Bijlage - Omgevingsvisie 1e actualisatieversie

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 22

5.

20190764

We nemen bij ontwikkelingen de bestaande waarden en kwaliteiten als vertrekpunt. a. Bij ontwikkelingen letten we op de huidige kwaliteiten, zoals de kwaliteit van de openbare ruimte, natuur, rust, cultuurhistorie, openheid, licht en donker en geluid. b. Het buitendijks erfgoed, water- en kustgerelateerde archeologie, oorlogserfgoed, bouwkunst en historische geografie worden gerespecteerd.

Sociale vertrekpunten Het sociale domein behelst van oudsher veel verschillende werkvelden, zoals onderwijs, welzijn, zorg, gezondheid, sport, etc. Voor al die taakvelden bestaan er specifieke beleidsuitgangspunten. Het is goed om voor de toekomst te kijken of die taakvelden ook, met de omgevingsvisie als vertrekpunt en inspiratiebron, meer integraal te benaderen zijn. In al die taakvelden zitten in meer of mindere mate raakvlakken met het fysieke domein. Ingrepen in de fysieke leefomgeving hebben gevolgen voor de mens. Dat kunnen fysieke gevolgen zijn als er een gebouw voor je ramen wordt gezet of er een bedrijf op het perceel naast je start, maar kan ook emotionele gevolgen hebben als er door ingrepen verhalen verloren gaan of door ingrepen de binding met een omgeving verloren gaat. Het is van belang om ook een aantal sociale vertrekpunten te formuleren, daar waar zij de fysieke leefomgeving raken en waar zij daarop van invloed kunnen zijn bij de keuzes die bij ruimtelijke ingrepen worden gemaakt. Deze sociale vertrekpunten gaan deel uitmaken van de afwegingen die worden gemaakt bij ingrepen in de fysieke leefomgeving. 1.

We gaan bij gezondheid uit van het streven naar een positieve gezondheid a. Bij positieve gezondheid gaat het om de gevolgen die ruimtelijke ingrepen hebben zowel voor de fysieke gesteldheid van de mens, zoals geluidhinder, luchtkwaliteit, vervuiling, etc, alsook voor de mentale gesteldheid van de mens, zoals beleving, stress en geluksgevoel. Positieve gezondheid wordt wel gedefinieerd als "het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om te gaan en zo veel mogelijk eigen regie te voeren" (Machteld Huber, 2012). b. We houden dus niet alleen rekening met de bekende omgevingsaspecten bij ruimtelijke afwegingen, maar betrekken daar ook de impact van ingrepen op de gevoelens van mensen bij.

2.

We zorgen er voor dat de openbare ruimte en gebouwen voor een ieder toegankelijk zijn a. Iedereen moet toegang hebben tot de openbare ruimte binnen de bebouwde kom en tot gebouwen. b. Een uitzondering daarop vormt het cultureel erfgoed. Alleen waar dat geen afbreuk doet aan de historische waarden van een gebouw of een ruimte, zal de toegankelijkheid worden aangepast. Daar waar dat niet zonder onevenredige schade kan, zal een gebouw of ruimte een beperkte toegankelijkheid kennen.

3.

We zorgen er voor dat er optimaal gesport kan worden in de openbare ruimte a. Sporten in de openbare ruimte maakt gebruik van de bestaande infrastructuur. We streven ernaar die infrastructuur zoveel mogelijk optimaal in te richten voor zowel het fysieke als het sociale karakter van sportactiviteiten. b. De sportactiviteiten moeten zich voegen naar de natuurlijke omgeving. Dat betekent dat alleen die sporten mogelijk zijn die geen afbreuk doen aan de natuurlijke waarden en de beleving daarvan.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

c.

blz 23

We willen zowel het fysieke als het sociale karakter van sport faciliteren voor alle leeftijdsgroepen.

4.

We houden bij de inrichting van de fysieke leefomgeving rekening met de sociale veiligheid. a. Bij de inrichting van de fysieke ruimte wordt doelmatig openbare verlichting ingezet, worden goede zichtlijnen gerealiseerd en worden onoverzichtelijke plekken vermeden.

5.

We willen eenzaamheid van mensen voorkomen. a. Met ingrepen in de fysieke ruimte zullen we telkens kijken in hoeverre er mogelijkheden zijn om het welzijn van mensen te bevorderen, met name gericht op het tegengaan van eenzaamheid.

6.

We willen de jeugd betrekken bij keuzes die de toekomst van Vlieland bepalen a. Vlieland moet een eiland blijven waar kinderen veilig en gezond op kunnen groeien en waar vanuit een mooie jeugd een levenslange binding met het eiland blijft bestaan. b. Bij grote vraagstukken voor de toekomst van Vlieland wordt de mening van de jeugd betrokken.

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 24

20190764

7. THEMATISCHE OPGAVEN EN AMBITIES

7. 1.

Algemeen

Na het ophalen van de informatie en het nadenken over de verschillende thema’s, alsmede het formuleren van leidende principes en vertrekpunten, kunnen enkele belangrijke conclusies worden getrokken uit de opgehaalde informatie. • In de eerste plaats blijkt dat veel van de informatie die is opgehaald in meer of mindere mate bekend is bij de gemeente. De opbrengst van de gesprekken en daarmee van de participatie is voor een groot deel een bevestiging van de kennis binnen de gemeente of waar de gemeente al mee bezig is. Dat is ook niet vreemd, omdat de gemeente een organisatie is die midden in de samenleving staat. De bevestiging van veel zaken in deze visie is daar een logisch gevolg van. Het is goed dat nog eens te beseffen en er opnieuw bewust voor te kiezen. • In de tweede plaats is het van belang om thema’s waar nodig goed te omschrijven en te definiëren. Sommige thema’s kunnen breed uitgelegd worden. Om te voorkomen dat dan delen onbesproken blijven, is het van belang de reikwijdte goed te bepalen. • In de derde plaats hebben veel thema’s in meer of minder mate een overlap. Je kunt de thema’s niet zonder meer los van elkaar zien. Werk heeft een directe relatie met wonen, recreatie heeft een relatie met leefbaarheid, duurzaamheid heeft invloed op gezondheid, enz.

