Inkomend - SCW - Ongevraagd advies op wijziging GR Orionis

Aan de colleges van burgemeester en wethouders en de gemeenteraden van Middelburg, Veere en Vlissingen Aan het bestuur van de gemeenschappelijke regeling Orionis Walcheren Betreft: Ongevraagd advies van de SCW in verband met de op 1 juli 2022 gewijzigde Wet Gemeenschappelijke Regelingen; over de gemeenschappelijke regeling Orionis Walcheren. (voorgestelde wijziging tekst GR Orionis Walcheren) 20241007 – 7 oktober 2024 Beste lezers, De SCW constateert dat wij al meer dan een half jaar bijzonder slecht door Orionis over de komende wijzigingen van de gemeenschappelijke regeling (GR) worden geïnformeerd. De SCW is steeds afgehouden door te beweren dat de SCW niets bij de wijzigingen te zoeken heeft. En dat er voor ons niets zou veranderen. Maar wij lezen in het concept van de nieuwe gemeenschappelijke regeling duidelijk dat verordening voor onze SCW, voor de cliëntenparticipatie, zal verdwijnen. Die wordt door een nader te bepalen algemene participatie- en inspraakverordening vervangen. In de hele gewijzigde GR worden de cliëntenraad, cliënten en hun rechten niet één keer genoemd. Dat is typisch voor Orionis, dat zien we bij niet één andere nieuwe GR Werk en Inkomen. Ook bij Rivierenland, de andere klant van Proof Adviseurs, wordt de cliëntenparticipatie wel benoemd en meegenomen in de wijzigingen.

Dan is wat ons betreft de keuze om ons actief niet te noemen door Orionis zelf gemaakt. Evenmin zien we bij andere regelingen dat de cliëntenparticipatie op één hoop met de normale inspraak van burgers wordt gegooid. De SCW maakt ook daar bezwaar tegen, net als tegen het slecht informeren. Ons goed en tijdig informeren is een wettelijke plicht voor Orionis. Op 1 juli 2022 is de Wet gemeenschappelijke regelingen (WGR) aangepast. De wijzigingen moeten ervoor zorgen dat de gemeenten meer invloed krijgen op het reilen en zeilen binnen de

gemeenschappelijke regeling (GR). Binnen twee jaar, dus vóór 1 juli 2024, moesten de gemeenschappelijke regelingen volledig aan de veranderde WGR voldoen. De kaderstellende en controlerende rollen van de gemeenteraden zijn door de wetswijziging versterkt. De positie van gemeenteraden bij besluitvorming in gemeenschappelijke regelingen en met betrekking tot het functioneren van de regeling is erdoor verbeterd. Daarnaast zijn er aanvullende controle-instrumenten voor de gemeenteraden geïntroduceerd. Daarnaast moet elke gemeenschappelijke regeling aangeven of burgers inspraak hebben over bepaalde onderwerpen, en welke onderwerpen dat dan zijn. Dat staat in artikel 10 lid 7 en 8, over de participatie van inwoners en belanghebbenden. Die participatie is verplicht door het amendement van kamerlid Bromet. De invulling kan per regeling verschillen. Dat is logisch omdat er veel verschillende Gemeenschappelijke Regelingen mogelijk zijn. En er is niet overal evenveel inspraak voor iedereen op dezelfde manier nodig of zelfs verstandig. De cliëntenparticipatie Werk en Inkomen, dus voor belanghebbenden, is volgens de Participatiewet in veel sterkere mate verplicht. En die geldt voor alle uitvoerders van de Participatiewet. In de gewijzigde WGR is het ook mogelijk om de maatschappelijke participatie via de cliëntenraad te laten verlopen. Zoals de gemeenschappelijke regeling Ferm Werk doet.

Artikel 17a. Burgerparticipatie Ingezetenen van de gemeenten en belanghebbenden kunnen via de cliëntenraad betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Dat vindt de SCW het meest logisch en voor een gemeenschappelijke regeling werk en inkomen ook voldoende. De gemeenteraden voeren dan de democratische controle uit en de cliënten adviseren van uit hun ervaringsdeskundigheid. Als de gemeenteraden daar anders over denken adviseren wij zeker niet verder te gaan dan de opstellers van de Gemeenschappelijke Regeling Werk en Inkomen Lekstroom. Daar is het op de volgende duidelijke en verdedigbare manier geregeld: Artikel 24b Participatie belanghebbenden en ingezetenen  1. Belanghebbenden worden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op grond van deze regeling betrokken door tussenkomst van een regionale cliëntenraad. De instelling en werkwijze van de regionale cliëntenraad wordt vastgesteld bij verordening.  2. Belanghebbenden en ingezetenen van de deelnemende gemeenten kunnen bij het algemeen bestuur inspreken aan het begin van de vergadering van het algemeen bestuur over onderwerpen die op de agenda van het algemeen bestuur staan. In het reglement van orde, bedoeld in artikel 11, eerste lid, worden nadere regels gesteld omtrent deze inspraak.

