Inkomend - Orionis - Informatiedocument

Informatiedocument Orionis Walcheren Vastgesteld DB: 21-05-2026

Informatiedocument

Inhoud 1.

Wie we zijn ....................................................................................................... 3 Aanleiding ................................................................................................................. 4 Inleiding ...................................................................................................................... 4

2.

Wat we doen .................................................................................................. 6 Programma Arbeidsmarkt ....................................................................................... 7 Programma Inkomen ............................................................................................... 9 Programma Schuldhulpverlening ......................................................................... 11 Programma Werkontwikkelbedrijf ......................................................................... 12 Programma Overhead ........................................................................................... 14

3. 4. 5.

Financiën ....................................................................................................... 15 Governance .................................................................................................. 18 Toekomstige ontwikkelingen ....................................................................... 20

2

Informatiedocument

1. Wie we zijn

3

Informatiedocument

Aanleiding Aan het eind van 2025 heeft het Dagelijks Bestuur opdracht gegeven een overdrachtsdocument van de GR-Orionis Walcheren op te stellen, bedoeld voor de bestuursperiode 2026-2030. In dit document wordt een schets gegeven van de opdracht die Orionis Walcheren namens de 3 Walcherse gemeenten uitvoert. Wat komt daar precies bij kijken, welke zaken behoren tot de bedrijfsvoering, wat ligt binnen de verantwoording van het dagelijks en/of algemeen bestuur. Welke verantwoordelijkheden liggen bij de 3 Walcherse Raden en hoe informeert de organisatie hen. De opzet van het document is zo gekozen dat het de nieuwe raad en het nieuwe bestuur een korte inkijk geeft in die bovenliggende vragen en welke onderwerpen er in dit licht gezien de afgelopen 4 jaar de revue zijn gepasseerd. Daarnaast wordt in dit document ook naar de toekomst gekeken. Welke zaken zien we nog op Orionis Walcheren afkomen, uiteraard met de wetenschap van het huidige moment. Vlissingen, 21-05-2026

Jeroen Louws Voorzitter Bestuur Orionis Walcheren

Henk Guise Secretaris Bestuur Orionis Walcheren

Inleiding Orionis Walcheren is een gemeenschappelijk regeling voor de gemeenten Vlissingen, Middelburg en Veere. De organisatie is in 2012 ontstaan na een fusie tussen Sociale Werkvoorziening ‘l Eté, de Sociale Dienst Walcheren en de Kredietbank Walcheren. Wij voeren voor de Walcherse gemeenten de Participatiewet uit. Verzorgen de uitkeringen en zijn verantwoordelijk voor re-integratie en participatie van mensen in de uitkering, maar ook daarbuiten zoals de Niet Uitkerings Gerechtigden (Nuggers). Daarnaast hebben een afdeling Schuldhulpverlening en zijn we ook de Kredietbank. We voeren het armoedebeleid uit, handelen de Kindertoeslagaffaire af, doen Vroegsignalering, zijn er voor Oekraïners en hebben bijvoorbeeld veel werk gehad aan de Energiearmoede. En natuurlijk maken gemeenten allerlei beleidskeuzes, zoals de keuze om de minima gratis openbaar vervoer te geven, wat dan uitvoeringstechnisch best complex is en wat Orionis Walcheren natuurlijk organiseert en regelt. Daarnaast hebben we een Werkontwikkelbedrijf, waarbij sprake is van een continue samenwerking met de meeste andere bedrijfsonderdelen van Orionis en dat ook onmisbaar is voor de ontwikkeling van alle doelgroepen. Dit laatste gebeurt overigens niet alleen louter intern, maar we ontwikkelen ook bij externe werkgevers, zoals bijvoorbeeld met chauffeursopleidingen.

Spannend in al deze complexiteit is de werkdruk bij het personeel en de krappe arbeidsmarkt. Je hebt immers capaciteit nodig. Aantallen (begin 2026): • Aantal uitkeringen 2.800 • Aantal re-integratietrajecten 900 • Aantal plaatsingen in regulier werk 420 met een duurzaamheid van 78% • Aantal SW medewerkers: 562 • Aantal Ambtenaren: 285 • Aantal Nieuw Beschut medewerkers: 56 • Aantal gedetacheerde medewerkers: 90

4

Informatiedocument

Financieel resultaat Orionis Walcheren laat sinds 2021 positieve resultaten zien op de jaarrekening. Behalve het jaar 2022, waardoor er door de start van de oorlog in Oekraïne veel onzekerheid in de economie was en het Werkontwikkelbedrijf minder opdrachten te verwerken kreeg. Het resultaat van 2023 was een positief resultaat van € 1,1 miljoen, in 2024 was dit € 1,5 miljoen en in 2025 was dit € 930.000. Deze resultaten zijn met name bereikt door de goede resultaten van het investeren in re-integratie. Onze gemeenten hebben ons advies gevolgd om extra te investeren om mensen met een ondersteuningsbehoefte uit de Participatiewet te ontwikkelen en te begeleiden volgens onze werkwijze methodisch ontwikkelen. Ook voor de komende jaren kiezen de gemeenten voor extra investeren, omdat elke euro die je investeert het drievoudige oplevert. Samenwerkingspartijen Orionis Walcheren werkt samen met zeer veel partijen. Dit zijn de voor de hand liggende partijen zoals werkgevers en onderwijsinstellingen, maar ook bijvoorbeeld woningcorporaties en zorgverzekeringen. Met de woningcorporaties heeft Orionis Walcheren een samenwerking die al 5 jaar loopt en inmiddels voor onbepaalde tijd is aangegaan. In deze samenwerking voeren klanten die in de uitkering zitten bij Orionis Walcheren onder begeleiding allerlei klussen uit voor huurders van de woningcorporaties.

Huurders die dit zelf niet meer kunnen. Te denken valt aan tuinen en schuttingen, schilderen en soms ook een woning ontruiming etc. Onze klanten leren hierdoor vaardigheden en worden met zeer veel succes geplaatst bij werkgevers en er ontstaan “Leefbare Wijken” met veel meer sociaal contact en veiligheid. De kosten van de re-integratie betalen we samen op 50/50 basis.

