5.4 rvs Herijkte visie Spuikom bijlage 1 gebiedsvisie

SPUIKOM VLISSINGEN DEFINITIEVE GEBIEDSVISIE UPDATE MAART 2024

0 4 .03. 2024

OKRA L A ND SCHA PS A RCH IT ECT E N | GE ME E N T E VLISS IN GE N

2

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

Colofon Titel document:

Spuikom Vlissingen - Definitieve Gebiedsvisie

Datum:

4 maart 2024

Auteur: Projectnummer: Opdrachtgever:

OKRA landschapsarchitecten 21-046 / 23-146 Gemeente Vlissingen

Jeffrey Beenhouwer (projectleider) - jbeenhouwer@vlissingen.nl

Met dank aan:

TU Delft & Klankbordgroep Visie Spuikom

Status:

definitief

Voor het samenstellen van dit document heeft OKRA getracht alle auteurs, fotografen en andere rechthebbenden te benaderen. Mocht iemand in dit document een illustratie aantreffen, waarop hij of zij rechten kan doen gelden of een niet correcte bronvermelding aantreffen, gelieve zich dan te melden. Alle rechten zijn voorbehouden, zowel voor het gehele werk als delen ervan. Niets uit dit document mag in enige vorm of op enige wijze worden verveelvoudigd, openbaar gemaakt of opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, fotocopie en digitale vermenigvuldiging in begrepen. Voor iedere vorm van gebruik is schriftelijke toestemming van OKRA vereist.

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

3

INHOUD 1.

INLEIDING

4

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

AANLEIDING DOEL OPGAVE TOTSTANDKOMING VISIE ALS WENKEND PERSPECTIEF

4 4 5 5 6

2.

DE SPUIKOM, EEN PLEK MET EEN NAAM

8

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

DE TOEKOMST WORDT EEN VOLGENDE STAP IN DE GESCHIEDENIS DE VOLGENDE SLAG IN DE LANGE VERBINTENIS VAN DE SPUIKOM MET HET WATER RUIMTELIJKE POTENTIES VAN DE SPUIKOM KANSEN VOOR DE SPUIKOM OM EEN AANVULLING TE VORMEN OP DE BINNENSTAD VERANDERENDE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID

10 14 16 18 20

3.

SPUIKOM 2030

22

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

RUIMTE VOOR DE SPUIKOM: EEN GROENBLAUW LANDSCHAP LEVEN IN DE SPUIKOM: PROGRAMMA EN SFEREN IN DE STAD SPECIALE AANDACHT VOOR LEISURE BELEEFBARE EN VERBONDEN SPUIKOM KLIMAATADAPTATIE EN WATERRIJKE SPUIKOM GROENE SPUIKOM DE DUURZAME EN BESTENDIGE SPUIKOM

26 28 30 32 36 38 40

4.

SPUIKOM 2100

44

4.1 4.2 4.3 4.4

KANSEN VOOR TRANSFORMATIE: ROBUUSTHEID KLIMAATADAPATIE EN WATER WATERVEILIGHEID SPUIKOM 2100 SUCCESSIE VAN GROEN IN DE SPUIKOM

46 46 48 52

5.

DEELGEBIEDEN

54

5.1 5.2 5.3 5.4

GROTE SPUIKOM KLEINE SPUIKOM SPUIWAL EN LEISURE DUUN EN PIER

56 60 64 72

6.

ONTWIKKELSTRATEGIE EN VOLGENDE STAPPEN

82

6.1 6.2 6.3 6.4

ONTWIKKELSTRATEGIE UITWERKINGSSTAPPEN NADER UIT TE VOEREN ONDERZOEKEN EN UITVOERINGSASPECTEN SAMEN SPUIEN RICHTING MORGEN

83 83 83 84

4

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

1. INLEIDING EEN VISIE VOOR DE SPUIKOM MET EEN VERLANGEN

Spuikom 1954 (foto Zeeuwse Bibliotheek/Beeldbank)

Een visie voor de Spuikom met een verlangen Met het maken van de visie is gestreefd naar het maken van een plan dat een breed gedragen verlangen in Vlissingen oproept om deze te realiseren. Bij het zoeken naar de nieuwe betekenis in de stad zoeken we naar wat mogelijk is binnen een termijn van ongeveer 10 jaar (2030) en wat het perspectief is voor over 100 jaar. Op kortere termijn is gezocht naar wat een integraal antwoord vormt op de huidige opgaven, kansen en ambities. De visie wil daarom een helder verhaal vertellen, een verhaal dat samen gemaakt is, en met een perspectief voor de stad. De Spuikom wordt een plek voor mensen en voor natuur, rekening houdend met hoe verschillende aspecten met elkaar verenigd kunnen worden, een holistisch geheel dat meer is dan de som der delen. Het is een verhaal hoe de betekenis van de plek, die in de loop van de geschiedenis is veranderd in de toekomst een nieuwe lading krijgt. 1.1

Spuikom 1958 (foto Zeeuws Archief 48544)

AANLEIDING

Vlissingen heeft de wind in de zeilen. De perspectieven zijn kansrijk, maar aan de horizon glooren ook grote uitdagingen. De Spuikom biedt kansen om als lonkend perspectief in te spelen op de wind in de rug. Uitdagingen vanuit klimaatverandering maken het schetsen van een lange termijn perspectief voor een gebied in de kustzone echter complex. Een hernieuwde visie, waarbij de hoop én verwachting is dat dit de laatste is in een serie van visies en plannenmakerij licht niet één ontwikkelperspectief er uit. Ecologie, woonomgeving, welzijn, water(veiligheid), economie, vermaak en gezondheid hebben een volwaardige plek in deze visie. De combinatie van ambities schept synergiekansen, waarbij één plus één niet twee, maar meer is dan drie. Niet alleen voor nu, maar ook in de verdere toekomst. Met een hernieuwde visie ontstaat een ambitieus, maar uitvoerbaar perspectief. Een perspectief waar de gemeente, samen met de betrokken bewoners en ondernemers van Vlissingen, om- en aanwonenden, ontwikkelende partners en kennisinstelling de schouders onder gaat zetten. 1.2

DOEL

De Visie Spuikom is geen blauwdruk voor de toekomst. Het is het wenkende ruimtelijke, programmatische en inhoudelijke perspectief voor het gebied. De visie wil zijn een: • • •

Spuikom 1975

Realistische en uitvoerbare visie met een tijdshorizon van 10 jaar. toekomstbestendige, robuuste en vooruitstrevende visie met de blik 100 jaar vooruit. door de Vlissingers, gedragen visie met oog voor de wensen en ambities uit de stad.

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

5

De volgende uitgangspunten vormen de basis voor de visie: • • • • • •

Groenblauwe kern van de Spuikom behouden en versterken; Openbaarheid en verbindingen verbeteren, als welkom in de stad aan zee; Inspelen op het landschap van de Spuikom; Inspelen op klimaat adaptieve kustontwikkeling; Vergroten toeristisch- recreatieve aantrekkingskracht; Onderscheidend ten opzichte van ander initiatieven en bestaand aanbod.

Het planologisch kader vormt geen vertrekpunt voor de visievorming, maar de planeconomische context wel. De Visie Spuikom gaat over het gebied dat globaal wordt begrensd door de Duinpoortweg, Komstraat, Glacisstraat, Kenau Hasselaarstraat en Strandweg. Het vormt de leidraad voor de gemeentelijke ambities en initiatieven van derden. De visie spreekt zich uit over activiteiten, functies, behoud én ontwikkeling van het gebied. 1.3

wat inmiddels internationale faam kent en navolging krijgt, vormt van gebouw tot gebiedsniveau het vertrekpunt voor de waterveiligheidsopgave. 1.4

TOTSTANDKOMING

In april 2021 heeft de gemeenteraad de uitgangspunten vastgesteld voor de Visie Spuikom. Het proces om te komen tot een visie voor de Spuikom heeft bestaan uit 5 fases: • • • • •

Sturen Verkennen Uitwerken; Bespiegelen; Besluiten.

In de maanden juni tot september 2021 is het op verschillende manieren mogelijk geweest om ideeën voor de Spuikom ‘te spuien’. In totaal zijn er rond de 110 ideeën van bewoners en betrokkenen opgehaald. Veel daarvan gaan over het groene ‘lager’ gelegen deel van de Spuikom. De top 3 meest genoemde onderwerpen zijn groen, sporten en spelen.

