Advies SCW (behorend bij agendapunt 3.4)

Aan: Colleges en gemeenteraden van gemeenten; Middelburg, Veere, Vlissingen Bestuur, AD en MT Orionis Walcheren

Walcheren, 5 juni 2023

Betreft: DEF – Advies Sociale Cliëntenraad Walcheren - begroting Orionis 2024 en eerste begrotingswijziging 2024 (ter informatie dit advies heeft vijf pagina's). Geachte lezer, De SCW heeft in 2017 de bejegening van cliënten door Orionis nadrukkelijk hoog op de agenda gezet en gehouden. Sinds 2020 kiest Orionis voor een andere benadering van de cliënt -motiveren in plaats van moetiveren. Die nieuwe aanpak krijgt steeds meer vorm. De SCW ziet positieve resultaten van de empathische klantbenadering. De betere omgang met de cliënt leidt tot minder klachten, met name bij de begeleiding naar werk. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de andere benadering de SCW aanspreekt. Dat er aandacht is voor methodisch en resultaatgericht werken, voor meten, evalueren en bijsturen, beantwoordt ook aan onze wensen. Verder vindt de SCW het positief dat er, zoals te lezen is in de begroting, in het ondernemingsplan nadrukkelijk aandacht is voor continuïteit en training (opleidingshuis). De SCW is blij met de aandacht voor de communicatie. Wij wijzen al langer op het belang voor goede informatievoorziening over rechten en plichten, en (brochures) over veranderingen zoals bij uitstroom (waar je dan op moet letten). Wij merken dat de afdeling communicatie voorstellen van de SCW concreet maakt en oppakt.

Op het gebied van bestaanszekerheid vraagt de SCW al langer aandacht voor de noodzaak cliënten actief op hun rechten te wijzen en actief te bevragen op hun gebruik van regelingen.

Aan de andere kant ondervinden we dat er bij de afdeling Inkomen echt nog verbeteringen nodig zijn op de uitvoering van kerntaken. Zoals bij het verrekenen van loon met uitkering, bij de communicatie met cliënten daarover, en bij het realiseren van duidelijker uitkeringsspecificaties en bij de lang aanslepende problemen met aanvraagformulieren en -procedures. De SCW heeft in verband daarmee in een eerder advies al eens op het Schulinck systeem voor dergelijke formulieren gewezen. Met name de onopgeloste problemen rond het aanvragen voor bijzondere bijstand zijn ons al jaren een doorn in het oog. Die heeft de SCW al die tijd zonder concreet resultaat aangekaart. Dat nu er een ander zaaksysteem komt en de afdeling communicatie taken op het gebied van de aanvraagformulieren overneemt, geeft hoop dat er hierin nu eindelijk echt merkbare verbeteringen gaan optreden. Als het ambitieuze plan m.b.t. de re-integratie (wijziging begroting 2024) doorgang zal vinden, zullen op de afdeling Inkomen zeilen moeten worden bijgezet. Niet alleen de afdeling werk zal het er drukker mee krijgen. Meer deeltijdwerk betekent vaker uitkeringen met loon verrekenen. De komst van de deeltijdpremie juicht de SCW toe. Maar ook dat houdt meer werk voor de afdeling in. De SCW krijgt soms de indruk dat de afdeling het liefst het hele sociale domein zou omarmen.

Dat zien we in de uitbreiding van de reguliere werkzaamheden met spreekuren, met name die in de Voedsel- en Kledingbank. Die ontwikkeling vindt de SCW onwenselijk. De SCW vraagt zich af hoeveel inloopspreekuren en locaties Orionis nodig denkt te hebben en hoeveel capaciteitsverlies op zijn kerntaken het ervoor overheeft. Omdat er bij de afdeling Inkomen nog het een en ander aan verbeteringen te realiseren is ziet SCW liever meer en betere aansturing op kwaliteit in de verrekeningen, de specificaties, de formulieren/procedures etc. Kerntaken van de afdeling hebben meer prioriteit dan externe experimenten. Ook gezien de beschikbare capaciteit. Inloopspreekuren op zich zijn voor ons geen kerntaak voor de afdeling Inkomen. Ze zijn ook niet per se een effectieve/efficiënte inzet van personeel; cliënten komen niet op afspraak en verschijnen soms helemaal niet. Bovendien zal Orionis zijn dienstverlening binnenkort ook beschikbaar stellen aan de wijkteams. Een inloop schuldhulp van Orionis vindt de SCW wel een goede zaak. Wij denken dat het SHV inloopuur in de ZB met een half tot een heel uur uitgebreid kan worden. Tot nu toe werden spreekuren door Orionis in eigen huis of op neutraal terrein, in de Middelburgse bibliotheek, gehouden. Dat zien we graag zo blijven.