Zo kunnen we meer mensen helpen ook vanuit de gedachte dat we niet onbeperkt geld kunnen vragen aan de gemeenten/Den Haag. Natuurlijk kunnen we met onze huidige budgetten niet iedereen helpen (ongeveer 1/3 als het gaat om re-integratie), maar we kunnen door meer samen te werken wel meer bereiken. Zo zijn er meer initiatieven. Samenwerking scholen Orionis Walcheren heeft een sterke samenwerking met scholen. Bijvoorbeeld met de Pro-Vso scholen wanneer het jongeren betreft, maar ook met ons ROC Scalda met wie wij samen ons Participatie lab (P-lab) hebben ontwikkeld. In deze samenwerking van het P-lab leren deelnemers in een aantal vakgebieden. Doel is om MBO 1 te halen en voor sommigen is dat toch niet haalbaar waarbij we dan met deelcertificaten werken. Deze opleiding gaat gepaard met stages en ook zelfs zonder MBO 1 leidt dit dan tot duurzame plaatsingen. Dit is inmiddels een zeer succesvol Zeeuws Programma geworden wat breed ondersteund wordt. Informatievoorziening De website van Orionis Walcheren biedt een enorme schat aan algemene en klantgerichte informatie, naast bijvoorbeeld ook de vastgestelde DB- en ABverslagen die hier gepubliceerd worden. Op grond van die laatste is de actualiteit van onze bedrijfsvoering goed te volgen. Orionis Walcheren hecht veel waarde aan het zo uitgebreid mogelijk meenemen van de raadsleden met zoveel mogelijk uiteenlopende informatie.

Naast de klantenmagazines die digitaal worden aangeboden, wordt maandelijks de AB-agenda opgenomen in het raadsinformatiesysteem en wordt er 2-maandelijks een dashboard en de Orionis Uitgelicht verstrekt. Ook worden er regelmatig op verzoek van het DB over diverse onderwerpen die voor besluitvorming worden voorgelegd Raadsinformatiebrieven opgesteld. Daarnaast is het altijd mogelijk om via de Officemanager een aanvraag voor een werkbezoek te doen.

5

Informatiedocument

2. Wat we doen

6

Informatiedocument

Programma Arbeidsmarkt Het programma Arbeidsmarkt bestaat uit alle re-integratie activiteiten voor mensen met een bijstandsuitkering en groepen die daarbij horen. Activerend re-integratiebeleid is onmisbaar voor iedereen die bijstand ontvangt. Iedere investering hierin levert iets op: financieel, maatschappelijk of allebei. De beschikbare re-integratiebudgetten zijn echter beperkt. Daardoor kunnen we niet iedereen activeren en begeleiden. Toch proberen we iedere klant te laten werken naar vermogen. Het ultieme doel van re-integratie is uitstroom naar een betaalde baan, zodat iemand niet meer afhankelijk is van de bijstand. We zien dat niet alle klanten dit kunnen bereiken. Voor veel klanten is een deeltijdbaan het hoogst haalbare. Daarnaast is een betaalde baan, waarbij de werkgever loonkostensubsidie ontvangt, voor een deel van onze klanten ook een passende oplossing.

Inleiding De bovenstaande korte samenvatting van het programma arbeidsmarkt staat weergegeven in de begroting van Orionis Walcheren. Deze korte samenvatting geeft weer wat er binnen het programma Arbeidsmarkt gebeurt. Teneinde echt een goed beeld te krijgen als gemeenteraadslid vinden wij het belangrijk dat we ook het historisch perspectief in beeld brengen en wat er de afgelopen jaren gebeurd is aan ontwikkeling binnen dit programma. Ook wordt dan duidelijk waarom ons programma Arbeidsmarkt de interesse gewekt heeft van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De bezuinigingen op het programma Arbeidsmarkt en het herstel In 2013 is Orionis Walcheren ontstaan door de samenvoeging van 3 Sociale Diensten en het SW-bedrijf l’Éte. Bij deze samenvoeging in 2013 is ervoor gekozen om sterk te bezuinigen onder meer op het programma arbeidsmarkt. Deze bezuiniging betekende dat Orionis Walcheren bij haar ontstaan ongeveer 20 fte minder beschikbaar had om burgers naar werk te begeleiden dan andere gemeenten van dezelfde grootte. Dit is meermaals bevestigt door bureau Berenschot in 2019 en 2022 en ook zeer recent in 2025 door een onderzoek van Significant. Het gevolg hiervan was dat Orionis Walcheren in 2016 een onevenredig groot aantal burgers in de bijstand had. Wat opliep tot 3.600.

Met ingang van 2017 zijn er financiële middelen ter beschikking gesteld om het hoge aantal uitkeringsgerechtigden omlaag te brengen. Dit vertaalde zich in het deels terug draaien van de bezuinigingen uit 2013. Als gevolg hiervan is uiteindelijk in 2021 Orionis Walcheren weer op een aantal bijstandsgerechtigden gekomen wat op eenzelfde niveau ligt als vergelijkbare gemeenten. Dit is met name bereikt door uitkeringsgerechtigden die een relatief kortere afstand hebben tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar werk. Gemiddeld duurde dit per uitkeringsgerechtigde 6 maanden. De periode na Covid richting methodisch ontwikkelen De werkgelegenheid in Zeeland trok vanaf 2021 sterk aan. Dit betekende dat iedereen die kon werken ook aan het werk ging en hier profiteerden ook uitkeringsgerechtigden van. Mensen die toen nog volledig afhankelijk waren van bijstand, hadden een te grote afstand tot de arbeidsmarkt om (al) aan het werk te kunnen. Om ook hen naar werk te kunnen begeleiden was een andere aanpak nodig. Wij noemen deze aanpak “Werken naar Vermogen”.

