5.6 Rvs Zienswijze Kadernota Orionis Walcheren 2023-2026 bijlage 1 kadernota

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

K a d e r n o ta O r i o n i s Wa l c h e r e n 2 0 2 3 – 2 0 2 6 CONCEPT

d.d. oktober 2022

1

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 1.

Aanleiding en proces ....................................................................................................................... 3

2.

Samenvatting................................................................................................................................... 4

3.

Externe ontwikkelingen ................................................................................................................... 5

Afnemende bestaanszekerheid ............................................................................................................... 5 Kansenongelijkheid ................................................................................................................................. 5 Kloof tussen burger en overheid ............................................................................................................. 5 Recessie ligt op de loer ............................................................................................................................ 6 Structurele krapte op de arbeidsmarkt ................................................................................................... 6 Mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt ......................................................................... 6 Sociaal domein als investeringsmogelijkheid .......................................................................................... 8 Gemeenten aan zet in het sociaal domein .............................................................................................. 8 Hervormingen Walchers Sociaal domein ................................................................................................ 9 Coalitieakkoorden Middelburg, Vlissingen en Veere .............................................................................. 9 4.

Ontwikkelingen Orionis Walcheren............................................................................................... 10

Resultaten re-integratie ........................................................................................................................ 10 Vroegsignalering .................................................................................................................................... 10 Werken naar Vermogen ........................................................................................................................ 11 Implementatieplan toekomstbestendig Werkleerbedrijf ..................................................................... 12 Van crisis naar crisis............................................................................................................................... 12 5.

Kaders 2023 tot met 2026 ............................................................................................................. 13

Kaders klantperspectief......................................................................................................................... 13 Kaders arbeidsmarktperspectief ........................................................................................................... 15 Kaders perspectief gemeenten & sociaal domein................................................................................. 18 Bijlage 1: Feiten en cijfers...................................................................................................................... 20 Bijlage 2: Missie en Visie ....................................................................................................................... 23 Bijlage 3: Gebruikte afkortingen en verklarende woordenlijst ............................................................. 24

2

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

1. Aanleiding en proces Op basis van de Wet op de Gemeenschappelijke Regelingen moet Orionis Walcheren een meerjarig beleidskader opstellen. Om flexibel in te kunnen spelen op maatschappelijke ontwikkelingen is ervoor gekozen, in plaats van een meerjarig beleidskader, een kadernota op te stellen. De kaders in deze nota zijn uitgangspunten. Aan de hand van deze uitgangspunten wordt in de begroting van Orionis Walcheren jaarlijks het beleid en de uitvoeringsrichtlijnen vastgesteld. De Sociale Cliëntenraad Walcheren wordt in de voorbereiding van de jaarlijks begroting betrokken en brengt hierover advies uit. Daarnaast heeft Orionis Walcheren een wettelijke plicht om een beleidsplan integrale schuldhulpverlening op te stellen. Volgens de wet moeten hier een aantal verplichte onderdelen in staan, waaronder gewenste resultaten en doorlooptijd. Deze onderdelen komen terug in de begroting van Orionis Walcheren en maken geen onderdeel uit van deze kadernota. De kadernota Orionis Walcheren 2023 – 2026 is het vervolg op de kadernota 2020 – 2022. Deze komt tot stand in nauwe samenwerking tussen Orionis Walcheren en de drie gemeenten. In dit proces worden ook de gemeenteraden en de Sociale Cliëntenraad Walcheren om input gevraagd. Streven is de kadernota rond de jaarwisseling vast te stellen in het Algemeen Bestuur.

Orionis Walcheren baseert hierop planvorming voor 2023 en verwerkt dit in een begrotingswijziging 2023. Visueel ziet dit er als volgt uit:

(mrt 22)

(dec 22)

(apr 23)

Begroting 2023

Kadernota 2023 - 2026

Begroting 2024

Verkiezing gemeenteraa d 2022 (mrt 22)

Begrotingswijziging 2023

Begroting 2026

Begroting 2025

(feb 23)

De volgende processtappen volgen nog: Processtap Walcherse informatiebijeenkomst drie raden (stadhuis Vlissingen) Opstellen definitieve kadernota Vaststelling kadernota door Orionis Vaststelling kadernota door gemeenten

Wie MT MT/BC/SCW DB AB

Wanneer 28-8-2022 Sept. – okt. 2022 20-10-2022 Jan. 2023

3

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

2. Samenvatting Uitgangspunt voor het opstellen van de kaders zijn de volgende interne en externe ontwikkelingen:

Maatschappelijke ontwikkelingen

Economische ontwikkelingen

  

  

Afnemende bestaanszekerheid Kansenongelijkheid Kloof tussen burger en overheid

…. Politieke ontwikkelingen    

Sociaal domein als investeringsmogelijkheid Gemeenten aan zet in het sociaal domein Hervormingen Walchers sociaal domein Coalitieakkoorden Middelburg, Vlissingen en Veere

Recessie ligt op de loer Structurele krapte op de arbeidsmarkt Mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt

Ontwikkelingen Orionis Walcheren ….  Resultaten re-integratie  Vroegsignalering  Werken naar Vermogen  Implementatieplan toekomstbestendig Werkleerbedrijf  Van crisis naar crisis

Bij het vormgeven van beleid en uitvoering is de missie/visie van Orionis uitgangspunt: Wij geloven dat iedereen ertoe doet. En dat werk en ontwikkeling voorwaarden zijn om mee te doen in de maatschappij. We staan voortdurend in verbinding met de inwoners van …. Walcheren. Vanuit oprechte belangstelling doen we wat nodig is voor een actief en …. zelfstandig leven voor iedereen die ons nodig heeft. Om dit verder te concretiseren zijn de volgende kaders opgesteld. Deze geven richting aan beleid en uitvoering voor Orionis Walcheren en gemeenten voor 2023 tot en met 2026.

Klant •We werken vanuit vertrouwen in de inwoner •We hebben een eenvoudige dienstverlening zonder drempels •We hanteren de menselijke maat vanuit het perspectief van de inwoner •We staan steeds in verbinding met klanten •Voorkomen is beter dan genezen

Arbeidsmarkt •We verkleinen de mismatch tussen arbeidsvraag bij werkgevers en arbeidspotentieel •Werken moet lonen •Het Werkleerbedrijf heeft een maatschappelijk rendement en is betaalbaar •Investeren in re-integratie

Gemeenten en sociaal domein •We maken onderdeel uit van een brede gemeentelijke ondersteuning voor inwoners •Iedere jongere doet mee •We streven naar duurzame oplossingen •Verschillende dienstverlening per gemeente is mogelijk

4

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

3. Externe ontwikkelingen Dit hoofdstuk bevat maatschappelijke, economische en politieke ontwikkelingen die de komende jaren van invloed zijn op de dienstverlening van Orionis Walcheren.

Maatschappelijke ontwikkelingen  Afnemende bestaanszekerheid  Kansenongelijkheid  Kloof tussen burger en overheid

Afnemende bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is inwoners zekerheid geven van een woning, stabiel inkomen, werk en mee kunnen doen in de samenleving. Deze bestaanszekerheid komt voor steeds meer groepen inwoners onder druk te staan. Het Nibud heeft becijferd dat in 2021 een bijstandsgerechtigde gemiddeld € 40 per maand te kort komt. Dit was dus vóór de extreme prijsstijgingen van energie, brandstof en eten. Dit heeft grote gevolgen voor veel inwoners. In 2022 hebben inwoners met een laag inkomen recht op een energietoeslag van € 1.300 per huishouden. En in september 2022 heeft het kabinet bekend gemaakt dat de bijstand, minimumloon en AOW verhoogd wordt met 10% vanaf 1 januari 2023. De bestaanszekerheid wordt hierdoor deels hersteld. De verwachting is echter dat desondanks grote groepen inwoners in de problemen komen. Daarnaast komen naar alle waarschijnlijkheid veel (zelfstandig) ondernemers in zwaar weer vanwege de nasleep van Corona. Velen moeten in 2022 de TOZO-lening gaan aflossen en ook andere coulante schuldeisers (zoals de Belastingdienst) gaan innen.

