting per 21 juni 2024. Voor periode tot 2030 verdere opstart, groei en opschaling. Voor de jaren 2023-2032 zijn er middelen vanuit het Rijk en Provincie Zeeland beschikbaar.
Fiche D: Fysieke ontwikkeling Kenniswerf Vlissingen
Juni 2024 vaststelling ontwikkelvisie Kenniswerf inclusief grondexploitatie Voor aankoop gronden volgt nieuwe planning n.a.v. ontwikkelvisie
Fiche E: Vergroten vermogen Investeringsfonds Zeeland
Fiche F: Bereikbaarheid
beschikking gesteld aan het Investeringsfonds Zeeland (waarvan de laatste bijdrage dit jaar is overgemaakt) Intercity Vlissingen-Randstad (F1): 20232025 versnelling van de intercity door aansluiting van de Zeeuwse lijn op de hogesnelheidslijn (60 minuten
7 Rapport 'Wind in de zeilen ~ Een nieuwe start', Bijlage 1 8 8 e Voortgangsrapportage Wind in de Zeilen, 30 juni 2024
Wind in de Zeilen
13 van 80
Fiches per maatregel 7
Status (planning / afgerond)8 reistijdwinst). Uiterlijk 2030: het Rijk, de regio en vervoerder onderzoeken of frequentieverhoging van de intercity mogelijk is. Ontwikkeling stationsomgeving Vlissingen (F2): de planning loopt op onderdelen uit, maar oplevering fiche in december 2025 blijft haalbaar Living Lab Slimme Mobiliteit (F3): De oplevering van het fiche is nu voorzien in 2027 (i.p.v. in 2025) Rail Gent-Terneuzen (F4): 2028 start van realisatiefase (afronding in eind 2032/begin 2033)
Fiche G: Industrie en haven
Afgerond (rapporten diverse onderzoeken opgeleverd)
Fiche H: Zorg
Meer huisartsen en physician assistants opleiden in Zeeland (H1): 2024 afronding Toekomstbestendige zorginfrastructuur (H2): afgerond eind 2023 Gezondheidscentra Vlissingen (H3): ontwikkeling en borging 3 Kerngezondcentra in Vlissingen en realisatie ondersteunende infrastructuur vergen nog meerdere jaren ondersteuning (verwachting is t/m 2027).
Fiche I: Arbeidsmarkt: impuls werkzoekenden
Fiche is aangescherpt en verlengd t/m 2026. Initieel was de doelstelling in 3 jaar (vanaf 2021) 230 bijstandsgerechtigden te begeleiden naar werk. Eind 2023 waren 17 bijstandsgerechtigde begeleid naar werk. Verbreding van doelgroep (statushouders).
Fiche J: Aardgasvrije wijken
Afgerond 15 december 2022 (toekenning subsidieaanvraag)
Fiche K: Ontvlechten Evides en PZEM
Afgerond 15 april 2021 (goedkeuring van financieringsconstructie)
Fiche L: Governance uitvoering compensatiepakket Zeeland
Tot en met 2025 (stuurgroep, uitvoeringsregisseur en ondersteuningsteam). T.z.t. een voorstel voor de governance vanaf 2025.
Wind in de Zeilen
14 van 80
3.1.4 Geselecteerde fiches Voor ons onderzoek zijn vier fiches geselecteerd op basis van de volgende criteria: risico inschatting (uitvoerbaarheid, afhankelijkheid andere fiches/partijen, financieel), belang voor Vlissingen (versterking van de sociaal-economische structuur) en uitvoeringsverantwoordelijkheid en -regie van de gemeente Vlissingen. De geselecteerde fiches zijn: Fiche B1: Law Delta - onderdeel Justitieel Complex Vlissingen Fiche D: Fysieke ontwikkeling Kenniswerf Vlissingen Fiche F2: Bereikbaarheid - onderdeel Ontwikkeling Stationsomgeving Vlissingen Fiche J: Aardgasvrije wijken Voor fiches D, F2 en J is de gemeente Vlissingen actiehouder. Voor fiche B1 is de gemeente Vlissingen gedeeltelijk actiehouder voor o.a. het verlenen van vergunningen, de locatie gebonden voorzieningen en de benodigde infrastructuur. De uitvoering van begroting. Voor de Vlissingse fiches zijn plannen van aanpak opgesteld, waarin voor het betreffende fiche de maatregelen beschreven in bijlage 1 van het Advies zijn uitgewerkt. De stuurgroep heeft elk plan van aanpak goedgekeurd. De plannen van aanpak van de Vlissingse fiches zijn niet gedeeld met de gemeenteraad van Vlissingen. Als reden wordt aangegeven dat plannen van aanpak uitvoeringsdocumenten zijn. Fiche
Omschrijving
Actiehouder
Paragraaf 9
B Law Delta
Justitieel Complex Vlissingen (B1)
Rijk, provincie Zeeland en gemeente Vlissingen
Aantrekkelijke stad 4.2.6
D Ontwikkeling Kenniswerf
Kenniswerf
Gemeente Vlissingen
Aantrekkelijke stad 4.2.2
F Bereikbaarheid
Stationsgebied Vlissingen (F2)
Gemeente Vlissingen
Aantrekkelijke stad 4.2.2
J Aardgasvrije wijken
Proeftuin aardgasvrije wijk
Gemeente Vlissingen
Leefbaarheid 3.2.11
3.1.5 Governancestructuur Voor de uitvoering van de compensatiemaatregelen zijn uitvoeringsafspraken gemaakt en is er een governancestructuur ingesteld conform fiche L uit Bijlage 1 van het adviesrapport van 26 juni 2020.
