Raad - Presentatie WIZ Rekenkamer Vlissingen 28 nov 2024

Heeft Vlissingen de wind in de zeilen?

Presentatie Rekenkamer

Commissie Ruimte, 28 November 2024

Rekenkamer Vlissingen

Wim Fonteine Marie-Antoinette Smit

Waarom dit onderzoek  Compensatiepakket wegens afblazen bouw van Marinierskazerne in Vlissingen ✓ Compensatie voor direct geleden schade en

✓ Perspectieven voor duurzame sociaal-economische effecten voor Vlissingen en Zeeland  Compensatiepakket Wind in de Zeilen (WIZ) is groot en divers pakket  Belang van voortvarende en goede uitvoering van het compensatiepakket is groot  Rekenkamer start onderzoek al tijdens uitwerking en uitvoering van het compensatiepakket om: ➢ Raad te ondersteunen bij kaderstellende en controlerende rol ➢ Gemeentelijke organisatie inzichten te geven om tijdig bij te sturen waar nodig

Onderzoeksvragen Deelvragen: Centrale onderzoeksvraag:  Is uitwerking en uitvoering van gemaakte afspraken en plannen uit het compensatiepakket (WIZ) in de gemeente Vlissingen doelmatig en doeltreffend ?

 Governance bij de uitwerking en uitvoering van de gemaakte afspraken en plannen (deelvraag 1)  Risico’s voldoende inzichtelijk en beheerst (deelvraag 2)  Behaalde resultaten (deelvraag 3)  Informatievoorziening aan de raad (deelvraag 4)

Geselecteerde Vlissingense fiches

 Fiche B1: Law Delta - onderdeel Justitieel Complex Vlissingen (actiehouder Rijk, provincie Zeeland en gemeente Vlissingen)

 Fiche D: Fysieke ontwikkeling Kenniswerf Vlissingen (actiehouder gemeente Vlissingen)

 Fiche F2: Bereikbaarheid - onderdeel Ontwikkeling Stationsomgeving Vlissingen (actiehouder gemeente Vlissingen)  Fiche J: Aardgasvrije wijken

(actiehouder gemeente Vlissingen)

Fiche B1: Justitieel Complex Vlissingen (JCV)  Doelstelling van fiche B1: realisatie Justitieel Complex Vlissingen (JCV) ➢ Penitentiaire inrichting voor zwaardere doelgroepen ➢ Extra beveiligd steunpunt van Dienst Vervoer & Ondersteuning ➢ Hoog beveiligde zittingslocatie ➢ Beveiligde faciliteit waar rechters, officieren van justitie en advocaten tijdens zittingsdagen kunnen overnachten en werken  Rol van Vlissingen faciliterend bij planvorming (bestemmingsplan) en aanleg infrastructuur bereikbaarheid

Tijdlijn Justitieel Complex Vlissingen

Oplevering ultimo 2026 Oplevering ultimo 2029 Gebruikname medio 2030



Ontvangen compensatie wegens derving OZB-inkomsten 2,4 miljoen euro (jaarlijkse derving 1,5 miljoen)

Bevindingen Justitieel Complex Vlissingen

 Mogelijke verdere vertraging van de bij bouw door: ➢ Dijkversterking door waterschap (toegangswegen) en ➢ Vergunning geitenhouderij (gezondheidsrisico’s)

 Uitdaging om voldoende personeel te vinden bij oplevering / in gebruikname (± 500 arbeidsplaatsen)  Onvolledige verantwoording door achterwege te laten (RIB en persbericht) dat rijksbijdrage voor ontwikkeling Stadslandgoed (€ 2,4 miljoen) compensatie is voor derving OZB inkomsten

Financiën Justitieel Complex Vlissingen

 Plankosten worden 100% doorbelast aan het Rijk  Facturering is tot op heden jaarlijks gedaan en niet aan het einde van een kwartaal conform de Anterieure- en Samenwerkingsovereenkomst JCV  Totaal doorbelasting Rijk € 723.404 (t/m eind 2023)

Aanbevelingen Justitieel Complex Vlissingen

 Breng pro-actief de mogelijkheden voor (lokale) ondernemers onder de aandacht, bijvoorbeeld: ➢ aanleg van wegen; ➢ onderhoud en de exploitatie van het JCV ➢ etc.