De kern van Werken naar Vermogen is het volgende: • Methodisch ontwikkelen mede door de supported employment methode die alle klantmanagers gevolgd hebben • Een klantenbestand van 35 klanten per klantmanager werk omdat er meer aandacht nodig is voor deze meer complexe doelgroep • De doorlooptijd per traject is tussen de 6 en 18 maanden • Minder overdrachtsmomenten en de klantmanager heeft de regie Werken naar Vermogen is het juiste antwoord gebleken op de steeds complexer worden doelgroep in de bijstand. Steeds vaker zijn dit inwoners met multiproblematiek; meerdere, samenhangende problemen op verschillende leefgebieden, zoals bijvoorbeeld psychische nood, verslavingsproblematiek, schulden en onstabiele huisvesting. De afgelopen jaren zien we dat deze multiproblematiek zich steeds vaker uitbreidt naar jongeren.

7

Informatiedocument

Als gevolg van het succes van Werken naar Vermogen zijn hiervoor door onze opdrachtgevers (Vlissingen, Middelburg en Veere) extra middelen ter beschikking gesteld.

Voor dit jaar is besloten om 200 extra klanten toe te laten tot het programma Werken naar Vermogen. Dit kan leiden tot een verdubbeling van het resultaat zoals hierboven in de tabel is aangegeven.

De resultaten en het vervolg Met de extra middelen voor 100 extra klanten zijn we in 2024 gestart. Een deel van de 100 klanten is pas in 2025 uitgestroomd hetgeen inherent is aan het gegeven dat een traject 18 maanden kan duren. Ook in 2025 zijn dus nog kosten gemaakt. In de jaren daarna is nog sprake van kosten van jobcoaching om te duurzaamheid van de plaatsing waar nodig te borgen.

In het huidige regeerakkoord “Aan de Slag” van het minderheidskabinet staat dat er gezocht wordt naar effectieve vormen van re-integratie. Het ministerie is de afgelopen periode al verschillende keren op bezoek geweest bij Orionis Walcheren om kennis te nemen van de methodiek Werken naar Vermogen en de opbrengsten hiervan. De komende jaren zullen de investeringen in deze methodiek het meer dan waard zijn. Zelfs bij een plaatsingsresultaat van 20% is de investering nog steeds rendabel en zullen de opbrengsten hoger zijn dan de kosten.

De volledige verlaging van de uitkeringslasten wordt pas bereikt in 2026. In 2024 en 2025 is een deel van de verlaging bereikt. De besparingen lopen meerjarig door omdat de duurzaamheid van de plaatsingen op een zeer hoog niveau ligt van 76%. Concreet betekent dat dit bij een plaatsingsresultaat van 40% en een investering van € 496.000,- een resultaat oplevert van € 1.600.000,-. Het netto rendement is dan € 1.104.000,-

Lasten Baten Saldo

2024 -248.000 126.000 -122.000

2025 -496.000 406.000 -90.000

2026 -496.000 829.000 333.000

2027 -496.000 1.214.000 718.000

2028 -496.000 1.503.000 1.007.000

Naast dit mooie financiële resultaat is er een grote maatschappelijke opbrengst. Burgers zijn weer aan het werk, doen mee en dragen bij aan de maatschappij. Hierdoor zijn zij ook minder ziek, komen er minder schulden en neemt de leefbaarheid in onze wijken toe. De werkelijke opbrengsten zijn dan ook nog veel hoger.

8

Informatiedocument

Programma Inkomen Het programma Inkomen gaat over de uitkeringen voor mensen met bijstand, de bijzondere bijstand en minimaregelingen. Meedoen in de maatschappij door werk staat voorop. Maar soms is een uitkering (tijdelijk) nodig om te kunnen rondkomen. De uitkeringen moeten eerlijk en volgens de regels worden verstrekt. We werken vanuit vertrouwen en bieden maatwerk waar dat kan. Tegelijk stimuleren we dat inwoners de regelingen op een goede manier gebruiken. Financiële problemen van inwoners staan bijna nooit op zichzelf. Ze hangen vaak samen met problemen op andere leefgebieden. Daarom is een goede samenwerking nodig met de gemeentelijke toegang tot het sociaal domein en met organisaties die daarbij aansluiten.

Ontwikkeling klantenbestand afgelopen jaren

2025 Landelijk is het aantal mensen met een bijstandsuitkering in 2025 gestegen. Opvallend is vooral de toename van jongeren in de bijstand. Deze ontwikkeling zien we ook bij Orionis Walcheren: het aantal klanten is gestegen en ook bij ons is er een duidelijke groei onder jongeren. We groeien iets sneller dan het landelijk gemiddelde. Dit komt vooral door de hogere instroom van statushouders. Deze is gerelateerd aan een inhaalslag van gemeenten ten aanzien van de huisvesting van statushouders. We hebben 2025 afgesloten met een klantenbestand van 2811.

Bijzonderheden De afdeling Inkomen is de afgelopen jaren niet alleen verantwoordelijk geweest voor de reguliere dienstverlening, maar is ook intensief ingezet voor de uitvoering van diverse speciale regelingen die voortkwamen uit uitzonderlijke situaties. Zo voerde de afdeling onder andere regelingen uit tijdens de coronacrisis, waaronder de TOZO en TONK regeling voor zelfstandig ondernemers. Ook ondersteunde de afdeling de uitvoering van leefgeldregelingen voor ontheemde Oekraïners als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Daarnaast speelt de afdeling een belangrijke rol in de brede ondersteuning voor gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire. 2020/2021;

uitvoering Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO 1 t/m 3) en TONK 2022 - heden; uitvoering leefgeld Oekraïners 2022 – heden; uitvoering Brede ondersteuning (onderdeel van Wet hersteloperatie toeslagen) 2023/2024; uitvoering energietoeslag; in totaal ruim 7000 verstrekkingen Participatiewet in balans Oktober 2025 is de ‘Participatiewet in balans’ goedgekeurd door de Eerste Kamer. De wet is ingegaan per 1 januari 2026. Deze vernieuwde wet moet beter aansluiten bij de mogelijkheden en omstandigheden van de mensen voor wie de Participatiewet bedoeld is. De belangrijkste doelen zijn: meer zekerheid bieden aan inwoners; de regels begrijpelijker maken; zorgen dat werken meer loont. De invoering gebeurt gefaseerd: een deel van de maatregelen geldt vanaf 1 januari 2026 en een ander deel vanaf 1 januari 2027. Het jaar 2026 geldt als een gedoogjaar, waarin we al vooruit mogen lopen op bepaalde maatregelen die officieel pas in 2027 ingaan. 9