9 Programmabegroting 2023-2026
Wind in de Zeilen
15 van 80
De governancestructuur is als volgt opgezet: Bestuurlijke stuurgroep bestaande uit Minister van BZK, de Commissaris van de Koning van Zeeland en de burgemeester van Vlissingen; Uitvoeringsregisseur (de heer Riedstra); Ondersteuningsteam / programmateam. De kosten voor de uitvoeringsregisseur en de ondersteuning daarvan zijn voor rekening van het Rijk, ook conform fiche L. De governance moet leiden tot: Uitvoering van het compensatiepakket volgens de gemaakte plannen en afspraken; Herstellen van vertrouwen (in de regio in grote mate geschaad door het afblazen van de marinierskazerne door het kabinet); Duurzaam versterken van de relatie regio en Rijk. Daarnaast is belangrijk dat ook duidelijk wordt wat er te leren valt voor de toekomst van Wind in de Zeilen, bijvoorbeeld met betrekking tot de samenwerking tussen regio en Rijk.
In bovenstaand schema is de staatssecretaris BZK vervangen door de minister van BZK
Stuurgroep De stuurgroep bestaat uit de minister van BZK, commissaris van de Koning Zeeland en de burgemeester van Vlissingen. Het voorzitterschap in het bestuur rouleert tussen de commissaris van de Koning van Zeeland en de minister van BZK. Wethouders, gedeputeerden en anderen die een rol hebben bij de uitvoering van de maatregelen uit het compensatiepakket kunnen op verzoek van de voorzitter aansluiten bij dit bestuurlijk overleg.
Wind in de Zeilen
16 van 80
Het Bestuursakkoord Compensatiepakket Marinierskazerne is ondertekend door vier partijen (Rijk, provincie, gemeente en het waterschap), maar het waterschap heeft er zelf voor gekozen om geen deel te nemen aan de stuurgroep. De stuurgroep bewaakt de voortgang en de volledigheid van de uitvoering van het compensatiepakket en heeft bevoegdheid om besluiten te nemen met betrekking tot het compensatiepakket. In dit kader dient de stuurgroep tevens als escalatielijn voor de uitvoeringsregisseur. De stuurgroep signaleert eventuele knelpunten en maakt afspraken om deze knelpunten op te lossen. Het afronden van een fiche is een stuurgroepbesluit. De uitwerking en uitvoering van de fiches dient conform het Advies van de heer Wientjes, dat is overgenomen in het Bestuursakkoord WIZ, te worden uitgevoerd. De genoemde termijnen zijn verbintenisscheppend. Provincie, gemeente en het waterschap zijn bevoegd om het Rijk in gebreke te stellen wanneer de overeengekomen prestaties niet volgens die termijnen worden geleverd. Het Rijk heeft dezelfde rechten voor wat betreft de prestaties die de provincie, de gemeente en het waterschap op zich hebben genomen 10. De mate van verwijtbaarheid speelt een rol bij eventuele ingebrekestelling. De stuurgroep wordt ondersteund door een uitvoeringsregisseur.
Uitvoeringsregisseur De uitvoeringsregisseur houdt toezicht op de uitvoering, coördineert en stuurt bij waar nodig. Zoals bij het stikstofprobleem, versterking dijken, staatssteun en BTW. Vertragingen die ontstaan zijn onderwerp van aandacht. De uitvoeringsregisseur draagt ook zorg voor een halfjaarlijkse voortgangs rapportage. Ondersteuningsteam / programmateam Het ondersteuningsteam is verantwoordelijk voor de kennis van de inhoudelijke lijnen van het compensatiepakket en de programma-aansturing. Departementen, decentrale overheden en andere partijen De feitelijke uitvoering is niet de taak van het team van de uitvoeringsregisseur, dat is aan departementen, decentrale overheden en eventuele andere partijen. De uitvoeringsregisseur voert wel voortgangsgesprekken met verantwoordelijken vanuit Rijk/regio. Onderliggend hebben de ambtelijke coördinatoren ook voortgangsgesprekken over de afzonderlijke fiches. Naast deze structurele overleggen is er periodiek afstemmingsoverleg met de projectleiders van de fiches. Verder is er strategisch overleg binnen de gemeente Vlissingen tussen de intern coördinatoren en de coördinerend directeur (directeur Ruimte en Samenleving gemeente Vlissingen). Tenslotte is er 1x per jaar een totale WIZ-dag voor alle betrokkenen om elkaar te ontmoeten.
