College - Zienswijze Notitie Reikwijdte en Detailniveau MER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie

Directie Materieel, Vastgoed, Leefomgeving en Duurzaamheid Ministerie van Defensie o.v.v. Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Postbus 20701 2500 ES Den Haag

UW BRIEF VAN

UW KENMERK

ONS KENMERK

DATUM

2405107 / 2405113

8 februari 2024

BEHANDELD DOOR

BEZOEKADRES

TELEFOON

BIJLAGEN

R.A. Bakker

Paul Krugerstraat 1

+31118487165

Kaart

ONDERWERP

Zienswijze Notitie Reikwijdte en Detailniveau Milieueffectrapportage Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Geachte heer, mevrouw, Hierbij ontvangt u onze zienswijze op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) Milieueffectrapportage Nationaal Programma Ruimte voor Defensie. Inleiding Wij hebben met belangstelling kennis genomen van de NRD. Wij hebben begrip voor het daarin beschreven belang dat er voldoende ruimte dient te zijn voor defensie om de (grond)wettelijke taken volwaardig uit te kunnen voeren en dat dit leidt tot een toename van militaire activiteiten in Nederland. In grote lijnen kunnen wij ons vinden in de beschreven aanpak. Wij willen echter nog nader ingaan op de hieronder beschreven onderwerpen uit de NRD. Beschreven ruimtebehoefte in de NRD In de NRD is beschreven dat de nieuwe ruimtebehoefte van Defensie op nationaal niveau moet worden afgewogen ten opzichte van andere belangen die ook ruimte vragen. Aangegeven is dat de ruimte schaars is in Nederland en er meerdere maatschappelijke belangen spelen die om ruimte vragen, bijvoorbeeld in het kader van de woningbouwopgave, de energietransitie en het natuurherstel. Aangegeven is dat dit vraagt om een zorgvuldige afweging op verschillende schaalniveaus (nationaal, regionaal en lokaal).

Aangegeven is dat het in beeld brengen van de ruimtebehoefte, het maken van een afweging van de ruimtebehoefte voor Defensie ten opzichte van de andere opgaven en het borgen van het nieuwe ruimtegebruik van Defensie centraal staat in het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD). De start van het NPRD is een nationale beleidsvisie, waarin het kabinet besluit op welke locaties groei van militaire activiteiten mogelijk is. Aansluitend wordt dit gebiedsgericht respectievelijk locatiespecifiek uitgewerkt op regionaal en lokaal schaalniveau. De omvang van al deze ruimtelijke opgaven in de nationale programma’s is zodanig dat het Rijk onder leiding van de Minister van BZK werkt aan de actualisatie van de NOVI, onder de noemer Nota Ruimte. In deze Nota Ruimte maakt het kabinet afgewogen keuzes over nationale belangen en bewaakt het op landelijk niveau de samenhang en ruimtelijke

POSTBUS 3000, 4380 GV VLISSINGEN TELEFOON 0118-487000 EMAIL GEMEENTE@VLISSINGEN.NL FAX 0118-410218 IBAN: NL36BNGH0285008889 BIC: BNGHNL2G

kwaliteit. In de Nota Ruimte worden de ruimtelijke keuzes gemaakt en richtingen in beeld gebracht voor de korte (2030), middellange (2050) en zeer lange termijn 2100. De integraal afgewogen ruimtevraag van Defensie zal ook opgenomen worden in de Nota Ruimte. Algemene zienswijze In het kader van het programma NOVEX heeft provincie Zeeland op basis van een startpakket van het rijk de nationale en regionale opgaven geïnventariseerd voor Zeeland. Dit heeft geresulteerd in een ruimtelijk voorstel voor Zeeland welke als basis zal dienen voor een ruimtelijk arrangement waarin de afspraken worden vastgelegd over ruimtelijke inpassing en uitvoering van de nationale opgaven in Zeeland. Het ruimtelijk arrangement zal in de loop van 2024 tot stand komen. De conclusie uit het ruimtelijk voorstel is dat er veel meer ruimte nodig is dan er beschikbaar is in Zeeland. Niet alle opgaven zullen kunnen worden gerealiseerd. Er moeten keuzes worden gemaakt. Zoals ook in het ruimtelijk voorstel benoemd bevatte het startpakket niet alle programma’s, omdat deze nog in de maak waren. Het programma Ruimte voor Defensie is er daar één van en is derhalve nog niet meegenomen in het Ruimtelijk voorstel. Het NPRD heeft tot gevolg dat er een extra ruimtevraag bijkomt en het tekort aan ruimte verder toeneemt.