Fiche D: Fysieke ontwikkeling Kenniswerf

 Doelstelling: Versnelde realisatie van de ambitie Kenniswerf  Ambitie is uitgroeien tot toonaangevende campus met internationale uitstraling met spinoff in heel Zeeland  Door éénmalige impuls plannen voor de fysieke ontwikkeling (verwerven van gronden) binnen 5 jaar, in plaats van de oorspronkelijke planning van 15 jaar, te realiseren  Fiche D betreft alleen het verwerven van gronden  Voor de herontwikkeling (slopen, bouwvrij maken en verkopen van bouwrijpe gronden) grondexploitatie (GREX) Kenniswerf fase 5

Tijdlijn Kenniswerf

Planvorming 2020 tot Q1 2021

Grondaankopen 30 eigenaren, 50 percelen Q1 2021- Q4 2024

Afronding Q4 2025

Planvorming (Ontwikkelvisie)

Grondaankopen, 4 percelen tot juni 2024

2020 tot juni 2024

Aankoop eindigt 2031 !?

 Rijksbijdrage 15 miljoen

 Doel versnelde realisatie 2020 - 2025

Bevindingen Kenniswerf  Ontwikkelvisie is vertraagd vastgesteld juni 2024  Inrichting governance is, ondanks toezegging tijdens onderzoek, nog niet duidelijk en niet opgenomen in de ontwikkelvisie  Communicatie- en marketingplan en de te bereiken effectindicatoren zijn nog niet vastgesteld

 Planning grondverwerving niet aangetroffen; versnelde realisatie onwaarschijnlijk  Doorberekening grondexploitatie (GREX) niet aangetroffen  Uitgangspunt college-opdracht Kenniswerf (2022) resultaat van de GREX minimaal neutraal. Bij vaststelling van ontwikkelvisie (2024) negatief te verwachten eindresultaat € 2,7 miljoen (bij risicoprofiel midden)  Financiële ontwikkelingen bij de Kenniswerf zijn zeer risicovol en worden onvoldoende beheerst

Financiën Kenniswerf

 15 miljoen euro ➢ 1 miljoen voor opstellen ontwikkelplan ➢ 14 miljoen voor uitvoering (aankoop gronden)  Overschrijdingen uit eigen middelen betalen, geen extra geld vanuit het Rijk  Niet duidelijk welke uitgangspunten worden gehanteerd bij dekking kosten; uit WIZbudget of uit eigen middelen (begroting)

Financiën Kenniswerf

(1) gerapporteerd in SiSa bijlage verantwoordingsinformatie (jaarstukken) -> geen volledig beeld van totale kosten

Aanbevelingen Kenniswerf

 Richt de governancestructuur in op basis van de vastgestelde ontwikkelvisie  Stel het communicatie- en marketingplan zo spoedig mogelijk op. Van essentieel belang voor het slagen van het project dat er (meer dan) voldoende interesse van bedrijven is voor vestiging op de Kenniswerf  Bepaal (SMART) welke effecten je met de Kenniswerf wil bereiken  Stel een plan voor grondverwerving op inclusief tijdlijn en een begroting

Fiche F2: Ontwikkeling Stationsomgeving

 Doelstelling: Ontwikkeling stationsgebied tot de mobiliteitshub in de regio  Kwaliteitsimpuls voor gebied en mobiliteitsvormen

 Doelstelling bereiken door: ➢ Ontwikkeling en uitvoering van een Masterplan Stationsgebied Vlissingen ➢ Faciliteren van pilots met betrekking tot mobiliteit

Tijdlijn Stationsomgeving

Opstart

Opstart

Uitwerking

Uitwerking

Ontwikkeling Masterplan mei 2021 tot dec 2022

Uitvoering Masterplan

dec 2022 tot dec 2025

Ontwikkeling Masterplan mei 2021 tot nov 2024

Uitvoering Masterplan dec 2024 tot dec 2025

Bevindingen Stationsomgeving

 Capaciteit en continuïteit van ambtelijke organisatie niet voldoende toereikend (opgeschaald in 2024)  Noodzakelijke (tijdelijke) inhuur maakt de organisatie kwetsbaar (kennis verdwijnt)  Oplevering Masterplan vertraagd  Afronding van de uitvoering in december 2025 is niet realistisch

Financiën Stationsomgeving

 5 miljoen euro (SPUK)  Investeringen in stationsomgeving (aanleg infrastructuur)  Overschrijdingen uit eigen middelen betalen, geen extra geld vanuit het Rijk  Stelregel: 10% (500.000 euro) te besteden aan voorbereidingskosten inclusief personeelskosten  Praktijk: personeelskosten op programmabegroting geboekt, overige kosten op WIZ-budget

Financiën Stationsomgeving

1) gerapporteerd in SiSa bijlage verantwoordingsinformatie (jaarstukken) -> geen volledig beeld van totale kosten