Informatiedocument

Eind 2025 zijn we begonnen met het voorbereiden en uitvoeren van de maatregelen die per 1 januari 2026 ingaan. Deze werkzaamheden lopen in de eerste maanden van 2026 door. De Participatiewet in balans vraagt meer inzet op maatwerk, wat een deskundige beoordeling van de situatie van de klant vereist. Dit vraagt lef tonen, goed luisteren, analyseren en zorgvuldig rapporteren van medewerkers. We investeren daarom in deskundigheidsbevordering voor medewerkers zoals bijvoorbeeld casusbesprekingen en intervisie.

zetten ook actief in op voorkomen dat iets misgaat. De komende jaren richten we ons hiervoor op het verbeteren en/of ontwikkelen van: • toegankelijke en proactieve dienstverlening; • automatische toekenning van voorzieningen; • aandacht voor duurzaamheid en zelfredzaamheid; • terugdringen van niet-gebruik; • samenwerking en het ‘no wrong door’-principe.

Samenvoeging afdelingen Werk en Inkomen Vanuit de dienstverlening aan de klant en herinrichting van de processen zagen we dat de afdelingen Werk en Inkomen elkaar steeds meer raakten. Waar voorheen een duidelijke scheiding bestond tussen mensen die wel of niet kunnen werken, vervaagt die grens steeds meer. Het is niet altijd meer helder of iemand nu, ooit of nooit kan werken – en waar de focus van onze dienstverlening dan op moet liggen. Om goed aan te kunnen blijven sluiten bij de behoefte van de klant, is een gezamenlijke aanpak nodig. Daarom zijn de afdelingen Werk en Inkomen op 1 maart 2026 samengevoegd in de afdeling Werk&Inkomen. We verwachten dat we de klant beter kunnen ondersteunen door een efficiëntere manier van samenwerken en afstemming, waardoor ook de onderlinge samenwerking tussen teams beter wordt en we meer van elkaar kunnen leren. Vooruitkijken Onze ambitie is dat alle inwoners van Walcheren toegang hebben tot de ondersteuning waar zij recht op hebben. Niet als sluitstuk wanneer het misgaat, maar zoveel mogelijk vóórdat problemen zich voordoen en opstapelen. We zetten daarom in op toegankelijke, proactieve en datagedreven dienstverlening. We richten onze dienstverlening zo in dat inwoners niet verdwalen in regels of drempels om ondersteuning te vragen. Wij zijn met onze dienstverlening niet alleen een vangnet voor wanneer iets mis is gegaan. We

10

Informatiedocument

Programma Schuldhulpverlening De afgelopen jaren is de aandacht voor het onderwerp schuldhulpverlening gegroeid. Erkend wordt dat de problematiek groot is. Inwoners met problematische schulden zoeken in veel gevallen pas laat hulp. Met als gevolg dat de problematiek nog groter wordt of verborgen blijft. Terwijl een bestaan zonder problematische schulden een solide basis vormt om volwaardig mee te doen in de maatschappij. Het programma Schuldhulpverlening bevat alle interventies voor inwoners van Walcheren met financiële zorgen. Met als doel schuldenproblematiek zoveel mogelijk te voorkomen en dat mensen met schuldproblematiek zich als vanzelf tot de juiste instantie wenden. Hierbij moeten ze kunnen rekenen op een rechtvaardige, begripvolle en duurzame oplossing die hen weer perspectief biedt.

Iedere gemeente in Nederland heeft de verantwoordelijkheid om inwoners met problematische schulden te ondersteunen. Dit is vastgelegd in de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening. Op Walcheren hebben de gemeenten deze verantwoordelijkheid belegd bij Orionis Walcheren. Schuldhulpverlening bestaat uit verschillende vormen van ondersteuning: • Vroegsignalering: Zogenaamde vasten-lasten-partners (woningcorporaties, energie- en waterleveranciers en zorgverzekeraars) signaleren aan Orionis Walcheren dat klanten een achterstand hebben. We nemen dan contact op om te vragen wat er aan de hand is en of we kunnen helpen • Schuldsaneringen: Dit is een traject waarbij een inwoner tegen finale kwijting een deel van de schulden betaalt. Na een succesvol traject van meestal 18 maanden wordt het restant van de schulden kwijtgescholden. • Financiële begeleiding: Wanneer inwoners (tijdelijk) niet in staat zijn om zelfstandig zijn financiën te beheren. Denk hierbij aan budgetadvies, budgetbeheer of beschermingsbewind. Grotendeels wordt dit uitgevoerd door derden. Onder bepaalde voorwaarden voeren we de financiële begeleiding zelf uit. • Persoonlijke lening: Orionis Walcheren verstrekt minima in sommige gevallen een lening. • Nazorg en begeleiding: Deze activiteiten zijn er op gericht om inwoners te helpen de bereikte financiële stabiliteit vast te houden en nieuwe schulden te voorkomen