Kansenongelijkheid Grote groepen inwoners ervaren ongelijke kansen om mee te kunnen doen in de maatschappij. Denk hier bij aan jongeren in armoede, laaggeletterden, anderstaligen en arbeidsbeperkten. Oorzaken zijn onder andere de toenemende complexiteit van de samenleving met een wirwar aan instituties en loketten. Ook is sprake van een digitale kloof tussen wat veel inwoners kunnen en wat de samenleving vraagt. In kwetsbare wijken is sprake van een vicieuze cirkel van niet meedoen, onzekerheid, slechte gezondheid. Deze ongelijkheid wordt versterkt doordat talrijke publieke voorzieningen onder druk staan door marktwerking, decentralisaties en bezuinigingen. Denk hierbij aan Jeugdzorg, GGZ, (Zeeuws) openbaar vervoer en kinderopvang.

Kloof tussen burger en overheid Grote groepen inwoners voelen zich niet meer gehoord en vertegenwoordigd door de politiek. Dit vergroot wantrouwen tegen de overheid. Het ontbreken van de menselijke maat versterkt het gevoel van onzekerheid over een betrouwbare overheid. Uit onderzoek van Panteia e.a. (juni 2020) in opdracht van het ministerie van SZW blijkt: “Weeffouten in de sociale zekerheid zorgen voor ontwrichte levens, gevoelens van machteloosheid en wantrouwen richting de overheid. Dit vraagt om een fundamentele herziening van het stelsel en vragen om aanpassingen in zowel wetgeving als uitvoering. Er wordt te veel verantwoordelijkheid van burgers zelf verondersteld, waardoor uitkeringsontvangers door een klein foutje al in financiële problemen kunnen komen. Zo zou de overheid een meer realistisch mensbeeld moeten hanteren, dat veronderstelt dat burgers meestal te goeder trouw zijn, maar niet altijd het doenvermogen hebben om zich aan alle regels te houden.”

5

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Economische ontwikkelingen  Recessie ligt op de loer  Structurele krapte op de arbeidsmarkt  Mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt

Recessie ligt op de loer In juni 2022 rapporteert de DNB het volgende over de economische vooruitzichten: De inflatie is in eerste instantie vooral door de energieprijzen hoog, maar verbreedt zich naar andere goederen en diensten, waaronder voedsel. De schok van de oorlog drijft de energieprijzen verder op, leidt tot onzekerheid en drukt de economische groei. Dit effect wordt verder versterkt door problemen met distributieketens en hoge grondstofprijzen. Welke effecten heeft dit op bestedingen van consumenten en de activiteiten en investeringen van bedrijven? En welke effecten heeft dit voor ons Werkleerbedrijf? In het slechtste scenario ontstaat een recessie met beperkte krimpcijfers.

Structurele krapte op de arbeidsmarkt In bijna alle beroepsgroepen is sprake van krapte. Het aantal openstaande vacatures zet ook de komende tijd over de breedte door. Vooral in de uitzendbranche, horeca en de zorg en welzijn zal het aantal banen flink stijgen. De uitzendbranche en de horeca werden hard getroffen door de coronacrisis, maar maken in 2022 weer een sterke groei door. Door de toenemende zorgvraag en vergrijzing neemt ook het aantal banen in de zorg en welzijn de komende tijd toe naar een structureel hoger niveau. Er zijn ook positieve gevolgen van de krapte te bemerken. Zo is meer waardering aan het ontstaan voor laagbetaalde arbeid/praktische beroepen, met een mogelijke stijging van de laagste lonen in het vooruitzicht. In diverse cao’s is al een minimumuurloon afgesproken van € 14,-, wat substantieel hoger ligt dan het wettelijk minimumloon. Ook ontstaat bij werkgevers een hogere bereidheid om aanpassingen door te voeren zodat arbeidsbeperkten een kans krijgen. Opvallend is dat deze bereidheid bij de overheid sterk achterblijft bij de bereidheid bij werkgevers in de marktsector. Bij een recessie verwacht het UWV (juni 2022) dat hierdoor de krapte iets zal afnemen, maar onverminderd aanwezig blijft in de meeste beroepsgroepen. “De krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt is een structureel probleem en zal de komende jaren nog blijven bestaan.

Het is belangrijk dat werkgevers zich gaan realiseren dat de krapte structureel is. Ze moeten zich gaan instellen op de krapte en personeelstekorten en zich er niet door laten verrassen.”

Mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt Ondanks de krappe arbeidsmarkt, doet nog steeds een groot aantal inwoners een beroep op bijstand. Dit lijkt op het eerste gezicht een tegenstelling en heeft uitleg nodig. De afgelopen jaren zijn er door gemeenten veelal klanten uit de bijstand naar werk begeleid die een relatief kortere afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Dit betekent dat het streven is om binnen 6 maanden aan het werk te gaan. Op dit moment zijn er nauwelijks klanten die binnen 6 maanden aan het werk kunnen. Iedereen die dit kan is, mede door de grote vraag in de arbeidsmarkt, aan het werk. De groep die nu resteert zijn klanten met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Dit zijn deels klanten die al wat langer in de bijstand zitten en waar gemeenten nog niet aan zijn toegekomen. Alle aandacht en budget ging immers toe naar de groep met een kortere afstand tot de arbeidsmarkt. In de financiering van de uitkering worden gemeenten afgerekend op het aantal plaatsingen. Het is dan ook logisch dat meer plaatsingen konden

6

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

worden behaald met de klanten die een kortere afstand tot de arbeidsmarkt hadden. Dit is ook bevestigd in allerlei rapporten van Berenschot en het Sociaal en Cultureel Planbureau. Daarnaast laat de nieuwe instroom een beeld zien dat deze klanten meer problemen hebben dan voorheen. Zo hebben jongeren die bijstand aanvragen in 40% van de gevallen ook een WMO-indicatie en kan 80% niet direct naar werk begeleid worden. Een groot deel van deze instroom deed voorheen een beroep op Wajong en Wsw. Dit betekent dan ook dat de huidige klanten die in de bijstand zitten, vrijwel allemaal een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Omdat zij eerst werkfit gemaakt moeten worden, is een periode tussen de 6 en de 18 maanden nodig voordat zijn naar werk kunnen. Dit verklaart dan ook waarom er mensen nog wat langer in de bijstand zitten terwijl er wel vraag van werkgevers is. Wanneer deze mensen direct aan een werkgever gekoppeld worden, mislukt deze plaatsing doordat deze mensen een baan nog niet aan kunnen dan wel de opleiding en werknemersvaardigheden missen. We noemen dit ook wel de mismatch en het oplossen hiervan kost tijd.

7

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Politieke ontwikkelingen  Sociaal domein als investeringsmogelijkheid  Gemeenten aan zet in het sociaal domein  Hervormingen Walchers sociaal domein  Coalitieakkoorden Middelburg, Vlissingen en Veere

Sociaal domein als investeringsmogelijkheid Gedurende de kabinetsformatie van 2021 hebben VNG en Divosa gezamenlijk een oproep gedaan aan de politieke partijen: Beschouw het sociaal domein niet langer als een kostenpost maar als een investeringsmogelijkheid. Investeringen in re-integratie, armoedebestrijding en aanpak van schulden verlagen de totale kosten van zorg en ondersteuning. VNG en Divosa hebben dit in drie punten meer concreet gemaakt. Maatschappelijke waarde kan worden gerealiseerd door de volgende elementen in samenhang aan te pakken: 1. Bestaanszekerheid herstellen: Voorkomen van (geld)zorgen reduceert stress en maakt mensen gezonder 2. Gezond leven gemakkelijk maken: Investeren in positieve gezondheid1 bevordert kansen voor mensen in kwetsbare posities 3. Kansengelijkheid verbeteren: Een doorlopende aanpak van onderwijs en ontwikkeling richting arbeidsmarkt bevordert de bestaanszekerheid Bij de presentatie van het regeerakkoord (december 2021) zijn hiervan veel elementen terug te vinden. Bij de vorming van het kabinet is een minister van Armoedebeleid, Participatie en pensioenen benoemd.

