3.1 Rvs Visie Spuikom bijlage 1 gebiedsvisie
Tekst van het document
Deze ambities betreffen vooral interventies in de gebouwen, maar worden in de Spuikom ondersteund door in de beplanting de biodiversiteit te vergroten. Een grote diversiteit aan planten en bomen trekt vogels, zoogdieren en insecten en schimmels. Uit de onderlinge samenwerking ontstaat in het landschap een natuurlijke kringloop. In de stedelijke omgeving zal een natuurlijk ecosysteem niet geëvenaard worden, maar er is wel sprake van interessante stadsnatuur. Voor vogels en andere dieren is het wenselijk dat de bomen, heesters, kruiden en bodembedekkers in de binnentuinen en beplante daken zorgen voor voedsel en beschutting. Voor de aanplant van beplanting is variatie gewenst om te zorgen voor vruchten, noten, bloemen. Op die manier draagt de beplanting bij aan de stadsbiotoop. Voor de Spuikom bepalen we enkele doelsoorten (de big 5 van de Kom), soorten die we een goed leefklimaat willen en kunnen bieden in de Spuikom en bijdragen aan het ecosysteem. De soorten worden nader bepaald op basis van een ecologisch advies wanneer inrichtingsplannen worden opgesteld. In de inrichting spelen we in op de soorten en schenken hier ook aandacht aan qua communicatie. Zo wordt de Spuikom ook een plek om ecologische kwaliteiten ín de stad te ontdekken.
Circulaire stadswijk De eindigheid in de beschikbaarheid van grondstoffen – of op zijn minst het zuinig omgaan met materialen – vraagt om aangepaste vormen van bouwen. Allereerst is de ambitie dat de gebouwen levensloopbestendig worden gebouwd, zodat er flexibiliteit is om in de toekomst functieverandering of aanpassingen eenvoudig mogelijk te maken. De materialen waarmee in de Spuikom gebouwen, straten en pleinen vorm krijgen moeten in de toekomst herbruikbaar zijn, bijvoorbeeld na sloop. Waar mogelijk wordt het bouwen met bio-based materialen gepromoot. Een materialenpaspoort waarin de ambities beschreven zijn uit welke bouwstoffen een gebouw opgebouwd is daarbij een hulpmiddel. Bouwen met hout omarmt in de Spuikom Het bouwen met hout biedt ons kansen om leefbare, duurzame en gezonde leefomgevingen in de stad te creëren. Hout verouderd mooi, het vergrijst met de tijd en leeft mee met haar omgeving. Houten gebouwen slaan opgenomen CO2 voor langere tijd op en hout is als materiaal optimaal hernieuwbaar. Juist in een sector, de bouw, waar de milieubelasting ontzettend hoog is, biedt hout kansen om een aanzienlijke slag te slaan met oog op de ambities van duurzaamheid en circulariteit.
Daarnaast is hout licht van gewicht, wel zes maal lichter dan beton, wat het goed toepasbaar maakt in constructies en biedt het kansen om architectonisch ‘uit te pakken’ en zo aansprekende, gebiedseigen gebouwen te ontwikkelen die het natuurlijke element van de Spuikom omarmen. In de Spuikom hebben we de ambitie om minstens een kwart van de bebouwing in houtbouw uit te voeren. Juist in de gebouwde omgeving is het mogelijk om veel CO2 uitstoot te besparen (en zelfs op te slaan) door hout als alternatief bouwmateriaal te gebruiken. Deze ambitie past in het totaal concept van de Spuikom om toekomstbestendig- en gericht, duurzaam en ecologisch in te spelen op de lange termijn perspectieven van stedelijke gebieden, zeker die gelegen zijn in de kwetsbare kustzone. Energieconcepten zijn fossielvrij en collectief Voor de Spuikom streven we naar volledig fossielvrije energieconcepten die iniet meer bijdragen een klimaatemissie. De ambitie is om het verwarmen en koelen van gebouwen energieneutraal plaats te laten vinden, gasloos bouwen is een gegeven. Elektriciteit wordt zoveel mogelijk lokaal, in het gebied, opgewekt. Gebouwen en woningen zijn zo gebouwd, dat de energievraag zoveel mogelijk wordt beperkt. Dat wordt mogelijk door het toepassen van een goed geïsoleerde schil met driedubbel glas en ventilatie met warmteterugwinning.
schema gezond stedelijk levenweergave (bouwvolumes indicatief) Schematische gezond stedelijk leven
|
33
42
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
Warmte, koude en elektriciteit worden op een duurzame manier mogelijk door gebruik maken van de bodem in combinatie in de vorm van warmte-koudeopslag (WKO) met open bodemwarmtewisselaars. Het collectieve systeem kan toegepast worden buiten de zeeweringszone en de nieuwbouw in het gebied voorzien van warmte plus koeling op hete dagen. Voor het in balans brengen van de bronnen is warmte/koude uit de Spuikom een goede optie. Voor de elektriciteitsopwekking ligt het voor de hand om PVpanelen toe te passen op het dak om in duurzame energie te kunnen voorzien. Een aanzienlijke kans ligt er op het dakvlak van de cinema, dat gebruikt kan worden om PV-panelen toe te passen en daarmee in de energiebehoefte binnen de Spuikom te voorzien. Daarnaast is er voor een enkel hoog gebouw te denken aan het maken van zogenaamde powerNESTs (integratie van windenergie met zonnepanelen). Een kansrijke verkenning aan de meest zonniage badplaats van Nederland, waar het tevens vrijwel altijd waait. Aangezien de ontwikkelingen op het gebied van energie uit hernieuwbare bronnen snel gaan is het wenselijk om ook kansen voor energiewinning uit andere bronnen te beschouwen, zoals riothermie, het gebruik van de restwarmte in het rioolwater of energiewinning uit ijsbuffersystemen. Verstandig omgaan met de ruimte is wenselijk. De energieambities en de groene ambities gaan beide uit van het benutten van daken.
Ten aanzien van het winnen van elektriciteit versus groen- en wateropslag hanteren we de gedachte dat in de woningbouwblokken de hoogste daken voor energiewinning gebruikt worden en de lagere daken voor groen. Hiermee ontstaat ook een divers, functioneel en groen dakenlandschap. De gezonde, natuurlijk leefomgeving Zowel bij het realiseren van de bebouwing als de openbare ruimte wordt gelet op het maken van een gezonde leefomgeving. In de openbare ruimte zorgt de natuurlijke omgeving voor bewegen, spelen en sporten in de Spuikom.
