5.7 Burgerinitiatief Slavernijmonument Vlissingen

1 Registratiekenmerk: 2387465 Onderwerp: Burgerinitiatief Slavernijmonument Vlissingen De raad besluit: 1. het slavernijmonument ‘Kom’ met bank te plaatsen in de halve-cirkelmuur aan het begin van Boulevard Bankert met daarbij een informatiepaneel over het slavernijverleden van Vlissingen; 2. tegenover het huis dat staat op de plaats staat waar Betje Wolff is geboren, Nieuwendijk 21, een informatiezuil te plaatsen over haar verzet tegen de slavernij; 3. de goederen onder 1 en 2 in eigendom te nemen; 4. beslissingen 1, 2 en 3 te nemen onder voorbehoud van goedkeuring door de artikel 12-inspecteur en instemming van de Provincie Zeeland als toezichthouder. Samenvatting De initiatiefnemers, tevens stellers van dit voorstel, verzoeken uw raad toestemming te verlenen om het slavernijmonument ‘Kom’ met bank te plaatsen in de halve-cirkelmuur aan het begin van Boulevard Bankert met daarbij een informatiepaneel over het Vlissings slavernijverleden. Via een QR-code op het informatiepaneel kan men de volledige tekst over de symboliek van het monument lezen. De schets geeft weer hoe het geheel er uit komt te zien. Dit burgerinitiatief wordt ondersteund door 733 burgers, van wie 276 woonachtig in de gemeente Vlissingen. Illustratie 1. Schetstekening slavernijmonument Kom met bank

1 Houten balken 2 Roestvrijstalen golven Ontwerp Zeus Hoenderop, 31/8/23

Zie bijlage 1 voor detailtekeningen van de bank.

Auteurs: A. Duijndam, voorzitter Keti Koti Zeeland, en Z. Hoenderop, kunstenaar en maker van het monument Telefoonnummer: 06 39 34 88 65 resp. 06 23284954

Registratienummer nota: 2387466

2 Inleiding Tijdens het Herdenkingsjaar Slavernijverleden, van 1 juli 2023 tot 1 juli 2024, wordt in het hele koninkrijk extra aandacht besteed aan het slavernijverleden. Zo is op 2 december 2023, de Internationale Dag van de Afschaffing van de Slavernij, Keti Koti officieel bijgeschreven in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Het gemeentebestuur van Vlissingen heef op 1 juli 2023, de eerste dag van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden, in de persoon van burgemeester Van den Tillaar zijn oprechte excuses aangeboden voor het slavernijverleden van Vlissingen. Tevens bood het gemeentebestuur van Vlissingen excuses aan voor de onvoldoende en éénzijdige aandacht voor het slavernijverleden in de afgelopen decennia. En daaruit volgend, voor het onvoldoende getoonde begrip voor de gevoelens van nazaten van de tot slaaf gemaakten. Illustratie 2. Het slavernijmonument Kom op 30 juni 2023 Daags daarvoor hebben wij het initiatief genomen om binnen de halve-cirkelmuur aan het begin van Boulevard Bankert het monument ‘Kom’ te plaatsen als onze bijdrage aan het Herdenkingsjaar Slavernijverleden. Voor de plaatsing van het monument was geen vergunning aangevraagd. Burgemeester Van den Tillaar heeft ons daarom gevraagd het monument weer te verwijderen.