Verder zijn de volgende thema’s in het regeerakkoord opgenomen:  Meer inzet op re-integratie om de mismatch op de arbeidsmarkt op te lossen en al het werk voor elkaar te krijgen  Terug naar de menselijke maat: Werken vanuit vertrouwen met oog voor ieders talenten en beperkingen  Herwaardering van het sociaal ontwikkelbedrijf als schakel tussen (tijdelijke) arbeidsbeperkten en de arbeidsmarkt.  Werken moet lonen  Armoede aanpakken en bestaanszekerheid vergroten

Gemeenten aan zet in het sociaal domein In maart 2022 is door Kim Putters van het SCP in de publicatie ‘Uitdagingen in het sociaal domein’ het gemeenteperspectief van het sociaal domein bekeken. Hij beoogt hiermee handvatten te bieden aan gemeenten om hun visie op het sociaal domein de komende jaren verder te ontwikkelen en bij te dragen aan een goed werkend stelsel dat uitgaat van de inwoners en rekening houdt met de uitvoerbaarheid van beleid. Een aantal conclusies uit deze publicatie zijn: 1. Niet iedereen wordt bereikt. Door de verschillende regelingen en loketten (denk bijvoorbeeld aan WMO, PW en WLZ) is vaak niet duidelijk wie verantwoordelijk is voor ondersteuning. Waardoor inwoners tussen wal en schip vallen. Zo blijken gemeenten mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt juist relatief weinig te ondersteunen 2. Integraal werken komt niet goed van de grond. Bij huishoudens met multi-problematiek is de noodzaak voor een integrale ondersteuning het grootst. Waar deze ondersteuning verschillende wettelijke kaders betreft, wordt deze 1 Positieve gezondheid is een manier om breder naar gezondheid te kijken. Bij positieve gezondheid ligt het accent

niet op de ziekte, maar op de mensen zelf, op hun veerkracht en wat hun leven betekenis geeft.

8

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

integrale aanpak lastiger. Doordat uitgangspunten, doelstellingen en regels verschillen van wettelijke kaders, wordt afstemming bemoeilijkt 3. Visievorming van gemeenten is noodzakelijk. Gemeenten zullen prioriteiten moeten stellen en een visie moeten ontwikkelen op fundamentele vragen over bijvoorbeeld de zorgzame samenleving, de menselijke maat en de (kostbare) ondersteuning aan de meest kwetsbare groepen.

Hervormingen Walchers Sociaal domein De toegang voor WMO en Jeugdzorg is vanaf 2020 niet langer Walchers maar gemeentelijk georganiseerd. In Veere was dit snel inpasbaar in bestaande structuren. In Middelburg en Vlissingen was dit de opmaat naar een nieuwe visie op het gemeentelijk sociaal domein. In Middelburg is het Middelburgs Model geïntroduceerd, in Vlissingen de ontwikkelagenda sociaal domein. De drie gemeenten geven elk op hun eigen manier (de toegang) voor WMO en Jeugdzorg vorm. Deze gemeentelijke taakgebieden zijn onlosmakelijk verbonden met de taakgebieden die bij Orionis Walcheren belegd zijn. Om die reden is begin 2022 gekeken in hoeverre de visie van gemeenten op elkaar lijken. Er zijn grote overeenkomsten. Onderstaande afbeelding geeft de door gemeenten gedeelde visie weer.

Coalitieakkoorden Middelburg, Vlissingen en Veere In 2022 zijn in de drie gemeenten nieuwe coalities gevormd, met bijbehorende coalitieakkoorden. Alhoewel elke gemeente haar eigen accenten hierin heeft opgenomen, is onderstaande rode draad bij de drie gemeenten te herleiden:  Iedereen doet er toe en kan meedoen.  We werken met de menselijke maat. Hulp en steun is voor iedereen toegankelijk en eenvoudig vindbaar.  Schuldenproblematiek veroorzaakt schrijnende sociale situaties en kan ook extra zorgkosten veroorzaken. Preventie, vroegtijdige en snelle aanpak is noodzakelijk.  Werk is belangrijk voor (bijna) iedereen; naast inkomen zorgt het voor structuur en sociale contacten.

9

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

4. Ontwikkelingen Orionis Walcheren Ontwikkelingen Orionis Walcheren  Resultaten re-integratie  Vroegsignalering  Werken naar Vermogen  Implementatieplan toekomstbestendig Werkleerbedrijf  Van crisis naar crisis

Resultaten re-integratie Het Rijk verstrekt iedere gemeente een budget voor het betalen van de uitkeringslasten, het zogenaamde BUIG-budget. Dit budget komt via een complexe berekening tot stand en zou (volgens het Rijk) toereikend moeten zijn. Wanneer dit budget wordt gesaldeerd met de werkelijke uitkeringslasten resteert het saldo BUIG. Dit geeft weer of gemeenten overhouden aan dit budget of tekort komen. In onderstaande tabel is het saldo BUIG voor de Walcherse gemeenten weergegeven. Hierin is te zien dat op Walcheren jarenlang sprake was van een fors tekort. De afgelopen jaren is dit tekort sterk gedaald.

Dit is gerealiseerd door de afgelopen jaren honderden inwoners vanuit de bijstand naar werk te begeleiden. Kern in deze aanpak is:  Goede kennis van en aansluiting op de werkgevers in Walcheren en omstreken,  Korte interventies en begeleiding van klanten met een korte afstand tot de arbeidsmarkt  In beeld brengen van het volledige klantenbestand door een aantal taskforces. In combinatie met de krapte op de arbeidsmarkt, heeft dit tot gevolg dat het aantal bijstandsklanten die direct bemiddeld kunnen worden (plaatsing naar werk binnen 6 maanden) tot een minimum is gedaald.

Vroegsignalering Vanaf 1 januari 2021 is de Wgs uitgebreid met vroegsignalering. Gemeenten moeten signalen van beginnende schulden bij hun inwoners eerder oppakken om erger te voorkomen. Zogenaamde vaste lasten partners – zorgverzekeraars, energieleveranciers, drinkwaterbedrijven en woningcorporaties - melden betaalachterstanden aan Orionis

10

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Walcheren. Orionis Walcheren neemt contact op met de inwoner. Afhankelijk van de situatie wordt gekozen voor contact via een kaart, e-mail, telefoontje of een huisbezoek.