Met lid 1 is de cliëntenraad betrokken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van het beleid, en hebben andere burgers inspreekrecht bij het bestuur over hen aangaande onderwerpen. Meer is voor beleid en uitvoering op het gebied van Werk en Inkomen, arbeidsintegratie, sociale werkvoorziening, schuldhulpverlening, budgethulp en kredietverstrekking niet nodig en kan zelfs schadelijk zijn. De Vereniging Nederlandse Gemeenten waarschuwt in de handreiking Wgr voor onbedoelde gevolgen van burgerparticipatie: (…) Dat zou ook goed aansluiten bij het concept van verlengd lokaal bestuur, in welk concept de volksvertegenwoordigende rol nog altijd bij de gemeenteraden ligt. Die rol zou deels kunnen worden uitgehold als inspraak of participatie rechtstreeks, dus buiten de raad om, bij de gemeenschappelijke regeling wordt geregeld.(…)

De stem van niet-belanghebbende inwoners kan niet evenveel of meer gewicht krijgen als die van belanghebbenden. Dan zou de buitenstaander belangrijker worden dan de cliënt. En de met de wetswijziging bedoelde versterkte rol van de gemeenteraad zal dan ook meteen weer verzwakt worden.

Orionis heeft voor het aanpassen van de GR de hulp ingeroepen van Proof Adviseurs. Deze organisatie heeft ook meegewerkt aan de wijziging van de GR verordening voor Gemeenschappelijke Regeling Werkzaak Rivierenland. Net als Orionis een openbaar lichaam voor de taken van een sociale dienst. De SCW heeft de twee gemeenschappelijke regelingen vergeleken en ziet een paar opvallende verschillen. Met name waar het de cliëntenraad en burgerparticipatie betreft. Daarnaast hebben we nog een paar gemeenschappelijke regelingen bekeken. Hoe die zijn aangepast voor met name de burgerparticipatie. (NB; elke cliënt is een burger, niet elke burger is een cliënt.) Allereerst valt op dat de verplichte cliëntenparticipatie of cliëntenraad nergens door Orionis wordt genoemd. Dat vinden we vreemd want alle andere gemeenschappelijke regelingen voor sociale diensten doen dat wel, en benadrukken juist de cliëntenparticipatie. In de gemeenschappelijke regeling van Werkzaak Rivierenland, de ander klant van Proof Adviseurs, staat: Artikel 4c: (Voorts is het openbaar lichaam belast met:) het voorbereiden van beleid en verordeningen voortvloeiend uit de in lid 1 genoemde taken en taakonderdelen, inclusief het daarbij behorende overleg met een regionale cliëntenraad.

En bij andere gemeenschappelijke regelingen wordt de cliëntenraad steeds uitdrukkelijk genoemd wanneer het over de invulling van artikel 10 lid 7 en 8 van de Wgr gaat. Gemeenschappelijke regeling Uitvoeringsorganisatie Laborijn Artikel 25: Participatie  1.Onverminderd het bepaalde in de verordening van de raden op grond van artikel 47 van de Participatiewet, draagt het bestuur van Laborijn zorg voor de instelling van een cliëntenraad bestaande uit personen, bedoeld in artikel 7, eerste lid, Participatiewet of hun vertegenwoordigers 

2.De cliëntenraad, bedoeld in het vorige lid, wordt betrokken bij de voorbereiding uitvoering en evaluatie van het beleid in het kader van de Participatiewet.