Multifunctioneel gebruik van de ruimte biedt mogelijkheden, maar veel functies zijn niet goed te combineren. Defensie heeft in de NRD ook aandacht voor kansen en bedreigingen vanuit lopende Rijksprogramma’s. Het is zelfs als apart beoordelingsthema opgenomen. Er komen zeer veel belangen en doelen van het Rijk samen op het grondgebied van de gemeente Vlissingen. Dit met name in (de omgeving van) het haven- en industriegebied Vlissingen-Oost en in de omgeving van de woonkernen Ritthem en Oost-Souburg. Wij hebben een kaart gemaakt van ruimtelijke ontwikkelingen waarop de betreffende nationale belangen en doelen zijn weergegeven. Deze kaart is bijgevoegd. Dit betreffen ontwikkelingen vanuit diverse ministeries. Deze kaart brengen wij ook onder de aandacht bij andere ministeries, om ook daar aandacht te vragen voor de impact van de te maken keuzes op de (leef)omgeving als ook de impact die het bijbehorende proces heeft op onze organisatie. Deze ontwikkelingen tezamen hebben tot gevolg dat enerzijds de leefbaarheid in delen van de gemeente Vlissingen onder druk komt te staan en anderzijds dat belangen met elkaar conflicteren. Om te voorkomen dat de leefbaarheid onevenredig in het geding komt, zien wij ons genoodzaakt om een zienswijze in te dienen t.a.v. de NRD.

In algemene zin vragen wij dan ook om in de planvorming rekening te houden met de vele initiatieven (van het Rijk) op het grondgebied van Vlissingen en de impact die al deze initiatieven tezamen hebben op de leefomgeving. Zienswijze op specifieke onderdelen NRD Drie onderdelen uit de NRD zijn voorzien op het grondgebied van de gemeente Vlissingen. Het gaat om de volgende drie onderdelen: 1. Gegarandeerde havencapaciteit Host Nation Support (locatie Vlissingen); 2. Laagvlieggebieden helikopters (groot deel van Vlissings grondgebied) 3. Helikopterlandingsplaatsen (binnen 60 km van Roosendaal. Vlissingen-Oost valt hier grotendeels binnen); 1. Gegarandeerde havencapaciteit Host Nation Support (locatie Vlissingen) Beschrijving Op hoofdlijnen is in de NRD beschreven dat Nederland binnen de NAVO een doorvoerland is. Regelmatig verplaatsen bondgenoten hun materieel en militairen door Nederland richting het oosten en terug. Defensie heeft behoefte aan voldoende, gegarandeerde (oftewel permanente), havencapaciteiten (afmeer- en overslagcapaciteit) voor de afhandeling van Blad 2 behorend bij 2405107 / 2405113

meerdere schepen tegelijk met militaire lading. De mogelijkheden hiervoor worden onderzocht in de Eemshaven, Rotterdam en Vlissingen. In Vlissingen-Oost wordt al regelmatig gebruik gemaakt van de haven voor Host Nation Support, maar defensie wil deze activiteiten verder (kunnen) intensiveren. Ook grootschalige opslag van munitie en brandstof kan daar deel van uitmaken. Zienswijze: Het is correct dat er in Vlissingen-Oost al een tijdelijke Host Nation Support locatie aanwezig is. Wij hebben enkele jaren geleden na een zorgvuldige afweging medewerking verleend hieraan. De vergunning ziet op hoofdlijnen in de mogelijkheid voor militairen om binnen de Host Nation Support locatie te overnachten en om de locatie te gebruiken als landingslocatie van helikopers. Verder is er een maximum opgenomen van het aantal keer per jaar dat gebruik gemaakt mag worden van de locatie als Host Nation Support locatie. De vergunning ziet niet in opslag van munitie en brandstof. Met name vanwege het aspect externe veiligheid (vanaf 1-1-2024 omgevingsveiligheid) zijn er strikte voorwaarden verbonden aan de vergunning. Zo is het niet toegestaan dat er binnen de inrichting gelijktijdig met het overnachten van militairen opslag van explosiegevaarlijk materiaal plaatsvindt.