Zijn verzoek was mede ingegeven door de overwegingen van uw raad op 28 januari 2021 om de motie ‘Erkenning Slavernijverleden’ vooralsnog te beperken tot een onderzoek naar het Vlissings Slavernijverleden en vooralsnog geen besluit te nemen over de plaatsing van een slavernijmonument. Vervolgens heeft het college op 20 juli 2021 onder meer besloten “in Vlissingen geen apart monument neer te zetten voor het slavernijverleden omdat het slavernijverleden nadrukkelijk ook een Walchers en een Zeeuws verhaal is en dus het slavernijmonument in Middelburg passend is”. De burgemeester adviseerde ons om mensen om ons heen te verzamelen en een verzoek in te dienen langs koninklijke weg, met andere woorden een burgerinitiatief te ontplooien. Dat burgerinitiatief ligt nu voor u. Wat willen we bereiken Burgemeester Van den Tillaar maakte op 1 juli 2023 tijdens zijn toespraak ook van de gelegenheid gebruik de aanwezigen uit te nodigen met voorstellen en initiatieven te komen, die de ontmoetingen binnen de Vlissingse gemeenschap rond dit thema, aantrekkelijk, zinvol en leerzaam kunnen maken. Het slavernijmonument beoogt zo’n initiatief te zijn. Het nodigt uit tot overdenking van het verleden. De slavernij is 150 jaar geleden afgeschaft maar werkt nog steeds door in het leven van de nazaten van de tot slaaf gemaakten. Denk bijvoorbeeld aan de sociaal

Auteurs: A. Duijndam, voorzitter Keti Koti Zeeland, en Z. Hoenderop, kunstenaar en maker van het monument Telefoonnummer: 06 39 34 88 65 resp. 06 23284954

Registratienummer nota: 2387466

3 economische positie van de nazaten hier en in de overzeese gebiedsdelen. Of aan de discriminatie of uitsluiting die velen van hen nog steeds treft. Vlissingen zal niet de eerste gemeente zijn die een slavernijmonument opricht. Het slavernijmonument in Middelburg staat er ter herdenking van het slavernijverleden van alle Walcherse gemeenten en van dat van de provincie Zeeland. Dat neemt niet weg dat een slavernijmonument voor Vlissingen, specifiek gericht op de rol die Vlissingen daarin speelde, zinvol is en toegevoegde waarde heeft. Net zoals het nationaal monument op de Dam ter herdenking van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog gemeentelijke oorlogsmonumenten niet uitsluit. Zoals bekend heeft ook Vlissingen talrijke oorlogsmonumenten binnen zijn gemeentegrenzen. Het informatiebord over het slavernijverleden van Vlissingen (zie bijlage 2) en de website over de symboliek van het slavernijmonument Kom (zie bijlage 3) geven stof tot nadenken. Al zittend op de bank op de woelige baren van de zee kan men reflecteren op het slavernijverleden en zo de ontmoetingen binnen de Vlissingse gemeenschap rond dit thema, aantrekkelijk, zinvol en leerzaam maken.

Verzet tegen de slavernij Zoals burgemeester Van den Tillaar in zijn toespraak op 1 juli 2023 reeds aangaf, ontstond er al die tijd dat slavenhandel en slavernij bleef voortbestaan hier in Nederland geen groot verzet tegen, maar waren er toch ook enkele mensen die in woord, geschrift of preek zich kritisch opstelden tegen de in hun ogen ontoelaatbare behandelingen die mensen werden aangedaan. Eén van die critici was de in Vlissingen geboren schrijfster Betje Wolff. Zij was het die, in de tijd dat de Vlissingse en Walcherse betrokkenheid bij de slavernij en slavenhandel tot een dieptepunt was gekomen, haar stem verhief. In haar werk heeft Betje Wolff zich verschillende keren uitgesproken tegen slavernij en slavenhandel. Zo schreef ze in 1777 het gedicht “De slaverny”, waarin ze de slavernij veroordeelde als een barbaarse daad. Betje Wolff wenste in 1798 onder geen beding meer bij Vlissingse kennissen te logeren wegens haar afkeer van slavenkopers. Maar feit is, dat het enkelingen, enkele ‘roependen in de woestijn’, waren, die zich kritisch toonden. Om ook die positieve kant van het Vlissings slavernijverleden te belichten, stellen wij u voor om tegenover het huis dat staat op de plaats waar Betje Wolff geboren is, Nieuwendijk 21, een informatiezuil te plaatsen over haar verzet tegen de slavernij (zie bijlage 4).