Werken naar Vermogen Als gevolg van wetswijzigingen stromen inwoners die voorheen in aanmerking zouden komen voor Wajong en/of Wsw nu de bijstand in. Hierdoor is het arbeidsvermogen van de klantgroep in de bijstand fors afgenomen. Als reactie hierop heeft Orionis Walcheren een aanvullende aanpak geïntroduceerd: Werken naar Vermogen. De naam van deze aanpak geeft weer dat de mogelijkheden en beperkingen van de inwoner bepalend zijn voor de wijze waarop hij/zij kan participeren en werken. Werken naar vermogen bestaat uit zeven elementen, deels gericht op de organisatie-brede klantbenadering en deels specifiek gericht op re-integratie:

De organisatie-brede klantbenadering bestaat uit de volgende drie pijlers: 1. Empathische klantbenadering Vanuit oprechte persoonlijke aandacht wordt gewerkt aan een zo gelijkwaardig mogelijke relatie met de klant, gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Hierbij ontstaat verbinding. De aanpak betekent klanten “motiveren” in plaats van “moetiveren”. 2. Toereikend leefbudget Het streven is een toereikend leefbudget voor de inwoner. Dit leidt tot stressverlaging en een groter denk- en doenvermogen bij de klant. En dus meer ruimte om te werken aan ontwikkeling. 3. Holistische aanpak Holistisch betekent de mens als geheel zien. Het totaal van lichaam, geest, emoties en omstandigheden. Klanten zijn aangewezen op Orionis Walcheren voor Werk en Inkomen. Alleen door samen met klanten breder te kijken dan Werk en Inkomen, kunnen duurzame veranderingen worden bereikt. Om samen met klanten stappen te zetten in werk en ontwikkeling wordt re-integratie op de volgende bouwstenen gebaseerd: 4. Klant in Beeld Samen met de klant onderzoeken wie de klant is, wat zijn leer- en ontwikkelingsmogelijkheden zijn, wat de klant kan en wil vanuit zijn kracht en kwaliteiten. 5. Re-integratie op maat Vanwege de groeiende afstand tot de arbeidsmarkt van de doelgroep zijn nieuwe interventies nodig en is een intensievere ondersteuning noodzakelijk.

Duidelijk is dat deze intensieve begeleiding langer duurt, meer uren begeleiding vergt en niet altijd slaagt.

11

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

6. Aanvullende werkgeversdienstverlening Om uiteindelijk een succesvolle match te kunnen maken tussen klant en werkgever, is ook een aanvullende aanpak richting werkgevers nodig. Deze is nodig omdat huidige klanten een lagere loonwaarde kunnen hebben en klant en werkgever meer begeleiding en instrumentarium nodig hebben bij plaatsing. Ook omdat vacature en klant vaak niet eenop-een passen en job carving noodzakelijk is. 7. Methodisch en resultaatgericht Om klanten daadwerkelijk een stap verder te brengen in hun ontwikkeling is methodisch en resultaatgericht werken een vereiste. We hanteren bewezen effectieve instrumenten en methoden, meten de resultaten en sturen bij.

Implementatieplan toekomstbestendig Werkleerbedrijf De afgelopen jaren heeft Orionis Walcheren de eerste stappen gezet om het Werkleerbedrijf toekomstbestendig te maken. De focus lag hierbij op het inzetten van het Werkleerbedrijf als re-integratie instrument en op realisatie van rendementsverbetering door middel van werksoortanalyses. De verdere krimp van de SW-doelgroep en de achterblijvende financiële resultaten waren belangrijke redenen tot fundamentelere stappen. De hoofdlijn hierbij is: het Werkleerbedrijf is toekomstbestendig als er structureel aantoonbaar maatschappelijk rendement is, voor inwoners die (nog) niet bij een reguliere werkgever kunnen werken. In 2021 is het adviesbureau KplusV gevraagd te adviseren over de toekomst van het Werkleerbedrijf. De Walcherse gemeenten hebben Orionis Walcheren gevraagd in lijn met het KplusV-advies een implementatieplan te schrijven. Dit implementatieplan is eind 2021 aan de gemeenteraden voorgelegd en vastgesteld. Dit implementatieplan bevat de volgende vier sporen: 1. Medewerkers SW en Beschut Werk ontwikkelen. Dit kan binnen de eigen functie, naar een andere functie binnen het Werkleerbedrijf of naar een detachering. 2. Doorontwikkeling van de re-integratie voor bijstandsklanten, zowel in kwaliteit als in aantal trajecten. 3.

Planmatige rendementsverbetering van de werksoorten: Het afspreken van betere tarieven met huidige opdrachtgevers, doorbelasten van magazijnkosten en deels nieuwe opdrachtgevers met een betere prijsstelling binnenhalen. Tevens worden de kosten teruggebracht. Dit gebeurt onder meer door opdrachten efficiënter uit te voeren, rendabele klantbediening, verlieslatende werksoorten rendabel te maken of anders af te stoten en de samenwerking met gemeenten te intensiveren. 4. Aanvullende werkgeversdienstverlening, Hierbij wordt een gezamenlijke aanpak opgezet voor zowel SW medewerkers die gedetacheerd worden als plaatsen van bijstandsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. In het plan hebben gemeenten zich ook gecommitteerd in drie rollen:  De gemeente als inclusief werkgever: De drie gemeenten hebben eind 2025 samen 30 extra bijstandsklanten of SW medewerkers in hun eigen organisatie aangenomen.  De gemeente als klant van diensten van Orionis Walcheren  De gemeente als inkoper met een actief SROI-beleid

Van crisis naar crisis De grote onzekerheden in economie en maatschappij hebben grote invloed op Orionis. Enerzijds betekent dit veel extra taken die acuut opgepakt (moeten) worden. Denk aan achtereenvolgens TOZO, TONK, kinderopvangtoeslagaffaire, vluchtelingen Oekraïne en energietoeslag. Dit heeft een grote impact op de organisatie en medewerkers. Er wordt veel gevraagd waardoor reguliere taken onder druk komen te staan. Anderzijds heeft dit grote invloed op de geplande rendementsverbetering binnen het Werkleerbedrijf. Opdrachtgevers zijn terughoudend met nieuwe opdrachten door stijgende inkoopkosten en energielasten, verstoorde productie- en logistieke ketens, algemene onzekerheid vanwege de oorlog in Oekraïne en de verwachte teruglopende consumentenbestedingen door hoge inflatie en ‘energiearmoede’.

12

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

5. Kaders 2023 tot met 2026 Bij het vormgeven van beleid en uitvoering is de missie/visie 2 van Orionis Walcheren uitgangspunt: “Wij geloven dat iedereen er toe doet. En dat werk en ontwikkeling voorwaarden zijn om mee te doen in de maatschappij. We staan voortdurend in verbinding met de inwoners van Walcheren. Vanuit oprechte belangstelling doen we wat nodig is voor een actief en zelfstandig leven voor iedereen die ons nodig heeft.” Om dit verder te concretiseren bevat dit hoofdstuk 13 kaders. Deze geven richting aan beleid en uitvoering voor Orionis Walcheren en gemeenten voor 2023 tot en met 2026. Deze kaders vloeien enerzijds voort uit de landelijke politieke ontwikkelingen en anderzijds uit Walcherse keuzes. De kaders zijn geclusterd in drie perspectieven, te weten klant, arbeidsmarkt en gemeenten & sociaal domein.

Kaders klantperspectief

•We werken vanuit vertrouwen in de inwoner •We hebben een eenvoudige dienstverlening zonder drempels •We hanteren de menselijke maat vanuit het perspectief van de inwoner •We staan steeds in verbinding met klanten •Voorkomen is beter dan genezen

1. We werken vanuit vertrouwen in de inwoner We kiezen ervoor om van de goede wil uit te gaan en de inwoner te vertrouwen. We benaderen iedere inwoner dus als een inwoner die ondersteuning nodig heeft en niet als een potentiële fraudeur. Door vertrouwen te tonen in de inwoner, neemt de motivatie om werk te vinden en de deelname aan het sociaal maatschappelijk verkeer toe. Ook wordt hierdoor het vertrouwen van de inwoner in de overheid vergroot. Wij houden rekening met de persoonlijke gevoelswereld van het individu en willen dat de inwoner zich gehoord en begrepen voelt. Vanuit oprechte persoonlijke aandacht werken we een aan een zo gelijkwaardig mogelijke relatie met de inwoner. We zijn duidelijk in rechten en plichten. De klant gaat een moreel contract met ons aan; wij zijn ruimhartig op basis van vertrouwen, de klant begrijpt dat bewuste fraude niet wordt getolereerd. 2. We hebben een eenvoudige dienstverlening zonder drempels We gaan zoveel mogelijk uit van zelfredzaamheid van inwoners. Maar we zijn ons bewust dat inwoners niet altijd het doenvermogen hebben om zich aan alle regels te houden. Dit kan versterkt worden door stress vanwege financiële zorgen. Daarom hebben we een laagdrempelige dienstverlening, die inwoners opvangt wanneer zij hulp nodig hebben. We maken het indienen van een aanvraag zo gemakkelijk mogelijk.