In Nederland hebben veel huishoudens met problematische schulden te maken. Het CBS spreekt van 800.000 huishoudens. Helaas is maar een klein aandeel hiervan in beeld bij de gemeenten. Oorzaken hiervoor zijn schuldgevoel, schaamte, financiële stress, struisvogelpolitiek en onwetendheid. Dit speelt ook op Walcheren. Het aantal huishoudens met problematische schulden op Walcheren bedraagt circa 4.500. Terwijl slechts ongeveer 300 inwoners door Orionis Walcheren worden ondersteund. De overige inwoners hebben óf hulp elders of waarschijnlijk geen hulp. De afgelopen jaren is de aandacht voor het onderwerp schuldhulpverlening gegroeid. Erkend wordt dat de problematiek groot is en dat er in veel gevallen laat hulp gezocht wordt. Met als gevolg dat de problematiek nog groter wordt of verborgen blijft. Terwijl een bestaan zonder problematische schulden een solide basis vormt om volwaardig mee te doen in de maatschappij. Het aanpakken en

voorkomen van armoede en schuldenproblematiek zijn dan ook speerpunten van de brede schuldenaanpak van het kabinet. Het Rijk stimuleert samen met VNG en de branchevereniging NVVK gemeenten om meer te doen aan schuldhulpverlening. En stelt ook middelen hiervoor beschikbaar. Naar aanleiding hiervan heeft Orionis Walcheren in nauwe samenwerking met de Walcherse gemeenten een plan opgesteld met de volgende doelstellingen:

1. 2. 3.

We willen meer huishoudens bereiken met (beginnende) schulden We willen meer hulptrajecten voor zowel vroegsignalering als schuldhulpverlening. We willen dat de hulptrajecten effectief zijn.

De eerste resultaten zijn al zichtbaar. Het aantal inwoners wat zich meldt met financiële zorgen is de afgelopen jaren fors gestegen. De komende periode zal meer geïnvesteerd worden in begeleiding en nazorg.

11

Informatiedocument

Programma Werkontwikkelbedrijf Wij zorgen voor passend beschut en beschermd rendabel werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt binnen het Werkontwikkelbedrijf en bij externe opdrachtgevers. Door werk te bieden zorgen we ervoor dat deze groep maatschappelijk participeert. Het Werkontwikkelbedrijf ziet het ontwikkelen van haar SW- en Beschut Werk-medewerkers en bijstandsgerechtigden als één van haar hoofdtaken. Dat betekent dat we niet alleen steeds in gesprek zijn met onze medewerkers over ontwikkeling, maar hier ook invulling aan geven door het zoeken naar passend werk. Wij richten ons niet op één werksoort, maar op een ruim palet aan werksoorten1 zodat de SW- en Beschut Werk-medewerkers zich intern kunnen ontwikkelen. Daarbij kan dit ook extern zijn in de vorm van Begeleid Werken of een detachering. Bijstandsgerechtigden, die een tussenstap nodig hebben in aanloop naar een reguliere baan, stromen in op een passend werkleertraject binnen het Werkontwikkelbedrijf.

Inleiding De bovenstaande korte samenvatting van het programma Werkontwikkelbedrijf staat weergegeven in de begroting van Orionis Walcheren. Deze korte samenvatting geeft weer wat de essentie is van het programma Werkontwikkelbedrijf. Teneinde echt een goed beeld te krijgen als gemeenteraadslid vinden wij het belangrijk dat we ook het historisch perspectief in beeld brengen en wat er de afgelopen jaren gebeurd is aan ontwikkeling binnen dit programma. De invoering van de Participatiewet en het einde van de SW instroom In 2013 is Orionis Walcheren ontstaan door de samenvoeging van 3 Sociale Diensten en het SW bedrijf l’Éte. Dit was het Sociale Werkvoorziening bedrijf van Walcheren en viel onder de wet Sociale Werkvoorziening. De Sociale Werkvoorziening is een overheidsvoorziening en biedt mensen met een arbeidshandicap een zo regulier mogelijke, aan de arbeidshandicap aangepaste werkomgeving. Bij de start van Orionis Walcheren in 2013 werkten er ongeveer 700 medewerkers in het SW bedrijf.

Omdat de SW bedrijven in Nederland te duur werden geacht is per 1 januari 2015 de Participatiewet ingevoerd. Hiermee stopte per deze datum ook de instroom in de Sociale Werkvoorziening en werden deze mensen voortaan ondergebracht in de Participatiewet. Ook betekende dit dat jongeren, waarvan werd vastgesteld dat zij op18 jarige leeftijd niet in regulier werk het minimumloon konden verdienen, niet meer instroomden in de Wet Arbeidsongeschiktheid Jonggehandicapten (Wajong) bij UWV, maar na indicatie door UWV instroomden als Nieuw Beschut Medewerker conform de CAO Aan de Slag. Zo rond het jaar 2050 zullen de laatste SW-medewerkers zijn uitgestroomd richting pensioen. Van traditioneel SW-bedrijf naar Werkontwikkelbedrijf Door het ontstaan van Orionis Walcheren in 2013 zoals hierboven is aangegeven kwamen de drie Sociale Diensten en het SW-bedrijf letterlijk onder een en hetzelfde dak te zitten. We noemen een dergelijk bedrijf ook wel een combinatiebedrijf. In Nederland zijn ongeveer 40 van deze combinatiebedrijven. Het voordeel hiervan was dat de infrastructuur van het SW-bedrijf met haar ongeveer 13 werksoorten ook kon worden ingezet om mensen in de Bijstand naast sociale- en werknemersvaardigheden ook vakvaardigheden bij te brengen. Door tijdelijk mee te werken in de infrastructuur van het SW-bedrijf werd er veel geleerd, wat de kansen op de arbeidsmarkt vergroot.

Dit gebeurt nog steeds door een intensieve samenwerking tussen het Programma Werkontwikkelbedrijf en het Programma Werk. Een onderdeel van deze samenwerking is het trainingscentrum “InZicht”. In dit trainingscentrum krijgen nieuwe klanten in de Participatiewet een programma van 3 weken waarin zij vragen voor zichzelf beantwoorden als “wie ben ik, wat

1 Voorbeelden van werksoorten zijn onder andere monteren, wasserij, buitendienst, mailing,

schoonmaak en horeca.