10 Bestuursakkoord Compensatiepakket Marinierskazerne, 26 juni 2020, paragraaf 3.6 en 3.7
Wind in de Zeilen
17 van 80
3.1.6 Voortgang- en resultaatmonitoring De halfjaarlijkse voortgangsrapportages worden vastgesteld door de stuurgroep en ter kennisname verstuurd aan de Tweede Kamer, de Provinciale Staten en de gemeenteraad. Vanaf 15 november 2020 is er halfjaarlijks een voorgangsrapportage uitgebracht, de laatste rapportage was op 30 juni 2024 (8e voortgangsrapportage). Monitoring van resultaten is nog niet gerapporteerd in de voortgangsrapportages, omdat de uitvoeringsfase in veel fiches nog moet starten. Ook is nog niet helemaal duidelijk welke methode van monitoring geschikt is. Het idee is om gebruik te maken van (al aanwezige) metingen die ook zijn gebruikt om het compensatiepakket vast te stellen. Een voorbeeld hiervoor is het rapport HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving 11. Dit rapport geeft een beeld van de brede welvaart in de gemeente Vlissingen. Tijdens ons onderzoek is aangegeven dat de uitvoeringsregisseur aandacht wil gaan besteden aan resultaatmonitoring in de 8 e voortgangsrapportage.
3.1.7 Informatie aan/betrokkenheid van raad De raad wordt via de voortgangsrapportages van de uitvoeringsregisseur (inclusief begeleidende raadsinformatiebrief), de P&C-cyclus, raadsinformatiebrieven en nieuwsbrieven geïnformeerd over de voortgang van de fiches. Ook zijn er informele bijeenkomsten, waarbij de raad op de hoogte wordt gebracht over de ontwikkelingen in de fiches. Bijvoorbeeld bijeenkomsten met betrekking tot de Ontwikkelvisie Kenniswerf en de uitvoering van het Project Aardgasvrije wijk. Met deze bijeenkomsten wordt de raad al op een eerder moment in de besluitvorming betrokken, wat de kaderstellende rol van de raad kan vergroten. De raad heeft artikel-34 vragen gesteld met betrekking tot het compensatiepakket en over de uitvoering van verschillende fiches.
3.2
Financiën De met het Rijk overeengekomen bijdragen van in totaal staan opgenomen in bijlage II, Budgettaire consequenties Rijk 12. Dit zijn de verwachte exploitatielasten waar het Rijk voor heeft getekend. De opgenomen bedragen zijn incl. BTW. De bedragen zijn ook absoluut, er is geen indexering afgesproken. aan de Zeeuwse partijen van gemaakte kosten voor de Marinierskazerne en gederfde inkomsten naar aanleiding van het niet doorgaan van de Marinierskazerne. De gemeente Vlissingen Vlissingen stuurt voor de fiches waar ze actiehouder van zijn op financiën, proces, planning en inhoud. Het onderliggende risico op tekorten ligt bij de actiehouders van het onderwerp waar het geld naar toe is gegaan. Het budget is hierbij taakstellend. Indien in het verdere verloop van de fiches tekorten ontstaan, dan zijn de betreffende
11 https://publicaties.kczs.nl/leven-zeeland-2021 12 4 e Voortgangsrapportage Wind in de Zeilen, 2 juni 2022, tabel pagina 71
Wind in de Zeilen
18 van 80
actiehouders verantwoordelijk voor het aandragen van oplossingen (maatwerk per fiche). Verantwoording voor de Vlissingse fiches vindt plaats via de P&C-cyclus. Prognoses voor komende jaren zijn voor de Vlissingse fiches niet meer gemaakt. In eerste jaren is dit wel gedaan, maar de organisatie geeft aan dat door alle huidige onvoorziene ontwikkelingen (stikstof, gestegen bouwkosten, personeelstekort, oorlog Oekraïne) prognoses niet erg zinvol meer worden gevonden. Het gebruik van juiste grootboekrekeningen valt onder de verantwoordelijkheid van de financieel adviseur WIZ. Elke maand is er overleg tussen projectleiders van de fiches en het contact financiën. Hiervan worden geen verslagen gemaakt.