Hierbij helpen we de inwoner met deze aanvraag waar nodig. We zoeken die wijze van 2 De volledige missie / visie van Orionis Walcheren is opgenomen in de bijlage.

13

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

verbinding die prettig is voor de inwoner: op kantoor, bij de inwoner thuis of op een neutrale locatie. Ondersteunend aan deze afspraken houden we contact door even te bellen. We proberen te voorkomen dat de inwoner afhaakt, door actief te informeren of de inwoner ondersteuning nodig heeft. We streven naar een eenvoudige digitale toegankelijkheid. En passen onze communicatie en systemen hierop aan. Uiteraard blijft telefonisch en/of persoonlijk contact altijd mogelijk als de inwoner hiervoor kiest. 3. We hanteren de menselijke maat vanuit het perspectief van de inwoner We werken samen met klanten aan een perspectief en een plan. We hanteren de menselijke maat en zoeken naar mogelijkheden om een inwoner gericht te ondersteunen als zijn/haar situatie hier om vraagt. Vervolgens kijken wat dat kost én oplevert, en of het de betrokkenheid van mensen bij hun eigen perspectief vergroot. Pas als dit helder is, komt de juridische toets. Hierbij leert de ervaring dat meer ruimte in de wetten voorhanden is, dan wordt gebruikt. Dit heet de omgekeerde toets: er is sprake van een verschuiving van rechtmatigheid naar rechtvaardigheid. Zo is maatwerk mogelijk zonder dat het leidt tot willekeur en maakt dit het integraal werken binnen het Sociaal Domein makkelijker. Tevens is het maatwerk toetsbaar in bezwaar en beroep en voor de accountant en volledig in lijn met de bedoeling van de wetgever.

Niet iedereen hetzelfde

Maar iedereen het zijne

4. We staan steeds in verbinding met klanten In de verbinding met klanten is een open houding de basis in alle klantcontacten de basis. Daarnaast speelt de Sociale Cliëntenraad (SCW) een cruciale rol. Door nauwe contacten tussen Orionis Walcheren en de SCW, worden we permanent gevoed met de invalshoek van de klant. Door klachten en bezwaren steeds terug te koppelen naar de betrokken afdelingen ontstaat een lerend effect. Waardoor de afgelopen periode zowel klachten als bezwaren zijn afgenomen. In 2022 zijn we gestart met een klanttevredenheidsonderzoek. Dit krijgt een permanent karakter om de dienstverlening continu te verbeteren. De komende periode gaan we nadenken of we klantenparticipatie nog verder uit kunnen breiden om nog meer input te krijgen ten aanzien van onze dienstverlening.

14

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

5. Voorkomen is beter dan genezen Er zijn groepen inwoners die om diverse redenen geen gebruik maken van de beschikbare voorzieningen. Denk hierbij aan:  Zelfstandig ondernemers en jongeren die onder het bestaansminimum zakken  Jongeren met problematische schulden  Werkende armen  Gepensioneerden met weinig of geen pensioen  Schoolverlaters die niet aan het werk zijn  Inwoners met beginnende betalingsachterstanden In veel gevallen leidt dit op termijn tot grotere (financiële) problematiek. Om deze groepen inwoners te bereiken maken we onze dienstverlening pro-actiever. We communiceren breed over de verschillende voorzieningen én over de resultaten die we hiermee bereiken.

Kaders arbeidsmarktperspectief

•We verkleinen de mismatch tussen arbeidsvraag bij werkgevers en arbeidspotentieel •Werken moet lonen •Het Werkleerbedrijf heeft een maatschappelijk rendement en is betaalbaar •Investeren in re-integratie

6. We verkleinen de mismatch tussen arbeidsvraag bij werkgevers en arbeidspotentieel De toeleiding van bijstandsgerechtigden naar werk is in een nieuwe fase beland. De klanten met een korte afstand tot de arbeidsmarkt zijn nagenoeg allemaal aan het werk. De instroom in de bijstand bestaat vooral uit inwoners die voorheen in de andere regelingen zoals SW of Wajong instroomden en een grote afstand tot werk hebben. “Werken naar Vermogen” richt zich op deze klanten met een grotere afstand tot werk. In essentie betekent dit het verkleinen van de mismatch tussen enerzijds het te ontwikkelen arbeidspotentieel van deze klanten en anderzijds de arbeidsvraag bij werkgevers. Verkleinen van de mismatch valt uiteen in de volgende acties: 1. Klant: De klant ontwikkelen door inzet van nieuwe methodieken en intensieve begeleiding. Deze intensieve begeleiding vindt zowel voor als na plaatsing bij de werkgever plaats. Trajecten duren 6 tot 18 maanden tot plaatsing. Waar eerst de vraag van de arbeidsmarkt leidend was, is op dit moment veel meer het aanbod van klanten leidend in werkgeversbenadering (en hoe kunnen we dat passend maken) 2. Werkgever: De arbeidsvraag bij werkgevers passend maken voor deze klanten. Hierbij wordt onder andere een inclusieve arbeidsanalyse, jobcarving, no-risk polis en loonkostensubsidie ingezet.

Verder wordt in overleg met werkgevers en werkgeversorganisatie als VNO-NCW onderzocht hoe werkgevers ontzorgd kunnen worden. 3. Wegnemen van drempels. Denk hierbij aan problemen als mobiliteit van werknemers en krapte bij de kinderopvang. Onderzoek moet uitwijzen welke partijen hierbij nodig zijn. 4. Vanuit politiek-bestuurlijke hoek werkgevers bewegen tot het nemen van hun verantwoordelijkheid voor een inclusief werkgeverschap. Gemeenten nemen ook zelf hun verantwoordelijkheid in deze.

15

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Hieronder een aantal voorbeelden in verschillende sectoren om de mismatch te verkleinen:  Zorg: In samenwerking met Scalda is een Participatielab3 Zorg opgericht. Door inclusieve arbeidsanalyse bij zorgpartijen hebben we taken op lager niveau uit bestaande functies kunnen filteren. Hiermee kan een deel van onze doelgroep betaald werk vinden en wordt de zorgprofessional ontlast.  Facilitair: Ook hier zijn taken uit bestaande facilitaire functies gefilterd bij bijvoorbeeld Van der Valk en Roompot om zo instroombanen in de schoonmaak te creëren.  Samenwerking Techniekhuis: Voor klanten die richting de bouw willen en niet weten in welke richting, hebben we in samenwerking met de sector de bouwcarrousel opgericht. Hierbij klanten op een laagdrempelige wijze kennis met verschillende werkzaamheden.  Kinderopvang: We hebben een functie gecreëerd van groepshulp voor mensen met indicatie banenafspraak die ondersteuning gaan bieden in de taken van de pedagogisch medewerker. Dit willen we ook geschikt maken voor klanten van 55 jaar en ouder  Horeca: We kijken veel meer naar de taken die bijvoorbeeld een keukenhulp uitvoert dan de functie. We zien dat veel klanten door beperkingen niet de volledige functie kunnen uitoefenen maar wel een deel van de taken. We kijken dan samen met de werkgever hoe we dit kunnen inrichten.

