74. POV - Evaluatie afvalsleutel bijlage 2

Huishoudelijk afval gemeente Vlissingen Raadsinformatiebijeenkomst 23 januari 2025

Inhoud • Welkomstwoord (wethouder) • Inleiding huishoudelijk afval “Van Afval Naar Grondstof” (Geerits, NVRD) • Vlissingen Grondstoffenbeleid 2020-2024 (Bijl, Vlissingen) • Genomen maatregelen • Effecten • Invoering Omgekeerd Inzamelen (Bijl, Vlissingen) • Genomen maatregelen • Effecten • Vervolgstappen • Milieustraten (Marinissen, ZRD) • Toegangscontrole • Circulair ambachtscentrum

Van Afval Naar Grondstof Gemeente Vlissingen 23 januari 2025

Ivo Geerits

• We hebben weinig eigen grondstoffen in Europa • Grote afhankelijkheid van andere continenten, met name China

Doelstellingen EU en VANG De EU wil niet langer afhankelijk zijn van landen waar: o Veel milieuschade wordt toegebracht door de winning van grondstoffen o Mensenrechten (zwaar) worden geschonden Máár: • Veel van de benodigde materialen zitten in de producten die we al hebben! • Door middel van recycling kunnen we deze grondstoffen behouden. Daarom: • 60% recycling van huishoudelijk afval in 2030 (daarna oplopend!) • Maximaal 100 kilo restafval per inwoner in 2030 • Grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk recyclen om verlies te voorkomen • Nederland 100% circulair in 2050! Financiële prikkels overheid: • Verbrandingsbelasting in 2025: € 39,70 per ton restafval (en gaat verder stijgen!) • Europese CO2-heffing vanaf 2025 (op fossiele deel van restafval).

Wat is een circulaire economie?

Belangrijke rol in grondstofketen!

Duurzame producten op de markt Meer en beter recyclen

Meer en beter scheiden

Duurzamer consumeren

Recycling versus afvalscheiding

76% recycling van het totaal 10% uitval na inzameling (8%-punt)

89% recycling van het totaal 3,3% uitval na inzameling (3%-punt)

59% recycling van het totaal 31% uitval na inzameling (28%-punt)

Gemeente

Koplopers restafval in Nederland Allemaal stedelijkheidsklasse 4-5 (!)

Restafval

Scheidings%

Recycling%

Reusel-De Mierden

17

95%

81%

Horst aan de Maas

25

96%

86%

Boekel

41

91%

80%

Land van Cuijk

41

92%

81%

Druten

45

89%

78%

Bronckhorst

46

87%

75%

Olst-Wijhe

47

87%

76%

Zwartewaterland

49

86%

80%

Boxtel

53

88%

76%

Fijn + grof restafval per inwoner per jaar (CBS, 2022)

Koplopers G40 (stedelijkheidsklasse 1-2)

Gemeente

Restafval

Scheidings%

Recycle%

Apeldoorn

83

79%

68%

Deventer

85

75%

67%

Hengelo (O.)

87

78%

63%

Nijmegen

100

73%

62%

Maastricht

104

71%

64%

Ede

110

75%

61%

Enschede

115

69%

55%

Oss

122

76%

66%

Tilburg

135

63%

55%

Emmen

143

66%

Vlissingen

247*

75% 56%

48%

Fijn + grof restafval per inwoner per jaar (CBS, 2022) * 2023

November 2023

11

Hoe stuur je op minder restafval en meer schone grondstoffen?

Communicatie

Financiële prikkels

Service-instrumenten

Inzet instrumentarium door koplopers

.

Communicatie (Intrinsieke motivatie)

220 Kilo

200 kilo

Financiële stimulans (financieel sturen op goed scheidingsgedrag)

Andersom mogelijk? Ja!

Serviceprikkel (veel service voor grondstoffen, restafval ontmoedigen)

120 Kilo

Intensieve communicatie Intensieve service Participatie

70 Kilo

2000

2015

.

2020

30 Kilo

2025

2030

Wat is een financiële prikkel? • Hoogte van de afvalstoffenheffing wordt bepaald door scheidingsgedrag. • “De vervuiler betaalt” -of- “De scheider wordt beloond”!