De bibliotheek is voor de SCW een logische keuze voor een inloopuur SHV buitenshuis omdat de toegang laagdrempelig, neutraal en openbaar is. De aanwezigheid van mensen uit de doelgroep in met name de Voedselbank is noodgedwongen en vindt plaats op verwijzing. Veel mensen ervaren die gang als negatief. Dan kan de aanwezigheid van Orionis in meer opzichten averechts werken. Mensen kunnen het onplezierig vinden om bij de gedwongen gang naar zo'n verstrekpunt van voedsel of kleding met Orionis geconfronteerd te worden. De SCW heeft daarnaast twijfels over de geschiktheid als vindplaats; in feite zou Orionis die mensen onder de gebruikers van Kleding- en Voedselbank voor het overgrote deel al langs andere wegen moeten (kunnen) kennen. Het stoort de SCW ook dat de afdeling Inkomen nadrukkelijk voor de term inloopspreekuur gekozen is. Dat is de naam die de SCW al jaren voert voor een taak die rechtstreeks voortvloeit

uit onze verordening. Daarnaast dat Orionis een eigen inloopspreekuur houdt op de daarvoor al door de SCW gebruikte dinsdag. De SCW betreurt het zeer dat de afdeling Inkomen dat zonder het vooraf vanuit de afdeling aan ons toegezegde overleg heeft willen doen. Daarmee heeft de afdeling de competitie met uit de verordening voortkomende taken van de SCW gezocht. De SCW ziet daarnaast het weer ter sprake brengen van “andere vormen van klantparticipatie” onder Overhead bij Informatie en digitalisering ook als een bedekte poging om tegen de afspraken in te morrelen aan de positie van de SCW. De SCW merkt daarbij ook op tot nu toe niet onder de indruk te zijn van het KTO. Niet van de respons, die is matig. We hebben ons moeten inzetten om de kwaliteit van de vragen naar een acceptabel niveau te krijgen. En wijzen erop dat, naast de lage respons, het genoemde tevredenheidscijfer van 7,9 op onderdelen geen recht doet aan uitslagen. Dat hebben we eerder met Orionis gecommuniceerd. De SCW heeft ook gemerkt dat de afdeling zich tegenwoordig slecht aan met ons gemaakte afspraken houdt. De leiding vermijdt met ons te communiceren.

Bij “We maken onderdeel uit van een brede gemeentelijke ondersteuning voor inwoners” vinden we de woorden “vanuit onze ervaring wat klanten nodig hebben” bij “Adviseren van gemeenten ten aanzien van een nieuw armoedebeleid” ongelukkig gekozen gezien onze taken op dat gebied. De SCW is vanwege privacy aspecten niet voor het aan ons voorgestelde instrument om bankafschriften automatisch in te zien. Dat hebben we gecommuniceerd en daarop is geen reactie gekomen. Wat betreft automatisch toekennen van regelingen; dat is op zich makkelijk voor de cliënt. Wel moet de cliënt de regelingen niet gebundeld hoeven te ontvangen. Spreiding kan noodzakelijk zijn en moet mogelijk blijven, dit in verband met het opvangen van kosten door het jaar heen. De cliënt bellen als documenten ontbreken kan. Wel kan het niet tijdig ontvangen door Orionis van documenten ook verstrekkende gevolgen hebben voor de cliënt, deze moet zich dan wel ergens op kunnen beroepen (rechtspositie cliënt). Een brief is dan in dat opzicht concreet en toetsbaar, een telefoontje veel minder. Jammer dat ook deze plannen niet met de SCW besproken zijn door Inkomen. De begroting mag geen excuus zijn om zonder naar behoren het overleg met de SCW te voeren zaken te doen passeren. We hebben al vaker laten weten dat ook de gemeenten een taak hebben om zich in te zetten voor de economie en werkgelegenheid op Walcheren.

Goed om te zien dat daar nu meer afspraken over zijn. Het blijft, ook voor de lokale overheden binnen de eigen organisatie, belangrijk structureel aandacht te houden voor banen die geschikt zijn voor of geschikt gemaakt kunnen worden mensen met een arbeidsbeperking. Als vervanging van een Beleidsplan integrale Schuldhulpverlening vinden we de begroting wel een erg summiere invulling daarvan. Onderdeel moet bijvoorbeeld ook zijn het voorkomen van schulden. Maar we constateren dat Orionis via de kredietbank cliënten lening op lening verstrekt waardoor die cliënt als het ware een doorlopend krediet heeft en feitelijk door de voortdurende aflossing ook altijd tekort komt waardoor opnieuw weer geleend moet worden.