3.2.1 Capaciteitsbudget en organisatie WIZ Veel van de maatregelen uit het compensatiepakket worden uitgevoerd in Vlissingen. Om deze maatregelen tot uitvoering te brengen is capaciteit nodig, ook van de gemeente. De capaciteitsbehoefte is veelal langjarig en is verdeeld over de breedte Deze behoefte is financieel vertaald voor de jaren 2021 t/m 2024. In de programmabegroting 2021-2024 is een raming voor directe loonkosten en overhead opgenomen ten behoeve van de extra capaciteitslasten voor de uitvoering van Wind in de Zeilen13. Als dekking voor de capaciteitsbehoefte in 2021 is een bedrag van 733.000 aangewend uit de bestemmingsreserve WIZ. Op basis van een actualisatie is de raming voor de periode 2021 t/m 2025 bijgesteld , zie bijlage III Capaciteitsbudget WIZ. De bijstelling (verlaging) is verwerkt in de eerste bestuursrapportage 2021 en in de Kadernota 2022. De bijstelling heeft vooral te maken met keuzes om de extra capaciteitslasten ook te dekken uit andere middelen dan de programmabegroting van Vlissingen, zoals de grondexploitatie Kenniswerf, de anterieure overeenkomst Law Delta en de projectmiddelen uit de fiches.
3.2.2 Bestemmingsreserve Wind in de Zeilen Bestemmingsreserves zijn een deel van het eigen vermogen, waaraan een bepaalde bestemming is gegeven. Deze zijn niet vrij besteedbaar, en dienen te worden ingezet voor het realiseren van doelstellingen. Periodiek wordt onderzocht of de omvang van de bestemmingsreserves nog juist is. Eventueel overbodige bestemmingsreserves vallen vrij ten gunste van de algemene reserve en worden op die manier vrij besteedbaar. Bij de vaststelling van de programmabegroting 2021 is conform het raadsvoorstel14 besloten tot vorming van de bestemmingsreserve WIZ. Op basis van fiche 1A voor gemaakte kosten en gederfde inkomsten. Met dit bedrag is de bestemmingsreserve opgestart.
13 Begroting 2021- 2024, pagina 22 14 Raadsvoorstel 1247548, Programmabegroting 2021, 11 november 2020
Wind in de Zeilen
19 van 80
In het raadsvoorstel is de verantwoording voor de te vormen bestemmingsreserve WIZ opgenomen conform artikel 11 van de financiële verordening 2019 15. Minimale eisen financiële verordening
Uitwerking / motivatie
Het specifieke doel van de reserve
Versterking van de fysieke , sociaal economische of culturele infrastructuur van de gemeente Vlissingen.
De voeding van de reserve
De bestemmingsreserve wordt gevoed met het saldo van de verkregen middelen fiche 1A van het compensatiepakket Wind in de Zeilen.
De maximale hoogte van de reserve
De reserve heeft geen maximale hoogte. Hij wordt gevoed uit het compensatiepakket Wind in de Zeilen.
De maximale looptijd
De looptijd van de bestemmingsreserve is gekoppeld aan de uitvoering van de maatregelen uit het compensatiepakket Wind in de Zeilen.
In het raadsvoorstel wordt aangegeven dat onttrekkingen uit de bestemmingsreserve middels een raadsvoorstel worden voorgelegd aan de raad. In het onderstaande overzicht zijn de toevoegingen aan en de onttrekking uit de bestemmingsreserve opgenomen alsmede de omschrijving. Het totaaloverzicht bestemmingsreserve Wind in de Zeilen vanaf 2020, zoals gerapporteerd in begroting en jaarstukken 2020 t/m 2023, staat weergegeven in Bijlage IV. In de periode 2020 t/m 2023 zijn de volgende toevoegingen en onttrekkingen gerealiseerd: Omschrijving
Toevoeging
Onttrekking
m.b.t. Marinierskazerne
compensatietraject
2020 inkomsten
2021
benodigde capaciteit Wind in de Zeilen
2022
conform besluit
15 Financiële verordening Vlissingen 2019 inclusief amendement, 7 maart 2019
Wind in de Zeilen
20 van 80
Omschrijving
Toevoeging
Onttrekking
(1e Bestuursrapportage 2022). Het dividend Evides (fiche K) was begroot op 426.00016. 2023
Volgens coalitieakkoord: conform besluit (1 e Bestuursrapportage 2022). Het dividend Evides (fiche K) was begroot op
onderhoud speelveldjes integriteit/systemen
Arsenaalgebied En uitbreiding / verbouwing Maritiem Muzeeum Zeeland17
Voor de periode 2024-2027 staan de volgende toevoegingen en onttrekkingen begroot18: Omschrijving
Toevoeging
Onttrekking
2024
14 mln. dividend ZEH (Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij) na afronden Fiche K, ontvlechten Evides en PZEM
. impuls ruimtelijke kwaliteit Kenniswerf, onder meer voor de campus
Extra toevoeging mln. volgens 1 e Bestuursrapportage 2024 19 2025
6,1 mln dividend ZEH
. impuls ruimtelijke kwaliteit Kenniswerf, onder meer voor de campus
16 1 e Bestuursrapportage 2022, 14 juli 2022, pagina 8 17 2 e Bestuursrapportage 2023,14 december 2023, pagina 47 18 Programmabegroting 2024-2027, 16 november 2023, pagina 11, 50 en 146 19 1 e Bestuursrapportage 2024, 3 juli 2024, pagina 12, 19 en 59
Wind in de Zeilen
21 van 80
Omschrijving
Toevoeging
Onttrekking
2026-2027
6,1 mln dividend ZEH
wegens lagere dotatie Evides. Met betrekking tot de aanleg van het kunstgrasveld uit de reserve Wind In de Zeilen. Het bedrag is in 2024 uit de Reserve Wind in de Zeilen overgebracht naar de reserve Kapitaallasten. Hiermee geven we uitvoering aan het amendement 'Krediet kunstgrasveld complex Irislaan'. Deze onttrekking wordt niet als zodanig gerapporteerd. Bij de vaststelling van de Ontwikkelvisie Kenniswerf is door de raad in juni 2024 laste te brengen van de bestemmingsreserve WIZ.