Voor de omgevingsvisie is het van belang om na te denken op welke wijze thema’s en gebieden met elkaar kunnen worden verbonden. • Dat leidt in de laatste en vierde plaats tot de conclusie dat door de overlap en verbondenheid er ook kansen liggen voor het onderling versterken van elkaar, maar dat zich ook conflicten kunnen voordoen. Als een ingreep vanuit duurzaamheid wordt gedaan, kan dat positieve gevolgen hebben voor gezondheid en leefbaarheid, maar kan dat een negatief effect op de omgevingskwaliteit hebben. Een toename van woonruimte kan positieve gevolgen hebben voor de werkgelegenheid en de leefbaarheid, maar kan negatieve gevolgen hebben voor de landschappelijke waarden. Het levensbestendig maken van woonhuizen biedt kansen voor mensen om langer zelfstandig te wonen, maar kan negatieve gevolgen hebben voor de waarde van het cultureel erfgoed. Voor het bepalen van denkrichtingen en het inrichten van de omgevingsvisie is het van belang om dit telkens goed te beseffen en de thema’s niet volledig zelfstandig te beoordelen. Uit al die ideeën en meningen kunnen één of meerdere denkrichtingen per thema worden gehaald. Die denkrichtingen zijn in werksessies aan de raad voorgelegd. Bij de meeste thema’s is een duidelijke denkrichting te analyseren. In sommige gevallen zijn meerdere denkrichtingen gecombineerd tot een duidelijke ambitie.

In het vervolg zijn de ambities bepaald aan de hand van de elementen uit de fysieke leefomgeving en de thema’s die bij ingrepen in de fysieke leefomgeving daarvan mogelijk gevolgen ondervinden. Milieubeginselen In artikel 3.3. Omgevingswet staat dat in een omgevingsvisie rekening wordt gehouden met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Dit zijn de zogenaamde vier milieubeginselen.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 25

Op Vlieland is een oefenterrein van Defensie. Er bevindt zich geen grote industrie en er zijn geen wezenlijke externe veiligheidsbronnen. Het verleden heeft uitgewezen dat zich op het eiland zelf geen ingrijpende milieuproblemen voordoen. Middels goede vergunningverlening, structureel overleg, het scheiden van functies en het toepassen en handhaven van de milieuregels ter voorkoming van milieuoverlast worden problemen zoveel mogelijk voorkomen. Wel zijn er op een kleiner niveau stappen te maken als het om bestrijding aan de bron en de vervuiler betaalt gaat. Voorbeelden als afvalwater in straatkolken, autowassen op straat, afvaldumping, houtkachelrook, en dergelijke zijn aspecten die de gemeente bij de uitwerking van de milieuregels en het daaraan ten grondslag liggende beleid mee zal nemen. Daarnaast kunnen er serieuze milieuproblemen ontstaan van buiten het eiland, bijvoorbeeld vanwege het aanspoelen van zaken op het strand als gevolg van ongelukken in de scheepvaart. Op dat moment spelen de milieubeginselen wel een rol. Om dergelijke situaties zoveel mogelijk te voorkomen wordt overleg gevoerd met instanties en wordt dit bovengemeentelijk geprobeerd op te lossen. Als een situatie zich voordoet geldt het beginsel van de vervuiler betaalt daar wat dat mogelijk en te achterhalen is.

Onder de Omgevingswet en voor de nabije toekomst worden hierin geen grote veranderingen verwacht. Er komt geen ruimte voor grote industrie of zware milieubelastende activiteiten. Vlieland zet sterk in op het verduurzamen en het voorkomen van onveilige situaties. In die zin zal de toepassing van de milieubeginselen op eenzelfde wijze worden voortgezet, door deze preventief bij beleidskeuzes en de toepassing van regels en het voeren van structureel overleg zodanig aan de orde te laten zijn dat milieuproblemen worden voorkomen. 7. 2.

Fysieke leefomgeving

Deze omgevingsvisie handelt om de fysieke leefomgeving. De elementen die daar volgens de Omgevingswet in ieder geval onder worden begrepen zijn hier in eerste aanleg beschreven. 7.2.1.

Bouwwerken

De kwaliteit van de bebouwde omgeving is een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente. Een voorbeeld is het recreatiewoningenterrein waar de gemeente met een kwaliteitsdocument en soepele regels eigenaren uitnodigt om bij de verbouw en nieuwbouw te streven naar een kwalitatief aantrekkelijke bouw. Dit principe wil de gemeente over het gehele eiland uitleggen in haar omgevingsplan. De regels vereenvoudigen, maar mensen wel uitdagen over kwaliteit na te denken om passende bouw voor Vlieland te realiseren. Het huidige welstandsbeleid zal daarbij vervangen worden door een kwaliteitsbeleid, dat vorm krijgt in het kwaliteitsdocument. Dat kwaliteitsdocument vindt de basis in het begrip omgevingskwaliteit, zoals dat deel uitmaakt van het maatschappelijke doel van de Omgevingswet. Omgevingskwaliteit is meer dan alleen het uiterlijk en de vormgeving van bouwwerken, de traditionele welstand. In het kwaliteitsdocument wordt aansluiting gezocht bij hetgeen onder omgevingskwaliteit wordt verstaan. Het kwaliteitsniveau en de regels die daarvoor nodig zijn worden door de gemeenteraad zelf bepaald en vastgelegd in het document als onderdeel van het omgevingsplan. Belangrijk is daarbij dat de authenticiteit van het dorp en de ontstaansgeschiedenis daarvan herkenbaar blijft.