→ Veel verschillende vormen! • Eerlijke afrekenmethode van de kosten van afvalbeheer. • Vergelijkbaar met afrekening andere nutsfuncties (water, energie). • Resultaten: gemiddeld 100 kilo minder restafval en 30 euro lagere kosten per huishouden. Bron: Benchmark NVRD-RWS – gemiddelde van deelnemende gemeenten

Neveneffecten financiële prikkel? Bijplaatsingen, dumpingen, zwerfafval • Nauwelijks samenhang met bijplaatsingen, dumpingen en zwerfafval (IPR Normag, 2021). • Gemeenten zonder diftar hebben dezelfde problematiek. • Gemeenten met nascheiding PMD hebben dezelfde problematiek. • Toename bijplaatsingen na invoering diftar is gering en vaak tijdelijk. • Meer aandacht voor problematiek door beleidswijziging en daarmee meer meldingen. • Aandeel bijplaatsingen van totale hoeveelheid huishoudelijk afval is in meeste gemeenten minder dan 1%. Kwaliteit • Kwaliteit van grondstoffen in gemeenten met financiële prikkel niet slechter. Kwaliteit PMD zelfs iets beter (IPR Normag, 2021). • Nog beter uitleggen wat gevolgen zijn van vervuilde grondstoffen voor kosten én milieu. • Landelijke focus (NVRD, VANG) op verbetering kwaliteit, met name GFT, PMD en textiel.

Aanpak kwaliteit gescheiden stromen • Dalende kwaliteit gescheiden grondstoffen o Mensen scheiden soms minder goed o Hogere eisen aan gescheiden grondstoffen o Met name PMD, GFT en textiel hebben aandacht nodig Hoe pakken gemeenten de kwaliteit van gescheiden grondstoffen aan? • Richting inwoners o Uitgebreide en intensieve voorlichting; afvalcoaches o Inzetten van ‘voorlopers’ om gerichter te kunnen communiceren o Handhaving: waarschuwen → niet ledigen → boete o Toegangscontrole op verzamelcontainers voor grondstoffen • Inzameling o Inzamelmiddel aanpassen: zak, minicontainer of verzamelcontainer? o ‘Hotspots’ apart inzamelen o Grove sortering op overslag

Inzamelstrategie van grote invloed op resultaat én kostenniveau! OMG Omgekeerd inzamelen

NASCH Nascheiding FREQ VERL Frequentieverlaging inzameling restafval

Stijgende kosten … stijgende verwerkingskosten restafval: verbrandingsbelasting … vanaf 2025 een CO2-heffing … fluctuerende marktprijzen van grondstoffen … dalende vergoeding voor verpakkingen … dalende kwaliteit van ingezamelde deelstromen … forse stijging CAO afvalinzameling … jaarlijkse indexering van de inzamelkosten

→ Restafval is en blijft de duurste afvalstroom! → Gescheiden grondstoffen zijn (bijna) altijd goedkoper of leveren zelfs iets op. → Minder restafval = minder stijging van de kosten

Gegarandeerd succes? Nee! Flankerend beleid is van doorslaggevend belang: • • • • • • • • • •

Uitgebreide communicatie is cruciaal voor draagvlak Maatwerk voor verschillende doelgroepen (minima, medische indicatie) Durf te differentiëren in je beleid als de situatie daarom vraagt (bv. laagbouw/hoogbouw) Overal scheidingsfaciliteiten bieden (GFT bij hoogbouw!) Beleid grof afval afstemmen: circulaire ambachtcentra mooie stap richting CE! Handhaving als sluitstuk op het beleid 0-meting zwerfafval/bijplaatsingen uitvoeren om daadwerkelijk effect te meten Accepteer weerstand tegen veranderingen (vaak relatief beperkt, en verdwijnt na 6 maanden) Neem (uitgebreid) de tijd voor het introduceren van (grote) veranderingen …

Aandachtspunten komende jaren • Verdere reductie van de hoeveelheid restafval → Door middel van de juiste instrumentenmix!

• Behoud van kwaliteit van gescheiden grondstoffen → Met name aandacht voor GFT, PMD en Textiel

• Aandacht voor het scheiden van voedselafval → Grootste fractie in het restafval

De Afvaldriehoek: Service

De complexiteit van beleidsafwegingen in gemeenten

Afvalbeleid Milieu

Kosten

Dank voor jullie aandacht!