OPGAVE

Vanaf zijn oorsprong neemt de Spuikom een centrale plaats in in de ontwikkeling van de stad Vlissingen, zonder zelf de centrale plek te zijn. Sinds de jaren’70 heeft er veel planvorming plaatsgevonden, maar steeds kregen andere plekken in de stad prioriteit, ontstond grote maatschappelijke weerstand tegen grootschalige bouwinitiatieven of zat het tij niet mee. Om in de komende 10 jaar invulling te geven aan de ambities van de Spuikom is er een constante wisselwerking tussen ambities en realiteit. De inbreng om te komen tot deze visie is daarmee van groot belang, omdat betrokken Vlissingers de door hen geziene potentie in het gebied vertaald zien in een lonkend perspectief. De opgave die voor ligt is om van de Spuikom een plek van betekenis te maken voor Vlissingers en bezoekers. Een onderscheidende ruimte waar de bestaande kwaliteiten worden gekoesterd of versterkt en aanvullingen gedaan worden om het gehele een échte meerwaarde te laten zijn voor de stad en regio. Vanuit een robuust en toekomstbestendig concept wordt toegewerkt naar een gebied waar de verschillende opgaven hand in hand gaan en waar mogelijk elkaar versterken. Absoluut onderscheidend van andere gebiedsvisies is de blik vanuit deze gebiedsvisie die reikt tot 2122, honderd jaar van nu.

Klimaatverandering, en daarmee gepaard gaande opgaven rondom ecologie, droogte, hemelwater en zeespiegelstijging ,treffen de kwetsbare kustregio’s in het bijzonder. Zijn steeds hogere dijken de oplossing? Of accepteren we onze kwetsbaarheid en werken we samen met de kracht van de zee en natuur? Voor de Spuikom is, in nauwe samenwerking met de TU Delft een perspectief geschetst waarbij voor de kustverdediging op langere termijn ‘nature based solutions’ en ‘building with nature’ een sterke basis vormen om met de krachten van de natuur mee te ontwerpen. Het Vlissings model,

Een vrijblijvende marktconsultatie gaf de kans aan marktpartijen om ideeën en beelden over de Spuikom te delen en de gemeente vrijblijvend informatie vanuit de markt mee te geven voor de Spuikom. 6 partijen hebben uiteenlopende ideeën aangeleverd over het gebruik en de invulling. Zij zagen onder meer kansen voor woningen en (verblijfs)recreatie. Een klankbordgroep van betrokken Vlissingers heeft in alle fases van de visieontwikkeling met enthousiasme gereflecteerd op de voorliggende keuzes en actief bijgedragen aan de visievorming. Aandacht is er onder meer meermaals gevraagd voor de ruimtelijke structuur en zichtlijnen van de bebouwing aan de binnenstadszijde en de verbinding van en naar de binnenstad. In de gebiedsvisie is hierop ingespeeld met een gewijzigde stedenbouwkundige structuur en een aanvullende padenstructuur door de Grote Spuikom. De Visie Spuikom heeft van 7 juli tot 29 september 2022 in de inspraak gelegen. Achttien inspraakreacties zijn ontvangen. De inspraakreacties zijn beantwoord en daar waar nodig hebben deze een vertaling gekregen in de definitieve Visie Spuikom. Na behandeling van de Visie Spuikom door de gemeenteraad in het voorjaar van 2022 is een pas op de plaats gemaakt en zijn zaken heroverwogen.

De heroverweging heeft geleid tot deze Visie Spuikom die vanuit een hoog ambitie- en kwaliteitsniveau als basis en vliegwiel gaat fungeren voor de gebiedsontwikkeling om te komen tot een levend groen-blauw stedelijk gebied. De investeringen die de gemeente daarvoor moet doen in omvang en risico zijn beperkt ten opzichte van de eerdere Visie Spuikom (2022).

6

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

1.5

VISIE ALS WENKEND PERSPECTIEF

De gebiedsvisie voor de Spuikom biedt een wenkend perspectief, maar is geen knellend keurslijf. Het streefbeeld dat in de Visie Spuikom wordt geschetst geeft vooral de gewenste ontwikkelingsrichting aan, waarbinnen er marges zijn om in de verdere uitwerking de diverse onderdelen goed passend te maken. Uitkomsten van onderzoeken en nadere uitwerkingen kunnen nieuwe inzichten opleveren die om nuance en mogelijk bijsturing van deze gebiedsvisie vragen. Dit zorgt echter ook voor dynamiek en ruimte voor creativiteit en het kunnen inspelen op ontwikkelingen vanuit de maatschappij.

Informatiebord kom Spuien

In de uitwerking van de ambities wordt nadrukkelijk de samenwerking gezocht met betrokkenen uit de omgeving van de Spuikom, enthousiaste Vlissingers, experts van binnen en buiten de gemeente en gedreven ontwikkelende partners. In de volgende fase zal de gemeente vanuit haar rol de ontwikkelingen regisseren en voorwaarden scheppen. Zij zal partijen via een duidelijk investeringskader uitlokken en stimuleren om deel te nemen aan de voorgestane ontwikkelingen in de Spuikom, om een gebied te realiseren dat Vlissingers na aan het hart ligt en gebruikt kan worden door iedereen op alle dagen van het jaar en van vroeg in de ochtend tot later in de avond.

Kaart 3 Vesting 17e eeuw DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

7

Vlissingen 1753

Zo ziet Vlissingen er uit in 1753. De vesting heeft twee poorten aan de landzijde. Aan de westzijde ligt de Middelburgse Poort (letter A) die aansluit op het voetpad naar Middelburg. Rechts (B) ligt de Rammekenspoort, die aansluit op de rijweg naar Middelburg.

Kaart 4 Vesting Napoleon

Vlissingen 1814

8

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

2. SPUIKOM, EEN PLEK MET EEN NAAM

9

10

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

Projectie contour water in de Spuikom door de eeuwen heen

Projectie contouren water in de Spuikom

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

11

2. SPUIKOM EEN PLEK MET EEN NAAM

2.1 DE TOEKOMST WORDT EEN VOLGENDE STAP IN DE GESCHIEDENIS Die geschiedenis hier heeft alles te maken met het water in de stad en de relatie met de zee, inclusief bescherming tegen het water. Al vroeg in de middeleeuwen speelt de Spuikom een belangrijke rol in de relatie van het inlands water en het getij. Wanneer rond 1300 de getijdehavens worden gegraven, ontstaat een reeks van havens bestaande uit de Koopmanshaven (het huidige Bellamypark) en de Achterhaven (de huidige Spuistraat) is er een spuisluis nodig en achterliggend water om te voorkomen dat de havens dichtslibben. Het is fascinerend te bedenken dat op het punt waar de huidige Kenau Hasselaarstraat kruist met de huidige Spuikomweg de getijmolen stond, vandaar de naam Molenwater en later de Spuiboezem. Zodra de vloed opkomt loopt deze vol water. Bij vloed gaat de sluisdeur dicht. Nadat de eb intreedt wordt deze geopend en loopt het water door de havens, die zo worden gespuid. Als we het zo lezen, dan is het een mooi voorbeeld van het gebruik maken van het water om de stedelijke activiteiten te faciliteren. Daar ligt in de toekomst ook een kans, al moeten we het blauw lezen als groen-blauw.

Het tweede aanknopingspunt uit de geschiedenis dat een stip op de horizon biedt voor de Spuikom 2122 in relatie tot zeespiegelstijging en klimaatverandering is dat Vlissingen in de loop van de eeuwen ook getekend is door de stormvloeden. Soms met grote impact op de stad, zoals in 1808 en 1906, en vormden ze de stad. De stedelijke kustzone van Vlissingen is ontegenzeglijk door de stormvloeden beïnvloed. In de vijftiende eeuw verdween agrarisch land in zee, de inlaagdijk werd zeedijk en het Molenwater lag achter de dijk. Wat de voortdurende strijd tegen de zee was, wordt de omgang met het water en we voorzien als de samenwerking met het water. In de toekomst kan de Spuikom een rol spelen bij een doordacht en integraal kustbeschermingssysteem.