Het groen en water draagt bij aan verbetering van de luchtkwaliteit en tot het tegengaan van hittestress, wat de gezondheid ten goede komt. Door de aanplant van groen en de aanleg van waterpartijen is in akoestisch opzicht sprake van een ‘zachte’ wijk waar de geluidshinder beperkt is. In de Spuikom zal de luchtkwaliteit beter zijn dan in omliggende wijken vanwege het grote groengebied en groen op gevels en daken. In de woningen kan aanvullend worden ingezet op het filteren van ventilatielucht, waardoor de luchtkwaliteit binnen optimaal wordt. Minder spectaculair, maar wel zo belangrijk voor het welzijn, in de Spuikom en de omgeving in de kustzone is het beperken van hinder door wind. In de uitwerking van bebouwing en openbare ruimte zal gelet worden op reductie van effecten van wind. Het is denkbaar dat door aanpassingen in de bebouwingsopzet en de terreininrichting een vermindering van de windoverlast kan optreden. Denk aan het maken van een set-back om windval te voorkomen, het terugleggen van gebouwentrees of de aanleg van stevige begroeiing. Ook de effecten op de omgeving vanuit de Spuikom worden in beeld gebracht en waar nodig treffen we dan maatregelen.
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
43
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
4. SPUIKOM 2100
45
46
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
47
4. SPUIKOM 2100 4.1
KANSEN VOOR TRANSFORMATIE: ROBUUSTHEID
Transformatie op langere termijn. De Spuikom is niet alleen een historisch waterbouwkundig artefact, het kan ook in de toekomst een rol spelen in het veilig wonen aan de kust. Door de natuur als buffer in te zetten wordt de Spuikom een veerkrachtige ruimte, een watermachine, die Vlissingen op grotere schaal robuust maakt in relatie tot zeespiegelstijging, het opvangen van grote regenbuien en het koelen van de stad. Uit het verleden kunnen we leren dat het kustlandschap voortdurend in beweging is, en dat op een aantal plaatsen bebouwing in de kustzone op gespannen voet is komen te staan met de kustveiligheid. Voor een toekomstbestendige ontwikkeling van de stad moet geanticipeerd worden op mogelijke scenario’ s in de verdere toekomst. Door een nieuw landschap in de stad te creëren, dat inspeelt, en gebaseerd is op het bestaande landschap van de Spuikom en ruimte geeft aan nieuwe wensen van Vlissingers en andere betrokkenen, wordt als vanzelfsprekend bijgedragen aan een duurzame ontwikkeling. Het is mogelijk om het natuurlijke landschap geleidelijk en over een langere termijn te ontwikkelen dat er een robuuste ‘stedelijke biotoop’ ontstaat waarin de natuur tot haar recht komt en voor bewoners een gezonde en veilige gebruiksruimte biedt.
Deze ruimte vervult een belangrijke functie in het klimaat adaptief maken van Vlissingen en de stad veilig te houden in relatie tot zeespiegelstijging.
4.2
KLIMAATADAPATIE EN WATER
Klimaatadaptieve Spuikom. Het waterbeheer voor de langere termijn kent een strategie, die gericht is op het voorkomen van overstromingen, het opvangen van regenwater bij piekneerslag en het bufferen, het water filteren en waar mogelijk hergebruiken. Voor de kustverdediging wordt ingezet op een robuust systeem. Aan de landzijde kan dat gecombineerd worden met de mogelijkheid die ruimte van de Spuikom biedt voor water om bottlenecks in het watersysteem van de Vlissingse binnenstad en omgeving te voorkomen. Er is royaal mogelijkheid om water op te slaan en te bufferen. Op de schaal van de stad vormt de Spuikom een buffer vormen voor regenwater, dat geleidelijk aan afgevoerd wordt via de weteringen naar de noordzijde. De oevers van de Spuikom worden zo vormgegeven dat enige peilstijging van het water in de Spuikom op een goede manier opgevangen kan worden zonder schade aan het ecosysteem in de Spuikom. Een deel van het gebied bestaat uit beplanting, die werkt als helofytenfilter en bijdraagt aan de waterkwaliteit in de Spuikom. Wetland plantensoorten nemen voedingsstoffen op. Water sijpelt door een laag zand die zware metalen filtert. En microphyten in de plantenwortels verbruiken overtollige voedingsstoffen.
‘Stedelijke watermachine’. In feite wordt een ‘stedelijke watermachine’ geïntroduceerd, een aanvulling op en ondersteuning van het natuurlijke systeem en zorgt voor infiltratie en waterbuffering binnen de stadsgrenzen, waarbij het wordt opgeslagen in groene buffers, bassins zoals de Spuikom en op daken. Water vanuit de bouwblokken vertraagd afvoeren naar de Spuikom, waarbij het water zoveel mogelijk gebruikt om te infiltreren nabij de bebouwing. Bij de nieuwe bouwblokken wordt het waterbeheer geïntegreerd met de bebouwing: regenwater wordt opgevangen en benut op daken en binnenterreinen om te voorkomen dat beplanting problemen krijgt in tijden van langdurige droogte. Rond de bebouwing is voldoende mogelijkheid tot infiltratie. Doorlaatbare bestrating filtert en transporteert het regenwater door verschillende lagen zand en aggregaat voordat het grondwater aanvult of naar een ander waterlichaam afvoert. Het systeem is gericht op waterbeheer met het filteren, infiltreren en aanvullen van het grondwaterpeil. Waar mogelijk wordt water hergebruikt voor nietconsumptie doeleinden. Hergebruik van water helpt de hoeveelheid opgevangen water voor gecentraliseerde watersystemen te verminderen en verhoogt de milieustromen die van cruciaal belang zijn voor het herstel en het behoud van gezonde ecosystemen. De impact zal met name in en rond het gebied zelf zijn.
retentie op daken
retentie op daken
De ‘watermachine’ combineert een blauw-groene benadering van waterbeheer met grootschalige groene en blauwe structuren, die ruimte bieden voor water en voor op de natuur gebaseerde oplossingen voor waterbeheer. Het resultaat is dat water zoveel mogelijk wordt opgevangen, geïnfiltreerd en hergebruikt en dat het overschot aan schoon water in normale doses naar de weteringen wordt gevoerd.
hemelwater zichtbaar afvoeren
Richting Spuikom
schema hemelwatersysteem
48
4.3
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
WATERVEILIGHEID SPUIKOM 2100
De Spuikom als waterbouwkundig artefact wordt onderdeel van een nieuwe manier van kustverdediging. In aanvulling op het bestaande Vlissings model wordt het zogenaamde Spuikom Model ontwikkeld met een’ Verbrede waterkering’ en ruimte om wateroverslag over de dijk op te vangen zodat het geen schade toebrengt. Voor de kustverdediging wordt daarmee ingezet op een robuust systeem voor de lange termijn. De ‘Verbrede waterkering’ integreert waterveiligheid en verbetering van het stedelijk rendement en levert als zodanig een ‘win-win’ situatie voor de dag van vandaag maar houdt ook keuzes open voor de toekomst waarvan nog onzeker is wat er nodig is om Vlissingen veilig te houden. De waterkering en bebouwing zijn volledig geïntegreerd waardoor er zo nodig de dijk eenvoudig verhoogd kan worden. Tot die tijd kan de Spuikom achter de dijk het water dat tijdens de storm over de dijk komt op een innovatieve en kwalitatieve manier opvangen. . In samenwerking met de TU Delft is gerekend aan hoeveel water we in 2100 over de dijk kunnen verwachten in een ‘worst case’ en een gematigd klimaat scenario (KNMI), respectievelijk ongeveer 270.000 en 80.000 m3 water in een zware storm en bij zoveel meter zeespiegelstijging als het klimaat scenario voorziet. Binnen de huidige contouren van het Spuikom kan er 180.000m3 overslaand zeewater geborgen worden.
