3.1 rvs Transitievisie Warmte (TVW) en Regionale Structuur Warmte (RSW)

Registratiekenmerk: 1341115 Onderwerp: Transitievisie Warmte (TVW) en Regionale Structuur Warmte (RSW)

De raad besluit; 1. De Transitievisie Warmte (TVW) (verseonnummer: 1341104) vast te stellen; 2. De Regionale Structuur Warmte (RSW) (verseonnummer: 1341109) vast te stellen; 3. Het college opdracht te geven om met de andere Zeeuwse gemeenten conform bijgevoegde concept brief (verseonnummer: 1341110) de VNG en het Rijk onze TVW en RSW aan te bieden en kenbaar te maken dat de gezamenlijke ambities niet verwezenlijkt kunnen worden zonder aanvullende Rijksbijdragen. Samenvatting Op 14 oktober 2020 is de gemeenteraad geïnformeerd doormiddel van een Raadsinformatiebrief over het Plan van Aanpak Transitievisie Warmte (TVW) (verseonnummer: 1246436). Hierin staat omschreven hoe Vlissingen in 2021 in vijf stappen kan komen tot een TVW met een provinciale basis en een lokale uitwerking. Afgelopen zomer heeft de gemeenteraad kennis genomen van de ontwikkelingen op het gebied van de TVW (verseonnummer: 1312681). Na twee participatiemomenten met zowel de bewoners als de leden van de raad, is de eerste TVW gereed en klaar om door de gemeenteraad vastgesteld te worden. De eerste TVW is de gemeentelijke visie op de energie- en warmtetransitie in de gebouwde omgeving. Om de vijf jaar zal de TVW herijkt worden.

Zoals aangekondigd in Raadsinformatiebrief van 15 juni 2021 (verseonnummer: 1312681), leggen we ook de afgeronde Regionale Structuur Warmte (RSW) (verseonnummer: 1341109 ) ter vaststelling aan de gemeenteraad voor. De RSW is een (technische) studie naar de potentiele alternatieve warmtebronnen in de provincie Zeeland. Hiernaast worden in de RSW procesafspraken vastgelegd over het gebruik en de allocatie van deze bovenlokale bronnen. De RSW is hiermee een verdieping op de RES, die op 2 juli 2020 (verseonnummer: 1193654) door de gemeenteraad is vastgesteld. Net als de RES zal de RSW elke twee jaar geactualiseerd worden. Inleiding Vanuit het Klimaatakkoord hebben de Nederlandse gemeenten de opdracht gekregen om voor het einde van 2021 een Transitievisie Warmte (TVW) vast te stellen. In een TVW wordt in grote lijnen vastgelegd hoe de gebouwde omgeving aardgasvrij wordt gemaakt. Ook wordt hierin een eerste inschatting gemaakt over de alternatieve manier van verwarming. Op 13 oktober 2020 heeft college het Plan van Aanpak TVW (verseonnummer: 1232817) vastgesteld. Hierin staat omschreven hoe Vlissingen in 2021 in vijf stappen kan komen tot een TVW met een provinciale basis en een lokale uitwerking. Afgelopen jaar vonden twee participatiemomenten met zowel bewoners als raadsleden plaats (een online enquête en een informatiebijeenkomst).

Daarnaast zijn er drie verdiepende sessies georganiseerd met de lokale projectgroep1 om de TVW inhoudelijk te toetsen. De eerste TVW van de gemeente Vlissingen is gereed en deze leggen we graag ter besluitvorming aan u voor.

1

Deze lokale projectgroep bestond uit: vertegenwoordigers van Enduris, l’escaut, Zeeuwland, de huurdervereniging van l’escaut, gemeentelijke beleidsmedewerkers en adviseur op het gebied van communicatie, participatie, openbare ruimte, riolering/stedelijk waterbeheer, wonen, klimaatadaptatie & energietransitie. Auteur: M. de Bruijn Telefoonnummer: 0118-487121 Datum document:

Registratienummer nota: 1341103 Beslissingsbevoegdheid:Gemeenteraad

De RSW hoort onderdeel te zijn van de Regionale Energie Strategie (RES). Op 2 juli 2020 is de Zeeuwse RES (verseonnummer: 1193654) door de gemeenteraad goedgekeurd en vervolgens naar ‘Den Haag’ opgestuurd. Hierbij is destijds geen RSW toegevoegd. Om dit euvel alsnog te verhelpen is afgelopen jaar ook een Zeeuwse RSW opgesteld. De RSW is een (technische) studie naar de potentiele alternatieve warmtebronnen in de provincie Zeeland. Hiernaast worden in de RSW procesafspraken vastgelegd over het gebruik en de allocatie van deze bovenlokale bronnen. Het is ons voornemen om de RSW elke twee jaar te herijken. Deze planning loopt daarmee in de pas met de geplande update-cyclus van de RES. Ook de RSW leggen we graag ter besluitvorming aan u voor. Wat willen we bereiken? Het Nederlandse Klimaatakkoord en de internationale (en Europese) klimaatafspraken zijn heel duidelijk: in 2050 gebruiken we geen fossiele brandstof meer voor het verwarmen van onze gebouwde omgeving. Deze afspraken zijn verder uitgewerkt in de RES en de rechter wordt regelmatig ingeschakeld om er voor te zorgen dat de overheid zich aan de gemaakte afspraken houdt. De TVW is een weergave over hoe wij als gemeente Vlissingen invulling willen geven aan die vastgestelde afspraken. Het geeft weer welke paden voor de warmte- en energietransitie we per wijk2 op dit moment voor ons zien.