12

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

1905: Gezicht op de watertoren

1975: Het dempen van de Spuikom

1962: panorama met Spuikom in beeld

1975: demping van de Spuikom

1970: Boulevard Bankert en de kleine Spuikom

1979: de Spuikom in beeld vanuit de lucht

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

1996: De gedempte Spuikom

2021: de Spuikom en CineCity

13

14

2030: huidige zeewering

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

2100: 3 meter verhoging zeewering

Vlissings model

LEGENDA

Randvoorwaarden zoet- en zoutwater

potentiële overslag zeewater bij extreme storm

stedelijk centrum, afwatergebied hemelwater

barrières ter afremming zeewater

parkeerplaats Zeemanserve / Schutterijstraat, laagste punt

tijdelijke mobiele barrière voor begeleiding, water naar Spuikom

ondergrondse afwatering hemelwater

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

15

2.2 DE VOLGENDE SLAG IN DE LANGE VERBINTENIS VAN DE SPUIKOM MET HET WATER. Water centraal De Spuikom is vooral bekend bij Vlissingers vanwege het nog aanwezig water in het midden en de ruigte van het groen, ondanks dat de randen van het gebied gedomineerd worden door parkeerplaatsen. Vele, veelal oudere, Vlissingers mijmeren graag over het schaatsen op de Spuikom. De veranderde rol van de Spuikom in de loop van de geschiedenis en het dempen van een groot deel van het water heeft gemaakt dat de Spuikom zich op een kantelpunt bevindt. Nog steeds is de magie van het water aanwezig, maar is verborgen. De Spuikom oogt ook als achterkant van bebouwing en een plek, waar dominante functies niet in samenhang zijn gesitueerd. De kracht van een nieuwe toekomst voor de Spuikom ligt in het opnieuw de kwaliteiten van natuur en water naar voren brengen, terwijl de opgaven van parkeren en een gebouwd programma in een holistisch plan worden geïntegreerd. Het is daarom goed terug te keren naar een Zeeuws thema en dat centraal te stellen in de visie: het omgaan met het water. Waterveiligheid, de beschikbaarheid van fris zoet- en drinkwater en klimaatadaptatie vragen om baanbrekende oplossingen, die juist in de Spuikom gestalte kunnen krijgen.

De klimaatadaptatie opgave Te voorzien is dat er in de nabije toekomst steeds heftiger regenbuien zullen zijn, die leiden tot korte pieken met schade en overlast tot gevolg. Om daarop te anticiperen wordt gezocht naar het zoveel mogelijk ter plaatse opvangen van regenwater, het te infiltreren in de bodem of te bufferen en het vertraagd af te voeren. Op dit moment wordt net als in veel steden in de binnenstad van Vlissingen het rioolwater voor een deel afgevoerd via een gemengd riool. Er wordt overgegaan naar een gescheiden riool. Er liggen kansen om het hemelwater uit de omgeving van het Zeemanserve te leiden naar de Spuikom. Het hemelwater wordt dan vertraagd afgevoerd, waarbij de Spuikom een rol kan spelen in het tijdelijk bufferen en op een natuurlijke manier filteren van water. Een effect van zeespiegelstijging op termijn is dat mogelijk de hoeveelheid zoute kwel toeneemt. Ook daartegen liggen kansen in het benutten van hemelwater in de Spuikom, door gebruik te maken van het zoete water als kwaliteit en zo een zware zoetwater lens op te bouwen die tegendruk geeft aan het lichtere zoute water. De klimaatverandering geeft mogelijk ook effecten van droogte, waar met name stedelijk groen zoals in de Kleine Spuikom, kwetsbaar voor is.

Het zal impact hebben op de vegetatie, tenzij er slimme combinaties van groen worden gemaakt, mogelijk in combinatie met het bufferen van hemelwater.

Water en groen: Onderscheid tussen Grote Spuikom en Kleine Spuikom. De Grote Spuikom en de Kleine Spuikom horen als ruimtes bij elkaar, zij het dat er historisch gezien altijd een overgang tussen beide gezeten heeft. Ook nu is er verschil in ruimtelijke beleving en vegetatie. Er is een overgang tussen de droge, hoger gelegen gebieden en de natte delen van de Spuikom. De Grote Spuikom kenmerkt zich door een royale maat en geeft kansen voor royaal open water met verschillende natuurlijke oevers. De Kleine Spuikom kenmerkt zich als binnenduingebiedje en biedt kansen voor natuurlijke en toekomstbestendige ontwikkeling van duinvegetatie. Voor de toekomst is het niet alleen wenselijk dat het verschil in vegetatie tussen Spuikom en Kleine Spuikom zichtbaar blijft, maar ook dat overgangen kansen bieden voor natuurlijke ontwikkeling van interessante vegetatie. Hiermee blijft de Spuikom het begin van het groene lint wat zich via het Nollebos en Westduinpark uitstrekt langs de Walcherse kust. Terwijl het water in zee stijgt, de hoeveelheid water uit de lucht, staat de beschikbaarheid van fris, zoetwater en kwalitatief goed drinkwater op lange termijn onder druk. Burgers, overheden en bedrijven worden zich er langzaam van bewust dat zelfs in onze waterrijke gebieden zoet water en vooral water van drinkkwaliteit geen vanzelfsprekendheid is, maar een schaars goed.

Huishoudens krijgen hier vaker mee te maken tijdens zomerse droogtes.

16

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

Spuikom als begin- en eindpunt van stedelijke en groene linten door de stad

Spuikom in pleinenreeks Vlissingen

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

2.3

17

RUIMTELIJKE POTENTIES VAN DE SPUIKOM

Contrasten, pijnpunt en kans. Het mooie van de Spuikom is eenvoudig te benoemen. Sprekend over de Spuikom, dan is juist een gebied met water en riet hetgeen voor ogen komt, terwijl dit nu maar een heel klein deel van het gebied is en nauwelijks beleefbaar is. De omgeving kent markante bakens, zoals de bebouwing op de boulevards en de watertoren, die de horizon van de Spuikom domineren. Lange zichten zijn een kwaliteit. Bij het maken van voorstellen is het belangrijk dat zichtlijnen onderdeel worden van de nieuwe ruimtelijke compositie. De twee meest markante zichtlijnen zijn die vanuit de Spuistraat naar de watertoren aan de Badhuisstraat en die op het torentje van de Zeevaartschool gezien vanuit de Koudekerseweg. Ze brengen herkenning en binden gebieden aan elkaar. Deze zichtlijnen worden gekoesterd. Niet alle verbindingen hoeven echter als zichtlijnen ononderbroken te zijn, juist in stedelijk gebied nodigt het onbekende uit tot ontdekking. Mits er ‘haakjes’ zijn die uitnodigen tot verkenning en daarmee de stad spannend houden. De levendigheid in plinten en leesbaarheid van de openbare ruimtes zijn hierin van groot belang. En er zijn in de Spuikom verscholen plekken, ruimte om te ontdekken. Het is een aanknopingspunt dat ook in de ambities vastgehouden moet worden: ruimte voor ruige natuur en ecologie in de stad. Maar de Spuikom is ook een plek van contrasten.

De bebouwing aan de Badhuisstraat, Kommedijk en de Boulevard Bankert vormen veelal achterkanten naar de Spuikom. De schaalsprong tussen de Boulevard en de omgeving van de bestaande bebouwing aan de Badhuisstraat en omgeving is groot, wat vraagt om de introductie van een tussenstap in maat en schaal. En er zijn de parkeerterreinen, die bijna perifeer in de stad aandoen, beeldbepalend, maar niet in positieve zin. De contrasten bieden kansen; ze zijn soms een kwaliteit, en soms iets wat juist vraagt om verandering. Wanneer nieuwe bebouwing op een logische manier gepositioneerd wordt is een brug te slaan tussen zeefront en stad, tussen het stadscentrum en de Spuikom als groen-blauwe long en liggen er kansen om het contrast tussen bebouwing en het groen plus water in te zetten als nieuwe kwaliteit. Immers, juist die overgangen, tussen stad en natuur, water en land, levendigheid en verstilling geven dynamiek aan de stad. En juist die contrasten zijn unieke en bepalende kwaliteiten die Vlissingen én de Spuikom zo kenmerken.