Een groot deel van de respondenten van de enquête heeft aangegeven het belangrijk te vinden dat er zorgvuldig en zuinig met de ruimtelijke kwaliteit van de bebouwing om wordt gegaan. Dit zal dan ook de

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 26

20190764

basis zijn voor het kwaliteitsdocument. Een adviescommissie omgevingskwaliteit ziet, vanuit hun objectiviteit en deskundigheid, toe op de toetsing van initiatieven aan het kwaliteitsdocument en aan de waarden en kernkwaliteiten van Vlieland. De gemeente volgt de ingezette weg van privatisering in de bouwplantoetsing. Wel neemt de gemeente zich daarbij nadrukkelijk voor via handhaving en toezicht te letten op de belangen van de eigen bewoners en de privatisering zoveel mogelijk af te stemmen op de specifieke omstandigheden van het bouwen op een eiland. De gemeente wil garant blijven staan voor een woningvoorraad die aan de minimale vereisten voor een goed woon- en leefklimaat voldoet. Daarnaast neemt de gemeente zich voor om initiatiefnemers naast het wettelijk vereiste van duurzame en energiezuinige bouw, zoveel mogelijk te wijzen op kansen voor natuurinclusieve bouw (bijvoorbeeld zwaluw- of mussenvriendelijke dakpannen, groene daken of muren, faunapassages, en dergelijke) teneinde de biodiversiteit in de bebouwde omgeving verder te versterken, en klimaatadaptieve bouw om rekening te houden met veiligheidsaspecten in de toekomst.

Ruimtelijke kwaliteit/Dorpsstraat De authenticiteit van het dorp/eiland moet behouden blijven. Het dorp moet echter wel met de tijd meebewegen. Een museumdorp mag het niet worden. Het dorp is er in de eerste plaats om de eigen bewoners een goede plek te geven om te kunnen leven en te ondernemen. De kwaliteit en het behoud van de waarden van het dorp vragen wel om zorgvuldige inpassing van bijvoorbeeld de verduurzamingsmaatregelen die ook in het beschermd dorpsgezicht plaats zullen moeten vinden. De gemeente zal daarom de vergunningplicht in stand laten en gebruik maken van de vele goede voorbeelden die er al zijn om monumenten en panden in een beschermd gebied op een passende wijze, zoveel mogelijk uit het zicht van de Dorpsstraat, te verduurzamen. Daar waar mogelijkheden liggen om wat vrijer te zijn met het oprichten en/of wijzigen/uitbreiden van bebouwing, bijvoorbeeld op de achterzijden van percelen en gebouwen, zal die vrijheid worden gezocht. In de Dorpsstraat is er geen aanleiding om de functionele scheiding per perceel en per bestaande functie los te laten. Juist de afwisseling van wonen, detailhandel en horeca is in goede balans en bepaalt de kernwaarde van de straat, en wordt door vrijwel iedereen unaniem gewaardeerd. Meer zelfstandige horeca, winkels en voorzieningen is niet aan de orde, de huidige aantallen hiervoor zijn voldoende.

Wel is in de afgelopen periode het beleid voor miniwinkels verruimd van 3 naar 5 en is heeft Dorpsstraat 110 een winkelfunctie gekregen.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 27

Daar staat vervolgens de beëindiging van enkele winkels tegenover. Detailhandel en horeca buiten de Dorpsstraat is niet toegelaten (met specifieke regels op het bedrijventerrein en ondergeschikte vormen bij enkele voorzieningen). De Dorpsstraat is en blijft het gezellige verblijfsgebied waar mensen bij elkaar komen en daarvoor ook meer ruimte moeten krijgen. Het streven is er daarbij op gericht om de Dorpsstraat meer te vrijwaren van fiets- en autoverkeer. Ook moet er ruimte ontstaan voor het toevoegen van kleine voorzieningen aan huis, zoals culturele voorzieningen in de vorm van een galerie of een huiskamertheater, maar ook ambachtelijke bedrijvigheid. Dus behouden wat er is, maar wel moderniseren en meegaan met de tijd binnen de waarden van het beschermd dorpsgezicht en het authentieke karakter van het dorp. De beleving vanaf de Waddendijk van de tuinen aan de zuidzijde van de Dorpsstraat en het gezicht op het dorp is een belangrijke waarde. De openheid en het groene karakter, alsmede de beperkte bouwruimte is daarbij een belangrijk gegeven. In het omgevingsplan zullen deze waarden opnieuw worden vastgelegd en van een passend kader worden voorzien.

Cultureel erfgoed Het cultureel erfgoed in het dorp bestaat in hoofdzaak uit het beschermd dorpsgezicht en de monumentale en karakteristieke panden. Het is belangrijk dat deze waarden behouden blijven om de authenticiteit van het dorp te bewaren. Het cultureel erfgoed en de verhalen die daarbij horen bepalen mede de geschiedenis van Vlieland. Voorts blijven de archeologische waarden en verwachtingswaarden onderdeel van de regels om bij initiatieven de gevolgen van ingrepen goed te kunnen beoordelen. Cultuurlandschappelijke waarden, zoals de weilanden, de glooiingen, de (stuif)dijken, sloten, de eendenkooien, maken deel uit van het Natura 2000 gebied. Belangrijke cultuurlandschappelijke waarden zullen waar nodig ter bescherming in het omgevingsplan zodanig worden vastgelegd dat eventuele natuurontwikkeling niet ten koste gaat van cultuurlandschappelijke waarden.