Door een aantal mobiele waterkeringen in het stedelijk gebied blijft het achterliggende gebied gevrijwaard van schade door het overslaande zeewater. De achterliggende gedachte is dat het ophogen van de dijk niet in verhouding staat tot de risico’ s bij “eens in de tienduizend jaar stormen”, het nog een onzeker scenario is en het ophogen van de dijk schade toebrengt aan het historische gezicht van Vlissingen. Het slimme en innovatieve concept gaat uit van het gereguleerd accepteren van overslaand regenwater en dit nu al mee laten spelen in de hedendaagse ruimte opgave. Uit de doorrekeningen blijkt dat het huidige bergingscapaciteit van het Spuikom in het geval van het gematigde scenario altijd zal volstaan. Mocht blijken dat we afstevenen op een ‘worst case’ klimaatscenario dan hebben we tot 2070 te tijd om te beslissen de dijk alsnog te verhogen of om de capaciteit van het Spuikom uit te breiden door het water af te voeren op het achterliggende watersysteem.
ruimtelijke doorsnede Duun 2030
Het verhogen van de dijk is door het voorgestelde verbrede waterkering mogelijk omdat deze nieuw peil van Boulevard tot aan Spuikomweg introduceert dat aanpasbaar is. Deze zone is zo breed dat er stedelijk programma gerealiseerd kan worden en zorgt ervoor dat de historische bebouwing aan de Boulevard niet hun begane grond ‘verliezen’, zoals dat in het ‘Vlissings model’ wel nodig is. Het ambiëren, verkennen en mogelijk toepassen van het ‘Spuikom-model’ opent kansen voor Vlissingen om zich te onderscheiden als vooruitstrevende kuststad in een innovatieve delta-regio. Dit opent deuren voor verdere, internationale, kennisontwikkeling- en samenwerking, subsidies en citymarketing. De kansen van vandaag benutten we gelijktijdig om in te spelen op de opgave van de (verre) toekomst.
ruimtelijke doorsnede Duun 2100
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
49
50
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
51
Ge
2 Spuikom is 32.843m Spuikom is 32.843m2
significante golfhoogte (TU Delft)
80
2050
210
Spuikom is 32.843m2
Warm+ scenario Warm+ scenario Risico 1:10.000 alleen spuikom Risico 1:10.000 alleen spuikom S4 S4
Warm+ scenario: Risico 1:10.000 alleen spuikom S4
Warm+ scenario Gematigd scenario Bron: Innovatie in natuur inclusieve oplossingen in het kustlandschap, TU Delft Risico 1:10.000 Spuikom Model Risico 1:10.000 S6Alleen Spuikom Gematigd scenario, Risico 1:10.000 Alleen Spuikom S4
Warm+ scenario Risico 1:10.000 Spuikom Model scenario, Risico 1:10.000 Spuikom Model S6, Totaal 267.200 m3 water in W+ GematigdWarm+ scenario S6 Warm+ scenario Gematigd scenario Risico 1:10.000 Alleen Spuikom Totaal 267.200 m3 water in W+
S4
Risico 1:10.000 Spuikom Model Risico 1:10.000 Alleen Spuikom S6 S4 Totaal 267.200 m3 water in W+
Gematigd scenario Bron: Innovatie in natuur inclusieve oplossingen in het kustlandschap, TU Delft Risico 1:10.000 Spuikom Model S6 Gematigd scenario, Risico 1:10.000 Spuikom Model S6, Totaal 78.400m3 water in G
Ge Ri S6 To
52
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
53
4.4 NATUURLIJKE SUCCESSIE VAN GROEN IN DE SPUIKOM Strategie van verschillende stappen. Er wordt ingezet op een strategie, die een natuurlijke ontwikkeling door de tijd heen mogelijk kan maken, die interessant is voor mens, dier en plant. Consolidatie - De bestaande bomen, die in het gebied kunnen blijven zijn daarom waardevol. Waar mogelijk worden ze opgenomen in inrichtingsplannen, en waar mogelijk worden bomen die gezond en waardevol zijn maar niet op hun standplaats kunnen blijven in het gebied verplant. Initiatie – Er worden nieuwe zones gemaakt, die de start zijn van een ontwikkeling. De soortenkeus van de jonge aanplant heeft te maken met het stadsklimaat in de Spuikom en met de aanwezige soortenrijkdom. Een paar zones worden aangewezen met dicht bijeen geplante stammen, die later uitgedund wordt, als in een opgroeiend bos, waar van de jonge loten enkele bomen overblijven. De boomgroep bestaat uit snelgroeiende bomen (wijkers) en uit duurzame bomen (blijvers) en ondergaat daarmee een evolutie in de tijd. De blijvers geven structuur aan de ruimte. Ontwikkeling – Geleidelijk aan moet de beplanting zich kunnen ontwikkelen om tot wasdom te komen. In de Spuikom kunnen bomen uitgroeien. Bij de overgangen naar het stedelijk gebied is het zaak te zorgen dat er ook bomen eerste grootte op de pleinen en in de woonstraten toegepast kunnen worden.
Daarvoor moet gezocht worden naar maatwerk: waar is ruimte te maken, waar is er de uitzondering te maken. De ontwikkeling van de onderbeplanting kan gemonitord worden: Jaarlijks evalueren hoe de groeiomstandigheden zich ontwikkelen en op basis daarvan de selectie aanpassen. Innovatieve concepten verkennen we, met het oog op klimaatverandering. Transfiguratie – Verandering naar een stadsecosysteem waar er ruimte is voor verandering en ontwikkeling van beplanting. De boombeplanting verandert richting een beeld, waarin de blijvers domineren. Pas als de bomen een volgroeide kroon hebben, komt er meer schaduw: de onderbegroeiing verandert mee en pioniersplanten komen en verdwijnen geleidelijk aan uit beeld. Het is de ontwikkeling naar een sfeer, die verandert en niet gefixeerd is op een bepaald moment in de tijd. Ze past zich aan de schaal van het gebied aan, en aan het verschil in beheer van de diverse zones.