 Detailhandel: We gaan onder andere samen met Kruidvat een poule van kandidaten vormen die in de detailhandel willen werken. Op basis van de mogelijkheden van de klant, gaat de werkgever vervolgens kijken hoe zij dit in hun organisatie kunnen inpassen. 7. Werken moet lonen Om klanten te motiveren vanuit de bijstand aan het werk te gaan moet werken lonen. Ook bij een deeltijdbaan. Dit is op dit moment lang niet altijd het geval:  Als een jongere bijstandsgerechtigde parttime gaat werken, worden standaard de inkomsten gekort op de uitkering en gaat de jongere er financieel niet op vooruit. Voor klanten vanaf 27 jaar is wel een beperkte inkomstenvrijlating mogelijk, voor een periode van 6 maanden.  Bij deeltijdwerk kunnen inkomstenverrekeningen resulteren in zodanige schommelingen in de inkomsten dat mensen soms hun maandelijkse lasten niet kunnen betalen.  Stimulansz heeft in 2019 op verzoek van het Rijk een onderzoek gedaan naar de armoedeval bij volledige uitstroom uit de uitkering: armoedeval komt vooral voor bij echtparen met kinderen en alleenstaande ouders met kinderen. Oorzaak is gemeentelijke kind-regelingen met een vaste inkomensgrens.  Een inwoner moet arbeidskosten maken voor werkaanvaarding. Denk aan werkkleding of reiskosten. Om te zorgen dat werken loont, zijn we deels afhankelijk van de Rijksoverheid. Maar we kunnen ook zelf stappen zetten.

Denk hierbij aan introductie van een premie voor deeltijd werken in de uitkering of een uitstroompremie. Mooi voorbeeld is de bijverdienpremie4 die de gemeente Amsterdam inzet. Daarnaast kunnen aanpassingen in het minimabeleid de armoedeval verkleinen, door variabele grenzen en bedragen te hanteren. Ook is het van belang om de onzekerheid te verkleinen die klanten ervaren wanneer ze vanuit de bijstand (deeltijd) gaan werken. En ervoor te zorgen dat een eventuele terugval wordt ervaren als een zachte landing.

3

Een Participatielab is een opleidingsvorm waarin een MBO diploma wordt behaald met de nadruk op praktijkleren.

4 Bijstandsgerechtigden met een parttime baan mogen 30 procent van wat ze bijverdienen behouden, met een

maximum van 219 euro per maand. Dat geld wordt gereserveerd en twee keer per jaar uitbetaald.

16

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

8. Het Werkleerbedrijf heeft een maatschappelijk rendement en is betaalbaar In het implementatieplan ‘Toekomstbestendig Werkleerbedrijf’ is vastgesteld dat het Werkleerbedrijf toekomstbestendig is wanneer het Werkleerbedrijf:  Een structureel maatschappelijk rendement heeft voor inwoners die (nog) niet bij een reguliere werkgever kunnen werken. Het maatschappelijk rendement komt tot uiting in enerzijds het bieden van een beschutte werkplek en anderzijds het verzorgen van werkleertrajecten voor bijstandsklanten en andere doelgroepen.  Betaalbaar is voor gemeenten. Doelen rondom deze betaalbaarheid zijn uitgewerkt in het implementatieplan. Het maatschappelijk rendement en de betaalbaarheid kan verder verankerd worden door toe te werken naar één werkleer-infrastructuur op Walcheren voor alle doelgroepen. Denk hierbij aan dagbesteding, beschut werk en leeromgevingen binnen Onderwijs en bij werkgevers. Deels vindt deze eenwording plaats door samenvoeging van fysieke infrastructuren. Deels betekent de eenwording een zodanige samenwerking dat de inwoner één infrastructuur ervaart. De volgende ontwikkelingen passen hierin:  UWV heeft aangegeven werkfit- en andere trajecten in te willen kopen bij Orionis Walcheren.  Zorgpartijen uitnodigen om de door krimp vrijkomende faciliteiten van het Werkleerbedrijf te gebruiken om arbeidsmatige dagbesteding te organiseren.

 Creëren van doorlopende leeromgevingen per branche waarin zowel publieke als private partijen een rol spelen.  Samenwerking tussen dagbesteding en beschut werk om te zorgen dat iedereen de meest passende vorm van participatie krijgt en overgangen zo eenvoudig mogelijk gaan. Hierdoor kan de inwoner simpel switchen: veilig een stapje omhoog zetten naar een meer uitdagende werk-leeromgeving. En als het even niet gaat tijdelijk een stapje terug doen. 9. Investeren in re-integratie We staan voor de opdracht om mensen uit de bijstand met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar Werk. Omdat ons huidige bestand vrijwel uitsluitend uit klanten bestaat met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt, doen we dit door de aanpak ‘Werken naar Vermogen’. Deze klantgroep heeft een traject naar werk nodig wat tussen de 6 en de 18 maanden duurt, met een te verwachten plaatsingsresultaat van ongeveer 40%. Ook met deze uitgangspunten levert een investering in re-integratie grote voordelen op:  Maatschappelijk: Werk en ontwikkeling zijn onmisbaar om mee te doen in de maatschappij.  Begroting sociaal domein: Een investering in re-integratie levert een hogere besparing op de uitkering op. Dit wordt hieronder toegelicht.  Andere aspecten: meer mensen aan het werk levert ook op andere domeinen voordelen op.

Denk bijvoorbeeld aan lagere zorgkosten of minder schuldproblematiek Om mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar werk is gemiddeld 70 uur dienstverlening nodig, in de vorm van begeleiding, training en coaching. Deze 70 uur sluit aan bij de landelijke uitgangspunten van het UWV en de werkwijze van de commerciële reintegratiemarkt. De kosten van de dienstverlening komt met 70 uur en overhead uit op € 5.000 per klant. Wanneer we bijvoorbeeld 100 mensen uit de doelgroep re-integreren dan kost dat dus € 500.000. Bij een plaatsingsresultaat van 40% en gemiddelde bespaarde uitkering van €10.000 5 is de besparing op de uitkering € 400.000 (40 plaatsingen ad € 10.000) in het eerste jaar. Maar ook in de jaren daarna wordt weer € 400.000 bespaard op de uitkeringen. Investeren in re-integratie loont dus. Nog naast de maatschappelijke meerwaarde en de voordelen op andere domeinen.

5 Een bijstandsuitkering kost ongeveer € 14.000 per jaar. Omdat een deel van de plaatsingen niet tot een fulltime

maar een parttime dienstverband leidt rekenen we voor de besparing met een lager bedrag van € 10.000.

17

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Uiteraard gaan de kosten voor de baten uit. En speelt in de financiering van de bijstand het ook een rol hoe succesvol andere gemeenten zijn. Maar de prikkelwerking in de bijstand maakt dat wanneer gemeenten achterlopen op het landelijk gemiddelde, ze ook financieel de rekening betalen. Randvoorwaarde om met werkfit trajecten te starten is dat de klanten goed in beeld zijn en dat bij sommige klantgroepen eerst stappen gezet worden in maatschappelijke deelname en participeren.

Kaders perspectief gemeenten & sociaal domein

•We maken onderdeel uit van een brede gemeentelijke ondersteuning voor inwoners •Iedere jongere doet mee •We streven naar duurzame oplossingen •Verschillende dienstverlening per gemeente is mogelijk

10. We maken onderdeel uit van een brede gemeentelijke ondersteuning voor inwoners. Orionis Walcheren is partner in een brede, gemeentelijke zorginfrastructuur: samen zorgen voor goede ondersteuning voor inwoners die de gemeente nodig hebben:  In de bijstand zijn twee groepen klanten te onderscheiden. Enerzijds klanten die begeleid kunnen worden naar werk. Anderzijds klanten die gebaat zijn bij maatschappelijke ondersteuning. Voor de eerste groep klanten treedt Orionis Walcheren op als regisseur en doet een beroep op de andere partijen ter ondersteuning van de re-integratie. Voor de tweede groep klanten treden gemeenten op als regisseur en ondersteunt Orionis Walcheren hierin. Deze ondersteuning kan bijvoorbeeld bestaan uit signaleren van noodzakelijke ondersteuningsbehoefte. Orionis Walcheren gaat hiervoor alle klanten de komende periode indelen op de participatieladder.6 Hierdoor kan bijvoorbeeld eenzaamheid beter in beeld gebracht worden. Om de samenwerking tussen de partijen soepel te laten verlopen is regie vanuit gemeenten, kennisdeling (binnen de kaders van de privacywet) en intensief contact onmisbaar.  We gaan de periode van de kadernota gebruiken om te kijken hoe we inwoners die (nog) geen kans hebben op de arbeidsmarkt een baan vanuit de overheid kunnen geven. Dit kan bijvoorbeeld ingevuld worden door betaalde arbeid in het Werkleerbedrijf.

