Inkomend - Erfgoedvereniging Heemschut - Zienswijze ontwerp Visie Arsenaalgebied Gemeenteraad Vlissingen

|

''ii+

, 1 , . ..1 ',.,',/

1,.

,,i

" tlL;i i1,.,ill' '

t l,,"iti! 1ir, lj ' , ' llrJlL'llllili:ll.l

I

,'

€RF6{}eSV€ÍrénÍË lnc

HEEI,{5CHUT Gemeente Vlissingen Gemeenteraad Postbus 3000 4380 GV Vlissingen Middelburg, 12 maart 2024

Betreft: Ontwerp Visie Arsenaalgebied Behandeld door: Dhr. E. (Evert) de longh

Geachte raadsleden, Erfgoedvereniging Heemschut heeft kennis genomen van de ontwerp Visie Arsenaalgebied Heemschut is zeer verontrust over de daarin geschetste ontwikkelingen. Het Arsenaalgebied ligt in het front van het beschermde stadsgezicht van Vlissingen. Vanaf de

Nieuwendijk had men eeuwenlang een breed en altijd levendig panorama over de zeedijk. Voorbijvarende schepen en wisselende luchten, een uniek ruimtelijk beeld. Bij de eerdere ontwikkeling, nog maar 30 jaar geleden, is al de 23 meter hoge en circa 40 meter brede Residence Maritime middenin dit stadsgezicht geplaatst. Die ingreep doet niet alleen afbreuk aan de historische waarde van dit gebied maar het neemt ook een fors deel van het zicht op zee weg. Toen werd ook het Carrouselgebouw gebouwd dat nu alweer in deze Visie afgebroken moet worden om nu vooral parkeerruimte te bieden voor de voorziene ontwikkeling tot hotelbouw. Juist waar de Gemeente het parkeren in de binnenstad tegen wil gaan! Zie ook de Omgevingsvisie Vlissingen 2040 in Balans en de plannen voor parkeren in de Machinefabriek, op loopafstand. De planvorming voor de nieuwe ontwikkelingen heeft de Gemeente in handen gelegd van MAAN. Uit de eerste schetsen blijkt al dat MAAN geen rekening heeft willen houden met het kleinschalige Vlissingse stadsweefsel in de geschonden maar nog steeds zeer bijzondere historische binnenstad. Toch had de Gemeente gesteld dat 'Gebouwd erfgoed bepaalt maat en schaal van de bebouwing'. Heemschut had al in het begin van deze planvorming haar medewerking aangeboden bij het opstellen van de cultuur-historische randvooruvaarden.

Daar is de Gemeente niet op ingegaan, kennelijk wogen andere commerciële belan gen zwaarder?

Vlissingen is de enige zeevesting in Nederland, strategisch zeer belangrijk aan de monding van de Westerschelde en vanouds "de sleuteltot de Nederlanden". De hele ontwikkeling van de stad is gericht op de zee, vandaar ook het uitgebreide stelsel van havens het geraamte vormt van de stad. Het Arsenaalgebied heeft hierin een belangrijke positie als onderdeel van deze havenstructuur. Het gebied ontwikkelde zich van galgenveld tot een stadsdeel met gemengde bestemmingen gericht op de havenfunctie: niet alleen wonen, maar ook rondom de haven overslag en opslag, werven en tenslotte ook cultuur. De hieruit vloeiende kleinschalige bebouwing met pakhuizen, woningen, lijnbaan werd in 1809 door de Engelsen grotendeels weggebombardeerd, net zoals het prachtige Stadhuis aan de Grote Markt.

Zelfs in de eerste schetsen van MAAN is hierover niets terug te vinden. Het is een naar binnen gerichte opzet om zoveel mogelijk vierkante meters te scheppen voor commerciële doeleinden, in dit geval hotelbouw. Binnen het vigerende Bestemmingplan is er overigens geen ruimte voor deze massa's en bestemmingen.

Frfgoedvereniging Heemschut, Vereniging tot Bescherming van Cultuurmonumenten in Nederland Opgericht in 191 1. Beschermvrouwe. H.K.H Prinses Beatrix Provinciale Commissie Heemschut Zeeland, Postbus 49 4330 AA Middelburg

De Vissers/Engelse haven speelt al in de schetsplannen geen rol, de kade wordt binnen het bouwvlak getrokken. MAAN ontwerpt een plan met bouwmassa's die niet in overeenstemming zijn met het

historische karakter van de Vlissingse binnenstad en zeker niet met het Rrlksbeschermde stadsgezicht van Vlissingen. Onze vraag is dan ook: is de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed hierin geraadpleegd? Onze indruk is dat deze plannen geheel buiten de cultuurhistorische context zijn gehouden. Wij zien ook geen advies van de Monumentencommissie die toch de hoeder moet zijn van het cultureel erfgoed. Sinds de decentralisatie van de Monumentenbescherming van het Rijk naar de Gemeenten heeft de Gemeente hierin de verantwoordelijkheid. Maar dan dient de Gemeente wel zijn verantwoordelijkheid te nemen. Het Verdrag van Granada dat in de Omgevingswet is opgenomen vraagt ook om een duidelijke afirueging.