12

Informatiedocument

wil ik en wat kan ik”. Ook worden er verschillende trainingen gegeven waardoor de werknemers- en sociale vaardigheden versterkt worden, wordt er gewerkt aan keuzes maken en motivatie en vindt een branche-oriëntatie plaats die kan leiden tot een werkervaring binnen het Werkontwikkelbedrijf. Van verlieslatende werksoorten naar rendabele werksoorten In 2019 was het Werkontwikkelbedrijf nog sterk verlieslatend. Dit kwam omdat de werksoorten tegen te lage tarieven voor opdrachtgevers werden uitgevoerd. Er werd goed geproduceerd door de medewerkers in de werksoorten, maar er werden geen eerlijke kostendekkende tarieven gehanteerd. Dit kwam omdat producten complexer waren geworden en er per eenheid veel meer tijd nodig was om deze te maken. Uiteraard leidde dit tot verliezen. Met ingang van 2020 is er in gesprek gegaan met opdrachtgevers om deze tarieven aan te passen hetgeen voor een groot deel is gelukt. Ook zijn verlieslatende werksoorten zoals de Bankwerkerij en de Schilders, respectievelijk verkocht en gestopt. Daarnaast is er gekeken naar het risico in de bedrijfsvoering dat vanaf 2022 meer en meer wordt verschoven naar de opdrachtgevers.

Naar een echt Werkontwikkelbedrijf en ontwikkelwerksoorten Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in 2024 besloten dat de oude SW-bedrijven Werkontwikkelbedrijven dienen te worden en dat hierbij de ontwikkeling van eigen medewerkers en een ontwikkelfunctie in de regio van het Werkontwikkelbedrijf voorop staat.

Het transitieplan Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in 2025 aangegeven dat elke regio in 2026 een plan dient op te leveren. In dit plan moeten de werkontwikkelbedrijven laten zien hoe zij hun organisatie aanpassen; hoe zij medewerkers ontwikkelen en de sociale infrastructuur toekomstbestendig maken. Met trots kunnen wij zeggen dat de gemeenteraden in januari 2026 akkoord zijn gegaan met het transitieplan van Orionis Walcheren om een echt Werkontwikkelbedrijf van de toekomst te worden. Deze transitie mag 10 jaar duren en wordt door he Rijk ondersteund met € 2 miljoen. Het transitieplan betreft 4 pijlers: • Focus op ontwikkeling (maximaal bij werkgevers) • Meer inwoners aan het werk (extra banen in Nieuw Beschut en doorstroombanen in plaats van bijstand) • Intensiveren samenwerking (met UWV en arbeidsmatige dagbesteding) • Betaalbaar en financieel meer voorspelbaar De focus op ontwikkeling richt zich uitdrukkelijk ook op de bestaande SWmedewerkers en de NBW-medewerkers. Als zij dat zelf willen zijn wij ervan overtuigd dat een deel van hen sterk ontwikkelbaar is en mogelijk wanneer zij dit willen ook gedetacheerd kan worden.

Ontwikkelwerksoorten zijn werksoorten die medewerkers bij voorkeur voor de reguliere arbeidsmarkt ontwikkelen, daar waar de werkgeversvraag zich bevindt en voor een substantieel aantal deelnemers per jaar. We zullen alleen die productiewerksoorten handhaven die onze SW- en NBW-medewerkers nodig hebben op grond van hun mogelijkheden en beperkingen. Te denken valt dan aan verpakken en eenvoudige montage werkzaamheden. 13

Informatiedocument

Programma Overhead De functies en diensten die zijn ondergebracht in het programma Overhead richten zich op het versterken, professionaliseren en beheersbaar maken van de functies die nodig zijn om de primaire opgaven van onze organisatie goed uit te voeren. Hieronder vallen onder andere Bedrijfsvoering, HRM en Communicatie.

-

Informatie en digitalisering Orionis Walcheren is zich op basis van een I-Visie aan het ontwikkelen naar een informatie gestuurde organisatie waar we datagedreven werken en innovaties omarmen. Daarbij hoort een concrete planning voor de komende jaren, waarin we de Informatie- en Digitaliserings-projecten, beleidsherzieningen en programma’s weergeven. Een belangrijke randvoorwaarde om onze projecten en programma’s te laten slagen, is het op orde zijn van onze processen en data. Ook onze digitale vaardigheden en onze vaardigheden om projectmatig samen te kunnen werken (het vernieuwde Portfoliomanagement) worden steeds verder ontwikkeld. We volgen de ontwikkelingen en mogelijkheden op het gebied van AI en zijn vanuit het BVO samen met gemeenten Vlissingen en Middelburg bezig met het opstellen van een visie en beleid op AI. De vervolgstap is om te bepalen waar we AI verantwoord en veilig kunnen integreren in onze uitvoering en dienstverlening. Huisvesting Onderhoud, veiligheid en verduurzaming van gebouwen en installaties vragen veel aandacht. De komende jaren dienen een aantal zaken op de terreinen en in de gebouwen vervangen te worden vanwege ARBO, aangescherpte Milieuwet- en regelgeving, veiligheid en defecten. We willen hier op een transparante, gestructureerde en beheersbare wijze invulling aan geven.

Daarom is in 2025 prioriteit gegeven aan het inzichtelijk maken van onze meerjarenplanning en maken we in 2026 een start met een aantal zaken: -

complexe operatie die vanaf 2024 al heel wat voorbereidingstijd heeft gevraagd en in 2026 verder wordt vormgegeven. Op aangeven van de RUD-Zeeland moeten we verdergaande maatregelen treffen voor de verduurzaming van ons pand en de installaties. Als eerste stap is de verlichting in het kantoorgedeelte vervangen door energiezuinige Ledverlichting. Vanuit het oogpunt van continuïteit en veiligheid moet het toegangssysteem tot het gebouw vervangen te worden. De uitvoering hiervan vindt plaats in 2026.