 Armoedebeleid is onderdeel van een integrale ondersteuning van inwoners. Dit beleid wordt de komende periode door gemeenten geactualiseerd. Dit armoedebeleid moet bijdragen aan maatschappelijke participatie en kansengelijkheid. Hierin wordt extra aandacht besteedt aan de groeiende groep kinderen in armoede.  Schuldhulpverlening is bij uitstek dienstverlening die alleen succesvol is in een ketenaanpak. Denk hierbij naast Orionis Walcheren aan wijkteams, vrijwilligersorganisaties, marktpartijen etc. Hierbij spelen gemeenten een rol inzake een breed preventie beleid. Samen met gemeenten moet de kwaliteitsborging van betrokken marktpartijen op het gebied van budgetbeheer en bewindvoering vorm gegeven worden.

6 De Participatieladder onderscheidt zes niveaus van economische participatie: sociaal geïsoleerd, informele sociale

contacten, deelname aan georganiseerde activiteiten, onbetaald werk, betaald werk met ondersteuning en betaald werk zonder ondersteuning.

18

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

11. Iedere jongere doet mee Uiteraard hebben we aandacht voor iedere klant. Maar jongeren7 krijgen extra aandacht in de dienstverlening vanuit de gedachte van preventie. Een jongere heeft immers nog een heel leven voor zich. Het is dan goed er vroeg bij te zijn We denken hierbij aan:  Inzet van extra instrumenten op het gebied van re-integratie en activering voor jongeren. Dit in samenwerking met jongerenwerk, scholen, RBL en de gemeentelijke toegangen. Ook de overgang van jeugdhulp naar volwassenhulp en jongeren die buiten beeld blijven worden hierin meegenomen. Hierbij is het van belang om zo vroeg mogelijk jongeren in beeld te krijgen die hulp nodig hebben  Specifieke acties op het gebied van schuldhulpverlening voor jongeren  Aangepaste communicatie specifiek gericht op jongeren 12. We streven naar duurzame oplossingen Problemen van inwoners op het gebied van werk, inkomen en zorg zijn zelden met één snelle actie op te lossen. Vaak zijn meerdere partijen betrokken en is een lange adem bij inwoner en betrokken partijen nodig voor een duurzame oplossing. Dit betekent dat een aanpak en bijbehorende kosten beoordeeld dienen te worden op langetermijneffecten. Hoe lastig dat ook is. In veel gevallen leiden duurzame oplossingen op het gebied van werk, inkomen en zorg tot zowel maatschappelijke én financiële voordelen.

De kosten gaan in het sociaal domein echter meestal uit voor de baten. Een duurzame oplossing vraagt ook dat we oog hebben voor maatregelen in het kader van nazorg en verduurzaming van effecten:  In het verleden was het credo bij re-integratie de kortste afstand naar werk. Dit is later vervangen door de kortste weg naar duurzaam werk. Hierbij hebben we oog voor de faalervaringen die veel klanten al hebben voordat ze bij Orionis Walcheren aankloppen. En hoe belangrijk het verhogen van zelfvertrouwen is door het creëren van succeservaringen.  Bij schuldhulpverlening zetten we de komende jaren meer in op nazorg. Om ook hier te zorgen voor een verduurzaming van een stabiele financiële situatie. 13. Verschillende dienstverlening per gemeente is mogelijk De drie gemeenten hebben vaste taken belegd bij Orionis Walcheren. De GR is leidend voor de Walcherse samenwerking op dit vlak. Door op Walcherse schaal te werken is expertise opgebouwd en wordt efficiënter en dus goedkoper gewerkt. De eenduidigheid geeft ook duidelijkheid naar de Walcherse inwoners. Gemeenten kunnen ook aanvullende dienstverlening bij Orionis Walcheren beleggen. Hierbij wordt gekeken of het wenselijk is om gezamenlijk beleid vast te stellen. Het is ook mogelijk voor een gemeente om af te wijken. Dit vraagt een eerlijke verdeling van baten en lasten.

7 Onder jongeren verstaan we inwoners tot en met 26 jaar.

19

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Bijlage 1: Feiten en cijfers In de gemeenschappelijke regeling hebben de drie Walcherse gemeenten Orionis Walcheren alle taken en bevoegdheden overgedragen op het gebied van:  de Participatiewet  de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening  de Wet Sociale Werkvoorziening Het armoedebeleid is niet door gemeenten aan Orionis overgedragen. Gemeenten hebben wel de uitvoering van het armoedebeleid bij Orionis belegd. Participatiewet Gemeenten zijn verantwoordelijk voor alle mensen die kunnen werken maar daarbij ondersteuning nodig hebben. Van gemeenten wordt verwacht dat zij deze groeiende doelgroep ondersteuning biedt zodat zij aan de slag gaan. Het credo van Orionis Walcheren is dat wij geloven dat iedereen ertoe doet. En dat werk en ontwikkeling voorwaarden zijn om mee te doen in de maatschappij. Samen met partners ontwikkelen en begeleiden we naar werk. Als werk niet gelijk lukt, zorgen we snel voor een tijdelijk en/of extra inkomen. Al sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 schetst het ministerie van SZW een stijging van de doelgroep waar gemeenten voor verantwoordelijk zijn. In de onderstaande grafiek is het verloop van deze doelgroep x 1000 personen vanaf 2015 weergegeven.

In 2015 aan het begin van de decentralisaties waren gemeenten verantwoordelijk voor bijstand (weergegeven in groen) en Wsw (oranje). Dit bedroeg landelijk ruim 450.000 inwoners. Tussen 2015 en 2055 groeit dit naar zo’n 600.000 inwoners. Dit betekent dat de doelgroep waar gemeenten verantwoordelijk voor zijn in deze periode groeit met zo’n 30%. Dit is een gevolg van:  Beperking van instroom in de Wajong (weergegeven in rood); er komen alleen nog mensen in de Wajong die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Andere mensen met een beperking, die wel kunnen werken en dus niet meer voor Wajong in aanmerking komen, vallen onder de doelgroep van de Participatiewet.  Per 1-1-2015 is geen toegang meer tot de Sociale Werkvoorziening (SW). De bestaande groep SW per 2015 behoudt zijn rechten (oranje). In plaats van een indicatie SW krijgt een deel van de inwoners een indicatie Beschut Werk (blauw). De anderen stromen in de Participatiewet in(geel).

20

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Klantenaantal bijstand en re-integratie Orionis Walcheren rapporteert in een 2-maandelijks dashboard het aantal bijstandsuitkeringen. In het dashboard juni 2022 is te lezen dat eind juni 2.832 bijstandsuitkeringen worden verstrekt. Het aantal klanten in een uitkering ligt eind juni 2022 op 3.275.8 Deze klanten zijn in vijf groepen in te delen: Groep klanten Werkt maximaal parttime Direct bemiddelbaar; in re-integratietraject Op termijn bemiddelbaar; in re-integratietraject Op termijn bemiddelbaar Geen werk mogelijkheden TOTAAL

Aantal 150 250 550 1.250 1.075 3.275

Toelichting Kan door beperkingen niet volledig werken Deels al parttime aan het werk

Zoals uit bovenstaande tabel blijkt, volgt slechts een deel van de bijstandsklanten een reintegratie traject. Bij de groepen ‘Werkt maximaal parttime’ en ‘Geen werk mogelijkheden’ is dit verklaarbaar door de situatie van de klant. Bij de groep bemiddelbaar ad. 1.250 klanten heeft dit een andere oorzaak. Het re-integratiebudget vanuit het Rijk is volstrekt ontoereikend om alle bijstandsklanten te ontwikkelen. Hierdoor zijn ook geen middelen beschikbaar voor activering van deze klanten. Dit heeft tot gevolg dat Orionis op dit moment deze groep klanten geen re-integratie activiteiten kan aanbieden.