Ontbrekende schakels in het netwerk van openbare ruimtes. De Spuikom draagt ook het contrast in zich van grote infrastructuur voor gemotoriseerd verkeer die door het gebied voert, maar de onbereikbaarheid en ontoegankelijkheid voor voetgangers en fietsers op essentiële plekken. Midden in dit gebied is de gebogen Spuikomweg zeer dominant aanwezig. Het profiel is breed, de opzet en materiaalkeuze puur verkeerskundig, en splijt daarmee het gebied in twee delen. Interessante fiets- en wandelroutes bevinden zich rondom de Spuikom, maar leggen geen verbinding met., waardoor het gebied moeilijk toegankelijk is en de verbinding met de omgeving veelal ontbreekt of kwaliteit ontbeert. Er is een reeks van boeiende openbare ruimtes in een reeks vanuit de Koopmanshaven door de stad: Keizerbolwerk, Bellamypark, Spuiplein, Coosje Buskenstraat waar mogelijk de Spuikom en Kleine Spuikom onderdeel van kunnen uitmaken. Haaks hierop is de relatie tussen stad en zee te maken in de vorm van goede verbindingen tussen Stad, Spuikom en Zee. Nu zijn er maar een paar ondergeschikte passages die een route mogelijk maken.

De kunst is om een goed netwerk te maken, waarbij er evenwicht komt in de doorgaande routes en de recreatieve routes en de Spuikom een schakel gaat vormen in het routenetwerk voor dagelijks gebruik: voor een ommetje of om op een prettige manier van de ene plek naar de andere plek in de stad te komen.

18

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

LEGENDA Profiel Spuikomweg is zeer ruim Relatie met omgeving beperkt Parkeren is dominant aanwezig Bioscoop staat los in de ruimte Stedelijk weefsel onsamenhangend Achterkanten richting Spuikom Groene kwaliteit beperkt zichtbaar Watertoren als oriëntatiepunt

Samenvatting verkennnigsfase (Vastgesteld 14 december 2021)

LEGENDA Relatie Glacisstraat Bioscoop landen in plek Rijweg inbedden Optie doorgang t.b.v. relatie stedelijk woongebied Verschil in grote en kleine Spuikom Zicht op watertoren Relatie met boulevard en zee Kansen voor nieuwbouw

Aanknopingspunten voor de Spuikom (schetsvisie Spuikom, vastgesteld 8 maart 2022)

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

19

2.4 KA N S E N VO O R D E S P U I KO M O M E E N AANVULLING TE VORMEN OP DE BINNENSTAD EN BOULEVARDS Jong van geest. De context van de Spuikom ten opzichte van de binnenstad. Het zoeken naar kansen voor de Spuikom kan gezien worden in het licht van de transformatie van het Scheldekwartier en de aanpak van de binnenstad en boulevards, die de kwaliteit van Vlissingen als stad aan zee ten volle benutten. Ten opzichte van andere steden in Zeeland kent Vlissingen een relatief jonge bevolking (grote groep personen in de leeftijdscategorie van 15-35 jaar), mede een gevolg van de aanwezigheid van de verschillende onderwijsinstellingen. Huisvesting voor jongeren is met name gewenst naast ruimte voor alleenstaanden en voor zelfstandig wonende ouderen vanwege de vergrijzing. Een gebiedsontwikkeling kan hier een bijdrage aan leveren door te bouwen voor deze doelgroep of in te zetten op specifieke woonproducten die doorstroming in de woningmarkt in gang zetten. Het woningaanbod in Vlissingen kan diverser worden voor bestaande inwoners en voor inwoners verbonden aan de nieuwe economische dragers, die Vlissingen als Delta hotspot aan wil trekken.

De inzet van Vlissingen op hoogwaardige kennisintensieve bedrijvigheid in de maritieme- en watersector in combinatie met onderwijsinstituten biedt kansen om zich te ontwikkelen tot een stad die zich weet te onderscheiden door haar maritieme karakter in combinatie met haar voortrekkers rol rondom het thema delta innovatie. Om te voorzien in stedelijke behoeften is het wenselijk publieke-, welzijns- en vrije tijdsfuncties (leisure) te integreren in nieuw te realiseren programma, waarbij dit een constante afweging is om dit in aanvulling van het bestaande te laten zijn. Combinaties recreatief en permanent wonen. Er ontstaan kansen voor combinaties tussen recreatief verblijf en wonen. Steeds meer mensen wonen op de ene plek, maar zijn een deel van de week op hun recreatieve plek aan het werk. Het toeristisch product is verbonden met de dagelijkse recreatie. Naast het werken op een toeristische bestemming, is er aan de andere kant het opdoen van een ‘ervaring’. Globalisering, individualisering en actieve 60-plussers vragen ook om meer dan het gebruikelijke toeristisch product. Invulling van de randvoorwaarden voor een goed recreatief product voor de eigen inwoners en bezoekers vragen een heldere visie en profilering.

Leisure programma aanvullend op de binnenstad. De Spuikom heeft de potentie om aanvullend programma op de cinema te realiseren en op die manier een leisure cluster met betekenis voor de stad en regio te vormen. De huidige situatie in de Spuikom wordt vooral bepaald door de cinema, met daarin bioscoop CineCity, theater CCXL, de bibliotheek en ondersteunende horeca. In Vlissingen is verder een vrij beperkt aanbod van leisurevoorzieningen, wanneer de ambities en toeristische potentie bezien worden. Juist dit programma maakt een stad voor bewoners en bezoekers de jaarronde en alle delen van de dag aantrekkelijke plek om te verblijven, ontspannen en wonen. Versterking van dit aanbod heeft zijn positieve weerslag op de binnenstad en boulevards, maar ook de verdere stad en regio. Aanvullend op de marina’s, het rijke en diverse erfgoed, culturele programma en het zeezicht van de boulevards die bijdragen aan de nieuwe ‘beleveniseconomie’, kan de Spuikom ruimte voor extra indoor leisure voorzieningen bieden. De Spuikom moet complementair zijn aan het programma in het Scheldekwartier, dat zich ruimtelijk karakteriseert door de link met het water, de havens en het industriële verleden en onderscheidend van de binnenstad. De wens naar versterking van leisure komt voort uit de ontwikkeling van aanvullend toerisme in de stad.

Het gaat dan om leisure voorzieningen voor een verzorgingsgebied dat vrij ruim is: een acceptabele reistijd is circa 45-60 minuten. Vanwege de ligging aan de kust met een verzorgingsgebied van de Zeeuwse steden en dorpen en vakantiegangers liggen slimme combinaties tussen de leisure voorzieningen voor de hand. Door onderscheidende leisure concepten kan Vlissingen zich versterken als ‘bestemming’, waar men een dagje of langer vertoeft en verder kijkt dan een bezoek aan de boulevards. Er zijn op diverse locaties langs de Nederlandse en ook de Vlaamse kust gevarieerde indoor leisureconcepten: binnenspeeltuin, bowlen, lasergamen, virtual reality. Waarbij de kracht veelal zit in de combinatie van activiteiten en mogelijkheden voor jong en oud. De markt zal invulling kunnen geven aan de ambitie voor dit programma.

20

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

Fietspad richting watertoren

Kenau Hasselaarsstraat naast de bioscoop

Spuikomweg met zicht op voormalige Zeevaartschool

Parkeerplaats aan de Glacisstraat

Spuikom met zicht op de bioscoop in de verte

Spuikom met zicht op de watertoren in de verte

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

21

2.5 VERANDERENDE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID Bereikbaarheid van de Vlissingse binnenstad. Vanwege de vele ontwikkelingen in Vlissingen, verschuivende inzichten over de waarde van openbare ruimtes en veranderende mobiliteitsconcepten bevinden we ons op een kantelpunt voor de bereikbaarheid van de binnensteden Voor de ontsluiting van de binnenstad is te denken aan een verbindende ontsluiting ten noorden van de binnenstad, waar de grotere in- en uitvalswegen op aanhaken. De uitvalswegen zijn de korte verbindingen naar grotere parkeerterreinen- en garages. De Spuikomweg inpassen in de omgeving. De Spuikomweg ligt in het verlengde van de Koudekerkseweg, die vanaf het noorden een belangrijke toegang vormt. Ze vormt vanaf het noorden en westen een schakel tussen het hoofdwegennet en de binnenstad. Binnen de context van de veranderende binnenstad past het afwaarderen van de Spuikomweg. Parkerende bezoekers worden soepel de parkeervoorzieningen in begeleid. Parkeren. Op dit moment vallen de twee grote parkeerterreinen in de Spuikom op. Ze zijn, in negatieve zin, dominant in het ruimtelijke beeld en vormen een barriere naar de groene delen van de Spuikom. Ze zijn ook van groot belang voor de bereikbaarheid van de voorzieningen rondom de Spuikom, de boulevards en binnenstad. De huidige totale parkeercapaciteit van circa 400 parkeerplekken is voornamelijk bestemd voor bezoekers.