Het paneel is ontworpen in de stijl van de andere informatiepanelen in de gemeente over onder meer de operatie Infatuate en over de scheepswerf De Schelde. Relatie met uitvoering strategische visie Vlissingen 2040 ‘Blik op de toekomst’ Geen. Het woord slavernij komt in de visie niet voor. Wat gaan we ervoor doen? Toestemming verlenen zoals omschreven in de beslispunten. De juridische constructie waaronder het monument geplaatst kan worden op de boulevard wordt in een later stadium onderzocht, zo is afgesproken met uw voorzitter. Datzelfde kan ook gelden voor de informatiezuil tegenover het pand Nieuwendijk 21 dat staat op de geboortegrond van Betje Wolff.

Auteurs: A. Duijndam, voorzitter Keti Koti Zeeland, en Z. Hoenderop, kunstenaar en maker van het monument Telefoonnummer: 06 39 34 88 65 resp. 06 23284954

Registratienummer nota: 2387466

4 Wat zijn de kanttekeningen en de risico’s? Bij de eerdere plaatsing op 30 juni 2023 is het monument beplakt met racistische stickers en is de omringende muur beklad met racistische leuzen. De maker van het monument is bedreigd. De gemeente en de kunstenaar hebben aangifte gedaan van de bekladding van het monument. Niet uit te sluiten valt dat een dergelijke beschadiging van het monument opnieuw zou kunnen plaatsvinden. Wij willen daarvoor niet wijken. Anders geven wij toe aan de racistische tendensen die kennelijk nog in de Vlissingse samenleving zitten. Omwonenden hebben aangegeven het monument mede te willen bewaken. Artikel 12 Dit voorstel is voor wat betreft beslispunten 1, 2 en 3 onder voorbehoud van goedkeuring door de artikel 12-inspecteur en onder voorbehoud van instemming van de Provincie Zeeland als toezichthouder. Het college wordt gevraagd in te stemmen met het O&O formulier. Wat mag het kosten? Illustratie 3. Overzicht van de kosten Onderdeel Slavernijmonument ‘Kom’ (bijlage 5) Poedercoaten en stralen van de kom van monument Kom (bijlage 6) Roestvrij stalen bank met houten zitting (bijlage 7) Vervoeren, plaatsen en monteren van de bank (bijlage 8) Informatiepaneel bij het monument ‘Kom’ (bijlage 9) Informatiezuil tegenover het huis op de geboortegrond van Betje Wolff (bijlage 10) Totaal Wat is de dekking? Illustratie 4.

Overzicht van de dekking Onderdeel Sponsoring slavernijmonument door Zeus Hoenderop Begrotingspost ‘straatmeubilair’ Totaal

Kosten ex BTW € 10.450,00 € 242,00 € 17.768,00 € 990,00 € 69,10 € 2.525,00 € 32.044,10

Bedrag ex BTW € 10.450,00 € 21.594,10 € 32.044,10

Bijlage(n) 1. Details van de bank rond monument ‘Kom’ 2. Tekst voor het informatiepaneel over het slavernijverleden van Vlissingen 3. Tekst voor de website over de symboliek van het slavernijmonument Kom 4. Tekst voor de informatiezuil tegenover het pand Nieuwendijk 21 dat staat op de geboortegrond van Betje Wolff 5. Kostenoverzicht slavernijmonument ‘Kom’ 6. Offerte poedercoaten en stralen van de kom van monument Kom 7. Offerte RVS bank met houten zitting 8. Offerte vervoeren, plaatsen en monteren van de bank 9. Offerte informatiepaneel A3-formaat 10. Offerte informatiezuil Betje Wolff Vertrouwelijkheid Niet van toepassing.

Auteurs: A. Duijndam, voorzitter Keti Koti Zeeland, en Z. Hoenderop, kunstenaar en maker van het monument Telefoonnummer: 06 39 34 88 65 resp. 06 23284954

Registratienummer nota: 2387466