Werkleerbedrijf SW en Beschut Werk medewerkers werken in het Werkleerbedrijf op een beschermde en beschutte werkplek. Het werk is aangepast aan hun mogelijkheden. Hierdoor kunnen zij maatschappelijk participeren. Het aantal medewerkers SW daalt de komende jaren. Dit wordt slechts deels gecompenseerd door een stijging van het aantal Beschut Werk medewerkers. Doelgroep in aantal medewerkers SW Beschut Werk TOTAAL

Medio 2021 576 35 611

Eind 2025 451 70 521

Mutatie -125 +35 -90

Mutatie% -22% +100% -15%

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) De Wgs verplicht gemeenten integrale schuldhulpverlening uit te voeren. Orionis Walcheren voert deze wet namens gemeenten uit en biedt ondersteuning en schuldregelingen aan klanten aan met problematische schulden. De dienstverlening bestaat uit:  Intake door middel van een brede uitvraag  Doorverwijzen naar andere instanties afhankelijk van de problematiek  Schuldhulp, met indien nodig stabilisatie als eerste stap  Inzet van instrumenten zoals een schuldregeling of schuldsanering, met ondersteunend hieraan budgetbeheer en budgetcoaching. Orionis Walcheren vervult daarnaast een kredietbankfunctie voor inwoners die nergens anders terecht kunnen voor een gerechtvaardigde krediet- of financiële behoefte. Door sociale kredietverlening wordt participatie van deze mensen bevorderd en wordt bijgedragen aan een betere levenskwaliteit. Sociaal bankieren heeft ook een preventieve werking. Er worden in hoofdzaak twee producten verstrekt:  Saneringskrediet, gericht op het aflossen van schulden bij derden.  Persoonlijke lening, gericht op het aanschaffen van noodzakelijke verbruiksgoederen.

8

Dit is hoger dan het aantal uitkeringen omdat bij echtparen 1 uitkering 2 klanten betreft. Daarnaast worden naast reguliere bijstandsuitkeringen een beperkt aantal specifieke uitkeringen (IOAW, IOAZ, BBZ) verstrekt die niet in de standaard rapportage wordt meegenomen.

21

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Omvang Schuldhulpverlening 2022 Lopende schuldregelingen en saneringskredieten Lopende persoonlijke leningen Signalen vroegsignalering9

Aantal 200 350 2.000

Uitvoering armoedebeleid Het armoedebeleid bestaat uit enerzijds bijzondere bijstand en anders minimaregelingen. Gemeenten bepalen, ieder afzonderlijk, eigen gemeentelijk minimabeleid. Zij stellen hiervoor een minimuminkomen vast10 om te bepalen welke inwoners in aanmerking komen. Een inwoner met een minimuminkomen komt voor bijzondere bijstand in aanmerking als er sprake is van zowel bijzondere als noodzakelijke kosten, die de inwoner niet zelf kan betalen. Orionis Walcheren voert deze regelingen uit. Daarnaast keert Orionis ook de individuele inkomenstoeslag uit aan inwoners die drie jaar lang van minder dan het minimuminkomen moeten rondkomen. Aantal verstrekking Armoedebeleid 2021 Bijzondere bijstand Gemeentelijke regelingen Individuele inkomenstoeslag

Aantal 2.750 1.500 2.000

De uitgaven in het kader van bijzondere bijstand, minimaregelingen de individuele inkomenstoeslag worden door Orionis Walcheren volledig doorbelast naar de betreffende gemeente.

Zelfstandig ondernemers Orionis Walcheren is er ook voor zelfstandig ondernemers in financiële nood. In bepaalde gevallen kunnen zij een beroep doen op het Besluit bijstandverlening zelfstandigen. Daarnaast kunnen zelfstandig ondernemers bij problematische schulden of bij beëindigen van hun bedrijf een beroep doen op schuldhulpverlening.

Wet Inburgering Nieuwkomers De nieuwe wet inburgering is 1 januari 2022 ingevoerd. De regierol van gemeenten over de uitvoering is vastgelegd in deze wet. Activering en participatie zijn expliciete doelstellingen. Inburgering en re-integratie vinden tegelijkertijd en in samenhang plaats. Gemeenten krijgen de taak om alle (bijstandsgerechtigde) statushouders verplicht te ontzorgen gedurende zes maanden. De financiële ontzorging moet samen gaan met begeleiding naar financiële zelfredzaamheid. Orionis Walcheren voert deze wet uit voor gemeenten Middelburg en Veere.

Tijdelijke regelingen Gemeenten en Orionis Walcheren worden de afgelopen jaren steeds meer geconfronteerd met tijdelijke regelingen en acute ontwikkelingen. Door daadkracht en een enorme flexibiliteit van de medewerkers heeft Orionis Walcheren hier steeds zeer adequaat op ingespeeld. Waardoor inwoners in nood snel en op een menselijke manier zijn geholpen. Zo zijn in de corona-crisis meer dan duizend ondernemers geholpen met de steunmaatregelen TOZO en TONK. Ook heeft Orionis Walcheren in 2022 aan duizenden gezinnen de energietoeslag uitgekeerd en is aan honderden Oekraïense gezinnen leefgeld uitgekeerd. Daarnaast staat Orionis Walcheren140 gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire bij voor gemeenten Middelburg en Veere.

9 Jaarprognose 2022 op basis van aantal signalen in de periode januari tot en met juni 2022. 10 Een minimuminkomen is een inkomen net boven het minimumloon, bijvoorbeeld 120%. Deze grens wordt door elke

gemeente afzonderlijk vastgesteld.

22

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Bijlage 2: Missie en Visie

23

Kadernota Orionis Walcheren 2023 - 2026

Bijlage 3: Gebruikte afkortingen en verklarende woordenlijst Beschut werk Buig CPB Divosa DNB Ggz Jobcarving Loonkostensubsidie No-risk polis Pw RBL SCP Scw SROI SW SZW TONK TOZO UWV VNG VNO-NCW VSO/PRO Wajong Wao Werkplekleren Wgs Wlz Wmo Wsw

Indicatie van het UWV voor mensen die alleen onder aangepaste (beschutte) omstandigheden kunnen werken Gebundelde uitkering die het Rijk aan gemeenten verstrekt ter dekking van bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidie Centraal Planbureau Branchevereniging van sociale diensten De Nederlandse bank Geestelijke gezondheidszorg Aanpassen van bestaande functie zodat bepaalde deeltaken uitgevoerd kunnen door mensen met een arbeidsbeperking Vergoeding voor werkgevers wanneer zij iemand in dienst nemen met een lage loonwaarde Regeling die werkgevers vergoed bij ziekte van een medewerker, wanneer zij iemand in dienst nemen met een ziekte of beperking Participatiewet Regionaal Bureau Leerlingwezen Sociaal en Cultureel Planbureau Sociale cliëntenraad Walcheren Social Return On Investment Sociale Werkvoorziening Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen Vereniging Nederlandse gemeenten Werkgeversorganisatie Scholen voor speciaal onderwijs en praktijkonderwijs. Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering Leren in de beroepspraktijk Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Wet langdurige zorg Wet maatschappelijke ondersteuning Wet sociale werkvoorziening