In de NRD is echter opgenomen dat naast het verplaatsen van materieel en militairen er ook sprake kan zijn van grootschalige opslag van munitie en brandstof. Het transport van grootschalige opslag van munitie en brandstof heeft zowel gevolgen voor het havengebied als voor het achterland. Hiervoor dient aandacht te zijn in de verdere planvorming. Naast omgevingsveiligheid is ook het aspect geluid een belangrijk aandachtspunt. Uit de NRD kan niet worden opgemaakt hoe intensief Defensie gebruik wenst te maken van de Host Nation Support locatie. Op voorhand geven wij mee dat geluid en omgevingsveiligheid belangrijke aandachtspunten zijn. Graag treden wij in overleg met Defensie om te bezien in hoeverre het door Defensie beoogde gebruik inpasbaar en toelaatbaar (te maken) is. 2. Laagvlieggebieden helikopters (groot deel van Vlissings grondgebied) Beschrijving Op hoofdlijnen is in de NRD beschreven dat Defensie verwacht dat er een blijvende toename van het aantal helikopterbewegingen zal zijn in de laagvlieggebieden in Nederland. Helikopters zijn onmisbaar in elk krijgsmachtonderdeel. Uit de kaart (figuur 4.11 van de NRD) blijkt dat er in grote delen van Nederland ruimte wordt gezocht voor het laagvliegen van helikopers. In totaal gaat het om 24.000 extra vliegbewegingen per jaar in Nederland.

Zienswijze: Aan de hand van de in de NRD opgenomen informatie is het niet goed mogelijk om een inschatting te maken van de eventuele impact voor Vlissingen. In de bijlage op pagina 100 staat welke aspecten worden beschouwd bij de beoordeling van alternatieve laagvlieggebieden voor helikopters. Bij het hoofdthema Ruimtegebruik ontbreken de thema’s landbouw en recreatie. Impact van eventueel laagvliegen van helikopters op recreatiegebieden (zoals de Vlissingse stranden) en landbouw/agrarisch gebruik zijn niet benoemd als te onderzoeken thema. Verder geven we mee dat een groot gedeelte van het aangegeven laagvlieggebied op het grondgebied van de gemeente Vlissingen is geprojecteerd in het Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe. Voor burgerluchtvaart geldt hier een toegangsbeperkingsbesluit waarin is vastgelegd dat het niet toegestaan is om beneden 300 meter hoogte te vliegen. Wij zien graag onderzocht of de effecten van laagvliegende helikopters al dan niet samengaan met de natura 2000 doelen. Blad 3 behorend bij 2405107 / 2405113

Verder lijkt het op basis van de kaart in figuur 4.11 dat er een gedeelte van het laagvlieggebied gelegen is over het Justitieel Complex Vlissingen. Wij vragen ons af of dit samengaat. Wij verzoeken u dan ook om dit bij de verdere planvorming te betrekken. Verder is in de NRD opgenomen dat er een licht planologisch regime zal worden ingevoerd ter plaatse van de laagvlieggebieden. Uit de NRD blijkt niet wat hiermee bedoeld wordt. Hierbij het verzoek om duidelijkheid te geven wat hiermee bedoeld wordt. Verder is het laagvlieggebied in Vlissingen gelegen op een locatie die in beeld is als eventuele toekomstige woningbouwlocatie. Deze locatie is mogelijk nodig om aan onze opgave uit de Woondeal te kunnen voldoen. De ontwikkellocatie (lokaal bekend als ‘Zuidbeek’) is op onderstaand kaartje weergegeven d.m.v. het donkeroranje vlak. Hierbij het verzoek om het laagvlieggebied hierop te verkleinen.