Aanbevelingen Stationsomgeving

 Vaststellen waar de kosten ten laste van worden gebracht (SPUK of begroting)?  Duidelijke en realistische planning met tijdlijn opstellen voor de uitvoering van het Masterplan

Fiche J: Aardgasvrije wijken  Subsidie van € 4 miljoen voor deelname als proeftuin in het Programma Aardgasvrije wijken (PAW)  Opdoen van kennis en ervaring voor de wijkgerichte aanpak van de verdere energie-en warmtetransitie

 Subsidie voor het gasvrij maken van de Panoramabuurt in Vlissingen ➢ Activiteiten die niet in regulier werk zitten en anders niet uitgevoerd kunnen worden ➢ Stimuleren en mensen enthousiast maken om met de transitie mee te doen

 Subsidie in maart 2022 toegekend. Formeel is met dit besluit fiche J afgerond  In september 2022 is collegeopdracht Panoramabuurt Aardgasvrij vastgesteld door het college en de directie van Woonservice l’escaut

Tijdlijn Aardgasvrije wijken Subsidieaanvraag 2020 tot maart 2022

654 woningen aardgasvrij klaar Ultimo 2025

Subsidieaanvraag 2020 tot maart 2022

Tot mei 2024 zes subsidies (10.664 euro) verstrekt

Warmtenet: analyse en uitrol 2022 tot Q3 2025

Verlengen tot 2030 ?

Aanleggen en aansluiten Q3 2025 tot 2030

Bevindingen Aardgasvrije wijken  Vertraging in traject van subsidieverlening aan (particuliere) woningeigenaren  Tussenstap: deel van het gebied daadwerkelijk aardgasvrij en deel aardgasvrij-klaar.  Niet realistisch aan te nemen dat het alle particuliere eigenaren lukt om hun woning aardgasvrij-klaar te maken binnen de looptijd van de subsidieregeling (eind 2025) ➢ Looptijd van de regeling verlengen einddatum 2030 (besluit daarover eind 2025) ➢ SPUK voorziet in een stapsgewijze aanpak, op middellange termijn (2035-2040) moet wel worden overgegaan naar aardgasvrij

 Over haalbaarheid van warmtenet kan nog geen uitspraak worden gedaan (technischeen financiële haalbaarheid wordt nog uitgewerkt)

Financiën Aardgasvrije wijken

 4 miljoen euro subsidie (SPUK) voor Programma Aardgasvrije Wijken (PAW)  Terugvorderingsbeleid van toepassing

 Stelregel: 26% (ruim 1 miljoen) voor proceskosten (personele inzet voor participatieve activiteiten en financiële en operationele ondersteuning van bewoners bij het verduurzamen)  Blijkt niet uit verdeling WIZ-budget en eigen middelen (onduidelijk welke uitgangspunten worden gehanteerd bij verdeling)

Financiën Aardgasvrije wijken

Totale lasten

2022

2023

totaal

Ten laste van rijksbijdrage (SPUK) (1)

461.079

297.085

758.164

0

71.210

71.210

461.079

368.295

829.374

Ten laste van project Totale lasten

1) gerapporteerd in SiSa bijlage verantwoordingsinformatie (jaarstukken) -> geen volledig beeld van totale kosten

Aanbevelingen Aardgasvrije wijken

 Vaststellen waar de kosten ten laste van worden gebracht (SPUK of begroting)?

 Actualiseer de planning en formuleer duidelijke en realistische doelen  Zet extra in op communicatie, participatie etc. om de subsidiemogelijkheden bij de inwoners onder de aandacht te brengen

Bestemmingsreserve WIZ

 Vorming bestemmingsreserve WIZ conform raadsvoorstel bij vaststelling programmabegroting 2021  Het doel van de reserve: Versterking van de fysieke –, sociaal economische – of culturele infrastructuur van de gemeente Vlissingen  Bij aanvang € 7,3 miljoen (€ 5,3 mln. gemaakte kosten Marinierskazerne + € 2 mln. voor derving ozb-inkomsten)

Bevindingen bestemmingsreserve WIZ

 Doel is niet SMART geformuleerd waardoor duidelijke kaders voor toevoeging en met name de onttrekkingen ontbreken  Onttrekkingen moeten middels een raadsvoorstel  Onttrekkingen en toevoegingen zijn niet transparant in de begrotingsstukken (2023) weergegeven (raad stemt in, zonder voldoende inzicht)  Prognoses over onttrekkingen uit de bestemmingsreserve zijn niet gegeven. Door toevoegingen van ZEH-dividenden loopt saldo komende jaren aanzienlijk op, zonder zicht op concrete bestemming