Ivo Geerits + 31 6 44 45 68 89 geerits@nvrd.nl

Ga voor meer informatie over de Koninklijke NVRD naar www.nvrd.nl En volg ons op LinkedIn

Hoe werkt een financiële prikkel? Kosten afvalbeheer

Vaak lagere totale kosten door sterke afname verwerkingskosten restafval

300 250 250

240

200 150

Vast tarief

100

Huidige situatie

Alle kosten inzameling en verwerking afval

Variabel tarief

Kosten inzameling en verwerking van restafval

Basis tarief

Vaste kosten inzameling en verwerking

Financiële prikkel

Bron- en/of nascheiding?

• Nascheiding is alléén een alternatief voor PMD. • Alle gemeenten doen aan bronscheiding voor gft, papier, textiel, glas, etc. • Alle gemeenten die de 100 kilo halen, doen aan bronscheiding voor PMD: → Instrumentarium tbv afvalscheiding werkt beter icm bronscheiding door grote volume van PMD • Aandachtspunt bronscheiding: kwaliteit moet op peil blijven. • Welke gemeenten stappen over op nascheiding? Gemeenten (of wijken!) met veel hoogbouw waar bronscheiding niet/lastig van de grond komt (zoals bijv. Amsterdam, Rotterdam, Leiden, Utrecht). • Differentiëren: ‘Bronscheiden waar kan, nascheiden waar moet’.

Grondstoffenbeleid 2020-2024 + Invoering omgekeerd inzamelen

Restafval verminderen door afval te scheiden • Om het milieu zo min mogelijk te belasten en de kosten voor onze inwoners te beperken moeten we het aantal kilo’s restafval verminderen • Gemeenteraad: • mei 2020- Grondstoffenbeleid -VANGdoelstelling:100 kg restafval per inwoner per jaar • Najaar 2021 – bronscheiding en nieuw afvalinzamelsysteem in te voeren

Afgelopen periode = Basis op orde • Alle inwoners toegang tot een gftvoorziening • Containers alleen toegankelijk gemaakt voor onze inwoners • Afvalcampagne bewustwording

• Actualiseren van regels

Effecten • Minder restafval • Minder stortingen door niet inwoners van 400 350 Vlissingen • Meer gft-afval • Schone gft-afvalstroom

• Meer bijplaatsingen

300 250

Gemiddeld aantal kilo's restafval per inwoner per jaar – gemeente Vlissingen 344 302 268

247

200 150 100 50 0

100

Nieuw inzamelsysteem: Omgekeerd inzamelen

• Dit is in hoofdlijnen het nieuwe inzamelsysteem, exclusief nuances zoals dat oud-papier ook huis-aanhuis wordt opgehaald • Op het Recyclepleintje zamelen we glas, textiel, oud-papier, luiers en klein elektrisch afval in

• Dit is in hoofdlijnen het nieuwe inzamelsysteem, exclusief nuances zoals dat oud-papier ook huis-aanhuis wordt opgehaald • Op het Recyclepleintje zamelen we glas, textiel, oud-papier, luiers en klein elektrisch afval in

• Dit is in hoofdlijnen het nieuwe inzamelsysteem, exclusief nuances zoals dat oud-papier ook huis-aanhuis wordt opgehaald • Op het Recyclepleintje zamelen we glas, textiel, oud-papier, luiers en klein elektrisch afval in

Stap voor stap Op hoofdlijnen voeren we in 2 stappen het inzamelsysteem in: 1. We breiden de voorzieningen voor herbruikbare afvalstromen per deelgebied uit (zie hieronder)

2. We gaan restafval verder ontmoedigen

Op hoofdlijnen breiden we de inzamelvoorzieningen in deze volgorde uit: 1. Paauwenburg en Lammerenburg 2. Souburg-Ritthem 3. Binnenstad + Middengebied

Invoering omgekeerd inzamelen 1.

2.

3.