3.3
Fiche B1: Justitieel Complex Vlissingen
3.3.1 Doelstelling fiche Het beoogde resultaat van deelfiche B1 van het fiche B Law Delta is de realisatie van een Justitieel Complex Vlissingen (JCV) waarin een hoog beveiligde zittingslocatie aanwezig is, een penitentiaire inrichting voor zwaardere doelgroepen met daarbij een extra beveiligde inrichting, een steunpunt van de Dienst Vervoer & Ondersteuning en een beveiligde faciliteit waar rechters, officieren van justitie en advocaten tijdens zittingsdagen kunnen overnachten en werken 20. Het onderdeel B2 Strategisch kenniscentrum Georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit maakt geen deel uit van ons onderzoek, omdat Vlissingen daar geen actiehouder is (dat is het Ministerie van Justitie en Veiligheid).
3.3.2 Governance De samenwerking tussen het Rijk, de Provincie en de gemeente is vastgelegd in de Anterieure- en Samenwerkingsovereenkomst JCV (januari 2023). Namens de deelnemende partijen wordt in een vertegenwoordigende stuurgroep JCV op bestuurlijk niveau, de voortgang realisatie van het JCV en het Stadslandgoed bewaakt. In deze stuurgroep zitten naast de projectdirecteur van het Rijk, ook de verantwoordelijk wethouder de heer Sips en gedeputeerde de heer van der Velde. De verantwoording en dagelijkse sturing gebeurt vanuit de projectgroep JCV. Hierin zijn drie werkgroepen onderkend: planologie, civiel en communicatie. De projectgroep verantwoordt ook aan het college middels een collegeproject driehoek (driehoeks-overleg tussen bestuurlijk opdrachtgever, ambtelijk opdrachtgever en projectleider).
20 1 e Voortgangsrapportage Wind in de Zeilen, 15 november 2020, pagina 11
Wind in de Zeilen
22 van 80
3.3.3 Realisatie uitwerking en uitvoering Het initiatief voor fiche B1 Law Delta ligt bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid en de uitvoering bij het Rijksvastgoedbedrijf. De rol van Vlissingen is beperkt tot faciliterend bij de planvorming om te komen tot een bestemmingsplan en vervolgens het aanleggen van de infrastructuur voor de bereikbaarheid van het complex. Het betreft de inpassing van een justitieel complex te midden van land (stadslandgoed).
stadslandgoed mogelijk gemaakt waarin o.a. het JCV (inclusief toegangswegen) en de uitbreiding en afronding van bedrijventerrein Poortersweg zijn opgenomen. Tegen het besluit van de gemeenteraad is geen beroep ingediend bij de Raad van State. Dat betekent dat het bestemmingsplan onherroepelijk is. Wat betreft de uitvoeringsvoorbereiding voor de aanleg van de toegangswegen voor het JCV lopen de uitvoeringsvoorbereidingen nog op schema (stand van zaken december 2023). Echter door de beoogde dijkversterking bij de Oostelijke bermweg is het de vraag of deze toegangsweg op de huidige locatie kan worden gerealiseerd21. In de Anterieure- en Samenwerkingsovereenkomst JCV is opgenomen dat de gerealiseerde en nog te realiseren gemeentelijke apparaatskosten ten laste komen van het Rijk. Dit betreft de daadwerkelijke uren die medewerkers van de gemeente Vlissingen besteden aan het project; onder andere 2 planologie, 1 civiel, 2 communicatie en 1 projectondersteuner. Verder wordt de aanleg van o.a. de wegen 1 op 1 doorbelast. De benodigde gronden zijn aan het Rijk overgedragen door -. De beoogde einddatum voor oplevering van het JCV was oorspronkelijk eind 2026.22 23 De huidige planning voor oplevering van het JCV is nu eind 2029 met ingebruikname medio 203024.