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 28

20190764

Daarnaast zijn er locaties als de bunkers, het gebruik van de crossbaan of het verhaal over het verdwenen dorp op West Vlieland die deel uitmaken van de cultuurhistorie. Ook die plekken en verhalen wil de gemeente zoveel mogelijk behouden en blijven uitdragen. Overige ontwikkelingen moeten zich voegen naar de bescherming en instandhouding van het cultureel erfgoed. Ten aanzien van het cultureel erfgoed is de gemeente in eerste instantie de regisseur die de beschermende regels vastlegt. Daarnaast wil de gemeente de waarde van erfgoed meer benadrukken en vanuit die inspirerende rol het behoud stimuleren en faciliteren. Cultureel erfgoed kan maar één keer vernield worden. Daarom krijgt het behoud van de daarvoor specifiek aangewezen en hiervoor genoemde elementen, voorrang boven andere ontwikkelingen. Voor het vastleggen van de cultuurhistorische waarden zal een cultuurhistorische waardenkaart worden opgesteld die met het omgevingsplan verbonden zal worden. 7.2.2.

Infrastructuur

De wegen en enkele fietspaden zijn in beheer bij de gemeente, de meeste paden door de natuurgebieden bij Staatsbosbeheer. De ambitie is het behoud en het verder ontwikkelen van een veilige en toegankelijke infrastructuur rekening houdend met het autoluwe karakter van het eiland en de toename van gebruik van paden door oudere mensen. 7.2.3.

Watersysteem

Hier gaat het over het natuurlijke deel van het watersysteem. Het water op het eiland is in beheer bij Wetterskip Fryslân. Het dagelijks beheer wordt uitgevoerd door Staatsbosbeheer onder auspiciën van het waterschap. De ambities daarvoor zijn door het waterschap vastgelegd. Twee maal per jaar wordt in een adviescommissie van het waterschap het waterbeheer in nauw overleg met de gemeente en Staatsbosbeheer en andere betrokken partijen besproken. Dit werkt goed en zal in de komende tijd bestendigd worden. De gemeente heeft een zorgplicht voor de verwerking van hemelwater en voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen om structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Het beleid op dit gebied en de noodzakelijke maatregelen zijn vastgelegd in het Gemeentelijk rioleringsplan. Bij beslissingen over ruimtelijke plannen volgt de gemeente het principe van 'water en bodem sturend', dat wil zeggen dat de ruimtelijke ontwikkelingen zo veel mogelijk de watersituatie volgen en niet omgekeerd. De provincie is vergunningverlener van grondwaterwinningen en maakt in die hoedanigheid de afwegingen van de effecten van de grondwateronttrekkingen op de omgeving.

De provincie doet daarbij overigens alleen (nog) vergunningen voor drinkwaterwinning, grote industriële onttrekkingen (> 150.000 m3) en grondwateronttrekking voor koude/warmteopslag. Het wetterskip doet de overige vergunningen. 7.2.4.

Waterketen

In deze paragraaf gaat het over het artificiële deel van het watersysteem. Onder de waterketen wordt verstaan het gehele traject dat kunstmatige waterstromen verbindt: dit omvat het winnen van ruw water, drinkwaterproductie, - levering, en -gebruik, de verzameling en transport van regen- en afvalwater, de zuivering van afvalwater, het hergebruik van water, en de lozing van gezuiverd afvalwater op een ontvangend waterlichaam.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 29

Vitens draagt op Vlieland zorg voor de levering van veilig en kwalitatief goed drinkwater. Voor de bescherming daarvan zijn door de provincie gebieden aangewezen, waarvan de risico’s in een zogenaamd gebiedsdossier zijn omschreven. De gemeente draagt mede zorg voor de ruimtelijke bescherming van het grond- en drinkwater en voor een schone bodem. De gemeente is verantwoordelijk voor de inzameling van afval- en hemelwater en het transport naar de zuiveringsinstallatie of lozing van schoon hemelwater op de Waddenzee. Het waterschap verzorgt het transport van afvalwater over lange afstand, de zuivering van het afvalwater en de lozing van het gezuiverde afvalwater op de Waddenzee. 7.2.5.

Bodem en ondergrond

De basis van de gemeente is gevormd door de ondergrond. De ondergrond is alles wat zich onder het maaiveld bevindt. Dat is de bodem (zand, klei, veen), het grondwater en het bodemleven (beesten en bacteriën). Veel ambities hebben op een of andere manier een koppeling met bodem. Bij bodem gaat het om meer dan alleen bodemverontreiniging. De bodem is in beeld bij circulaire economie en grondstoffen, klimaatadaptatie, biodiversiteit, water, voedsel, energievoorzieningen, enz. De bodem is onderdeel van Vlieland, en Vlieland leeft van hetgeen in en op de bodem wordt gedaan. Bij beslissingen over ruimtelijke plannen volgt de gemeente het principe van 'water en bodem sturend', dat wil zeggen dat de ruimtelijke ontwikkelingen zo veel mogelijk rekening houdt met de eigenschappen van de bodem. Het is van belang om bij het waarmaken van ambities en bij ingrepen in de fysieke leefomgeving telkens de gevolgen voor de bodem in beeld te hebben. Het is belangrijk om op een goede innovatieve manier gebruik te maken van de bodem. De bodemwaarden worden waar dat nodig is beschermd. Daarvoor worden de wettelijke kaders gebruikt. Voorts wordt gekeken hoe de bodem op een goede en duurzame manier benut kan worden. 7.2.6.

Lucht

Vlieland kent nog een schone lucht. Voor zover de gemeente daar invloed op heeft, is de ambitie er op gericht de lucht schoon te houden. Die invloed strekt zich bijvoorbeeld uit tot het veelvuldig gebruik van houtkachels op Vlieland. De gemeente wil de schone lucht in de toekomst als een kernwaarde benutten. De gemeente verwacht dat de schone lucht in de nabije toekomst al dan niet in combinatie met de rust en duisternis een waarde wordt, die mensen naar het eiland zal trekken. Gezien de ambities van de gemeente is de verwachting dat er op het eiland of in de directe nabijheid daarvan geen ontwikkelingen op zullen treden die afbreuk doen aan de schone lucht. De gemeente zal in haar overleggen met andere partijen hier telkens op toe zien. Het veelvuldig gebruik van houtkachels heeft op het eiland zelf plaatselijk invloed op de luchtkwaliteit. In het kader van het duurzaamheidsprogramma zal hier een standpunt over ingenomen worden. Onlangs zijn bijvoorbeeld bij de locatie de Zeester rookkanalen in de woonhuizen verboden. Bij verbouw of nieuwbouw zou dit een optie kunnen zijn om toekomstige situaties te beperken. Toekomstige ontwikkelingen, met name op het gebied van duurzaamheid en circulariteit, moeten er voor zorgen dat de lucht schoon blijft en nog schoner wordt.

