Inkomend - Provincie Zeeland - Presentatie Wooncongres Woningbouwopgave
Tekst van het document
Provinciale ondersteuning bij de woningbouwopgave Themasessie Wooncongres provincie Zeeland 2026 Jeroen Mens / 12 februari 2026
Even voorstellen
Jeroen Mens Senior projectleider / onderzoeker Wonen en Ruimte
jeroen.mens@platform31.nl
06 11 83 68 24
Over Platform31 Wie kent Platform31 (graag handen opsteken)? Platform31 is een non-profit kennis- en netwerkorganisatie die (voornamelijk) publieke partners ondersteunt bij complexe stedelijke en regionale vraagstukken. Wij doen dit door: Het ontwikkelen en verzamelen van kennis, het verbinden van mensen en organisaties, en het breed beschikbaar stellen van kennis via www.platform31.nl. Partners en opdrachtgevers: provincies (o.a. de provincie Zeeland), gemeenten, woningcorporaties, koepelorganisaties (zoals Aedes en VNG), marktpartijen en onderwijsinstellingen. Alle kennis die we opdoen is in principe vrij toegankelijk via onze website (www.platform31.nl).
Over Platform31 Wie kent Platform31 (graag handen opsteken)? Platform31 is een non-profit kennis- en netwerkorganisatie die (voornamelijk) publieke partners ondersteunt bij complexe stedelijke en regionale vraagstukken. Wij doen dit door: Het ontwikkelen en verzamelen van kennis, het verbinden van mensen en organisaties, en het breed beschikbaar stellen van kennis via www.platform31.nl. Partners en opdrachtgevers: provincies (o.a. de provincie Zeeland), gemeenten, woningcorporaties, koepelorganisaties (zoals Aedes en VNG), marktpartijen en onderwijsinstellingen. Alle kennis die we opdoen is in principe vrij toegankelijk via onze website.
Wie bent u? Graag handen opsteken. Wie werkt er bij of voor een: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Gemeente Provincie Woningcorporatie Bouwbedrijf Ontwikkelaar Adviesbureau Anders…?
Wie werkt er vanuit zijn of haar functie met enige regelmaat (actief) samen met de provincie Zeeland?
Programma deelsessie ▪ Duiden van het onderwerp: provinciale rol bij de woningbouwopgave ▪ Toelichting verkenning voor de provincie Zeeland: ▪ Met elkaar in gesprek / discussie
Deze publicatie is te raadplegen via: www.platform31.nl/artikelen/de-provincieals-partner-in-de-woningbouwopgave
In het kort: de woningbouwopgave ▪ Landelijke woningbouwopgave: 100.000 woningen per jaar tot en met ten minste 2030, waarvan twee derde betaalbaar. ▪ Vertaling naar zeeland in één Zeeuwse woondeal: gezamenlijk 16.500 woningen t/m 2030. ▪ Ambitieus gezien de uitdagingen + omslag want voorheen vooral beleid op behoud, verduurzaming en krimp.
bron afbeelding: www.volkshuisvestingnederland.nl/onderwerpen/aanpakwoningnood/woondeals/alle-woondeals/zeeland
In het kort: de woningbouwopgave
Bron: www.zeeland.nl/actueel/zeelandwil-groeien-om-landelijke-opgavenmogelijk-te-maken
Maar…
In het kort: de woningbouwopgave Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de woondeals c.q. de woningbouwopgave: ▪ Het Rijk stelt nationale doelen, randvoorwaarden, kaders, etc. ▪ Provincies: regionale regie, coördinatie, afstemming en ondersteuning. ▪ Gemeenten hebben een grote rol in de uitvoering (samen met o.a. corporaties).
De rol van provincies ▪ ‘Zoekende’ naar hun precieze rolinvulling wat betreft de gemeentelijke woningbouwopgave. ▪ Op papier is die rol min of meer duidelijk, maar er zijn verschillende manieren om die rol uit te voeren. ▪ Gevoelig / zoeken naar een balans: niet op de stoel van gemeenten gaan zitten; wel effectieve hulp en ondersteuning bieden.