Voor de vertraging van de realisatie van het JCV en de hierdoor ontstane derving van OZB-inkomsten is een bijdrage van 2,4 miljoen ontvangen van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze bijdrage wordt ingezet voor de ontwikkeling van het Stadslandgoed. Over deze bijdrage is een persbericht uitgegaan. Wanneer de ingebruikname verder zal worden vertraagd, zal vanuit de gemeente Vlissingen opnieuw het gesprek over OZB-compensatie worden aangegaan. In december 2022 heeft Minister Weerwind via een brief aan de 2 e Kamer de vertraging in de realisatie van het JCV gemeld. In de brief wordt gemeld dat de ingebruikname van het JCV verschuift van medio 2028 naar medio 2030. De brief was vooraf afgestemd met betrokkenen en de gemeente Vlissingen was op de hoogte van
21 2 e Bestuursrapportage 2023, 14 december 2023, pagina 44 22 Bijlage 1 van het Advies: Fiches per maatregel, 26 juni 2020, pagina 8 23 1 e Voortgangsrapportage Wind in de Zeilen, 15 november 2020, pagina 12 24 7 e Voortgangsrapportage Wind in de Zeilen, 30 november 2023, pagina 13
Wind in de Zeilen
23 van 80
deze brief. De informatie is zo gelijktijdig mogelijk gedeeld met de raad via een raadsinformatiebrief, gedateerd 7 december 2022 met als bijlage de brief van de Minister. Minister Weerwind heeft op 19 april 2023 in een openbare vergadering uitleg gegeven aan Staten- en Raadsleden. De hogere bouw- en rentekosten van het JCV komen voor rekening van het Rijk. De vertraging in de realisatie van het JCV heeft ook indirect gevolg voor de realisatie van de bereikbaarheid van het complex. De contractvorm die door het Rijk hierbij wordt gehanteerd is Design, Build en Maintain (DBM). Dit is een vorm waarbij zowel het ontwerp, de bouw, als het onderhoud door één opdrachtnemer wordt uitgevoerd. De aanbesteding is een beslissing van het Rijk en daar heeft de gemeente Vlissingen geen invloed op. Initieel zijn er twee marktpartijen geweest die hebben ingeschreven op de realisatie van het JCV. Intussen heeft één van deze twee partijen zich teruggetrokken. De gunning van de opdracht wordt in juni 2024 verwacht. Vanuit de Stuurgroep is de wens op tafel gelegd om ook lokale ondernemers te betrekken bij het ontwerp, bouw en onderhoud van het JCV. Bij de bouw van het JCV zelf is het consortium dat gekozen wordt leidend. Bij de aanleg van de wegen naar het JCV is er gelegenheid voor lokale ondernemers om in te schrijven.
Ook voor de exploitatie van het complex zijn er wellicht mogelijkheden voor lokale ondernemers. Effect, effectindicator en streefwaarde In de begroting 2024-2027 wordt het volgende benoemd: Effect (wat wil de raad bereiken):
Het op ruimtelijk, maatschappelijk en economisch verantwoorde wijze vestigen van het Justitieel Complex Vlissingen (JCV), ingepast in het Stadslandgoed.
Effectindicator
Aantal arbeidsplaatsen
Streefwaarde
Realisatie van ongeveer 500 arbeidsplaatsen
Het aantal arbeidsplaatsen is bij het opstellen van het fiche bepaald door de Dienst Justitiële Inrichtingen (ministerie JenV). Dit betreft directe werkgelegenheid binnen het JCV. De komst van het JCV zal ook effect krijgen op de formatie van het basisteam politie (voorlopige schatting is 80 fte). Deze formatie-uitbreiding valt niet onder het WIZcompensatiepakket. Stadslandgoed Nieuwerve Vlissingen Het Stadslandgoed valt buiten het pakket WIZ. De integrale gebiedsontwikkeling Stadslandgoed Vlissingen maakt dan ook geen deel uit van het fiche Law Delta en valt daarmee ook buiten dit rekenkameronderzoek. Omdat de financiering van het Stadslandgoed wel onder de verantwoordelijkheid van de gemeente Vlissingen valt, volgt hier een beknopte beschrijving van een aantal zaken met betrekking tot het Stadslandgoed.
Wind in de Zeilen
24 van 80
De realisatie van het Stadslandgoed is een verantwoordelijkheid van de regio (provincie en gemeente). Voor deze gezamenlijke verantwoordelijkheid dient een overeenkomst te worden afgesloten over samenwerking en kostenverdeling. Er is nog geen begroting voor de ontwikkeling van het Stadslandgoed opgesteld. Op dit moment is een deel van de realisatiekosten voor het stadslandgoed gedekt door de bijdrage vanuit het Rijk wegens ontstane derving van OZB-inkomsten ( miljoen). De hovenier is begin 2024 gestart in de zogenoemde blauw-groene kraag. Dit is de noordelijke rand van het JCV dat valt onder de (financiële) verantwoordelijkheid van het Rijk.