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 30

7.2.7.

20190764

Natuur/landschappen

Uit de participatie is gebleken dat niemand de authenticiteit en de waarden en kwaliteiten van Vlieland ter discussie stelt. Mensen zien het eiland als een onlosmakelijk geheel waar de gemeenschap en de natuurgebieden samen de authenticiteit bepalen. Het behoud en waar mogelijk herstel en verbeteren van de natuurlijke kwaliteit van het eiland staat voor de respondenten voorop. In het dagelijks spraakgebruik is natuur alles buiten de bebouwde gebieden, zijnde de natuurgebieden. Op de kaart van de Natura 2000 gebieden zijn de bebouwde gebieden buiten de begrenzing gehouden. Echter de bebouwde gebieden en de mensen zelf maken deel uit van de natuur. Alles is natuur en komt uit de natuur voort. Er leeft evenwel een sterk gevoel dat de mensen van de natuurgebieden buitengesloten worden, alsof er een hek om de natuurgebieden staat, ondanks de vrije betreedbaarheid. Wij hebben de ambitie om het gevoel van scheiding weer weg te nemen. Wij willen dat de relatie tussen de bebouwde gebieden en de natuurgebieden wordt hersteld. Daartoe willen we de natuurwaarden in de bebouwde gebieden versterken en ontwikkelingen in de natuurgebieden toelaten om de beleving, de betrokkenheid en de verantwoordelijkheid voor de natuurgebieden weer bij de mensen terug te leggen. Mensen zijn zich bewust van de waarden en kwaliteiten van de natuurgebieden als kenmerk van de authenticiteit van het eiland.

Daarenboven is er een natuurbeheerder die toeziet op ontwikkelingen in de gebieden en is er ook de gemeente die een rol in de processen krijgt. Dit impliceert dat meer ruimte niet ten koste gaat van de natuurgebieden, maar juist kansen biedt om de natuurwaarden van de gebieden verder te versterken. Daarnaast is het ook goed om natuur in het bebouwd gebied te versterken. Eerder is al het natuurinclusief bouwen genoemd. Groene daken en ontstening zijn ingrepen die niet alleen voor het bevorderen van biodiversiteit en natuurbeleving van belang zijn, maar die bijvoorbeeld ook bijdragen aan bestrijding van wateroverlast. Voorop staat dat de inrichting die Vlieland nu karakteriseert in hoofdzaak behouden blijft. Er worden geen grote ontwikkelingen verwacht die wijzigingen aan zullen gaan brengen in de wijze waarop het eiland nu is ingericht en waarbinnen de gebieden zijn begrensd. Op het westelijk deel staan de natuurwaarden en de natuurlijke processen centraal. Hier mag en moet ruimte zijn voor ongestoorde natuurlijke dynamiek met respect voor de aanwezigheid van het Kamp De Vliehors van Defensie. Dit betekent dat de gemeente zeer terughoudend zal zijn in het toestaan van ontwikkelingen op deze kant van het eiland, anders dan natuurontwikkeling. Het middendeel van het eiland wordt gekenmerkt door hoge natuurwaarden, maar ook door recreatief medegebruik van de natuur.

Hier liggen voorzieningen als het bunkercomplex, kampeerterrein de Lange Paal en de omgeving van het Posthuys. De gemeente wil het medegebruik van dit deel van het eiland behouden en versterken. De natuurwaarden en ingrepen die nodig zijn om deze te behouden en te versterken zijn leidend, maar juist op dit deel van het eiland moeten gasten en inwoners de natuur kunnen beleven en ervaren. Op het oostelijk deel van Vlieland staan wonen, leven en recreëren centraal. In dit deel zet de gemeente in op het creëren van ontwikkelingsruimte. Deze ruimte is binnen de hoofdzonering aangemerkt als ‘gebied voor intensief gebruik’. In dit gebied liggen de intensieve functies, zoals negentig procent van de toeristisch-recreatieve voorzieningen, het dorp en de bedrijvigheid. Hier gaat de natuurbeleving samen met activiteiten, zoals evenementen, recreatie en beleving. Het gebruik van dit deel van het eiland is al vrij intensief. Sommige activiteiten komen al met elkaar in conflict. Er moet voor worden gewaakt dat zich meer

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 31

conflictsituaties gaan voordoen waardoor de kwaliteit(beleving) van deze activiteiten negatief wordt beïnvloed.

Er kunnen twee ontwikkelingen worden onderscheiden die van invloed zijn op de natuurgebieden. In de eerste plaats zijn dat ontwikkelingen die ruimtebeslag op de gebieden leggen, bijvoorbeeld een locatie voor woningbouw, uitbreiding van het bedrijventerrein, het inrichten van gronden ten behoeve van energiewinning of het aanleggen van een parkeerterrein. Het kan daarbij ook gaan om ontwikkelingen die voor langere duur een ruimtebeslag leggen. Hiervoor zal er in overleg met de gemeenschap, Staatsbosbeheer en de provincie naar goede locaties gezocht moeten worden. In de tweede plaats zijn er ontwikkelingen die zich zonder ruimtebeslag kortdurend tijdelijk dan wel blijvend voegen in de natuur, zoals evenementen of activiteiten die zien op het lokaal oogsten, zoals de aanleg van een voedselbos, het wandelen, sporten en fietsen in de natuurgebieden, de beleving van het strand, en dergelijke. Ontwikkelingen met ruimtebeslag (permanent en voor langere tijd tijdelijk) In de Natura 2000 gebieden staan we in beginsel geen ontwikkelingen toe die een hap uit het Natura 2000 gebied halen. Daartoe bestaat op Vlieland geen noodzaak, behalve een mogelijke toekomstige uitbreiding van het bedrijventerrein.