Schorrenzoutgras
Behaarde boterbloem
Dunstaart
https://wilde-planten.nl/afbeeldingen/foto/schorrenzoutgras/ steel1-g.jpg
https://waarnemingen.be/species/7300/
https://www.verspreidingsatlas.nl/0917
Melkkruid
Zeekraal
Echt lepelblad
https://scheldeschorren.be/zilte-natuur/flora/schorrenflora/ melkkruid-glaux-maritima/
https://vianatuur.nl/zeekraal-plukken-in-zeeland/
https://nl.wikipedia.org/wiki/Echt_lepelblad#/media/ Bestand:Cochlearia_officinalis_Prague_2012_1.jpg
Heemst
Selderij
Kattendoorn
https://www.deheliant.nl/product/althaea-officinalis-echteheemst/
https://www.ecopedia.be/planten/selderij
https://www.verspreidingsatlas.nl/0877
Zulte
Laksteeltje
Karwijvarkenskervel
https://www.floravannederland.nl/planten/zulte
http://www.freenatureimages.eu/plants/flora%20c/Catapodium%20marinum%2C%20Sea-fern%20grass/index.html#
https://nl.wikipedia.org/wiki/Karwijvarkenskervel#/media/ Bestand:Peucedanum_carvifolia_22.jpg
54
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
55
NATUUR OEVER
PAVILJOEN
RECREATIEVE OEVER
5. DEELGEBIEDE N
WATER
gelaagde beplanting
biodiversiteit
deelgebied Grote Spuikom
groen-blauw park
natuur oevers
meer open waterkwaliteit water
nieuwe speelplek
paviljoen als ontmoeting
56
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
57
5. DEELGEBIEDEN 5.1
GROTE SPUIKOM
Het groen-blauwe hart van de Spuikom. In de grote Spuikom wordt het water, dat ooit prominent aanwezig was, weer voor een belangrijk deel teruggebracht. Het gedeelte tussen Spuikomweg en Duinpoortweg wordt een natuurlijk gebied, met een centrale positie voor het water dat zich kenmerkt door wee verschillende oevers: een natuurlijke oever aan de Duinpoortwegzijde, met een flauwe oever met riet en een dichtere bossage evenwijdig aan de Duinpoortweg. Ecologie, biodiversiteit en groen gaan hier goed samen met wandelen en het panorama over het water. De oever aan de Spuikomwegzijde krijgt een recreatief accent in een natuurlijke setting, met volop ruimte voor sport, spel en activiteiten. Een verlengstuk van de meer formele speeltuin en sportplekken is een plek voor speelnatuur met bijvoorbeeld een blotevoetenpad. Juist in een natuurlijke omgeving spelen stimuleert het kind tot het ontdekken van de eigen mogelijkheden en grenzen. De oever zijn hier iets steiler dan aan de overzijde, waardoor rietgroei beperkt is en het water optimaal beleefd wordt. Een vooroever zorgt voor de veiligheid. Beleving van het water. Zicht op water is belangrijk, en wordt ook op langere termijn geboden door dieptes in het bodemprofiel van het water aan te brengen zodanig diep dat het niet dichtgroeit met riet.
De toegankelijkheid van de waterrand aan de Spuikomwegzijde wordt op sommige plekken mogelijk gemaakt via een vlonder. De continuïteit van het landschap wordt aan de zeezijde van de Spuikomweg doorgezet. Het beoogde beeld is: duinbeplanting, zodanig dat de gebouwen in een artificieel duin staan, met duintuinen in de semi-openbare ruimte tussen de gebouwen. De Spuikomweg wordt ruimtelijk ingepast in dit beeld en geleidt de bezoekers van de binnenstad via een aantrekkelijke groene zone naar de parkeergarages en het stadscentrum. De Spuikom vormt daarmee vanuit iedere richting een herkenbaar welkom in de stad aan zee.
vlonder
groene oever
recreatieve oever
open water met oevervegetatie
transparant paviljoen glas/hout (Paviljoen Kaap West, BFAS)
schaatsen op Spuikom
binnen - buiten (Paviljoen Kaap West, BFAS)
58
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
59
Groen lint de stad in. Aan de zijde van de Duinpoortweg komt vanuit de Kleine Spuikom een groen lint de stad in over de lengte van de Spuikom. Het bestaande dijkje tussen de Duinpoortweg en Spuikom en het aanwezige struweel wordt grotendeels behouden. Aan de zijde van de Spuikomweg wordt de zone verbreed, waarmee er ruimte ontstaat om het groen te verdichten en daarmee een jaarrond volwaardiger groen beeld aan deze zijde van de Spuikom te realiseren. Attractieve groene gebruiksruimte. Het groen biedt ruimte voor tal van activiteiten, zowel op eigen initiatief als georganiseerd. De Grote Spuikom kan in combinatie met de Spuiwal benut worden voor tal van grotere en kleinere evenementen die Vlissingen op de kaart zetten en bijdragen aan de levendigheid in de stad. Kleinschalige evenementen geven de plek bekendheid in de stad, maar het zijn vooral de ongedwongen momenten die gekoesterd worden in de Spuikom: picknicken met het gezin aan het water, een potje voetballen, bij zonsondergang luisteren naar de kwakende kikkers en het genieten van de zon die achter de bebouwing op de boulevards een uniek silhouet schept. Een levendig, kleinschalig en alzijdig paviljoen draagt bij aan de aantrekkelijkheid voor verschillende doelgroepen en het gebruik van deze oever.
Bij het, in hout opgetrokken, paviljoen en in de openbare groene ruimte ontstaat een plek om elkaar te ontmoeten in een laagdrempelige groene setting, die nergens anders in het stedelijk gebied van Vlissingen op deze wijze te beleven is. Door het groen lopen formele paden, zoals fietspaden en boardwalks en een paar minder formele paden, zoals struinpaden en een blote voetenpad. Openbare toegankelijkheid voor alle gebruikers is van belang om dit deel van de Spuikom tot een groen-blauw hart voor de stad te maken.
gelaagde beplanting
biodiversiteit
deelgebied Kleine Spuikom
extensief beheer
wadi
relief
route voor sociale controle
schaduw
60
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
5.2
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
61
KLEINE SPUIKOM
Verscholen duinbosje om te koesteren. Het bestaande karakter, van een ongerept stukje natuur wordt in de Kleine Spuikom gekoesterd. Door enkele natuurlijke ingrepen in de beplanting kan de Kleine Spuikom in de luwte van de boulevard zich verder ontplooien als duinbosje, waar een eigen biotoop ontstaat. Het vormt zo een verlengd stuk van de beplanting langs de Burgemeester Van Woelderenlaan en maakt een ecologische verbinding tussen het Nollebos en de Spuikom. Het is interessant om te bezien hoe met de beplanting de broedgelegenheid en foerageergelegenheid van diverse soorten vergroot kan worden. Tussen het meer formele park langs de Koudekerkseweg en de groen-blauwe Spuikom krijgt de Kleine Spuikom zijn eigen groene karakter. Tijdens een wandeling door het groen ontstaan zo drie natuurlijke belevingen in de stedelijk omgeving: park, bosje en oever. Door het groen lopen enkele paden, die via de Kleine Spuikom de verbinding leggen naar de boulevards en de stad.
vegetatie in Spuikom
duinbos
pad door groen
In het middenduin of binnenduin komen doorgaans struwelen in de kalkrijke duinen met Duindoorn (Hippophae rhamnoides), Gewone vlier (Sambucus nigra), Eenstijlige meidoorn, Wilde liguster (Ligustrum vulgare) voor, soms aangevuld met Ratelpopulier (Populus tremula). In de vochtige milieus komt er beplanting voor met Duinriet (Calamagrostis epigejos) en duinstruwelen van Eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna). Er komen verschillende soorten van Aardsterren (Geastrum sp.) voor. De ondergroei kent ook karakteristieke soorten zoals Duinsalomonszegel (Polygonatum odoratum). Andere typische struikgewassen zijn onder andere Duinroos (Rosa pimpinellifolia), Kruipwilg (Salix repens) en Zuurbes (Berberis vulgaris). Er wordt zo veel mogelijk aansluiting gezocht bij gebiedseigen plantsoorten die aansluiten bij de beoogde sfeer. Daar waar de kleine Spuikom overgaat richting de Grote Spuikom en de omgeving van het Badhuisstraat wordt hier met groene accenten op ingespeeld. De groene kwaliteiten van de Kleine Spuikom kunnen zich uitstrekken langs het vervolg van de Duinpoortweg en langs de Burgemeester van Woelederenlaan richting het Nollebos. De Duinpoortweg achter de woningen aan de Badhuisstraat en Strandweg komt te vervallen. Dit wordt omgevormd tot groen en wordt vervangen door een natuurlijkere, maar toegankelijke route door de Kleine Spuikom.