Voorbereiding • Bepalen van locaties • Plaatsing inzamelvoorzieningen • Informeren en luisteren inwoners • Systemen, processen en inzamelvoertuigen op orde brengen Invoering • Innemen, uitgifte en registreren containers • Omzetten containers • Callcenter Nazorg • Containers registreren • Monitoring kwaliteit • Informeren, stimuleren en ingesprek gaan met inwoners

Eerste uitkomsten • Minder restafval – minder vaak container • Goed gebruik van recyclepleintjes

• Vervuiling PMD-afval locatie gebonden (met name hoogbouw)

Vervolgstappen • We breiden de voorzieningen voor herbruikbare afvalstromen per deelgebied uit • We gaan restafval verder ontmoedigen

• Onderzoek motie → financiële prikkel • Invoering ja/ja sticker (motie)- minder oud papier • Verbeteren situatie bijplaatsingen/ kwaliteit herbruikbare afstromen

De Zeeuwse Reinigingsdienst b.v. (ZRD) De ZRD is opgericht in 2002 als publiek private samenwerking: • 99% aandelen bij Delta N.V. • 1% prioriteitsaandeel bij de 13 Zeeuwse gemeenten via de gemeenschappelijke regeling Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (OLAZ) Sinds 2016 weer 100% in eigendom van de Zeeuwse gemeenten (via OLAZ). De ZRD is een ‘overheids b.v.’ met de voordelen van een op afstand geplaatst gezamenlijk bedrijf, onder regie van de Zeeuwse gemeenten.

www.olazzeeland.nl

Wat doet de Zeeuwse Reinigingsdienst b.v. voor Vlissingen • Inzameling van flessenglas

• Financiële administratie voor de GR OLAZ (begroting/jaarrekening/facturatie/etc.) • Adviseur voor OLAZ / contractenbeheersing • Op- en overslag van Oud Papier/Karton (OPK) en plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenkartons (PMD) bij ZRD in Goes. • Beheer en exploitatie van 13 milieustraten: – 102.186 ton in 2023 – Scheiding in 30 fracties

ZRD locaties (milieustraten en overslaglocaties)

ZRD Milieustraten

Toekomst van Milieustraten in Zeeland OLAZ Onderzoek door ingenieursbureau Royal Haskoning/DHV in 2019: • Op grond van wetgeving steeds meer grondstofstromen apart -> betere mogelijkheden voor recycling -> uitdagingen voor o.a. vloerbedekking, C-hout en verdere uitsplitsing van stromen zoals bijv. bouw-EPS en PVC. • Milieustraten in Zeeland zijn fysiek te beperkt (te krap). • 2x zoveel afval per inwoner als in de rest van Nederland – bedrijven/toeristen/niet-inwoners. • Veel minder personeel dan in de rest van Nederland. • Lage kosten: in 2023 slechts EUR 20,79/inwoner/jaar.

Besluiten OLAZ: • Invoering toegangscontrolesysteem (slagbomen/pasjes) vooralsnog zonder beperkingen (afvalstoffenheffing plichtig) • Besluit over eventuele beperkingen is later aan de politiek!

Circulair Ambachtscentrum ofwel ‘Milieustraat van de Toekomst’ In een Circulair Ambachtscentrum komen een aantal zaken samen:

https://youtu.be/AZyommgWmOI

Stand van zaken uitvoering Circulair Ambachtscentrum Op weg naar Circulaire Ambachtscentra ‘natuurlijke’ momenten benutten: • In Goes wordt de milieustraat op verzoek van de gemeente verplaatst naar een nieuwe locatie. • De gemeente Goes wil medewerking verlenen om op het duurzame bedrijventerrein plan Deltaweg een Circulair Ambachtscentrum Oosterschelderegio tot ontwikkeling te brengen. • ZRD heeft de ‘prijsvraag Circulaire Ambachtscentra 2021’ gewonnen voor het laten uitvoeren van een haalbaarheidsstudie (inmiddels gereed): • Totaalplan voor CA Oosterschelderegio, hoofdkantoor en remise ZRD en vestiging gemeentewerf. • Besluit in de raad van Goes verwacht op 6 februari 2025. • Investeringsbudget reeds gereserveerd in de begroting van OLAZ om investering te kunnen doen. • Ook in andere regio’s (Walcheren, Zeeuws-Vlaanderen) mogelijkheden onderzoeken en de ervaringen van de Oosterschelderegio benutten. Locatie zoeken! •

Aandacht voor samenwerking (doorgeleiding van goederen) tussen milieustraten (satelliet vestigingen voor CA) door bijvoorbeeld plaatsing van kringloopcontainer(s) zoals in Tholen.