De verwachting is dat er vooreerst buiten de Natura 2000 begrenzing nog voldoende ruimte is en mogelijkheden zijn om de mogelijk benodigde ontwikkelingen met ruimtebeslag, zoals woningbouw of de aanleg van een parkeergelegenheid, te realiseren. Weliswaar is er dan sprake van situering in het Natuurnetwerk Nederland (hierna NNN), maar uit ambtelijk overleg met de provincie is begrepen dat de provincie daarin mee wil denken, omdat duidelijk is dat ook op Vlieland bepaalde ontwikkelingen nodig zijn voor het behoud van de leefbaarheid en de ontwikkeling van een toekomstbestendige samenleving op het eiland. Datzelfde uitgangspunt geldt ook voor tijdelijke ingrepen over een langere periode, zoals een zonneweide of andere mogelijke voorzieningen ten behoeve van duurzame energieopwekking. Er wordt vooreerst van uitgegaan dat die voorzieningen buiten de grenzen van de Natura 2000 gebieden gerealiseerd kunnen worden.

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 32

20190764

Het opwekken van duurzame energie in Natura 2000 gebieden, zoals bijvoorbeeld getijdenenergie, zal altijd moeten passen binnen de doelstellingen van de Natura 2000. De gemeente heeft de ambitie om een zo breed mogelijk palet aan mogelijkheden te onderzoeken om de energie-onafhankelijkheid te vergroten, maar zal daarbij vooral beginnen met de winning die zonder al teveel obstakels kan worden gerealiseerd. Voorts zal gekeken worden wat er op Vlieland allemaal mogelijk is, rekening houdend ook met de snelle ontwikkelingen die zich op dit gebied voordoen (zie verder onder ‘duurzaamheid’). Een en ander zal in een duurzaamheidsprogramma verder worden uitgewerkt. Ontwikkelingen zonder ruimtebeslag Ontwikkelingen binnen de natuurgebieden die zien op het gebruik van de natuurgebieden, bijvoorbeeld om weer lokaal voedsel te produceren, wil de gemeente stimuleren. Daarnaast vinden er evenementen plaats in de natuurgebieden. Belangrijk is daarbij dat er harde randvoorwaarden zijn voor dergelijk gebruik in de natuurgebieden. De activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben en moeten waar mogelijk bijdragen aan het versterken van de kwaliteit van de gebieden en de soortenrijkdom, passend binnen de instandhoudingsdoelstellingen.

Daarbij is er de vereiste betrokkenheid van de natuurbeheerder die er voor zorgdraagt dat het versterken van de kwaliteit (waaronder ook het versterken van beleving en bewustwording) ook daadwerkelijk gegarandeerd is. Is daarvan geen sprake dan kan de ontwikkeling ook geen doorgang vinden. De ambitie om de mensen weer meer te betrekken bij de natuurgebieden moet niet gefrustreerd worden door de regels uit het huidige systeem. Die regelgeving heeft vooral tot de kloof met betrekking tot de natuurgebieden geleid. Het is onze ambitie om de regelgeving meer los te laten. Wij zullen de provincie en andere instanties die daarvoor verantwoordelijk zijn benaderen om het op Vlieland anders te doen, desnoods in een pilot voor een gebiedsgerichte aanpak. Per slot zijn de Europese richtlijnen ooit in het leven geroepen om de kwaliteit van gebieden en de soortenrijkdom niet verder te laten verslechteren en de instandhoudingsdoelen te halen. Door die harde voorwaarden te hanteren, wordt bij iedere ontwikkeling in beginsel aan de richtlijnen voldaan en moeten er voldoende mogelijkheden zijn voor een verdere natuurlijke verbinding tussen de bebouwde gebieden en de natuurgebieden. Het lokaal oogsten, maar ook de biodiversiteit en de beleving, beperken zich niet tot de natuurgebieden alleen.

Ook de bebouwde gebieden lenen zich voor mogelijkheden om iets met verbouw van gewassen te doen of de biodiversiteit te versterken. De bebouwde omgeving maakt onlosmakelijk deel van het eiland als geheel uit. De ambitie is dat de gemeente dit faciliteert en daartoe inspireert. Hier liggen duidelijke raakvlakken met ambities op het gebied van een gezondere leefstijl en duurzaamheid. Bovendien maakt het mensen weer meer bewust van de eigen omgeving en versterkt het de betrokkenheid bij het eigen eiland. Afhankelijk van de omvang en de mogelijkheden waartoe dit zich uitstrekt biedt het ook ruimte voor nieuwe werkgelegenheid en andere vormen van werk op het eiland. Dit heeft, na initiëring van een denktank door de gemeente, inmiddels geleid tot de Stichting Duurzaam Circulair en Innovatief Vlieland. Belangrijkste winstpunt van de ambitie is dat de onlosmakelijkheid van alle gronden van en rondom het eiland weer deel van de samenleving wordt en dat daarmee ook de natuurgebieden gebaat zijn. Een grotere betrokkenheid, het gevoel dat het hek is verdwenen en dat de natuurgebieden weer deel van de gemeenschap zijn, moet er voor zorgen dat de zorg voor de gebieden verbetert en dat iedereen zich daar mede verantwoordelijk voor voelt. Biodiversiteit