Korte opdracht tussendoor ▪ Vorm een duo of trio met je buur-vrouw(en) / -man(nen). ▪ Bespreek – kort en samen – hoe de provincie gemeenten zou kunnen of moeten ondersteunen in de gemeentelijke woningbouwopgave. ▪ Welke ideeën hebben jullie hierover? ▪ Welke kansen of mogelijkheden zien jullie? ▪ Denk óók out-of-the-box. Wat ligt minder voor de hand, maar zou wel kunnen ‘werken’? ▪ Er worden kaartjes en pennen uitgedeeld. ▪ Vat jullie ‘opbrengst’ samen in enkele zinnen of bullets en schrijf dit op jullie kaartje. ▪ Kom snel to-the-point, want je hebt maar 5 minuten.
Actief grondbeleid?
bron: https://omgevingsweb.nl/nieuws/actiefgrondbeleid-terug-van-weggeweest
Provincie Gelderland, 6 november 2024 bron: https://gelderland.stateninformatie.nl/documen t/14771448/1#search=%22Advies%20grondinstr umentarium%20wonen%20in%20Gelderland%
bron: https://gelderland.stateninformatie.nl/documen t/14771447/1?connection_type=17&connection _id=11120915
Provincie Gelderland, 6 november 2024 bron: https://gelderland.stateninformatie.nl/documen t/14771448/1#search=%22Advies%20grondinstr umentarium%20wonen%20in%20Gelderland%
bron: https://gelderland.stateninformatie.nl/documen t/14771447/1?connection_type=17&connection _id=11120915
Provincie Limburg, 9 september 2025
bron: https://limburg.bestuurlijkeinformatie.nl/Docu ment/View/746ac2fb-b567-40e3-9a5bbe395a786d30
Provincie Limburg, 9 september 2025
bron: https://limburg.bestuurlijkeinformatie.nl/Docu ment/View/746ac2fb-b567-40e3-9a5bbe395a786d30
bron: www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-enmilieu/provincies-overwegen-grondbanken-voorwoningbouw
bron: www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/20 25/07/14/kamerbrief-inzet-grondbeleid-voorwoningbouw
bron: https://vastgoedjournaal.nl/news/69365/eenrijksgrondfaciliteit-zo-zou-die-er-uit-kunnen-gaanzien
Grondbeleid provincie Zeeland
bron: www.zeeland.nl/ruimte/grondbeleid
bron afbeelding: onbekend
Verkenning door Platform31 voor de provincie Zeeland: Hoe kan de provincie haar gemeenten effectief ondersteunen bij de woningbouwopgave?
bron afbeelding: onbekend
Hoofdvraag: Welke instrumenten en vormen van ondersteuning kan de provincie Zeeland inzetten in bestaand bebouwd gebied, om Zeeuwse gemeenten te ondersteunen bij hun woningbouwopgave?
Aanpak verkenning Vier stappen:
1. Inventarisatie van ruimtelijke opgaven, doelen en beleid v.d. provincie Zeeland incl. bestaand instrumentarium 2. Inventarisatie van mogelijk nieuwe sturingsinstrumenten t.b.v. het bereiken van doelen 3. Verkenning van aanpak door andere provincies (welke instrumenten/methoden gebruiken zij?) 4. Gesprekken met Zeeuwse gemeenten en experts over behoeften en afwegingen bij mogelijke oplossingsrichtingen.
Zeeuwse woondeal
Kritische succesfactoren volgens de woondeal: ▪ Programmering ▪ Capaciteit (& kennis) ▪ Stikstof ▪ Wet- en regelgeving ▪ Bouwkosten (& financiering) ▪ Mobiliteit
Knelpunten bij woningbouw in Zeeland
Intermezzo: blik op aangedragen oplossingen d.m.v. de oefening We werpen even een blik op een aantal van de kaartjes met oplossingsrichtingen die jullie opgesteld hebben. ▪ Aan het oplossen van welke knelpunten dragen ze bij? ▪ Welke zijn kansrijk?