Bij ruimtelijke ontwikkeling, wordt deze parkeerbehoefte een integraal onderdeel van de uitwerking van de parkeerfaciliteiten voor bezoekers van de binnenstad, boulevards en Spuikom in Vlissingen. Bij steeds meer gebiedsontwikkelingen bieden slimme multifunctionaliteiten van landgebruik in combinatie met stimulerende deelmobiliteitsconcepten kansen om het parkeeraanbod optimaal af te stemmen op de vraag.

Netwerk van fiets- en voetgangersroutes. Een goed netwerk van routes voor voetgangers en fietsers is belangrijk. Via de Spuikom loopt ook een fietsroute, die aansluit op fietsroutes tussen de binnenstad en het westelijk deel van Vlissingen, met in het verlengde recreatieve routes in de duingordel van Walcheren en de kustroute over de boulevards. Het voetpadennetwerk is op dit moment ondergeschikt. De Spuikom kan niet echt ontdekt worden, omdat een padenstructuur ontbreekt. De kwaliteiten van het gebieden zijn mede daarom maar beperkt beleefbaar en zeker niet bruikbaar als onderdeel van het stedelijk netwerk van groene, recreatieve ruimtes. De opgave is om fietsers en voetgangers een goede, herkenbare en logische verbindingen te bieden tussen de Spuikom, de boulevards, de binnenstad en de veelal versteende woonwijken. De Spuikom kan met zijn groen blauwe kern als contrast tussen de andere gebieden als draaischijf fungeren en daarmee gebieden met elkaar verknopen. Voor de schakeling tussen stad en zee is een voetgangersverbinding in het verlengde van de Paul Krugerstraat interessant, danwel indirect via het Stadhuisplein. Immers, van oudsher is er nooit een directe route geweest. Er was altijd de Spuikom en de omliggende bebouwing die zich er van af keerde.

Een verbeterde en directere fiets- en wandelverbinding vanaf de entree van de Spuikom bij de Koudekerkseweg naar Boulevard Bankert versterkt de aantrekkelijkheid en het gebruik van de verbinding tussen beide gebieden. De entree aan deze zijde wordt zo daadwerkelijk uitnodigend en opent de deur om verder het gebied in te gaan.

22

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

23

3. SPUIKOM 2030

24

Conceptuele hoofdlijn: groen

vlekkenplan

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

Conceptuele hoofdlijn: zichten en routes

Conceptuele hoofdlijn: ruimte voor bebouwing

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

25

3. SPUIKOM 2030 3.1

RUIMTE VOOR DE SPUIKOM: EEN GROENBLAUW LANDSCHAP

De Spuikom wordt een fascinerend groen-blauw landschap. Juist de lange tijd dat de gedempte Spuikom als een landschap in de stad gelegen heeft, en maar op een paar plaatsen ruimte omgevormd biedt kansen om het landschap drager te laten zijn van de toekomstvisie. De Spuikom wordt in die hoedanigheid een onderdeel van het groene lint aan de stadszijde van de boulevards, via Nollebos en Park Westduin verder langs de Walcherse kust. Via de Vlissingse watergang maakt ze deel uit van een groenblauwe zone naar het buitengebied ten noorden van Vlissingen. Het groen-blauwe landschap wordt gecombineerd met stedelijk waterbeheer op de middellange en lange termijn. Door met de hoogteteverschillen te spelen kan het reliëf nog meer in functie gesteld worden van dynamisch waterbeheer. Bij de boulevard meer duinachtig en de laagte breder en met meer water geeft de Spuikom nog meer expressie en beeldkwaliteit. Ruimte voor de groenblauwe kern van de Spuikom biedt de basis voor een klimaatadaptieve ontwikkeling en vergroting van biodiversiteit. Daarnaast draagt het groen bij aan het verblijfsklimaat, de effecten van de wind worden gedempt. Wat waardevol is behouden en versterken we, zoals de groensingel langs de Duinpoortweg, maar wat meer potentie heeft in een nieuwe situatie benutten we.

Voor de omgeving houdt een dergelijke benadering in: aansluiten op bestaande contouren, ‘plekken’ toevoegen en van achterkanten voorkanten maken. Het landschap als schuilplaats voor programma. De plek wordt nog interessanter als het programma zich kan voegen in dit landschap. Dit is specifiek een kans voor de plekken waar nu parkeren achter de boulevard en tegenover de cinema is gesitueerd. Dat vormt nu een negatief beeld in de Spuikom. In Katwijk is zo een nieuw duinlandschap als kustverdediging gemaakt waarin het parkeren dat op maaiveld aanwezig was, is ondergebracht in een ondergrondse parkeergarage, die op haar beurt weer met nieuw duin is bedekt. De meerwaarde is dat een landschap is gevormd en de boulevard aan cachet heeft gewonnen. In Vlissingen is er ook ander ondergronds programma denkbaar, zoals leisure programma dat niet specifiek daglicht nodig heeft. Meervoudig ruimtegebruik in optima forma en robuust vormgegeven met oog voor toekomstige uitdagingen.

Een landschap om van te genieten. Kernkwaliteit van de toekomstige Spuikom wordt het dagelijks gebruik te faciliteren, openbaarheid en verbindingen te verbeteren. De Spuikom biedt zo ruimte om te wandelen, te fietsen, te spelen en te sporten. Maar het moet ook een uitdagend programma bieden dat onderscheidend is voor de stedelijke badplaats: een hoogwaardig en concurrerend aanbod, waarmee het seizoen verlengd worden en bewoners de plek jaarrond gaan benutten in hun dagelijks gebruik. Het recreatief programma hoort bij een stad aan zee, dat past als een jas voor de locatie, maar tegelijkertijd ook een speciaal welkom biedt. De verschillende onderdelen van de Spuikom bieden ruimte voor differentiatie in het programma. Waar de groenblauwe kern van de Spuikom ruimte biedt voor het ongedwongen en dagelijks gebruik, liggen er kansen voor de bebouwing bij de cinema en achter de boulevards voor een programma dat de schaal van de plek overstijgt. Onderscheidende leisure biedt kansen om de binnenstad, de Spuikom en de stranden met elkaar in verband te brengen voor bezoek aan Vlissingen.

26

Visiekaart

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

27

28

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

KLEINE SPUIKOM

GROTE SPUIKOM DUUN

SPUIWAL

themakaart: deelgebieden

DUINRAND

GROTE SPUIKOM BOULEVARD

BINNENSTAD

themakaart: sferen deelgebied

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

29

3.2 LEVEN IN DE SPUIKOM: PROGRAMMA EN SFEREN IN DE STAD Een hartverwarmende plek om te wonen, te werken en te recreëren. De aanwezige kwaliteiten en contrasten in de Spuikom worden doorontwikkeld tot een aantrekkelijk geheel door een brug te slaan tussen zeefront en stad. Het gebied krijgt een mix aan functies en wordt daarmee een gebied met levendige plekken in de openbare ruimte en rustige plekken in een meer natuurlijk gebied. De functiemix in de bebouwing bestaat uit wonen, werken, gezondheid en leisure aansluitend op de cinema. Indicatief is ongeveer twee derde van de bebouwing in de vorm van wonen, de rest wordt benut voor overig programma. De exacte mix is nog flexibel, afhankelijk van behoefte en hoe het programma optimaal bijdraagt aan het activeren van plinten aan het openbaar gebied. De rijke variatie van programma maakt ook dubbelgebruik van parkeervoorzieningen mogelijk. De mix in het openbaar gebied bestaat uit plekken voor verblijf op groene pleinruimtes, plekken om te recreëren, te sporten en spelen in het gebied en plekken voor natuur. Vier onderdelen: Duun, Spuiwal, Spuikom en Kleine Spuikom. Aansluitend op de sferen in de stad maakt een bebouwingsstrip in het verlengde van de cinema achter Boulevard Bankert een vanzelfsprekende relatie tussen de hoger gelegen boulevards en het lager gelegen natuurlijke deel van de Spuikom.