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 33

Vlieland bevindt zich in de bijzondere positie dat vrijwel het gehele eiland uit natuurgebied bestaat. Daarmee is er op Vlieland ook een bijzondere situatie voor wat betreft biodiversiteit. Van 20 t/m 22 september 2019 is er een zogenaamd 1000-soortenweekend op Vlieland georganiseerd. Tijdens dat weekend zijn 1.132 soorten op Vlieland gevonden. Het gaat daarbij om alle soorten, van vogels en insecten tot planten en paddenstoelen. In de Twirre, jaargang 30, 2020, nummer 1, het natuurtijdschrift van de FFF, is daarover een uitgebreid artikel verschenen. In dat artikel is tevens gezegd dat het totaal aantal bekende soorten op Vlieland, doorgegeven via het digitale platform Waarneming.nl, 3.737 bedraagt. Vlieland heeft nog een rijke natuur, maar ook die natuur staat voor wat betreft de biodiversiteit en het behoud van de kwaliteit van de gebieden onder druk. Ook in de natuurgebieden loopt de diversiteit sterk terug. Daarvoor worden door verschillende partijen, waaronder de natuurbeheerders en de provincie, maatregelen getroffen om de diversiteit in de gebieden te herstellen. De gemeente is daarbij gesprekspartner, maar heeft geen uitvoerende rol. Wel wil de gemeente aanjager zijn om snel tot structurele verbeteringen te komen die de oorzaken van de achteruitgang wegnemen om zodoende te voorkomen dat er voortdurend herstelmaatregelen nodig zijn.

De gemeente richt zich voor wat betreft het versterken van de biodiversiteit vooral op de bebouwde omgeving en haar eigen gronden. De gemeente zal bij de inrichting van die gronden biodiversiteit telkens als aandachtspunt hanteren. Daarnaast wil de gemeente de inwoners en gasten van Vlieland meer bewust en betrokken maken met het thema biodiversiteit, zodat ook particulieren op eigen grond daar aandacht voor hebben. In 2023 is daarvoor een programma Biodiversiteit vastgesteld met een jaarlijks budget op grond waarvan vorenstaande doelen kunnen worden bewerkstelligd. Stikstof De Kritische depositiewaarde van de Natura 2000-gebieden wordt op Vlieland overschreden. Een belangrijk negatief effect op die waarde vindt plaats via de stikstofdepositie. Meer dan 90% van die depositie komt van buiten het eiland, zoals de scheepvaart, het verkeer, de industrie, de veeteelt op het vaste land, en dergelijke. 10% komt van het eiland zelf. Er vinden weliswaar voortdurend maatregelen plaats in de natuurgebieden om de kwaliteit van de gebieden te verbeteren en de gebieden robuuster te maken tegen het effect van stikstofdepositie, maar die maatregelen lossen het probleem niet op. Het probleem wordt bij de bronnen opgelost en die bronnen liggen grotendeels buiten Vlieland zelf. De bronnen op het eiland zijn voldoende in beeld.

Ten aanzien daarvan wordt gestreefd naar een uitstootreductie van stikstof van 50% vóór 2035. Het halen van die doelstelling en daarmee het structureel verlagen van de Kritische depositiewaarde is niet alleen voor de natuur van groot belang, maar een ‘gezonde’ natuur zorgt er ook voor dat het leven op de eilanden zich op een goede wijze verder kan ontwikkelen zonder telkens met de stikstofproblematiek geconfronteerd te worden. Een gebiedsgerichte aanpak biedt ook mogelijkheden om daarin de voornoemde ontwikkelingen met en zonder ruimtebeslag mee te nemen in een consistent verhaal. Waddenzee/Noordzee Een groot deel van het gemeentelijk grondgebied betreft beide zeeën. Dat zijn vervolgens maar kleine hapjes uit een veel groter zeegebied waarover meerdere partijen recent belangrijke ambities hebben geformuleerd, zoals in de Agenda voor het Waddengebied 2050, het Programma Noordzee en met het instellen van de Beheerautoriteit. Daar waar mogelijk wil de gemeente bijdragen aan die ambities, maar de gemeente beseft dat zij daarin één van de velen is. Desalniettemin is een rijke zee ook voor de gemeente van groot belang.

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 34

20190764

Ook de beleving van de zeeën vanaf het eiland is een kernkwaliteit eigen aan het eiland. Het bijzondere van Vlieland is dat er meerdere plekken zijn van waaruit tegelijkertijd beide zeeën beleefd kunnen worden. De ontwikkelingen die op de zeeën worden voorgestaan, kunnen daarom grote impact hebben. De gemeente zal in die zin aanhaken waar dat kan om mee te kijken op welke wijze de ambities vorm worden gegeven en wat de impact daarvan is op Vlieland en op de kleine natuurlijke gemeenschap die op Vlieland leeft. 7.2.8.

Werelderfgoed

De gemeente onderschrijft de werelderfgoed status van het Waddengebied, van welke status de eilanden zelf overigens geen deel uitmaken. Gezien de uitkomsten van de participatie is een leidend principe in ieder geval het behoud van de kernwaarden en –kwaliteiten van het eiland in zijn geheel, dat als zodanig wel gelegen is in een werelderfgoedgebied. In die zin sluit dat principe aan bij de bescherming van het Werelderfgoed. De gemeente heeft voor het Werelderfgoed geen aanvullende ambities. Het Werelderfgoed strekt zich ook uit over het gemeentelijk grondgebied, zodat bescherming hiervan en alles wat daar uit voortvloeit vooral in gezamenlijkheid met alle andere betrokken partijen wordt opgepakt. Wel wil de gemeente de status van Werelderfgoed naar buiten toe uitdragen. 7. 3.

Thema’s

7.3.1.