Bij de entrees naar de Kleine Spuikom is aandacht voor zichtrelaties, zowel aan de zijde van de Badhuisstraat als vanaf de Duun. Sociale controle bij deze entrees en zicht vanuit de Duun in de Kleine Spuikom is van belang met het oog op de sociale veiligheid en het gebruik van het gebied. De natuur is in de Kleine Spuikom dominant en verblijfsplekken daarmee schaars.
waterbuffer
informeel pad
verbinding groen op groen-stad meerder lagen
deelgebied Spuiwal
natuur inclusief
wadi
polderdak
iconisch gebouw
collelctieve ruimte
zonne-energie
schaduw
62
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
63
64
5.3
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
65
SPUIWAL
Spuiwal: levendigheid van de stad met het panorama op de Spuikom. Welkom in ons stadscentrum! Welkom in het groen! Welkom in Vlissingen, bruisende stad aan zee! De Spuiwal wordt vanuit alle kanten een entree-gebied. De pleinenreeks vanuit de binnenstad en het groene kustlandschap langs de Walcherse kust wat eindigt in de Spuikom ontmoeten elkaar hier en versmelten in elkaar. De cinema begrenst de ruimte aan de kustzijde. Vanaf hier wordt in maat en schaal de verbinding gemaakt met de binnenstad. Een iconisch leisure gebouw staat centraal in de ruimte en vormt in combinatie met de cinema de poort tot de binnenstad en ondersteund vanuit de binnenstad het zicht op de Spuikom. Door het mengen van functies voor vrijetijdsbesteding (leisure), wonen, culturele- of maatschappelijke voorzieningen ontstaat een gebied wat dagelijks van de ochtend tot laat in de avond levendig is, met name op het plein dat de levendigheid van de entree van de bioscoop betrekt op de ruimte. Een overgang tussen ‘stad’ en ‘park’ zorgt voor een kenmerkend ‘Vlissings’ contrast, wat verzacht wordt door bebouwing die als het ware uit de Spuikom lijkt voort te komen. Aan de Spuiwal, aan de binnenstadszijde van de Spuikom, komt een stedelijk gemengd programma. In stedelijk gebied geeft het mixen van functies kansen om jaarronde en ieder moment van de dag aantrekkelijk te zijn.
Juist de levendigheid en de dynamiek die dit oplevert geeft een meerwaarde aan de woonomgeving. In de woonomgeving wordt dit echter gecombineerd met rustige, royale (semi) private buitenruimtes, waarmee op De Spuiwal een balans ontstaat tussen de rust en de reuring. Vloeibaar door zachte vormen met beeldbepalende bebouwing. De ingezette stijlkenmerken van ronde, natuurlijke vormen zoals bij nabijgelegen bebouwing aan de Coosje Buskenstraat als karakteristiek is toegepast, wordt gecontinueerd en vormt de architectonische drager voor de bebouwing rondom het Spuikomplein. In een uit te werken concept van terraswoningen ontstaat de mogelijkheid om de rijke kwaliteiten van de groene Spuikom tot in de stad te betrekken. Gezien vanuit de Spuikom bouwt de hoogte zich gestaag op richting het stadscentrum en zijn vooral de grote groene buitenruimtes kenmerkend en beeldbepalend. De Spuikom en de stad vloeien zo ook in de bebouwing in elkaar over. De hoogste delen van de bebouwing, met een maximum van zes bouwlagen, zijn gelegen rondom het Spuikomplein en bepalen de ruimtelijke structuur van de ruimte, terwijl de geleidelijke opbouw van de panden zich
aansluiten op haar omgeving. Het concept leent zich ideaal om meergeneratie- en gezinswoningbouw te realiseren, die zich binnen de Zeeuwse markt weet te onderscheiden; een ideale combinatie met het beste van een gezinswoning en een appartement. Het iconische pleingebouw verdient het om in de uitwerking van de Visie Spuikom ruimte te laten voor een creatieve uitwerking om tot een beeldbepalend ontwerp te komen, passend in de maat, schaal en kwaliteit van de stedelijke ruimte. het om onderscheidend te zijn door spraakmakende architectuur die het beste van de plek in zich weet te verenigen, bijvoorbeeld door het toepassen van een groene gevel tot op maaiveld, een gewaagde of in het oogspringende overkragende kapconstructie. In de architectuur komt hier ruimte voor een hoogwaardig en onderscheidend ontwerp. Leisure met een brede meerwaarde, zowel binnen als buiten. Deels boven- en deels ondergronds is ruimte voor het leisure- en cultuurprogramma. Een variabel programma van leisure biedt kansen, wat met name gericht is op overdag en de avond. Parkerplaatsen worden onder het maaiveld van de Spuiwal gerealiseerd. Het openbaar gebied komt op een niveau met de entreeruimte voor de bioscoop, waardoor een meer levendige openbare ruimte ontstaat.
In een groene setting kan de thematiek rondom literatuur, cultuur en film een eigen en onderscheidende identiteit geven in het stedelijk netwerk en draagt bij aan de mogelijkheden voor leisure en ontspanning. Een iconisch kunstwerk kan de entree versterken en een herkenningspunt vormen. Open plinten met enkele terrassen gekoppeld aan de aanwezige functies creëren levendigheid op het plein. Zichtlijn op de watertoren koesteren en een oplopend beeld vanuit de Spuikom. De zichtlijn vanuit de Spuistraat naar de watertoren wordt gekoesterd. Via de Glacisstraat ontstaat een aantrekkelijke route vanuit de Badhuisstraat, waarmee ook de meer op ‘wonen’ georiënteerde stadsdelen ten oosten van de Spuikom en omgeving van het Betje Wolffplein naar het gebied getrokken worden. Op de Spuiwal wordt de zichtlijn door een waterpartij begeleid, die ook onderdeel is van het watersysteem bij extreme weersomstandigheden. Hierdoor wordt de Spuikom meer en meer de onderscheidende groene ontspanningsruimte met talrijke functies voor de stad.