Ze brengt de boulevardsfeer naar binnen en vormt een tweede zeefront, soms met zicht op zee, maar vooral verbonden met de Spuikom. Het Duun is gepositioneerd op een langgerekte ondergrondse parkeergarage. Gebouwd parkeren wordt nagenoeg opgelost in de bestaande maaiveldhoogtes. De Spuikomweg wordt in de omgeving gepast als stadsweg, die de bebouwing en het parkeren ontsluit. Een balkon aan de Spuikom wordt gevormd door een bebouwingscluster aan de oostzijde, die aansluit op de sfeer, maat en schaal van de binnenstad. Op de Spuiwal wordt voorzien in een leisure programma, aansluitend op de cinema gecombineerd met enkele woonblokken. Centraal in de Spuikom staat het groen en water. De Spuikom en Kleine Spuikom worden meer dan nu het geval is toegankelijk gemaakt en zichtbaar. Ze krijgen ruimte voor water, oevers, riet en ruigte en op de hoger gelegen gebieden een groen duinmilieu.

30

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

LEGENDA Cinema leisure (boven- en ondergronds) paviljoen (horeca) met terras recreatieve oever zeebalkon

themakaart: vrije tijd

LEGENDA parkeren (nader uit te werken) leisure (flexibel in te vullen) indicatie zoeklocatie mobi hub Duun programma tot maaiveld

themakaart: ondergronds programma

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

3.3

31

SPECIALE AANDACHT VOOR LEISURE

Toevoegen aan het aanbod van leisure in Vlissingen. De Spuikom biedt interessante kansen voor leisure voorzieningen. Kenmerkend voor leisure is dat het vooral voor activiteiten zijn die mensen samen ondernemen. De sfeer en de gastvrijheid zijn erg belangrijk. Voor een deel is het voorstelbaar programma en daarmee generiek. Het gaat om een onderscheidende kwaliteit om vrije tijd te benutten en speelt steeds meer in op de verbinding met een actieve en immersieve belevingen, een gezonde leefstijl en met duurzaamheid. Om een toevoeging te zijn aan Vlissingen, een bijzondere sfeer en gastvrijheid te bieden is een balans tussen leisure, horeca en beperkte ondersteunende retail belangrijk. Het is zoeken naar verbindingen tussen horeca en indoor leisure en profiteren van de locatie: aanwezigheid van de cinema enerzijds en de nabijheid van zee en boulevards anderzijds. De bezoekersgroep is breder dan gezinnen. Ook multi-generatie uitjes, groepsevenementen en vakantiebezoek zijn denkbaar. Indoor leisure. De basis wordt gevormd door multi-inzetbare ruimte voor indoor leisure, waarbij de functies elkaar versterken en combinatie met diverse horeca concepten kansrijk is. De combinatie van programma biedt ook flexibiliteit in programmering, qua inhoud en vierkante meters.

De meest geëigende plek hiervoor is nabij de cinema, zodat ook hier een wisselwerking kan ontstaan tussen de kwaliteiten van het stadscentrum, de boulevards en de stranden en aanbod vanuit cultuur, natuur en ontspanning. Kenmerkend in het gebied is dat in de Spuikom indoor leisure voor een deel ondergronds geprogrammeerd kan worden. Bovengronds moet het bezoek uitgelokt worden door een aantrekkelijk en variabel programma in de plinten en op de verdiepingen in combinatie met uitnodigende entrees. Denkbare programma’s zijn gerelateerd aan doeactiviteiten en sport, zoals bowling, biljart, binnenspeeltuin en padel. Levendigheid en leefbaarheid gaan hand in hand. Nachthoreca of een casino zijn uitgesloten. Indoor ondergrondse ruimte kan ook gebruik maken van het feit dat donker aanwezig is, of beslotenheid, glow in the dark minigolf, lasergamen, virtual reality, escape room. Er is combinatie met retail mogelijk, maar dat zou specifiek moeten zijn, alleen als het versterkt en iets toevoegt aan retail in de binnenstad. Voorkomen moet worden dat er voeding aan de binnenstad wordt onttrokken.

Indoor en outdoor. De aanwezigheid van begane grond functies is gewenst, zodanig dat zij levendigheid in de openbare ruimte versterken. Een pleinruimte tussen de cinema en de leisure functie, in een iconisch gebouw op het plein met toegangen en ondersteunende horeca, krijgt extra betekenis wanneer indoor functies in de buitenruimte hun verlengstuk krijgen. In de plint kan ook gedacht worden aan een kleine, maar bijzondere publieke functie. Een outdoor theater is denkbaar op het plein of in het park te realiseren via een aantal zittreden. Leisure, park en pier. Een andere karakteristiek wordt gevormd door de buitenruimte met het karakter van natuur in de stad, heel dicht bij zee. De pier, die Spuikom met de zee verbindt wordt een eyecatcher. Hier nabij ligt het paviljoen in de Grote Spuikom met horeca en een terras, als plek voor ontmoeting en ontspanning. Een speeltuin, voor het avontuurlijke en natuurlijke spelen, past bij het recreatieve deel van de Spuikom. Aan de pier is een bijzonder speelelement te koppelen, gebruik makend van het hoogteverschil vanaf de pier en omgeving (van boven naar beneden). De speeltuin wordt gecombineerd met de horeca en de pier, zodat ouders de kinderen kunnen zien en er een plek voor ontspanning ontstaat voor iedere generatie van ochtend tot vooravond. Daarnaast is ruimte voor sportieve zaken.

De Spuikom biedt ruimte voor gezonde activiteiten en geeft ook voor jongeren die natuurlijke ‘kick’ waar zij naar op zoek zijn. Maar ook voor de allerkleinsten is er ruimte.

32

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

LEGENDA looppaden, hoofdstructuur fietspaden looppaden rijweg, hoofdstructuur zijweg zoeklocatie mobi hub

themakaart: mobiliteit

themakaart: hoogtes

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

3.4

33

BELEEFBARE EN VERBONDEN SPUIKOM

Reeks van pleinen en parken in de stad. Er is een reeks van pleinen en parken in de stad: Keizersbolwerk, Bellamypark, Spuiplein, Spuistraat, die met een nieuw Spuikomplein bij de cinema haar vervolg krijgt in de Spuikom en Kleine Spuikom, die omgevormd worden tot beleefbare natuur in de stad. In de andere richting, haaks op de zee wordt een goede verbinding tussen het woongebied rondom het Stadhuisplein, Spuikom, Boulevard en zee gemaakt. Beleefbare Spuikom. De Spuikom wordt beleefbaar door routes in het groen te leggen, maar wel zodanig dat er naast de toegankelijke gebieden ook plekken van rust zijn. Als speciale eyecatcher wordt een pier geïntroduceerd, die de Spuikom met zee verbindt. Met name de zijde aan de Spuikomweg wordt verbreed tot een groen aantrekkelijk gebied om te recreëren, terwijl de overzijde bij de Duinpoortweg rustiger en natuurlijker is. Het zien en ervaren van de Spuikom is belangrijk. Om het gebied optimaal te beleven worden cruciale zichtlijnen gekoesterd: het zicht vanaf de Spuistraat op de watertoren, het zicht vanaf de kruising Koudekerseweg - Badhuisstraat op het torentje van de Zeevaartschool. Spuikom onderdeel van de kwaliteit van het centrum. Dominant verkeer wordt zacht gemaakt en het netwerk van de openbare ruimte wordt versterkt.

Wanneer mobiliteit op een andere manier georganiseerd wordt, ontstaat ruimte voor een bereikbaar, maar ook een ontspannen gebied dat aantrekt en uitdaagt. Vanaf de entree bij de Koudekerkseweg wordt de centrumkwaliteit van de stad voelbaar in het verkeersregime. Het wordt een gebied, waar voetganger en fietser optimaal bediend worden en automobiliteit gericht is op rekening houden met de andere verkeersdeelnemers. Om dit duidelijk te maken wordt de Spuikomweg al in het begin, bij de aansluiting van de Badhuisstraat veranderd van doorgaande weg in een meer binnenstedelijke toegangsweg die ingepast is in de omgeving. De route ontsluit de parkeergarages aan de nieuwe bebouwingsstrip langs de Spuikomweg en de verdere binnenstad en moet dan ook wel geschikt blijven als ontsluiting voor met name het westelijke deel van de binnenstad. Bij de cinema kom je gevoelsmatig de echte binnenstad binnen. Het plein met een kenmerkende en onderscheidende groene uitstraling voor de cinema vormt de ruimtelijke overgang.