HRM Omdat we, als goed werkgever, graag willen weten hoe medewerkers denken over verschillende aspecten van hun werk, zoals werkbelasting, leiderschap, doorgroeimogelijkheden, werkklimaat en werksfeer is in 2025 een medewerkersonderzoek uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn in de verschillende teams besproken en uitgewerkt. In 2026 vindt de volgende meting plaats. Om het hoge ziekteverzuim structureel terug te dringen, hebben we begin 2025 het programma “Werken aan Gezondheid” (WAG) opgesteld. Dit is een verzuimaanpak met een brede blik op gezond, enerzijds gericht op preventie en anderzijds op een kwalitatief goede uitvoering van re-integratie processen. Financiële dienstverlening Om een volgende stap te zetten in de ontwikkeling en realisatie van onze strategische doelen, nu en in de toekomst, is een sterke financiële- en control omgeving onontbeerlijk. Daarom hebben we in 2025 de functie Businesscontroller voor Werkontwikkelbedrijf & Bedrijfsvoering en Werk & Inkomen ingevuld. Tegelijkertijd hebben we een extern adviseur ingeschakeld om ons te ondersteunen bij het verder professionaliseren van de financiële dienstverlening. Dit heeft geleid tot een plan van aanpak waar we mee aan de slag zijn gegaan en dat in 2026 zijn eerste vruchten zal afwerpen.

Een deel van de dakbedekking en valbeveiliging zal vervangen moeten worden. Hiervoor is in 2024 al een voorziening getroffen. Het betreft een 14

Informatiedocument

3. Financiën

15

Informatiedocument

Orionis Walcheren heeft een begroting van ruim 115 miljoen. De grootste post hierin zijn de uitkeringslasten. Deze beslaan zo’n 50% van de totale lasten. Onderstaand een overzicht van de lasten over 2025.

De baten van Orionis Walcheren bestaan met name uit Rijksbijdragen en gemeentelijke bijdragen en zien er over 2025 als volgt uit:

16

Informatiedocument

Een belangrijke financiële graadmeter voor Orionis Walcheren en gemeenten is of de uitkeringslasten gedekt worden door de Rijksbijdragen voor de bijstand. Het saldo van deze twee posten wordt ook wel het BUIG saldo genoemd. Er is sprake van een BUIG overschot als de rijksbijdragen hoger zijn dan de uitkeringslasten en sprake van een BUIG tekort als de rijksbijdragen lager zijn dan de uitkeringslasten. De Rijksmiddelen worden via een complex rekenmodel toegewezen aan alle gemeenten. Het Rijk maakt een inschatting van de kans op bijstand in een gemeente op basis van een groot aantal kenmerken van de gemeente. Denk hierbij aan hoogte van het zorggebruik, aantal sociale huurwoningen, beschikbaarheid van werk etc. De rijksmiddelen staan dus los van de daadwerkelijk uitbetaalde uitkeringen. Hiermee stimuleert het Rijk gemeenten om zoveel als mogelijk mensen vanuit de bijstand aan het werk te helpen. In 2024 was er sprake van een overschot op BUIG van € 1.600.000. Over 2025 hadden we een tekort op BUIG van € 340.000. We zijn van mening dat het Rijk circa € 2 miljoen te weinig Rijksmiddelen heeft toegekend. Daarom heeft gemeente Vlissingen, in samenwerking met Orionis Walcheren bezwaar gemaakt tegen de toegekende Rijksmiddelen vanaf 2025. Een andere belangrijke financiële graadmeter is het resultaat van het Werkontwikkelbedrijf.

Dit resultaat wordt grofweg opgebouwd uit vier elementen: 1. Rijksmiddelen SW en Beschut Werk 2. Loonkosten SW en Beschut Werk 3. Netto omzet 4. Bedrijfskosten, denk aan ambtelijke personeelskosten, huisvesting etc.

verbetert naar een negatief resultaat van € 0,7 miljoen. Dit is in lijn met de benchmark. Orionis Walcheren voert het armoedebeleid van gemeenten uit. Dit is een zogenaamde open-einde regeling. Alle uitgaven aan inwoners in dit kader worden door gemeenten vergoed. Een groot aantal gemeentelijke bijdragen zijn onafhankelijk vast te stellen. Voor de onderstaande gemeentelijke bijdragen worden de Walcherse bedragen verdeeld over de drie gemeenten op basis van verdeelsleutels: • De gemeentelijke bijdrage voor uitvoeringskosten worden verdeeld over de drie gemeenten aan de hand van de omvang van de volgende (rijks)middelen: Re-integratiemiddelen, Rijksmiddelen SW en Beschut Werk en Rijksmiddelen BUIG. • De re-integratiemiddelen worden verdeeld op basis van de omvang van Rijksmiddelen re-integratie in 2024. • De gemeentelijke bijdrage BUIG (BUIG tekort of overschot) wordt verdeeld op basis van de omvang van de Rijksmiddelen BUIG. Dit betekent dat er sprake is van solidariteit in gemeenschappelijke regeling. Dit betekent dat de te lage vaststelling van Rijksmiddelen BUIG voor gemeente Vlissingen wordt gedragen door alle Walcherse gemeenten.

De resultaten van Werkontwikkelbedrijven staan in het hele land zwaar onder druk. Over 2025 hadden we een negatief resultaat van € 1 miljoen negatief. In de eerste begrotingswijziging 2026 hebben we opgenomen dat het resultaat

17

Informatiedocument

4. Governance

18

Informatiedocument

Orionis Walcheren is een Gemeenschappelijke Regeling (GR). Dit is een vorm van "verlengd lokaal bestuur" waarbij gemeenten taken gezamenlijk uitvoeren. In de GR zijn alle taken en bevoegdheden op grond van de daarin genoemde rijks- en lokale wet- en regelgeving gedelegeerd (=overgedragen) aan Orionis Walcheren. De overgedragen taken betreffen de uitvoering van de Participatiewet, de Sociale Werkvoorziening en de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening. Daarnaast geeft Orionis Walcheren uitvoering aan het door gemeenten vastgestelde armoedebeleid. De structuur bestaat uit de volgende bestuurslagen: • Algemeen Bestuur (AB): Dit is het hoogste orgaan en bestaat uit wethouders van alle deelnemende gemeenten. Het stelt de kaders vast, zoals de begroting en het beleidsplan. Dit is vergelijkbaar met de rol van de gemeenteraad. De gemeenschappelijke regeling bepaalt dat de drie deelnemende raden van elk van de deelnemende colleges van burgemeester en wethouders twee wethouders aanwijzen die zitting hebben in het AB. De stemverhouding wordt vastgesteld naar rato van het inwoneraantal per deelnemer: o Een deelnemer met meer dan 30.000 inwoners beschikt over twee stemmen per lid; o Een deelnemer met minder dan 30.000 inwoners beschikt over één stem per lid. • Dagelijks Bestuur (DB): Bestaat uit drie leden die gekozen en benoemd worden uit het AB.