Film bye the Sea Festival: attractieve en levendige openbare ruimtes
bomenplein
plein
terrasbebouwing, Inter Crop Office / Stu/D/O Architects
verbijzondering in architectuur
waterbuffer in stedelijk gebied
66
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
levendig plein
themakaart: programma Spuiwal
LEGENDA wonen zoekgebied gemengd stedelijk programma leisure (boven- en ondergronds)
De vormgeving van de omgeving rond het gebouw met leisure vraagt een spraakmakende uitwerking die de dynamiek in de overgang tussen Spuiwal en Spuikom versterkt. De openbare ruimte worden in samenhang met de omgeving dan een totaal concept. Ondergronds programma. Bovengronds op het Spuikomplein komt centraal een iconisch gebouw wat ‘op’ het plein staat. Aan de kopse zijde van de Spuiwal, aan de Spuikom, is ondergronds flexibel te bestemmen ruimte voor leisureof culturele functies. Dergelijke functies kunnen door hun uitstraling op maaiveld onaantrekkelijk zijn, maar zijn wel van toegevoegde waarde door hun bezoekersaantrekkende functie. Een lange spleet geeft zicht op de Spuikom vanuit de benedenruimte, zonder dat de Spuikom gedomineerd
wordt door een glazen wand. In twee lagen wordt parkeren gerealiseerd om dit in voldoende mate aan te bieden nabij de binnenstad en leisure. Onder het maaiveld van de Spuiwal is een dubbel laags parkeergarage voorzien. Door het optimaliseren van dubbelgebruik, toekomstbestendige mobiliteitsconcepten en parkeernormen lijkt een enkel laags parkeergarage echter ook passend om in de parkeerbehoefte te voorzien en dat verdient in de uitwerking dan de voorkeur.
iconisch paviljoen (Paper Roof Reception Center / Powerhouse Company)
moderne ontmoetingsplek (MWPO)
67
68
zicht op de watertoren vanaf de Spuiwal
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
69
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
71
do
or
sn
ed
e
B
70
do
locatie doorsnede
doorsnede Spuiwal A. Peilen zijn indicatief.
doorsnede Spuiwal B
or
sn
ed
e
A
72
5.4
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
73
DE DUUN EN PIER
Duun Gelegen tussen Boulevard Bankert en de groene Spuikom krijgen de boulevards een gezicht naar de stad. Het zicht aan de zeezijde is ongeëvenaard, maar ook aan de stadszijde is er een unieke ruimtelijke kwaliteit en door de verhoogde ligging op de zeewering een panoramisch zicht op het groen van de Spuikom en de stad Vlissingen. De bebouwing op de Duun staat als solidaire bouwblokken gepositioneerd in een duinpark-achtig landschap, wat deels openbaar en deels semi-openbaar toegankelijk is. Het brengt daarmee het typische Walcherse kustlandschap van de groene binnenduinrand de stad in. Daar waar de boulevards zich kenmerken door een overwegend gesloten bebouwingswand, krijgt de Duun een meer open structuur met aantrekkelijke binnenruimtes. Doorzichten vanaf de bebouwing aan de boulevards naar de Spuikom en vice versa. Het Duun is alzijdig, maar haar gezicht is primair gericht op de Grote Spuikom. Qua bouwhoogte zoekt de Duun de verbinding met de boulevards, waarbij het verschil in bouwhoogtes op de verhoogde openbare ruimte de ritmiek van de boulevard bebouwing volgt zonder dominant in het beeld te worden. De ‘woonfunctie’ heeft de overhand in dit deel van de Spuikom, waarbij beperkt ruimte is voor verblijfsrecreatieve concepten.
Op de Duun ontstaat voor verschillende doelgroepen een unieke woonomgeving, met zicht op het groen van de Spuikom aan de stadszijde en de dynamiek van de kust aan de zeezijde. Onder Het Duun ligt een tweelaagse parkeergarage, welke onderdeel is van de primaire waterkering. De parkeergarage kan ook ruimte bieden aan de mobi-hub, een logistiek concept en de fietsenstallingen- en bergingen behorend bij de bovengelegen woningen. De parkeergarage vormt de overgang van snel- naar langzaam verkeer voor bezoekers aan Vlissingen en moet dan ook uitnodigend zijn in uitstraling en voorzieningen; het Vlissingse DNA van de levendige en diverse stad aan zee komt ook tot uiting in de parkeergarage. We schenken bijzondere aandacht aan de voorzieningen voor mindervaliden, zoals de breedte en locatie van de parkeerplaatsen, bereikbaarheid van de liften en toegangen tot de aanwezige voorzieningen. Een dergelijke parkeeroplossing is een uitdaging en vraagt een grote investering, zowel in fysieke zin als financieel. Dit vertaalt zich echter in een kwalitatieve en toekomstbestendige oplossing met een impact die verder reikt dan de Spuikom. Gekoppeld aan de mobi hub, die de verschillende modaliteiten aan elkaar weet te verbinden
wordt de Spuikom een regionaal en stedelijk mobiliteits knooppunt voor de Zeeuwse kust. Het Duun vangt het aanzienlijk hoogteverschil op tussen de boulevards en de Spuikom. De verbindende pier, looppaden en aanvullende voorzieningen, zoals bijvoorbeeld een publieke lift, zorgen voor overbrugging van het hoogteverschil en het verbindend van de deelgebieden. Een korte en inclusief toegankelijke verbinding voor langzaam verkeersdeelnemers vanaf de Badhuisstraat - Koudekerkseweg via de Kleine Spuikom en het Duun naar de boulevards is een bestaande kwaliteit die gekoesterd wordt. Er wordt verkend hoe een bouwblok opgezet kan worden als woonconcept voor onder meer studenten van het zeevaartonderwijs op de boulevards of net-afgestudeerden, waarbij een eigen woonruimte en collectieve op de doelgroep toegesneden voorzieningen het wooncomfort een impuls geven en er een betaalbaar woonproduct toegevoegd wordt. Hiermee wordt ook een woonvorm gecreëerd waarmee flexibel ingespeeld kan worden naar de wensen van de tijd en een doelgroep aangetrokken die gebruik maakt van de actief ingerichte openbare ruimtes en levendigheid van de voorzieningen in de binnenstad, boulevards en Spuikom. Gezicht naar de stad, met doorzichten naar de boulevards.