Instrumentenwaaier
Bron: Verheul, Daamen, Hobma & Heurkens, 2017
Zeeuwse provinciale sturing (voorbeelden)
Zeeuwse provinciale sturing (voorbeelden) Richting geven (kwadrant linksboven) door: ▪ Woningbouwplannen te monitoren (nr. 1); zowel harde als zachte plancapaciteit ▪ Sluiten van de woondeal om de provinciale en gemeentelijke doelen vast te stellen Verbinden (kwadrant linksonder) door: ▪ Ondersteunen van kennisdeling (knelpunt ambtelijke capaciteit) ▪ Ondersteunen bij subsidieaanvragen (ambtelijke capaciteit + businesscase/financieel) ▪ Deelname aan, en organisatie van div. overleggen (zoals versnellingstafels)
Zeeuwse provinciale sturing (voorbeelden) Reguleren (kwadrant rechtsboven) door: ▪ De omgevingsvisie en –verordening (kaders voor ruimtelijke ontwikkelingen) ▪ Verstrekken van zienswijzen op beleidsniveau (o.a. op gemeentelijke woonvisies) Stimuleren (kwadrant rechtsonder) door: ▪ De flexpoolregeling (ambtelijke capaciteit) ▪ Versnellingsteam (ambtelijke capaciteit) ▪ Provinciale subsidies (o.a. HELP – Hergebruik Leegstaande Panden & GAW – Gebiedsgerichte aanpak Wonen) (businesscase / financiën)
Sturing door andere provincies Twee ‘typen’ provincies bestudeerd:
Provincies met vergelijkbare demografische kenmerken en een soortgelijke woningbouwopgave: ▪ Friesland ▪ Groningen ▪ Limburg Provincies die (al) verder gevorderd zijn met hun (actieve) provinciale grondbeleid / instrumentarium: ▪ Gelderland ▪ Noord Brabant
Friesland Woningbouwopgave: ▪ 22.406 woningen t/m 2030 ▪ Opgave verdeeld over zes (!) woondeals Opvallend: accenten op richting geven en verbinden, o.a. door kennisdeling. Voorbeelden: ▪ de dorpenatlas en ▪ de dorpsontwikkelingsmethodiek (DOM)
Friesland
bron: https://dorpenatlas.frl
bron: https://dorpenatlas.frl
Groningen Woningbouwopgave: ▪ 28.500 woningen t/m 2030 ▪ Opgave verdeeld over drie woondeals Opvallend: accent op richting geven.
Voorbeelden: ▪ Masterplan regiocentra Groningen ▪ Koploperstraject ‘Een thuis voor iedereen’
Groningen
bron: www.kaw.nl/projecten/masterplan-regiocentra-groningen
Limburg Woningbouwopgave: ▪ 26.550 woningen t/m 2030 ▪ Opgave verdeeld één woondeal Opvallend: accent op richting geven.
Voorbeelden: ▪ Limburg centraal ▪ En de bijbehorende omgevingsscans
Limburg
bron: www.gebiedsontwikkeling.nu/artikelen/limburg-stuurtgebiedsontwikkeling-rond-zes-intercitystations/
Bron: www.limburg.nl/publish/pages/9413/rapport_limburg_centraal.pdf
Gelderland en Noord-Brabant Afwegingskader verwerving grondposities t.b.v. woningbouw provincie Gelderland (vanuit budget anticiperende aankopen):
bron: https://gelderland.stateninformatie.nl/document/14771450/1
Provincie Noord-Holland
bron: https://gelderland.stateninformatie.nl/document/14771450/1
Gelderland en Noord-Brabant Ontwikkelmaatschappijen van de provincie NoordBrabant met verschillende grondbanken: De grondbank Natuurnetwerk Brabant (NNB) (1.236 ha) De grondbank NNB/PAS (933 ha) De grondbank De Kempen (65 ha) De grondbank De Beerze (Pielis) (23 ha) De grondbank Natuurinclusieve Landbouw (NIL) (17 ha) De grondbank Infrastructuur (2.128 ha) De grondbank Projecten Provinciaal Ontwikkelbedrijf (287 ha) De strategische grondbank (nog op te bouwen, streefdoel: 500 ha)
Maar: nog geen grondbank voor woningbouw. Ze onderzoeken de mogelijkheden hiertoe wel.