De drie leden van het DB komen ieder uit een andere gemeente. Het bereidt de besluiten van het AB voor en voert de besluiten uit. Het DB is ook verantwoordelijk voor de ambtelijke organisatie en behartigt dus het organisatiebelang van OW. • Voorzitter: Wordt doorgaans gekozen door het Algemeen Bestuur en leidt de vergaderingen van zowel het AB als het DB. • Directeur: Geeft leiding aan de ambtelijke organisatie die de daadwerkelijke taken uitvoert en is secretaris van het bestuur.

•

Gemeenteraden: De raden van de deelnemende gemeenten houden toezicht op hun eigen vertegenwoordigers in het AB. Zij hebben vaak het recht om zienswijzen in te dienen op de begroting en jaarrekening voordat deze definitief worden vastgesteld.

Daarnaast beleggen gemeenten ook andere taken bij Orionis Walcheren. Denk hierbij aan de inburgering (gemeente Middelburg en Veere), uitbetaling van leefgeld voor ontheemden uit Oekraïne en de ondersteuning van gedupeerden van de Kinderopvangtoeslag affaire. Orionis Walcheren werkt bij de uitvoering van deze taken en de verantwoording hierover aan gemeenten nauw samen met de beleidsmedewerkers sociaal domein van de drie gemeenten.

19

Informatiedocument

5. Toekomstige ontwikkelingen

20

Informatiedocument

Kadernota De gemeenteraad heeft een kaderstellende rol en zet de beleidslijnen uit. De kadernota geeft vanuit gemeenten de kaders weer ten behoeve van de uitvoering van Orionis Walcheren. De kadernota beslaat een periode van 4 jaar en sluit aan bij de raadsperiode tussen 2 verkiezingen in. De nieuwe gemeenteraden stellen dus in het eerste jaar van hun installatie de kaders vast middels de kadernota 2027 – 2030.

Over de domeinen heen Kwetsbare inwoners hebben vaak uiteenlopende problemen of een beperkt vermogen om zelf regie te voeren. En juist zij worden geconfronteerd met de grootste bureaucratische complexiteit, omdat problemen zich vaak in verschillende beleidsdomeinen afspelen. Ieder met zijn eigen wet- en regelgeving, financieringssystematiek, professionele overtuigingen, geschiedenis en hulpaanbieders.

De huidige kadernota is nog actueel en relevant. Deze bevat veel elementen die ook in de nieuwe kadernota terug kunnen komen. Toch zijn er een aantal zaken die we in (het proces voor) de nieuwe kadernota anders organiseren: o SMART formuleren o Stakeholders2 meer meenemen o (meer)over de domeinen heen

Een brede aanpak in het sociaal domein kan ervoor zorgen dat we inwoners met complexe problemen effectiever kunnen helpen. Deze aanpak is gericht op preventie en het versterken van de eigen kracht. Dit vraagt van de betrokken organisaties zoals gemeenten, zorginstellingen en welzijnsorganisaties een integrale aanpak die verder gaat dan samenwerken en beleid op het gebied van participatie, wonen, zorg (Wmo) en jeugdhulp verbindt. Een voorbeeld hiervan is het Stevige Lokale Team (SLT).

Vanuit Orionis Walcheren en de gemeenten is een gemengd kernteam benoemd. Dit kernteam is verantwoordelijk voor procesbegeleiding, communicatie naar de stakeholders en het schrijven van de kadernota. Het proces om tot een kadernota te komen is opgedeeld in drie fasen: Fase 1 Maart – juni ‘26 Verzamelen informatie Interne organisatie Gemeenten Raadsleden Adviesraden

Fase 2 Juli – sept. ‘26 Uitwerken tot een concept Toetsen bij stakeholders

Fase 3 Okt.’26 – febr. ‘27 Besluiten MT Orionis Walcheren DB Orionis Walcheren Colleges B&W Gemeenteraden

Stevige Lokale Teams Door problemen eerder aan te pakken, kunnen inwoners beter worden geholpen. Ook kan zwaardere, specialistische zorg vaker worden voorkomen. Daarom is het belangrijk dat hulp dichtbij inwoners beschikbaar is. Stevige Lokale Teams (SLT) spelen daarin een belangrijke rol. Zij ondersteunen inwoners, bijvoorbeeld bij vragen over geldzorgen, zorg en opvoeding. In 2028 moeten alle gemeenten in Nederland een SLT hebben. Het Sociaal Loket Team (SLT) hanteert een integrale en brede benadering van maatschappelijke vraagstukken. Vanuit deze visie richt het SLT zich niet alleen op de directe hulpvraag, maar ook op het duurzaam aanpakken van onderliggende oorzaken. Waar dit noodzakelijk is, wordt actief samengewerkt met andere domeinen om samen te komen tot samenhangende en effectieve oplossingen. De ondersteuning is maatwerk: afgestemd op de aard en urgentie

2 Denk hierbij bijvoorbeeld aan het managementteam en medewerkers van Orionis

Walcheren, Gemeentelijke afdelingen sociaal domein, gemeenteraden, adviesraden.

21

Informatiedocument

van de situatie, zonder vooraf vastgestelde contactmomenten of standaard doorlooptijden. Dit veronderstelt voldoende mandaat voor professionals, heldere samenwerkingsafspraken en ruimte om domein overstijgend te kunnen werken.

22