Zacht verkeer. De Glacisstraat houdt een verkeersluw karakter. Het wordt een nog rustigere straatje, alleen om de aanliggend parkeerplekken op te lossen en de woningen aan de Glacisstraat en de Duinpoortweg te bereiken. Ook de Kenau Hasselaarstraat verandert in een buurtstraat. Ze wordt niet meer als alternatieve doorgaande route voor de boulevard gebruikt. In het Spuikom park liggen fietspaden. Het fietspad wordt een aparte route, juist door het park. Het wordt een fietsroute met een recreatief karakter voor mensen die vanuit de Walcherse duinen komen en mensen uit het westelijk deel van de stad. Het is parallel aan de route op de Boulevard een route die achter de Boulevard loopt naar de binnenstad, of vice versa. Het fietspad tussen de Koudekerkseweg en Boulevard Bankert wordt een volwaardige en passende fietsverbinding. Door het fietspad te laten meanderen fietst het aantrekkelijk en is het een niet al te zware kuitenbijter. Voetpaden maken het gebied goed toegankelijk en sluiten qua sfeer aan bij de omgeving. Vlonderpaden leggen de verbinding tussen de verschillende gebieden in en om de Spuikom. Een pier tussen zee en Spuikom vormt het markante hoogtepunt van de voetgangersroutes.

Toegankelijkheid voor alle potentiele langzaam verkeersdeelnemers met inbegrip van kinderen, senioren en mindervaliden is van groot belang en verdient veel aandacht in de uitwerking, omdat in het gebied sprake is van aanzienlijke hoogteverschillen. Parkeren: voldoen aan de behoefte, maar wel uit het zicht. Parkeren krijgt nagenoeg volledig een plek onder het maaiveld. Hiermee tast het de kwaliteit van de openbare ruimte niet aan, terwijl er wel ingespeeld wordt op de behoefte. Een nieuwe parkeervoorziening onder het deelgebied Duun voorziet in de vervanging van het huidige bezoerkersparkeren op maaiveld op de parkeerterreinen aan de Kenau Hasselaarstraat en de Komstraat. Een parkeeroplossing onder maaiveld in het deelgebied Spuiwal is alleen voor de alhier aanwezige woningen en functies. Bij de uitwerking van de parkeerbehoefte wordt gekeken naar integraal en slimme toepassing van toekomstbestendige mobiliteitsconcepten en parkeernormen. Enkele parkeermogelijkheden op maaiveld blijven beschikbaar om om hiermee specifieke doelgroepen zoals mindervaliden te faciliteren. Het opladen van elektrische auto’s en faciliteren van deelmobiliteit zijn volwaardig onderdelen van het parkeerconcept.

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

zicht

lijn to

rentje

Zeev a

ar tsc

hool

34

zi ch tli jn wa te r to re n

themakaart: belangrijke zichtlijnen (zichtlijnen worden in vervolgfase ruimtelijk inzichtelijk gemaakt)

themakaart: actieve plinten

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

35

De mobiliteitshub. De tendens naar een steeds meer pluriform aanbod maakt dat gebruikers steeds meer gericht zijn op flexibiliteit en op service. De mobiliteitshub is de plek waar overgestapt kan worden van de ene vorm van mobiliteit naar de andere en uit zich fysiek in een mobiliteitswinkel met een fysieke plek voor deelauto’s, deelscooters, deelfietsen en andere vormen van vervoer. De Spuikom schept kansen voor een mobiliteitshub. In de Spuikom bedient de hub het stadscentrum, cultureleen maatschappelijke voorzieningen, de cinema en leisure voorzieningen, het stadhuis, de boulevards en stadsstranden, allen op 5 minuten lopen bereikbaar. Op deze plek is ook de overstap naar OV (grote en kleine bus) met comfortabele wachtruimte, zonnetrein, taxi en fiets mogelijk. De plek kan ook ruimte bieden voor pakketwanden waar pakketten en zelfs gekoelde boodschappen afgeleverd kunnen worden. Voorzieningen die in brede zin bijdragen aan de aantrekkelijkheid en het gebruik, zoals een openbaar toilet en informatieborden, zijn in combinatie met de parkeergarage integraal onderdeel van het concept. Door een aantrekkelijke uitstraling wordt de mobi hub een plek waar bezoekers vanuit de stad en regio zich direct welkom geheten voelen in Vlissingen, stad aan zee.

36

themakaart: zoutwater

themakaart: zoetwater

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

37

3.5 KLIMAATADAPTATIEVE EN WATERRIJKE SPUIKOM De Spuikom biedt kansen voor Vlissingen om op een innovatieve wijze een volgende stap te zetten naar een toekomstbestendige kuststad. Voor de kustveiligheid kan opnieuw gezocht worden naar een innovatieve oplossing, een internationaal voorbeeldmodel dat op aansprekende manier potentie biedt voor integratie van kustverdediging met ruimtelijke kwaliteit, toerisme en ecologie. De basis ligt daarbij in het zodanig ontwikkelen van de Spuikom dat ontwikkeling op relatief korte termijn inspeelt en kansen biedt voor transformatie waarbij kustverdediging op langere termijn ook past bij de ruimtelijke kwaliteit van het gebied. Het ‘Vlissings model’ breiden we uit tot een ‘Verbrede waterkering’, van gebouw- maken we de slag naar het gebiedsniveau. Voor de ontwikkeling van het gebied wordt gezocht naar een profiel dat gebruik maakt van het reliëf in het gebied van zee, boulevards en Spuikom om een nieuw landschap te maken. In het profiel is een ruimtelijke reservering opgenomen die technisch nader uitgewerkt wordt bij realisatie van Het Duun. Het Duun met ondergrondse bebouwing, waarop het bovengrondse programma gerealiseerd wordt biedt ruimte voor twee lagen parkeergarage.

Uit oogpunt van voorkomen van zwakke schakels in de toekomstige waterkering wordt deze Duun over de volle lengte in technische zin continue gemaakt, ook daar waar wegen of paden dwars op de kust geprojecteerd zijn. Zoet water. De Spuikom gaat een belangrijke rol spelen in het klimaatadaptief maken van de Vlissingse binnenstad en omgeving. De Spuikom wordt ingezet om regenwater uit de nabije omgeving te bufferen. Door het uitgraven van de Spuikom wordt de opslagcapaciteit vergroot en de waterbergingsfunctie toekomstbestendig gemaakt. Langs open water in de Spuikom worden flauwe oevers met deels riet gemaakt, waarmee ook de ecologische waarde wordt benut. Het water in de Spuikom sluit aan op het watersysteem van de Vlissingse Watergang om het surplus aan water geleidelijk aan af te voeren. Het uitgraven van het water wordt voor de realisatie nader uitgewerkt en gedetailleerd om inzicht te krijgen in de optimale bodemdieptes en oevers.

Droogte en opvang van regenwater. In het gebied kan gebruik gemaakt worden van het reliëf in de omgeving om in de nieuwe bouwblokken ter plekke piekneerslag op te vangen en dit geleidelijk te brengen naar het grote open water in de Spuikom. Om effecten van droogte in de hogere gedeelten, zoals in de Kleine Spuikom, tegen te gaan kan mogelijk op een vergelijkbare manier het regenwater van daken benut worden. Zout water. De innovatieve kustverdediging via de ‘verbrede waterkering’ biedt de basisveiligheid op lange termijn. Het is mogelijk dat bij extreme weersomstandigheden er op lange termijn (na 2100) een gecontroleerde golfslag kan optreden aan de boulevard. Zeewater zal via de Coosje Buskenstraat naar het laagste deel stromen, kruising met de Spuistraat. In de Coosje Buskenstraat worden in de toekomst tijdelijke en mobiele voorzieningen getroffen om het water te remmen. Het afgeremde zeewater wordt vervolgens vanaf het kruispunt begeleid richting de Spuikom door middel van het aanwezige reliëf. De ontwikkeling van de Spuiwal wordt zo vormgegeven dat deze de eventuele calamateitsopvang van het zoutwater niet belemmert. Met verdere zeespiegelstijging is het te verwachten dat zoute kwel verder oprukt. De Spuikom weet weerstand te bieden tegen zoute kwel door middel van vergroting van de hoeveelheid zoetwater in de Spuikom en de daarmee gevormde zoetwaterlens.