Bij de keuze voor de specifieke transitiepaden zijn de landelijke uitgangspunten van haalbaarheid en betaalbaarheid zeer doorslaggevend geweest. Onze warmtevoorkeur is per wijk in eerste instantie uitgegaan van de laagste maatschappelijke kosten. Daarnaast hebben we ook de realiteit van de alternatieve warmteopties in de regio niet uit het oog willen verliezen. Zo heeft een warmtenet de meeste kans in een redelijk stedelijk gebied met hoogbouw en/of corporatiebezit en moeten we spaarzaam om gaan met groen gas waarvan we voorlopig nog veel te weinig produceren ten opzichte van de huidige energievraag. In Vlissingen gaan we uit van een aantal wijken waar een warmtenet een goede uitkomst zou kunnen zijn. Welke warmte in een dergelijk warmtenet terecht komt, is afhankelijk van verdiepende haalbaarheidsstudies die hiervoor de komende jaren nodig zijn. Een eerste grove studie van alternatieve warmtebronnen in de regio Zeeland is de RSW. Zo geeft de RSW aan dat we in Vlissingen eigenlijk niet kunnen rekenen op geothermie als alternatieve warmteoptie, maar dat een warmtenet in potentie wel gevoed kan worden met (industriële) restwarmte of warmte uit oppervlaktewater. Mogelijk kunnen dit bronnen zijn die een bovenlokaal karakter hebben en als zodanig door meerdere gemeentes ‘aangeboord’ kunnen worden. De RSW legt vast hoe we met de allocatie van dergelijke bovenlokale bronnen omgaan.

Deze procesafspraken zijn nodig om nu vast te leggen, zodat we hier in de toekomst verstandig mee omgaan in de regio. Wat gaan we ervoor doen? De visie die in de TVW wordt beschreven moet uiteindelijk naar de praktijk worden omgezet. Hiervoor zijn per wijk zogenoemde uitvoeringsplannen voor nodig (WUP). In de TVW stellen wij voor om eventuele WUP’s te koppelen aan de integrale wijkaanpak voor een toekomstbestendige openbare ruimte waar wij in de gemeente Vlissingen mee werken. We stellen hiermee de gemeentelijke projectenkaart voorop en kijken per project waar we kunnen koppelen met de energietransitie. Daarnaast hebben we een aantal startprojecten aangewezen. Zo merken we de aanvraag voor het Programma Aardgasvrije Wijken (vanuit het compensatiepakket Wind in de Zeilen) aan als een eerste project om ervaring op te doen met de verdere energietransitie in de toekomstige aardgasvrije wijken binnen de gemeente Vlissingen. Zo willen we leren van de participatie- en communicatieaanpak zodat we bij de herijking van de TVW (na vijf jaar) een standaard (wijk-)aanpak op deze dossiers kunnen formuleren. 2

Zie figuur 1 op pagina 9 van de TVW (verseonnummer: 1341104)

Blad 2 behorend bij 1341103

Het compensatiepakket Wind in de Zeilen biedt ons de kans om een eerste wijk van het aardgas af te halen; dit is meteen geoormerkt als startkans in de TVW. Verder willen we de komende jaren onderzoeken of en hoe we het bestaande warmtenet in Lammerenburg kunnen verduurzamen. Daarnaast stipt de TVW het belang aan van het ‘transitiegereed’ maken van de woningvoorraad. Dit houdt in dat er op woningniveau gekeken wordt hoe er zo zuinig mogelijk omgegaan kan worden met energie; verbruik, isolatie, ventilatie, kierdichting. Voor het ‘transitiegereed’ maken is een wijkaanpak niet noodzakelijk omdat hier in principe elke woningeigenaar nu al stappen in kan zetten. In de gemeentelijke aanpak in de energietransitie3 zullen we ons daarom de komende jaren juist hier op focussen. Het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving is een complexe opgave. Als gemeente kunnen we dit niet alleen. We sluiten daarom aan bij samenwerkingen en koppelkansen in de regio. Voor de gemeente Vlissingen liggen er op het gebied van de warmte- en energietransitie kansen bij industriële restwarmtebronnen. Deze zijn dikwijls bovenlokaal. Na de vaststelling van de RSW zullen wij daarom pleiten voor een verdiepende haalbaarheidsstudie voor de benutting van bovenlokale industriële restwarmte stromen voor de gebouwde omgeving van de gemeente Vlissingen.