3.3.4 Risicomanagement Zoals hiervoor reeds is beschreven is de rol van de gemeente Vlissingen beperkt tot faciliterend bij de planvorming om te komen tot een bestemmingsplan en vervolgens het aanleggen van de infrastructuur voor de bereikbaarheid van het complex. Uit de gevoerde gesprekken komen de volgende Politiek-bestuurlijk risico, omdat het project onder een vergrootglas ligt als gevolg van sentiment uit het verleden (n.b. de Marinierskazerne werd ook eerst uitgesteld en later afgeblazen). De kans wordt klein geacht dat dit traject afgeblazen wordt, omdat dit al een compensatie is van het eerdere afblazen van de Marinierskazerne. Financiën bouwkosten JCV. Arbeidsmarkt, is er voldoende aanbod om alle functies te vervullen? Financieel risico voor mislopen inkomsten OZB en werkgelegenheid als gevolg van de vertraging van de bouw van het JCV. Mogelijke impact op de realisatie van de ontsluitingsweg naar het JCV (Oostelijke Bermweg) door de te verwachte dijkversterking door het waterschap. Dijkversterking door het waterschap was gepland voor 2040, maar is nu naar voren gehaald. Medio april 2024 is er nog geen planning bekend wanneer dit uitgevoerd gaat worden. Onduidelijk is in hoeverre dit kan leiden tot extra vertraging van de bouw van het JCV. Samenwerking is hier de essentie, want er zijn weer heel veel departementen bij betrokken.
Ook het regie voeren door de uitvoeringsregisseur is hierbij belangrijk. In een gezamenlijke verkenning wordt onderzocht op welke wijze de ontsluitingsroute voor het JCV geborgd is op het moment van ingebruikname van het JCV 25. het participatieproces door bezwaren van bewoners van Vlissingen ten aanzien van de komst (bouw) van het JCV en kritiek op de ontsluitingsroute voor landbouwverkeer. Vlissingen helpt het Rijk door continu aandacht te vragen voor het sentiment en de communicatie. Concreet is e.e.a. uitgewerkt in een gezamenlijk opgesteld communicatieplan.
25 7e Voortgangsrapportage Wind in de Zeilen, 30 november 2023, pagina 14
Wind in de Zeilen
25 van 80
In de voortgangsrapportage van 30 november 2023 wordt een eventuele vergunning voor een geitenhouderij in de nabijheid van het JCV genoemd als risico voor de komst van het JCV. Het ministerie van Justitie en Veiligheid en het Rijksvastgoedbedrijf hebben een zienswijze ingediend tegen de ontwerpvergunning De toetsing van de vergunning ligt bij de gemeente (besluit eind augustus 2024).
3.3.5 Financiën Het Rijk en de gemeente hebben middels een Anterieure- en Samenwerkingsovereenkomst JCV (januari 2023) afspraken gemaakt over vergoeding van exploitatiekosten en overige kosten, waaronder de gemaakte loon- en inhuurkosten in de projectgroep JCV (deze worden 100% doorbelast). Conform de overeenkomst dienen verschuldigde bijdragen aan het einde van een kwartaal aan het Rijk gefactureerd te worden. Vertraging van het project heeft volgens de gemeente geen invloed op de afspraak over 100% doorbelasting van de kosten. Tot en met eind 2023 zijn de hierna vermelde bedragen gefactureerd. Dit heeft niet aan het einde van elk kwartaal plaatsgevonden, maar eens per jaar.
3.4
Inhuur extern personeel
198.574
Kosten eigen personeel (inclusief % overhead)
524.830
Totaal doorbelasting Rijk
723.404
Fiche D: Fysieke ontwikkeling Kenniswerf Vlissingen
3.4.1 Doelstelling fiche Fiche D Fysieke ontwikkeling Kenniswerf is onderdeel van het gemeentelijke project Kenniswerf. De Kenniswerf is het gebied tussen het station, het stadsdeel Scheldekwartier en de historische binnenstad. De ambitie van de Kenniswerf is om uit te groeien tot een toonaangevende campus met internationale uitstraling met spin-off in heel Zeeland. De Kenniswerf speelt een belangrijke rol in de ambitie van de strategische Toekomstvisie Vlissingen dat Vlissingen in 2040 dé hotspot voor delta-innovatie is in Nederland. Doelstelling van fiche D is een versnelde realisatie van de ambitie t.a.v. de Kenniswerf. Een éénmalige impuls vanuit de compensatiemiddelen, moet het mogelijk maken om de plannen voor de fysieke ontwikkeling binnen 5 jaar, in plaats van de oorspronkelijke planning van 15 jaar, te realiseren. En daarmee een kwaliteitsslag in het economisch vestigingsklimaat te realiseren door het gebied ook aantrekkelijk te maken voor investeerders van buiten Zeeland en Nederland 26. Fiche D betreft alleen het verwerven van gronden. Voor de herontwikkeling (slopen, bouwvrij maken en verkopen van bouwrijpe gronden) wordt een grondexploitatie opgesteld (Kenniswerf fase 5).