Bron: ontwerp-omgevingsvisie Vlissingen 3. Helikopterlandingsplaatsen (binnen 60 km van Roosendaal. Vlissingen-Oost valt hier grotendeels binnen) Beschrijving Transporthelikopters worden ingezet voor het vervoer van personeel en materieel. Dit gebeurt vaak onder extreme omstandigheden, zoals onder vijandelijke dreiging, slechte weersomstandigheden of in gevaarlijk terrein door bijvoorbeeld opstuivend zand. Dit vraagt om een intensief opleidings-, trainings- en oefenprogramma. Niet alleen voor de helikopterbemanning, maar ook voor en met grondeenheden waarmee zij samenwerken. Uit de kaart (figuur 4.12 van de NRD) blijkt dat een groot gedeelte van Vlissingen-Oost in het zoekgebied ligt. Zienswijze Gezien de vele belangen die samenkomen in Vlissingen-Oost en de grote ruimtevraag die hier speelt ligt het naar onze mening niet voor de hand om Vlissingen-Oost mee te nemen als een te onderzoeken locatie als helikopterlandplaats. Wij geven u dan ook in overweging om deze locatie niet langer te betrekken bij de verder planvorming. Andere aandachtspunten In paragraaf 1.2 van de NRD is beschreven dat de komende jaren flink wordt geïnvesteerd in de vervanging, uitbreiding en aanschaf van onder meer nieuwe vaarvoertuigen en onderzeeboten. Zoals bij u bekend, is in Vlissingen scheepswerf Damen Naval gevestigd. Dit is de enige marinebouwwerf van Nederland.

Dit bedrijf is in de running voor een grote order voor de bouw van onderzeeboten voor de Nederlandse marine. Overeenkomstig onze Toekomstvisie Vlissingen 2040 (https://www.vlissingen.nl/toekomstvisie-2040) streeft de

Blad 4 behorend bij 2405107 / 2405113

gemeente Vlissingen ernaar om de 4e mainport van Nederland te worden. Hierbij wordt onder andere ingezet om Vlissingen-Oost te transformeren van een doorgangshaven naar een haven met meer toegevoegde waarde. Gestreefd wordt naar Vlissingen als een hotspot voor delta-innovatie, waarbij ingezet wordt op unieke kennis: onderzoek, onderwijs, innovatie en ondernemen. Om dit vorm te geven zijn wij doende om de maritieme maakindustrie verder uit te bouwen en treden daarover graag in overleg met uw ministerie. De vele (beoogde) ontwikkelingen (zie bijgevoegde kaart) in de gemeente Vlissingen hebben gevolgen voor thema’s als leefbaarheid, huisvesting en bereikbaarheid die in onderlinge samenhang bezien moeten worden. Op grond van de vele ruimteclaims vanuit het Rijk willen we graag samen met het Rijk hierover nader in gesprek. Om daarin onze verantwoordelijkheid te kunnen nemen, hebben we daarvoor voldoende capaciteit en middelen nodig. Met de huidige capaciteit van onze organisatie is dat niet mogelijk. Vervolg In het participatieplan PlanMER en nationale beleidsvisie NPRD is beschreven welke niveaus van participatie van toepassing zijn. Wij houden ons van harte aanbevolen voor de respectievelijk in paragraaf 4.3.1 genoemde Regiosessie en het in paragraaf 4.3.2. genoemde Collegiaal overleg.

De bijgevoegde kaart kan een goede bouwsteen zijn voor de onder ‘Regiosessie’ genoemde “gebiedspuzzel” wat dient te leiden tot een interbestuurlijke gebiedsvisie. Onder ‘Collegiaal overleg’ is aangegeven dat medeoverheden voor Defensie belangrijke partners zijn waarmee actief het gesprek wordt gevoerd: missen zij zaken, zijn er meekoppelkansen en kloppen de onderzoeken? Wij maken graag gebruik van deze handreiking, met name om te bezien waar meekoppelkansen liggen en gaan dan ook graag met uw ministerie hierover in overleg. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Vlissingen, de secretaris, de burgemeester,

drs. R.D.A. Wiskerke

drs. A.R.B. van den Tillaar

Blad 5 behorend bij 2405107 / 2405113