Cultuurhistorie is bij Heemschut niet alleen terugkijken maar ook vooruitzien. Het Arsenaalgebied is hiervan een sprekend en droevig voorbeeld: na 30 jaar blijkt ook die commerciêle ontwikkeling vast te lopen en willen de eigenaren van het gebied zich richten op grootschalige hotelexploitatie waarvoor cultu u rh istorie weer moet wij ken. De plannen van MAAN tonen een gebiedsgrote lage bouwmassa waarin het parkeren is ondergebracht en, naar wij aannemen, algemene hotelfuncties. Culturele en woonfuncties, zie het Bestemmingsplan, zrjn niet terug te vinden. Vooral het bouwvlak van het Carrouselgebouw trekt MAAN door tot dicht op de kade. Dit gaat lijnrecht in tegen de historische kadefunctie van de haven. De kaart van Hattinga uit 1750 toont de historische rooilijn van de Emmastraat, voorheen de Rommelkade, die van de nu gedempte haven doorloopt naar het bouwblok van het Arsenaaltheater, met in '1750 nog de timmerwerf. Om de historische binnenstedelijke verbinding tussen de bestaande en de gedempte havenfronten aan te houden zou de rooilijn van Emmastraat en het Arsenaaltheater verlengd moeten worden. Dan behoudt de kade zijn vorm en beeld en verbreedt zich daarna om het Arsenaal in beeld te brengen. Dat deed overigens ook de ronde vorm van het Carrouselgebouw die ruimte gaf voor zicht op het Arsenaal vanuit de Emmastraat.

De massastudies van MAAN tonen boven op het grote lage bouwvlak een drietal kubusvormige bouwvolumes met afgeschuinde zadeldaken die geen enkelverband hebben met het stedenbouwkundig beeld van de binnenstad. MAAN noemt het paviljoens, maar het zijn in feite lompe hoteltorens. ln één geval blijkt de hoogte van 34 meter afgeleid te zijn van de hoogste Dobberende Doos die op een veel minder prominent decor wel nog een speels beeld vormt. Heemschut is van mening dat dergelijke hoogbouw op het Scheldekwartier thuis hoort. Het gebouw van de Residence Maritime is al een behoorlijk geslaagde verminking van het Beschermd Stadsgezicht. De nieuwe bouwmassa's aan de kade zijn ook niet in verhouding met de maatvoering van de gevel van het Arsenaaltheater (voorheen Concertgebouw), dat wegvalt achter deze kolossen. H iermee wordt h et Besche rmde Stadsgezichl zwaar aa n getast. Heemschut is beter te spreken over de massastudie van Kokon. Daar is de voornoemde historische rooilijn Emmastraat-Arsenaaltheater wel doorgezet met een gevarieerde bebouwing zoals de oude Vlissingse kades en straten laten zien. We noemen de voormalige kades: de Emmastraat, Hendrikstraat, Wilhelminastraat, Nieuwendijk, Bellamypark. Maar ook de Nieuwstraat is een mooi voorbeeld, ook met de kleurige gevels.

ln het plan van Kokon is de zichtlijn op het Arsenaal onaangetast en krijgt de nieuwbouw een beeld dat past in het historische havenstadsbeeld. Dat kan ook bijdragen tot een aantrekkelijker uitstraling van het hotel: zie hotels elders in oude steden die in een rij oude panden zijn gehuisvest. Bijkomend maar groot voordeel is dat deze nieuwe rij van panden niet alleen het zicht op de Residence Maritime grotendeels afdekt maar vooral ook met het oog op de toekomst veel meer functie mogelijkhed en zal bieden. Heemschut hoopt dat het Arsenaalgebied niet weer over 30 jaar heruitgevonden moet worden maar nu ingericht wordt met toekomstbestendige bouw die ook in diverse andere functies een passende aanvulling in van de oude binnenstad. De plannen van MAAN echter doen het ergste vrezen.

Erfooecivereniging l-leenrschut, Vereniging tot Bescherming van Cultuunlronumenten in Nederland Opgericht in 1911. Beschermvrouwe. H.K.H. Prinses Beatrix F)rovinciale Comnrissie Heemschut Zeeland, Postbus 49, 4330 AA Middelburg

Daarbij wil Heemschut ook nog opmerken dat het hotelaanbod in Vlissingen met de hotelbouw in het Arsenaalgebied en met het nieuwe Britannia buitenproportioneel toeneemt. De financiële haalbaarheid is veelal gebaseerd op het concept van appartement verkoop aan particuliere investeerders op basis van niet-permanente bewoning. Wij zien overigens heden ten dage in den lande dat het surplus aan hotelruimte soms zelfs exploitabel gehouden wordt met AZC opvang. Dat alles draagt bij aan onze zorgen over de toekomstbestendigheid van de voorliggende Visie. Dit gaat anders weer ten koste van de rijke cultuurhistorie van de zeevesting Vlissingen die alveel te lijden heeft gehad, niet alleen in 1809 maar ook gedurende de hele 20stê eeuw. Kortom: Cultuurhistorie is niet louter terug kijken maar vooraljuist vooruitzien, niet alleen voor Heemschut maar zeker ook voor een Gemeenteraad die de schoonheid van haar stad wil behouden en vieren. Heemschut wil daar graag aan bijdragen. ijke groet,

o

d.Àse.E rfgoedveran-ig i n g Heemsch ut, afdel i n g Zeeland

Drs. A. (Arjen) Drijgers, voozitter

Erfgoedvereniging Heemschr"rt, Vereniging tot Bescherming van Cultuurmonumenten in Nederland Opgericht in '1911. Beschermvrouwe. l-i.K.H. Prinses Beatrix Provinciale Commissie Heemschut Zeeland. Postbus 49, 4330 AA Middelburg