De bebouwing, die past in de Spuikom, is eigentijds en in samenhang met elkaar ontworpen, maar ieder object heeft zijn eigen uitgesproken onderscheidende uitstraling. De ruimte tussen de gebouwen is van groot belang om geen gesloten front te vormen en daarmee licht en lucht in het ruimte te houden. De architectuur ontleent zijn opbouw aan die van de boulevards, met een individuele, verticale parcelering en herkenbare opbouw in drie delen: entree / plint, middenstuk, bovenbouw / bekroning. Met moderne, eigentijds architectuur en lichte tinten vormt het geheel haar aanzien als nieuw kustfront vanuit de stad. De blokken aan de kopse zijde van de Duun krijgen een onderscheidende uitstraling en zoeken de verbinding met de Duun (zuid oostzijde) en Kleine Spuikom (noordwest zijde). Op de zuidoostelijke hoek van De Duun is de functie verticaal doorgetrokken vanuit het maaiveld van De Duun naar het maaiveld van de Spuikom. De gebieden worden hierdoor ook functioneel met elkaar verbonden. Aan de zijde van de Kleine Spuikom schuift het gebouw iets uit de rooilijn van de stip en maakt daarmee een gebaar waardoor de Kleine Spuikom en Duun met elkaar verbonden raken. Pier De Pier maakt een statement, als verbinding tussen stad en zee: van Spuikom naar Boulevard. De Pier nodigt uit tot ontdekking en is door een eenduidige en robuuste
verbinding groen-stad
deelgebied Duun
groen op meerder lagen
natuur inclusief
polderdak
collelctieve ruimte
zonne-energie
groen als windbreker
architectuur breekt wind
74
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
Groengebied komt overeen met duingevoel
Groene tussenruimte met heldere structuur themakaart: programma Duun
Toepasselijke materialisering
Gebruik van juiste maat en schaal
LEGENDA wonen G: zoeklocatie collectief wonen jongeren, studenten en starters zoekgebied gemengd stedelijk programma H: horeca
Diversiteit in architectuur (Binst Architects)
L’Eco-quartier, Bordeaux
75
76
zicht op de pier en de voormalige zeevaartschool
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
77
78
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
79
schema pier luchtsingel, Rotterdam (ZUS)
materialisatie een herkenbaar element die de krachtige gebleven van de boulevards en de Spuikom met elkaar in verbinding brengt. Aan de zijde van de boulevards eindigt te Pier met de toegang tot de glooiing, aan de zijde van de Spuikom ontstaat een toegang tot het groene park van de Kom en een loopverbinding over het water en door het groen naar de Badhuisstraat. Met een lift wordt het hoogteverschil tussen de Pier en de Spuikom overbrugd. De zichtlijn vanuit de Koudekerkseweg naar het torentje van de Zeevaartschool op Boulevard Bankert koesteren we. Langs de Pier, over de Duun, vinden in de plint activiteiten plaats die de aantrekkelijkheid van de verbinding versterken.
Uitkijkpunt Whiting Forest, Michigan
hier mogelijk, met een ‘ja, mits’ principe. In samenwerking met het Waterschap Scheldestromen vindt de uitwerking plaats over ‘hoe we met ontwikkelingen in het heden, rekening houden met de (on)zekerheid over zeespiegelstijging op de lange termijn’. Het unieke ‘Spuikom model’, waarin ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden met toekomstige kustverdediging, geeft hiervoor handvatten.
Gebouwd parkeren in de Duun. De locatie van de Duun bebouwing op het huidige parkeerterrein ligt in Beschermingszone A van de primaire zeewering. Bouwen is
uitkijkpunt Västra Hamnen, Malmö
Uitkijkpunt Whiting Forest, Michigan
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
81
do
or
sn
ed
e
A
80
do
locatie doorsnede
doorsnede Duun A
doorsnede Duun B
or
sn
ed
e
B
82
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
DEFINTIEVE GEBIEDSVISIE SPUIKOM VLISSINGEN
83
6. ONTWIKKELSTRATEGIE EN VOLGENDE STAPPEN 6.1
ONTWIKKELSTRATEGIE
Bij de ontwikkeling van de Spuikom moet ingespeeld worden op de verschillende tijdlijnen om de kansen vanuit deze visie optimaal te benutten. Ontwikkelende partners dragen de brede ambities uit. De ‘markt’ zal in ruime mate haar rol kunnen pakken om de in deze visie geschetste ambities en kwaliteiten te benutten om bij te dragen aan een uniek, groen, stedelijk woonmilieu in de kustzone. Men durft verder te kijken dan hetgeen de norm is een zoekt met creativiteit naar kansen en perspectieven die in de voorbereiding, realisatie en ver na oplevering bijdragen aan een prettige en gezonde leefomgeving.
6. ONT WIKKELSTRATEGIE EN VOLGENDE STAPPEN
Kleine, snelle slagen geven de Spuikom kracht. Met betrokkenen, partners en creatievelingen wordt gezocht naar mogelijkheden om de Spuikom in de periode in aanloop naar de gebiedsontwikkeling vanuit deze visie aantrekkelijker te maken. De focus ligt hierbij op de vergroting van de toegankelijkheid, vergroting van de zichtbaarheid van het open water, de (be) leefbaarheid en levendigheid van de openbare ruimte rondom de bioscoop en bibliotheek en inspelen op de ecologische ambities vanuit deze visie. Juist kleinschalige investeringen met oog voor de lange termijn zorgen voor waarde creatie in het gebied, wat een positieve uitwerking heeft op de haalbaarheid en marktpotentie van het verdere programma. Men ‘kent’ de Spuikom immers en de potentie en perspectieven zijn voelbaar. Regie bij de gemeente. De Spuikom biedt unieke kansen voor Vlissingen om een nieuwe gebiedsontwikkeling op gang te brengen. In deze visie is het streven naar kwaliteit en het perspectief wat verder reikt dan het komende decennium leidend. Regie vanuit de gemeente is vanuit de samenhang van ambities en perspectieven van belang. Hiermee wordt ook geborgd dat door de gemeente ruimte blijft om in te spelen op veranderende wensen en ambities vanuit de Vlissingse maatschappij. Immers, samen met betrokkenen van binnen en buiten de stad wordt invulling gegeven aan het perspectief wat de Visie Spuikom schetst.
Voor de uitwerking van de Visie Spuikom worden de ambities en kaders verder uitgewerkt. Er worden inrichtingsplannen gemaakt voor de openbare ruimte. Voor bouwplannen worden ‘bouwenveloppen’ opgesteld die meer in detail ingaan op de mogelijkheden die aan de markt worden gebonden om tot ontwikkelingen te komen voor de Spuiwal, het Duun en het paviljoen in de Grote Spuikom. De ‘bouwenveloppen’ laat ruimte om creativiteit, lef, marktontwikkelingen en de expertise uit de markt te benutten en door te vertalen in plannen voor de Spuikom. Voor de ontwikkeling van deze bouwvelden worden uitvragen (tenders) georganiseerd, om in dialoog met de markt te komen tot de selectie van de ontwikkelende partner die op basis van prijs en kwaliteit het beste invulling geeft aan de gemeentelijke ambities.