Wat zijn de kanttekeningen en risico’s? Er bestaat een risico dat de TVW als een voldongen feit wordt gezien. Het is belangrijk om de TVW te zien als een flexibel document dat in grote lijnen een richting aangeeft. Afhankelijk van ontwikkelingen of voortschrijdend inzicht kan deze worden bijgestuurd. Zeker in het innovatieve vakgebied van de energie- en warmtetransitie is het belangrijk om beleid hierin te kunnen bijsturen. Deze TVW zal daarom iedere 5 jaar worden herzien en geactualiseerd. Daarnaast zijn de alternatieve warmteoplossingen in de wijk zoals die in de TVW worden besproken nog niet definitief. Dit wordt het pas bij het vaststellen van een wijkuitvoeringsplan (WUP). In een WUP wordt voor een wijk vastgelegd wat de warmte oplossing voor die specifieke wijk zal zijn. Een WUP moet ten miste acht jaar voor het daadwerkelijk aardgasvrij maken van de wijk worden vastgesteld. De TVW is als het ware het beginpunt van het gesprek om uiteindelijk tot een WUP te komen. De warmte- en energietransitie is complex en relatief nieuw. De transitie is begonnen, maar nog niet alles is zeker, uitgezocht of geregeld. Dit vraagt om een houding die ons als gemeente misschien wat vreemd aanvoelt: flexibel blijven in de uitvoering, continu leren, aanpassen en ruimte bieden aan innovatie.

De gemeente heeft een regierol toebedeeld gekregen in deze transitie en dat betekent dat we soms meer ruimte zullen moeten geven aan burgerinitiatieven. Hoe dat er uit gaat zien, kunnen we op dit moment nog niet precies duiden. We verwachten wel dat we in de uitvoeringspraktijk nieuwe functies nodig zullen hebben waarvan we ons nu nog geen voorstelling kunnen maken. Verder kan nieuwe wetgeving van invloed zijn op de uitvoering. In de nieuwe kabinetsperiode verwachten we bijvoorbeeld de Omgevingswet en de Wet collectieve warmtevoorziening. Wat mag het kosten? De vaststelling van de TVW heeft nog geen financiële gevolgen. De uitvoering van de energietransitie wel. Naast de materiele kosten, verwachten we ook veel kosten voor extra capaciteit. Hoeveel geld er nodig is, laat zich nog lastig voorspellen. Dit zal duidelijker worden bij het opstellen van de voornoemde WUP’s. Hierin zullen de financiële kaders worden geschetst.

3

Al dan niet in provinciaal verband of in samenwerking met enkele andere Zeeuwse gemeentes. We hebben al succesvolle ervaringen opgedaan met dergelijke samenwerkingen, zoals: de RRE-subsidie, Traject Energieke Gemeenten (Sociale Warmte Atlas Zeeland, Participatie Toolkit, Doe & Leer Lab) en het Duurzaam Bouwloket.

Blad 3 behorend bij 1341103

Door gebrek aan leiding vanuit het Rijk scharen wij ons momenteel achter de oproep van vele andere gemeenten: we kunnen de gebouwde omgeving niet transformeren zonder een flinke aanvullende Rijksbijdrage. Op dit moment is de voortgang van de energie- en warmtetransitie afhankelijk van wat er binnen de bestaande budgetten mogelijk is. Bij de onderhandelingen tijdens het Klimaatakkoord hebben de Nederlandse gemeentes aangegeven alleen de regierol van de energie- en warmtetransitie op zich te willen en kunnen nemen als er voldoende Rijksbijdrage voor de uitvoering van het Klimaatakkoord beschikbaar wordt gesteld. Hiervoor heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur vorig jaar een onderzoek uitgevoerd. De resultaten van het onderzoek geven aan dat de Rijksoverheid in de periode van 2022 tot 2024 € 1.589,3 miljoen zou moeten vrijmaken voor de energie- en warmtetransitie aan decentrale overheden. Om voor dit punt aandacht te vragen zal namens de Zeeuwse gemeenten een brief aan het Rijk en de VNG worden gezonden (verseonnummer: 1341110). Hierin vragen we aan het Rijk om middelen beschikbaar te stellen zodat we instaat zijn onze gezamenlijke doelen te realiseren. Tevens zal in deze brief onze TVW en RWS worden aangeboden.

Wat en hoe gaan we communiceren? In het proces van het opstellen van de TVW is op verschillende manieren gecommuniceerd met onze inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en de gemeenteraad. Ook na de vaststelling van de TVW en de RSW zullen deze worden geïnformeerd via de gebruikelijke kanalen. De TVW en de RSW zullen beschikbaar komen via de provincie Zeeland, Duurzaam Bouwloket en Energiek Zeeland. Tevens worden beide documenten aangeboden aan de VNG en het Rijk. Bijlagen 1. Transitievisie Warmte (TVW) verseonnummer: 1341104 2. Regionale Structuur Warmte (RSW) verseonnummer: 1341109 3. Conceptbrief gezamenlijke reactie VNG en Rijk verseonnummer:1341110

Blad 4 behorend bij 1341103