5.3 rvs Begrijpelijke programmabegroting bijlage 3 boekje compact en heldere begroting

Naar een compacte, heldere begroting Kaders en voorbeelden voor programma’s Petrina van Tongeren Dries Bartelink

Naar een compacte, heldere begroting Kaders en voorbeelden voor programma’s

10 12 14

Auteurs Petrina van Tongeren Dries Bartelink Ontwerp Leonie Lous Monique Willemse In opdracht van

De Argumentenfabriek

De ArgumentenFabriek 2023 www.argumentenfabriek.nl

Voorwoord

De gemeenteraad van Vlissingen wil graag de kwaliteit van de planning & control-documenten van de gemeente Vlissingen verbeteren. De raad wil toewerken naar behapbare en leesbare documenten die het bestuur helpen zich op hoofdlijnen te richten en die begrijpelijk zijn voor gebruikers van de documenten. Te beginnen bij programma’s voor de gemeentebegroting. Voor de meeste mensen is een begroting een abstract begrip en als ze deze al lezen taaie kost. Het is voor velen een kluwen van informatie over inkomsten, uitgaven, tabellen en ondoordringbare cijfergegevens. Tegelijk is de begroting wel bijzonder belangrijk voor onze samenleving. Het weerspiegelt namelijk de prioriteiten van de gemeente. Deze prioriteiten kunnen impact hebben op allerlei domeinen voor inwoners. De door de raad ingestelde werkgroep Begrijpbare Begroting heeft De Argumentenfabriek begin 2023 om hulp gevraagd bij het verhelderen van de programmabegroting. Dit boekje is het resultaat van het denkwerk van leden van de gemeenteraad én de ambtelijke organisatie van Vlissingen. De Argumentenfabriek heeft het denken van deze betrokkenen begeleid.

aandacht kunnen richten op wat we het belangrijkst vinden voor onze inwoners. Dit boekje is gemaakt samen met leden van de gemeenteraad en een groep betrokken professionals van de gemeente Vlissingen. Hun namen zijn te vinden in het colofon. Ik dank hen en De Argumentenfabriek voor hun inzet en bijdrage. Ik wens je veel leesplezier en inspiratie. Alex Achterhuis Voorzitter werkgroep begrijpbare begroting gemeenteraad Vlissingen

In dit boekje vind je: • een overzicht van de kaders die de gemeenteraad van Vlissingen belangrijk vindt voor programma’s in de gemeentebegroting. • drie fictieve voorbeelden van hoe thema’s binnen een programma op een begrijpelijke, behapbare en overzichtelijke manier geformuleerd en gevisualiseerd kunnen worden. Ik geloof dat dit boekje én de ervaringen die we samen hebben opgedaan tijdens het maken ervan, Vlissingen gaan helpen om de volgende programmabegroting van Vlissingen helderder en compacter te maken. Zodat we samen onze Voorwoord

5

Kaders voor de programmabegroting van Vlissingen De gemeenteraad bepaalt hoeveel en welke programma’s de gemeentebegroting kent De gemeenteraad is bevoegd om programma’s van de begroting te bepalen en aan te passen. De begroting kent in de lopende raadsperiode vier programma’s die bestaan uit meerdere taakvelden.

Deze conceptkaart bevat de kaders die het bestuur van de gemeente Vlissingen wil stellen aan programma’s van de begroting. Een programma is een samenhangend geheel van activiteiten in de gemeentebegroting. Veel Nederlandse gemeenten hanteren eenzelfde indeling met negen programma’s, te weten: 1. Veiligheid 2. Verkeer, vervoer en waterstaat 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 9. Bestuur en ondersteuning Deze indeling is niet verplicht. Gemeenten mogen hun programmaplan dus op ook een andere manier indelen. Veel gemeenten kiezen voor bovenstaande indeling omdat deze één-op-één aansluit bij een andere indeling die wel verplicht is, namelijk die in ‘taak­ velden’. Taakvelden zijn kleinere pakketten van activiteiten (en bijbehorende budgetten) binnen een programma. Voorbeelden: • Openbaar basisonderwijs (binnen programma Onderwijs) • Afval (binnen programma Volksgezondheid en milieu)