Aanbevelingen bestemmingsreserve WIZ

 Bepaal concrete kaders voor onttrekkingen en toevoegingen en leg deze ter besluitvorming aan de raad voor

 Vervaardig jaarlijks een overzicht met alle toevoegingen en onttrekkingen

Belangrijkste bevindingen / aanbevelingen

 Governance voor de uitvoering van de Vlissingse fiches moet worden verbeterd om verdere vertraging te voorkomen

 Governance en beheersing van het project op orde brengen. Tijdlijnen beter afstemmen op ambtelijke capaciteit

 Potentiële risico’s bij de geselecteerde fiches niet afdoende getoetst. Systematische beoordeling vastgestelde risico’s en getroffen beheersmaatregelen niet aangetroffen

 Projectadministratie per fiche: Risico’s met beheersmaatregelen/acties Verantwoordeijkheid en consequenties in geld en tijdpad Inzicht welke fiches raken en beïnvloeden elkaar

Belangrijkste bevindingen / aanbevelingen  De uitwerking van plannen verloopt stroef Tijdplanning realisatie meermaals aangepast

 Actualiseer planning

Duidelijke en realistische tussen-doelen voor tijdige bijsturing op weg naar einddoel

 Zicht op resultaten is beperkt

 Duidelijke financiële planning met tussentijdse mijlpalen ontbreekt

 Duidelijke financiële tussen-doelen voor tijdige bijsturing op weg naar einddoel.

 Gelden uit de reguliere (programma) begroting gebruikt voor plankosten, terwijl het budget voor planvorming vanuit het WIZ-budget nog niet is gebruikt

 Tijdlijn om voortgang te bewaken, ook in relatie met gealloceerde middelen per activiteit.

Belangrijkste bevindingen / aanbevelingen

 Effectindicatoren en streefwaarden niet SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden) geformuleerd

 Formuleer per fiche de doelstellingen specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden (SMART)

 Er is nog geen plan voor het monitoren van effecten opgesteld

 Monitoringsplan opstellen: Welke zaken registreren of meten Welke bronnen Welke correctiefactoren mogelijk nodig

Belangrijkste bevindingen / aanbevelingen

 Plannen van aanpak niet met raad gedeeld. Hierdoor kan met name de controlerende taak door de raad onvoldoende worden uitgevoerd

 Deel de initiële plannen van aanpak en de wijzigingen hierop met de raad

Belangrijkste bevindingen / aanbevelingen  Raad beperkt inzicht in de stand van zaken omdat:

 Rapporteer zowel initiële planning als bijbehorende realisatie

planning en de uitwerking op verschillende manieren gerapporteerd geen directe relatie met verrichte prestaties/activiteiten

 Raad onvoldoende inzicht in de kosten en  Richt de WIZ-rapportage in de P&C cyclus de inzet van (extra) capaciteit voor de op een andere manier in uitwerking en uitvoering van de WIZ plannen in relatie met de verrichte prestaties/activiteiten

Beantwoording deelvragen

1. Governance

➢ Interbestuurlijke samenwerking met Rijk en regio helder en productief ➢ Meer aandacht nodig voor onderdelen goed bestuur ten aanzien van met name het beheersen, toezicht houden en verantwoorden door college

2. Risicomanagement ➢ Potentiële risico’s niet afdoende inzichtelijk ➢ Onvoldoende waarborgen getroffen om potentiële risico’s te beheersen

Beantwoording deelvragen 3. Resultaten ➢ Uitwerking van plannen voor de geselecteerde Vlissingse fiches stroef en tijdlijnen meermaals aangepast ➢ Tijdsplanning en inzet van (ambtelijke) capaciteit voor uitwerking en uitvoering te ambitieus opgezet, haalbaarheid niet realistisch ➢ Effectindicatoren onvoldoende concreet beschreven, waardoor niet duidelijk wanneer sprake van succes ➢ Geen duidelijke financiële planning met tussentijdse mijlpalen. Moeilijk te bepalen of tussentijdse sturing nodig is 4. Informatie aan de raad ➢ Beschikbare informatie geeft niet voldoende inzicht in doelstelling, te behalen resultaten, potentiële risico’s in relatie met de bestede middelen

Eindconclusies

 Doelmatigheid en doeltreffendheid van uitwerking en uitvoering nog niet vast te stellen ➢ Uitwerking van plannen in de geselecteerde Vlissingse fiches verloopt stroef ➢ Uitvoering komt op gang, maar zicht op resultaten is nog beperkt

 Rapportage over de voortgang en de besteding van middelen is niet inzichtelijk ➢ Raad kan haar kaderstellende en controlerende taak niet naar behoren uitoefenen

Vragen…

?

? ?

?

?