Gelderland en Noord-Brabant
bron: www.brabant.nl/onderwerpen/ruimtelijkeontwikkeling/stedelijke-gebiedsontwikkeling
De provincie Noord-Brabant treedt ook op als actieve partner in twaalf stedelijke gebiedsontwikkelingen.
Conclusies vergelijking met andere provincies ▪ Gedeelde basis wat betreft de ondersteuning ▪ Diverse provinciale accenten ▪ Een paar provincies die (al) extra instrumenten / ondersteuning inzetten, d.w.z. in de vorm van actief grondbeleid
Mogelijk aanvullende ondersteuning door de provincie Zeeland ▪ Uitbreiding flexpool (t.b.v. knelpunt ambtelijke capaciteit) ▪ Knelpuntenpot naar model van de provincie Zuid-Holland (=vorm van subsidie) (businesscase/financiën) ▪ Omgevingsscan voor nieuwbouwlocaties (effectieve programmering en financiering) ▪ Inzet van de grondbank voor nieuwbouw (grondpositie+businesscase+ambtelijke capaciteit?)
Interviews met Zeeuwse gemeenten ▪ Gesproken met zeven van de dertien Zeeuwse gemeenten ▪ Algemeen, over de samenwerking met de provincie ▪ Specifiek over de knelpunten die ze ervaren met de woningbouwopgave (dit blijkt zeer uiteenlopend en aan verandering onderhevig) ▪ Gesproken over de behoefte aan provinciale ondersteuning in termen van het aanbieden van omgevingsscans voor nieuwbouwlocaties en een provinciale grondbank t.b.v. woningbouw
Zeeuwse gemeenten over omgevingsscans Gemengde reacties: verschillende gemeenten zien (voorzichtig) kansen; anderen niet. Opmerkingen van geïnterviewden:
“De omgevingsscan kan ons helpen om een duidelijk overzicht te krijgen van de mogelijkheden voor woningbouw.” “Hoewel een omgevingsscan nuttig kan zijn, hebben wij al een gedetailleerde kaart van mogelijke locaties.” “Onze lokale kennis is vaak gedetailleerder dan wat een externe scan kan bieden.”
Zeeuwse gemeenten over een prov. grondbank voor woningbouw Vijf van de zeven gemeenten reageerden (gematigd) positief. Zij zien meerdere kansen en voordelen. Vooral: het beschikbare areaal aan ruilgronden neemt toe. Maar ook: zorgen. Veelgenoemd risico: mogelijke concurrentie tussen gemeenten en provincie op de grondmarkt + mogelijke prijsopdrijving van gronden. Opmerkingen van geïnterviewde: “Het is cruciaal dat de provincie en de gemeenten samenwerken en niet als concurrenten optreden.”
Aanbevelingen aan de provincie Zeeland n.a.v. de verkenning ▪ Start een pilot met de uitbreiding van de provinciale grondbank ten behoeve van woningbouw ▪ Werk aan een toekomstgerichte ruimtelijke ontwikkelvisie (provinciaal) ▪ Zoek actief samenwerking en inspiratie bij andere provincies ▪ Optioneel: verken de omgevingsscan als instrument voor toekomstige inzet
Nieuwsgierig naar de volledige publicatie?
www.platform31.nl/artikelen/ de-provincie-als-partner-inde-woningbouwopgave
Dank voor uw aandacht! Vragen, opmerkingen, gesprek…?