6

Programma’s bevatten de belangrijkste beleidsdoelen met bijbehorende indicatoren en streefwaarden

Inhoud

Programma’s beperken zich tot de belangrijkste doelen van beleid. De doelen van de programma’s zijn geformuleerd als na te streven maatschappelijk effecten. De programma’s uit de begroting bevatten samen maximaal dertig doelen. De raad stelt op programmaniveau doelen en indicatoren met streefwaarden vast, die zij jaarlijks kan bijstellen. Elk doel kent één tot vier indicatoren die meten of het doel dichterbij komt, met streefwaarden vier jaar vooruit. De belangrijkste doelen en indicatoren uit onderliggende beleidsnota’s komen terug in de begroting (en andersom). Indicatoren zijn SMART-geformuleerd: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. Programma’s bieden kernachtig inzicht in ontwikkelingen en de invloed van de gemeente op doelen Elk programma laat zien wat de belangrijkste ontwikkelingen zijn voor de taakvelden van het programma. De programma’s laten zien hoeveel invloed de gemeente kan uitoefenen op de belangrijkste beleidsdoelen. Elk programma beschrijft welke verbonden partijen betrokken zijn bij het programma. Programma’s laten zien wat de gemeente doet en uitgeeft om beleidsdoelen te halen Elk programma biedt inzicht in de belangrijkste activiteiten en budgetten voor de doelen van het programma. Doelen, activiteiten en budgetten in een programma houden verband met elkaar.

Budgetten voor een programma staan (in een bijlage) gespecificeerd op het niveau van taakvelden.* Een (bijlage bij het) programma licht toe als budgetten meer dan € 50.000 of 10% afwijken van een jaar eerder.

Wat zijn kaders die de raad van Vlissingen stelt aan programma’s van de gemeentebegroting?

Programma’s zijn opgesteld in helder Nederlands Programma’s zijn geschreven in correct en eenvoudig Nederlands met zo min mogelijk jargon en afkortingen. Ingewikkelde begrippen uit de programma’s staan toegelicht in een begrippenlijst.

Vorm

Programma’s zijn compact en overzichtelijk Programma s zijn bondig geformuleerd. Programma’s bevatten visualisaties, zoals van de indicatoren en budgetten. Programma’s kennen een heldere structuur met een goede inhoudsopgave. Programma’s kennen eenzelfde opbouw als de Kadernota en Jaarrekening zodat ze vergelijkbaar zijn. Programma’s zijn voor iedereen digitaal te raadplegen Programma’s zijn eenvoudig te raadplegen via internet, ook via tablets en smartphones. Programma’s zijn ook toegankelijk en begrijpelijk voor mensen met een (visuele) beperking. Programma’s bevatten hyperlinks tussen verschillende onderdelen en naar relevante beleidsnota’s. Gebruikers kunnen programma’s makkelijk doorzoeken op trefwoorden via een digitale zoekfunctie.

Standaarden

Naar een compacte, heldere begroting

Programma’s volgen landelijke regels en standaarden Programma’s volgen de regels uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. Programma’s volgen waar mogelijk landelijke afspraken en definities. Programma’s voldoen aan de eisen voor digitale toegankelijkheid voor overheidsorganisaties. Programma’s benutten voor de indicatoren waar mogelijk data van de site www.waarstaatjegemeente.nl.

Kaderkaart

7

Voorbeelden programmakaarten

Op de volgende pagina’s staan drie fictieve voorbeelden van hoe thema’s binnen een programma van de gemeentebegroting van Vlissingen op een begrijpelijke, compacte en overzichtelijke manier geformuleerd en gevisualiseerd kunnen worden. De voorbeeldkaarten zijn het resultaat van het gezamenlijke denkwerk van gemeenteraadsleden en themadeskundigen van de gemeente Vlissingen en De Argumentenfabriek op basis van de kaders voor de programmabegroting van Vlissingen.