Vandaag, morgen én overovermorgen. Klimaatverandering drukt haar stempel meer en meer op het denken en doen in gebiedsontwikkelingen. Voor de Spuikom ontstaan er kansen om nú in te spelen op de (on)zekerheden van de verre toekomst, met name daar waar het gaat om zeespiegelstijging. Door flexibel mee te kunnen groeien, wordt een stap gezet die verder gaat dan hetgeen gebruikelijk is. We spelen in op onzekerheid, zonder ons te laten belemmeren in onze kwalitatieve ambities. Met oog voor de lange termijn (2100) moet ook na uitvoering van deze visie oog gehouden worden voor het bjieen brengen van de verschillende tijdlijnen, om zo synergiekansen te benutten. 6.2
UITWERKINGSSTAPPEN
De ambitie is om de perspectieven voor de Spuikom in een termijn van tien jaar te realiseren. De eerste stap hierin is om het planologisch kader zo aan te passen dat de perspectieven ruimtelijk geborgd zijn. Diverse onderzoeken moeten hiervoor uitgevoerd worden. Na het betrekken van ontwikkelende partners wordt aangevangen met het invullen van de ontwikkelvelden in de Spuikom en gelijktijdig het perspectief voor de groenblauwe Spuikom ingevuld. Er wordt niet gewacht met het ontwikkelen van het deelgebied Spuikom tot de overige plandelen zijn ingevuld. Juist de interactie tussen de gebieden is de kracht in de planvorming. In de fasering van de realisatie van de Visie Spuikom wordt ingezet op de volgende concrete resultaten: 2023: uitvoeren verdiepende onderzoeken voorbereiden omgevingsplan actualiseren grondexploitatie op basis van Visie Spuikom 2024: aanvang realisatie ecologische noordoever en Kleine Spuikom vaststelling omgevingsplan bouwrijp maken plangebieden Spuiwal en Duun partnerselectie plangebieden Spuiwal en Duun 2025:
start ontwikkeling Spuiwal en Duun
2027
oplevering grote Spuikom
2028:
oplevering Spuiwal en Duun
2030:
oplevering Spuikom in lijn met perspectieven Visie Spuikom
84
6.3 NADER UIT TE UITVOERINGSASPECTEN
OKRA L ANDSCHAPSARCHITECTEN
VOEREN
ONDERZOEKEN
EN
Haar ligging in de kustzone, lange en waterrijke historie en hoge ambities als geschetst in deze visie vragen op onderdelen verdiepend onderzoek. • Ecologie De Spuikom heeft zich in de afgelopen decennia kunnen ontwikkelen tot een groen gebied in de stad. Ecologisch onderzoek moet inzicht bieden in de aanwezige flora en fauna en handvatten hoe hiermee om te gaan. Uit een Notitie quick scan beschermde soorten kleine en grote Spuikom te Vlissingen (2020) blijkt geen aanwezigheid van flora en fauna die de uitvoering van de in de Visie Spuikom opgenomen ambities onhaalbaar maken. In de visie wordt juist ingezet op het vergroten en versterken van de natuurlijke en ecologische rijkdom van de Spuikom. • Windklimaat “In Vlissingen waait het altijd” en daarom is het in beeld brengen van de gevolgen voor het windklimaat bij ruimtelijke ontwikkelingen veelal wenselijk, ook wanneer hier vanuit de formele vereisten geen noodzaak toe is. Uitkomsten uit onderzoek naar een veranderend windklimaat door ruimtelijke ontwikkelingen kan leiden tot een gewijzigde positionering van gebouwen, bouwhoogtes of het verplichten van aanvullende (bouwkundige) voorzieningen. De invloed van het windklimaat wordt ook voor de omgeving in beeld gebracht. • Parkeren De Spuikom vervult door haar aanwezige parkeeraanbod een belangrijke schakel in met name het bezoekers parkeren voor de binnenstad en de boulevards.
Op basis van het verder uit te werken programma wordt de parkeerbalans uitgewerkt, waarbij de uitgangspunten vanuit deze visie leidend zijn.
de delen van de vestingwallen ook weg gegraven. Mogelijk zijn er nog enkele structuren bij het voormalige Spuihaventje aanwezig in de ondergrond. Dit zal door een verkennend archeologisch onderzoek gecontroleerd kunnen worden. • Waterveiligheid De Spuikom, en primair het deel direct achter Boulevard Bankert, ligt deels in de 1e zone van de primaire zeewering. Het Waterschap Scheldestromen hanteert hiervoor een ‘ja, mits’ principe om ontwikkelingen toe te staan. Er worden voldoende aanknopingspunten gezien om het ‘ja, mits’ principe op passende én innovatieve wijze invulling te geven. Een doorvertaling van het ‘Vlissings model’ van gebouw- naar gebiedsniveau schept een nieuw perspectief op de waterveiligheidsopgave, maar vraagt verder onderzoek in nauwe samenwerking tussen betrokkenen. • Hoogtes en 3d-model Om bouw- en inrichtingsplannen uit te werken wordt een gedetaileerder 3d-hoogtemodel opgezet. Dit model biedt, op basis van de nog uit te voeren onderzoeken en uitwerkingen, ruimte om optimalisaties in de ruimtelijke vertaling visualiseren en vertalen. • Data-analyses Om tot uitwerking van de Visie Spuikom te komen worden de nieuwe mogelijkheden die data-analyses voor gebiedsontwikkelingen bieden benut. Hiermee worden opgaven en data verknoopt, om mede vanuit een analyse tot oplossingen te komen.
• Risico-analyse Risico’s voor de verdere ontwikkeling en uitvoering van de Visie Spuikom worden verwerkt in een risico-analyse. De risicoanalyse, met inbegrip van beheersmaatregelen, wordt frequent geactualiseerd.
SPUIKOM VLISSINGEN
6.4 SAMEN SPUIEN RICHTING MORGEN • Bodem, grondwater en grondbalans Onderzoek naar de bodem geeft inzicht in de draagkracht van de bodem, maar ook in eventuele beperkingen als gevolg van vervuiling. Gelet op het gebruik van de Spuikom sinds het dempen hiervan zijn de risico’s omtrent vervuiling beperkt. Er wordt onderzoek verricht naar het grondwaterpeil en eventuele veranderingen of risico’s die opdoen bij ontwikkelingen in het gebied, zoals het uitgraven van extra oppervlakte water. Daar waar mogelijk wordt grond in het plangebied verwerkt. Gelet op de ambities van de visie zal er naar verwachting een positief grondbalans zijn, waardoor vrijkomende grond buiten het plangebied verwerkt moet worden. • Archeologie Voor het plangebied van de Visie Spuikom is een lage verwachting op bewaard gebleven archeologische resten. In het plangebied hebben in de Franse tijd delen van grachten en wallen van de vesting Vlissingen gelegen. Aan het eind van de negentiende eeuw is hier de spuikom aangelegd. Naar verwachting zijn toen
SCHETSVISIE
De gebiedsvisie voor de Spuikom is mede tot stand gekomen door inbreng vanuit de Vlissingse bevolking, marktpartijen, vakspecialisten en kennisinstellingen. Met het geschetste ontstaat een wenkend perspectief, waar betrokkenen hun schouders onder willen en kunnen zetten. De inbreng die hiervoor aan de basis lag was een eerste stap om de beelden voor de Spuikom realiteit te maken. Bij de verdere uitvoering van deze gebiedsvisie wordt de samenwerking blijvend aangegaan met hen die zich betrokken voelen bij de Spuikom. Denk hierbij aan de inrichtingsplannen voor de openbare ruimte, het opzetten van het planologische kader op basis van deze gebiedsvisie en het laten ontplooien van particulieren initiatieven. Per ontwikkeling wordt gekeken op welke wijze dit vormgegeven kan worden. Met enthousiasme, eigenaarschap en creativiteit zetten we in de Spuikom de volgende stap in de vooruitstrevende geschiedenis!
0 6 .1 2 . 202 2
O K R A L A N D S C HA P S A RC HI T ECT E N | G E M E E N T E V L I SS I N G E N
CONC EPT / V ER S I E I