Het lange termijn concept ‘zout water’ vanuit de gemeente verdient nadere verkenning en uitwerking met de omgeving, lokale, regionale en (inter)nationale (kennis)partners van de Gemeente Vlissingen. Door over grenzen, of dijken, heen te kijken, creëren we een omgeving om toekomstbestendige kansenen te koppelen en benutten.

38

schema Spuikom biotoop

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

39

3.6 GROENE SPUIKOM Grote Spuikom en Kleine Spuikom: twee verschillende gebieden. Het groen van de Spuikom wordt zo natuurlijk mogelijk ontwikkeld als een binnenduinmilieu met overgangen naar het water. Het binnenduinmilieu van de Spuikom kenmerkt zich door drogere delen en delen met een overgang naar het water. In de Grote Spuikom wordt het water, dat ooit prominent aanwezig was, weer voor een belangrijk deel teruggebracht. Het gedeelte tussen Spuikomweg en Duinpoortweg wordt een natuurlijk gebied, met een centrale positie voor het water. Aan de randen van het water liggen kansen voor een overgang in beplanting dat past bij een zilt- en overstromingsgrasland. Het bestaat uit vegetaties met grassen, russen en kruiden op vochtige zand- veen of kleigronden. Langs het water komen twee verschillende oevers; een natuurlijke flauwe oever met riet aan de Duinpoortwegzijde, flauwe oever en een recreatieve oever in een natuurlijke setting aan de Spuikomwegzijde. De Kleine Spuikom is juist een droger gebied, waar de droge vegetatie van het duin zich presenteert. Met een beperkte padenstructuur overheerst in dit gebied een stedelijk binnenduin gebied met slechts ruimte voor verstilling en natuur. Beplanting van het binnenduinmilieu. Voor de beplanting wordt gekeken naar bestaande beplanting en naar wat in duingebieden met overgangen naar nattere zones voorkomt.

In de Spuikom is nu een combinatie van natuurlijke beplanting (sleedoorn, duindoorn, meidoorn, braam) en aanplant van bomen (grauwe wilg, esdoorn) en sierheesters te vinden. Zilt- en overstromingsgrasland. Het overstromingsgrasland heeft jaarlijks te maken met een tijdelijke overstroming door water. Het zilte grasland staat (incidenteel) onder invloed van zoute kwelwater zonder invloed van getijde. In Zeeland komt dit meteen achter de dijk veel voor. Er is een afwisseling tussen hogere graslandvegetaties, zegge en natte strooiselruigte met kale bodem- en/of open pioniervegetaties. Natuurlijke habitats. In de uitwerking wordt gezocht naar het bieden van natuurlijke habitats voor een aantal diersoorten. Vleermuizen, wezel en hermelijn zijn zoogdiersoorten die ofwel aanwezig zijn of te verwachten aanwezig zijn in de Spuikom.

Daarnaast heeft de Spuikom, door haar ligging direct aan de kust en beschikbaarheid van zoetwater, betekenis als foerageergebied voor veel vogelsoorten. Het is interessant om te bezien hoe met de beplanting broedgelegenheid en foerageergelegenheid van diverse soorten vergroot kan worden. Voor voortplanting van amfibieën is in de huidige Spuikom nog geen goede habitat, maar er zijn wel kansen om voorwaarden te creëren. Ontwikkeling door de tijd. De beplanting van de Spuikom kan zich door de tijd ontwikkelen op een zo natuurlijk mogelijke manier. Uiteraard is en blijft het groen in een stedelijke setting. Bij de ontwikkeling is rekening mee te houden dat verlanding van het water van de Spuikom kan optreden en dat er invloeden vanuit de stad mogelijk zijn op de waterkwaliteit. Daarnaast zal de vegetatie zich geleidelijk aan ontwikkelen tot een wat meer dichte vegetatie, zoals in veel binnenduingebieden aanwezig. Twee belangrijke processen zijn het meest bepalend voor de natuur van het droge duin: de vegetatiesuccessie ofwel het dichtgroeien en de verzuring ofwel ontkalking.

Spuikombiotoop - Beplanting in de bebouwde delen van de Spuikom Bij de overgangen naar de bebouwingslocaties in de Spuikom (op de huidige parkeerlocaties) wordt het proces van het genereren van een nieuwe gezonde biotoop voor de Spuikom geïnspireerd op de principes van permacultuur, waarmee er een stedelijk ecosysteem ontstaat dat aansluit op de kwaliteiten van de binnenduinmilieus in de Spuikom en Kleine Spuikom. Over het algemeen verwijst permacultuur naar het ontwerpen van landschappen waarbij wordt geprofiteerd van natuurlijke ecologische processen door verschillende gewassen, dieren en plagen in één systeem te integreren. Daarom wordt met het gebruik van basisconcepten voor permacultuur in het ontwerp van de openbare ruimte en semi -openbare ruimte in de bebouwingslocaties in de Spuikom de biodiversiteit aanzienlijk vergroten en de ecologische waarde van het publieke domein verhoogd. De hoofdgedachte achter dit concept is dat elk element van het landschap ten minste twee andere elementen moet ondersteunen en door ten minste twee andere moet worden ondersteund. Het vereist een ontwerp dat inspeelt op de fundamentele microklimatologische parameters, zon en schaduw, zoals korte en lange golf straling, windeffecten, bodem en nutriënten.

40

OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN

schema biotoop kleine zangvogels (bouwvolumes indicatief)

schema biotoop Gierzwaluw (bouwvolumes indicatief)

DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN

41

3.7 DE DUURZAME EN BESTENDIGE SPUIKOM Spuikombiotoop - Het samenspel van de verschillende lagen van de beplanting. Voor het Spuikombiotoop wordt gelet op het samenspel van de beplanting. Het bomenbestand zal bestaan uit grote bomen, die een kroonlaag vormen, aangevuld met lagere bomen (van tweede en derde orde). Het is belangrijk dat hieronder een laag aanwezig is, ‘de derde laag’ noemen: naast bomen en gras of bodembedekkers zijn er heesters en planten die in de verschillende seizoenen bloeien. Dat levert een fraai seizoensbeeld op en is aantrekkelijk voor insecten en de stedelijke microfauna. Langs gevels of op andere plekken, die er zich voor lenen vullen klimplanten het beeld aan en laten de stad en de natuur in elkaar overvloeien. Om de kwaliteit van het groen robuust te houden wordt ingezet op het realiseren van optimale ondergrondse groeiomstandigheden en het benutten van de rijke diversiteit die de bodem kan bieden. Groene daken bieden daarnaast een extra kans voor het vergroten van de biodiversiteit door er habitats te creëren op voorheen onbenutte plaatsen. Met name op de hogere daken liggen hier kansen om natuurlijke daken te maken, die een leefomgeving bieden voor insecten, vlinders en vogels. Ook kleine voorzieningen, zoals een vogelbad of nestgelegenheid dragen bij aan de habitat. Natuurinclusief bouwen.

In de Spuikom, met haar ecologische potenties, is de ambitie dat elk bouwblok aantoonbaar natuurinclusief wordt gebouwd. In ieder geval voor vleermuizen, gierzwaluw en huismus. Deze ambities betreffen vooral interventies in de gebouwen, maar worden in de Spuikom ondersteund door in de beplanting de biodiversiteit te vergroten. Een grote diversiteit aan planten en bomen trekt vogels, zoogdieren en insecten en schimmels. Uit de onderlinge samenwerking ontstaat in het landschap een natuurlijke kringloop. In de stedelijke omgeving zal een natuurlijk ecosysteem niet geëvenaard worden, maar er is wel sprake van interessante stadsnatuur. Voor vogels en andere dieren is het wenselijk dat de bomen, heesters, kruiden en bodembedekkers in de binnentuinen en beplante daken zorgen voor voedsel en beschutting. Voor de aanplant van beplanting is variatie gewenst om te zorgen voor vruchten, noten, bloemen. Op die manier draagt de beplanting bij aan de stadsbiotoop. Voor de Spuikom bepalen we enkele doelsoorten (de big 5 van de Kom), soorten die we een goed leefklimaat willen en kunnen bieden in de Spuikom en bijdragen aan het ecosysteem. De soorten worden nader bepaald op basis van een ecologisch advies wanneer inrichtingsplannen worden opgesteld. In de inrichting spelen we in op de soorten en schenken hier ook aandacht aan qua communicatie.