Wat is het doel van het samen maken van deze voorbeeldkaarten? Het doel van dit gezamenlijke proces en de drie voorbeeldkaarten die dat opgeleverd heeft, is om raadsleden, collegeleden en ambtenaren te inspireren samen te gaan werken aan een gemeentebegroting die begrijpelijker, compacter en overzichtelijker is dan de huidige programmabegroting van Vlissingen. De voorbeeldkaarten tonen de opstellers en de gebruikers van de programmabegroting hoe een programmabegroting die voldoet aan de kaders die de gemeenteraad van Vlissingen daarvoor zou willen stellen, eruit zou kunnen komen te zien. Een programmabegroting die aan deze kaders voldoet, helpt de gemeenteraad om overzicht en focus te houden in haar rol als kadersteller, volksvertegenwoordiger en controleur.

Waar gaan deze kaarten over? Deze kaarten gaan over drie thema’s die in het programma Leefbaarheid van de programmabegroting 2024-2027 van Vlissingen aan de orde komen: openbare orde en veiligheid, verkeer en vervoer en klimaat. Per thema staat kernachtig informatie over:

• belangrijkste ontwikkelingen op het thema; • belangrijkste maatschappelijke beleidsdoelen; • indicatoren bij deze doelen; • belangrijkste activiteiten van de gemeente om bij te dragen aan de doelen; • de mate van invloed die de gemeente heeft op het behalen van de doelen • inkomsten en uitgaven en • betrokken verbonden partijen.1

Hoe zijn deze kaarten tot stand gekomen? In drie denksessies onder begeleiding van De Argumentenfabriek hebben raadsleden en themadeskundigen van de gemeente Vlissingen nagedacht over conceptkaarten met informatie over de hierboven opgesomde onderwerpen. Deze conceptkaarten zijn door De Argumentenfabriek opgesteld op basis van bestaande informatie uit onder meer de Programmabegroting 2023-2026 en beleidsstukken van de gemeente Vlissingen. De Argumentenfabriek verwerkte de inbreng van deelnemers in de denksessies in de kaarten. De weergegeven indicatoren zijn grotendeels geënt op gegevens op sites als www.waarstaatjegemeente. nl en de regionale klimaatmonitor. De lezer kan deze bronnen benaderen via de hyperlinks bij de bronvermeldingen. De Argumentenfabriek heeft de getoonde streefwaarden voor de periode 2024-2027 bedacht op basis van de waarden van de indicatoren uit eerder jaren.

Welke status hebben deze kaarten? De ambtelijke organisatie van Vlissingen heeft vanwege hoge werkdruk geen prioriteit kunnen geven aan het optimaliseren van de informatie op de kaarten. Om die reden is de informatie op de kaart nadrukkelijk een realistisch maar fictief voorbeeld en géén weergave of samenvatting van informatie in de door de raad vast te stellen Programmabegroting 2024-2027 van de gemeente Vlissingen. De kaarten zijn enkel en alleen een inspiratiebron.

1. Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Voorbeelden van programmakaarten

9

Programmakaart Leefbaarheid

Thema Openbare orde en veiligheid

99

88

2025

462

2.762

2026

467

2.757

2027

465

2.747

50

10

Naar een compacte, heldere begroting

Voorbeelden van programmakaarten

11

Programmakaart Leefbaarheid

Thema Verkeer en vervoer

eenvoudiger bereiken.

89% 65% 820

950 38%

600

22% 8%

Vlissingen

Vlissingen

2026

89

12

Naar een compacte, heldere begroting

Voorbeelden van programmakaarten

13

Programmakaart Leefbaarheid

Thema Klimaat

8,0

14

Naar een compacte, heldere begroting

Voorbeelden van programmakaarten

15

Meedenkers Alex Achterhuis Angela Werner Azad Toguc Cor Tromp Dennis Schoonen Desiree Schrijver Eveline Schrikenberg Floor Vermeulen Floris Visser Frances Oreel Hans Jansen Inge de Bruijn Jeroen Weug John Dooms Kris van Wezel Leo Riemens Lilian Janse Louise Claessens Maarten de Bruijn Marcel Schouw Marin de Zwarte Richard Wiskerke Sarina Riemens Ties van Ederen Wilco van Bodegraven Yvette Hoogstraten

16

Naar een compacte, heldere begroting

De ArgumentenFabriek