26 Adviesrapport 26 juni 2020, bijlage 1 fiche D, pagina 18
Wind in de Zeilen
26 van 80
Het fiche heeft een sterke relatie met de fiches C (Delta Climate Center), E (Vergroten vermogen Investeringsfonds Zeeland), F (Bereikbaarheid) en mogelijk ook met fiche B (Law Delta).
3.4.2 Governance De inrichting van de governance van dit fiche is niet helemaal duidelijk. Tijdens ons onderzoek is aangegeven dat de governance zal worden opgenomen in de ontwikkelvisie. In de door de gemeenteraad in juni 2024 vastgestelde Ontwikkelvisie Kenniswerf is echter niets opgenomen met betrekking tot governance. Het fiche D Fysieke ontwikkeling Kenniswerf maakt deel uit van het collegeproject Kenniswerf en is daarmee opgezet volgens een vastgestelde projectstructuur. Bestuurlijk opdrachtgever is de heer Sips (wethouder). Ambtelijk opdrachtgever is de heer Hendrikse (directeur Ruimte en Samenleving gemeente Vlissingen).
3.4.3 Realisatie uitwerking en uitvoering ontvangen waarmee een actief grondbeleid gevoerd kan worden. Het Adviesrapport geeft aan dat na de toekenning vanaf najaar 2020 de maatregel kan worden uitgevoerd met een doorlooptijd van ongeveer 5 jaar 27. Medio april 2024 is een einddatum voor het verwerven van alle gronden nog niet vastgesteld. Het college geeft aan dat de tijdsplanning binnen 5 jaar (met afronding in 2025) ambitieus is en dat de uiteindelijke doorlooptijd voor aankoop van gronden moeilijk is in te schatten, omdat men afhankelijk is van wat er te koop komt. Plan van aanpak Op 26 november 2020 heeft de Stuurgroep WIZ het Plan van aanpak voor fiche D goedgekeurd. In het plan van aanpak is een planning met mijlpalen opgenomen. De planning is daarna meermalen aangepast. De aangepaste tijdsplanning is gerapporteerd in de voortgangsrapportages Wind in de Zeilen, zoals hieronder aangegeven: Fasering en planning
Plan van aanpak 26 nov 2020
Voortgangsrapportage 24 nov 2021
Voortgangsrapportage 30 nov 2023
Voortgangsrapportage 30 jun 2024
Planvorming
Q2 2021
Q3 2021- Q1 2022
Q2 2022 -Q1 2024
juni 2024 vaststellen ontwikkelvisie
Uitvoeringsfase, grondverwerving
Q3 20212024
2022 -2024
2022 -2025
Nieuwe planning volgt na vaststelling ontwikkelvisie
27 Adviesrapport 26 juni 2020, bijlage 1 Fiche D, pagina 19
Wind in de Zeilen
27 van 80
Uitvoeringsfase, communicatieen marketing
Q4 2020 2024
Q4 2020, 2021-2025
Afronding
2025
2025
Na besluitvorming ontwikkelvisie meer duidelijkheid over doorlooptijd
Tijdspad niet benoemd, planning wordt aangepast
Planvorming Kenniswerf Het college heeft begin november 2021 ingestemd met het ontwikkelplan voor de Kenniswerf. Dit ontwikkelplan is opgesteld naar aanleiding van de beschikking specifieke uitkering (SPUK) van het ministerie van BZK. Het ministerie van BZK en het ministerie van Financiën hebben het ontwikkelplan goedgekeurd, waarna BZK de De planvorming Kenniswerf bestaat uit 28: Het concretiseren en actualiseren van de ontwikkelvisie Kenniswerf, inclusief het opzetten en openen van een grondexploitatie voor de onderdelen van het plangebied Wind in de Zeilen; Het opstellen van een lange termijn communicatie- en marketingplan; Het opstellen van het ontwikkelplan Kenniswerf. Met betrekking tot de planning voor de uitvoeringsfase wordt aangegeven dat na besluitvorming over de ontwikkelvisie meer duidelijkheid zal ontstaan over de doorlooptijd. Vertraging in de planvormingsfase is ontstaan doordat voor het opstellen van de ontwikkelvisie, inclusief grondexploitatie, meer tijd nodig is geweest dan vooraf was aangenomen. Door een collegebesluit wordt de ontwikkelvisie opgesteld in co-creatie met HZ University of Applied Sciences, Scalda en Dockwize om te komen tot een meer integrale visie. Ook is er externe procesbegeleiding aangesteld om de samenhang tussen alle betrokken partijen te bevorderen.
De ontwikkelvisie is het brondocument om de grondexploitatie door te rekenen en het tempo van grond verwerven in te plannen. Tijdens ons onderzoek is aangegeven dat in de ontwikkelvisie ook de te bereiken effecten zullen worden opgenomen, alsmede de communicatie- en marketingstrategie. Het uitgangspunt is dat het resultaat van de in te stellen grondexploitatie minimaal neutraal sluit 29.