Dit gebeurt waarschijnlijk met de beste bedoelingen. Maar we pleiten ervoor dat ook hier een keer een kwijtschelding mogelijk is. Om de vicieuze cirkel van het tekort te stoppen. De werkwijze van vroegsignaleringsteam moet op zijn minst beter uitgelegd worden aan cliënten. Dezelfde medewerker die eerst (preventief?) ondersteuning biedt aan een cliënt (vanuit Orionis) kan dezelfde cliënt vervolgens ook benaderen na een formeel signaal van een bedrijf in het kader van de vroegsignalering. Voor een cliënt kan dit verwarrend zijn. Orionis toont zich vrij enthousiast over de mogelijkheden van de WAMS. De SCW heeft begrepen dat de Raad van State zich in eerste aanleg zeer kritisch, zelfs negatief heeft getoond over de WAMS. De WAMS is wat de SCW betreft een hakken-over-de-sloot-wet ten opzichte waarvan Orionis en gemeenten zich terughoudend zouden moeten opstellen. Dat mensen uit noodzaak gebruik maken van voorzieningen als sociale huisvesting en uitkeringen zou hen niet anders moeten maken dan anderen en zou hen niet bij voorbaat bloot moeten stellen aan (extra) bemoeienis van de overheid. Er is pas sprake van meervoudige problematiek als er meerdere en samenhangende problemen zijn op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp, schuldhulpverlening, de Participatiewet en eventuele ‘aanpalende domeinen’ (zoals onderwijs, geneeskundige zorg of beschermd wonen).

Dat de AVG soms als lastig voor uitvoering en gegevensdeling wordt ervaren mag niet tot oprekking van dat begrip leiden. Daarbij moet bedacht worden dat de mogelijkheden om via jurisprudentie tot betere begrenzingen en aanpassingen in de praktijk te komen tegenwoordig beperkter zijn. De gang naar de rechter wordt ook in deze wet met een beroep op verschillende gronden ontmoedigd. De SCW ziet daarin een verzwakking van de positie van cliënten. Dat is ook een reden voor zorgvuldigheid en terughoudendheid. (Er is overigens eerder door mevrouw mr. van Zon – omstreeks 2017/2018 in verband met de AVG een handreiking gegevensdeling voor de Zeeuwse gemeenten opgesteld, waar kennelijk weinig mee is gedaan.)

Begrotingswijziging 2024: Orionis loopt op het gebied van re-integratie nu met 30 mensen achter op het landelijk gemiddelde. Het wil nu wil nu een inhaalslag maken door 80 mensen met grote afstand tot de arbeidsmarkt te re-integreren (vanuit een groep van 400); van achterstand tot voorlopen. De SCW begrijpt het financiële belang van een betere prestatie. We zien wel dat met voldoende financiële ruimte en een ruimere inzet aan FTE én met de huidige werkwijze en omgang met cliënten positieve resultaten voor cliënt en gemeenten kunnen worden behaald. Orionis is hier echter niet alleen aan zet. De SCW pleit voor een geleidelijke opbouw; het achterlopen op het landelijk gemiddelde inlopen maar niet koste wat kost voor willen lopen. Van mislukkingen zullen cliënten de dupe zijn. Onrealistische doelstellingen schaden hun belang. Gewaakt moet worden voor (harde) targets waarvan de druk bij de cliënt komt te liggen en die ten koste gaat van de ingezette werkwijze en koers. De samenwerking met WMO en gemeente binnen de wijkteams moet voor heel Walcheren nog ingeregeld worden. Die is op korte termijn nog niet op orde. De WAMS zal de samenwerking soms kunnen vereenvoudigen maar die moet ook nog ingeregeld worden.

De SCW zet zich al jaren in voor de menselijke maat, een respectvollere en betere bejegening, en heeft daarin de samenwerking gezocht. Ook bij de re-integratie zijn concrete stappen gemaakt. Binnen deze werkwijze zien we mogelijkheden voor cliënten maar er is wel extra inzet nodig om minimaal gelijk te gaan lopen met de landelijke trend. De SCW adviseert de drie Walcherse gemeenten extra te investeren in re-integratie door Orionis. Gemeente Vlissingen lijkt nog niet geheel overtuigd van de behaalde resultaten. En heeft een lastige artikel 12 situatie. De SCW adviseert dringend aan gemeente Vlissingen om een extra investering in de re-integratie door Orionis te doen. De SCW verwacht dat die investering zich op termijn kan terug verdienen. Het lijkt ons bijvoorbeeld mogelijk om van de onder artikel 12 vrij te besteden 31 miljoen euro die aan de regionale bekostiging voor beschermd wonen is overgehouden vijf ton aan Orionis beschikbaar te stellen om de geboekte vooruitgang te bestendigen.

Praktisch: de SCW adviseert om termen als KPI (key performance indicator /Kritieke prestatieindicator) en WNV (Werken Naar Vermogen) toe te voegen aan de begrippenlijst en te waken voor teveel jargon (voorbeeld; vaarroutes..). Opmerking: We merkten al lezende dat er naast beleid bij de begroting n.a.v. de Kadernota ook nogal wat uitvoering bij de begroting wordt gemaakt.

Tot slot: De SCW verzoekt Orionis en de Walcherse gemeenten ons tijdig op de hoogte te houden van ontwikkelingen.

Namens Sociale Cliëntenraad Walcheren, met vriendelijke groet, Marischka Duinkerken, Marina Goudjalova, Ada Visschers s.c.walcheren@zeelandnet.nl