Orionis heeft de SCW geschreven dat: Voor alle GR-en geldt dat er een participatieverordening moet komen. Dus ook voor een GGD, muziekschool, etc. Het gaat erom dat burgers mee kunnen praten over het feit dat de gemeente een aantal taken uitbesteed aan een GR. Omdat raadsleden minder invloed hebben op een GR dan op een gemeente, en de raadsleden door burgers gekozen zijn. Het is gewoon niet waar dat er van de WGR een verordening voor alle vormen van participatie moet zijn. In gemeenschappelijke regeling Werk en Inkomen Lekstroom wordt de inspraak van inwoners in het reglement van orde van het bestuur geregeld. Want de verplichte verordening geldt alleen voor de cliëntenparticipatie Werk en Inkomen: Artikel 47 PW De gemeenteraad stelt bij verordening regels over de wijze waarop de personen, bedoeld in artikel

7 eerste lid, of hun vertegenwoordigers worden betrokken bij de uitvoering van deze wet en de daarop berustende bepalingen, waarbij in ieder geval wordt geregeld de wijze waarop deze personen of hun vertegenwoordigers: (…) Maar Orionis benadrukt deze onwaarheid nog eens extra in het concept: Artikel 13: Participatie van ingezetenen en belanghebbenden 1. Het algemeen bestuur stelt in een participatie- en inspraakverordening vast ten aanzien van welke besluiten ingezetenen van de deelnemers en andere belanghebbenden bij de taakuitvoering door Orionis Walcheren betrokken worden bij de totstandkoming, uitvoering en evaluatie van het beleid op grond van deze regeling en de wijze waarop de participatie plaats vindt. Het algemeen bestuur kan in de verordening bepalen dat een andere procedure dan bedoeld in afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht wordt gevolgd. 2. Voorafgaand aan de vaststelling van de participatie- en inspraakverordening, bedoeld in het eerste lid, worden de raden van de gemeenten in de gelegenheid gesteld zienswijze te geven op de ontwerpparticipatie- en inspraakverordening. Voor de zienswijze geldt een termijn van acht weken. Vergeleken met de gemeenschappelijke regeling Werkzaak Rivierenland, de andere klant van Proof Adviseurs. Daarin staat geen artikel over Participatie van ingezetenen en belanghebbenden.

De cliëntenraad wordt genoemd bij de taken van de organisatie in verband met de Participatiewet. En daarnaast zien we: Artikel 14 Besluitvorming Artikel 14.7 Het algemeen bestuur legt naast de verplichte besluiten die in de WGR of in deze regeling worden genoemd, de besluiten die een aanzienlijk politiek of financieel belang hebben voor de deelnemers ter zienswijze voor aan de gemeenteraden en algemeen besturen van de deelnemers. Hiervoor geldt een termijn van acht weken. Artikel 14.8 Het algemeen bestuur stelt in een verordening vast ten aanzien van welke besluiten ingezetenen van de deelnemende gemeenten en andere belanghebbenden bij de taakuitvoering door Werkzaak Rivierenland betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van het beleid op grond van deze regeling en de wijze waarop participatie plaatsvindt. Het algemeen bestuur kan in de verordening bepalen dat een andere procedure dan bedoeld in afdeling 3.4. van de Algemene wet bestuursrecht wordt gevolgd. De SCW vindt de gang van zaken en de gemaakte keuzes niet goed. Orionis heeft niet transparant gewerkt. Orionis heeft ook heel andere beslissingen dan andere vergelijkbare organisaties genomen. Die beslissingen zijn niet goed te verklaren. Met name waarom Orionis de kaarten voor de borst houdt.

Waarom er in de nieuwe regeling niet direct heldere keuzes over de participatie van ingezetenen en belanghebbenden worden gemaakt. De SCW vraagt zich ook af waarom de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (UOV) zo nadrukkelijk buiten werking moest worden gesteld. Andere regelingen vinden dat ook niet nodig. Volgens ons kan er ook prima mee gewerkt worden. En anders zou aangegeven kunnen worden in welke gevallen niet, en waarom dan. Tenslotte merken we nog eens op dat de rechten van de cliënten en de bevoegdheden van de SCW nergens in de GR tekst een plek hebben gekregen. Orionis borgt niet en committeert zich niet.

ADVIES: De Sociale Cliëntenraad Walcheren adviseert om bij voorkeur de bovenstaande formulering van Ferm Werk, of anders de formuleringen en werkwijzen van Werk en Inkomen Lekstroom, in de aangepaste gemeenschappelijke regeling voor Orionis over te nemen. En geen gebruik te maken van de formuleringen van Proof Adviseurs voor de participatie.

Namens de SCW, met vriendelijke groet, Ada Visschers s.c.walcheren@zeelandnet.nl