Wonen

Het wonen is een thema dat bij vrijwel alle andere thema’s aan de orde komt. Het opstellen van de Omgevingsvisie heeft laten zien dat wonen veel meer is dan alleen wonen zelf, maar dat goed wonen belangrijk is voor bijna alle facetten van de ruimtelijke en sociale ontwikkeling van het eiland. Veel ambities en denkrichtingen vallen of staan met een goede woonsituatie. December 2017 heeft de raad een Woonvisie vastgesteld. Daarin is de situatie met betrekking tot de bestaande woningvoorraad en de woningbouwprognoses sectoraal vanuit het wonen benaderd. De Woonvisie bevat de meest recente cijfers en het meest recente overzicht van de problematiek, maar geeft tegelijkertijd ook de ontwikkelrichtingen aan. De Woonvisie blijft de basis voor het thema wonen. In navolging op deze Omgevingsvisie zal de Woonvisie opgaan in een programma Wonen. In de afgelopen decennia heeft woningbouw zich voornamelijk afgespeeld binnen de grenzen van het dorp. Op plekken waar de basisschool of bedrijven van locaties zijn verdwenen, is telkens woningbouw gepleegd. Op de plek van de Uiterton zijn 36 woningen gebouwd. Vrijkomende grotere gebouwen en nog open plekken zijn benut voor het realiseren van woningen en appartementen. Nieuwe inrichtingen van gebouwen zijn veelal gecombineerd met woonruimte voor permanente bewoning.

De diepere achtererven aan de noordzijde van de Dorpsstraat worden benut voor woningbouw. Op meerdere plekken is eveneens personeelshuisvesting gerealiseerd. Er is dus voor Vlielandse begrippen in de afgelopen jaren veel gebouwd en veel gebeurd in het dorp. Inmiddels heeft dat wel tot een situatie geleid waarbij het gevoel ontstaat dat het dorp zo langzamerhand volgebouwd is. Uitbreiding van het bebouwde oppervlak vergroot ook de druk op het watersysteem en de waterketen. Het moet niet zo zijn dat ieder open plekje nog benut wordt voor woningbouw. Het is belangrijk om de ruimtelijke waarden en de belevingswaarden van het dorp te beschermen en te behouden. Er moeten niet situaties ontstaan waarbij woningbouw zo dicht op elkaar plaatsvindt, dat hier in de toekomst problemen gaan ontstaan.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 35

Daarnaast is er vanuit verschillende ambities de wens om een zo dynamisch mogelijke leefgemeenschap op Vlieland te houden, met inwoners goed verdeeld over alle leeftijdsklassen, inwoners die ook werkzaamheden buiten de recreatiesector kunnen verrichten, etc. Gebleken is dat in de afgelopen tijd met name mensen uit de middenklasse ondervertegenwoordigd zijn. Het meer thuiswerken, de digitale mogelijkheden en de aantrekkelijkheid om juist vanuit een bijzondere omgeving als Vlieland een bedrijf of het werk te ontwikkelen, bieden volop kansen om de gemeenschap juist weer te versterken met die middenklasse. Dat is echter wel een groep mensen die om woningen vraagt, die nu op Vlieland maar sporadisch aanwezig zijn. De beschikbaarheid van woningen in alle prijsklassen is van cruciaal belang om alle groepen te kunnen huisvesten die nodig zijn voor een vitale leefgemeenschap. Dus ook: groepen met een laag of middeninkomen, zoals starters en middenkaderberoepen in onderwijs, zorg, horeca/toerisme en (semi) overheid. In het kielzog daarvan leidt dat tot nieuwe gezinsvorming op het eiland. Er is ook de nadrukkelijke wens om de jeugd meer aan het eiland te binden. Zodra er betaalbare woningen vrijkomen, blijkt dat ook jonge mensen, die op Vlieland zijn opgegroeid, terug willen komen naar Vlieland.

De binding met het eiland is sterk en het is belangrijk om jonge mensen en jonge gezinnen op Vlieland te houden en deel van de gemeenschap uit te laten maken. Daarvoor zijn met name kleinere woningen en kleine appartementen in een voor starters betaalbare prijsklasse aantrekkelijk. Woningbouw moet daarbij de specifieke wensen van jonge mensen volgen. Dat kan ook in tijdelijke settingen. Tot slot is er de personeelshuisvesting. Die huisvesting legt een aanzienlijk beslag op de bestaande woningvoorraad. Hoogwaardig toerisme vraagt om goede huisvesting van personeel. Uit meerdere onderzoeken is gebleken dat ondernemers goede huisvesting van personeel als voorwaarde zien voor de verdere ontwikkeling van de toeristische sector. Het aantal toeristen dat Vlieland bezoekt, groeit al jaren. Het seizoen wordt langer en er is sprake van een kwaliteitsslag in het aanbod van horeca, recreatie en winkelvoorzieningen. Dit gaat hand in hand met de komst van een publiek met meer bestedingsbereidheid en hogere kwaliteitseisen. Dat samen leidt tot meer en andere werkgelegenheid: enerzijds een stijging in aantal arbeidsplaatsen, anderzijds ook noodzaak voor meer gekwalificeerd personeel die met langere arbeidscontracten voor een grotere continuïteit zorgen.

Daar waar in het verleden de werkgelegenheid bestond uit een kleine kern van vast personeel en een grote poule aan tijdelijk personeel voor de piek in het seizoen, zijn er nu meer ‘jaarrond’ functies gekomen op het eiland: het hele jaar door of een groot deel daarvan (voor, hoog-, en naseizoen). Het is met het oog op leefbaarheid en economie van groot belang om deze (groeiende) groep met goede woonruimte voor langere tijd aan het eiland te binden. Zowel vanuit economisch als sociaal-maatschappelijk belang zet Vlieland in op een gezonde balans tussen toerisme en ‘gewoon wonen’. Het een kan niet zonder het ander. Het zal voorkomen dat sociaal-maatschappelijke keuzes ten koste gaan van maximaal algemeen economisch en/of particulier-financieel belang. Gezien het tekort aan woonruimten en de bestaande ruimtelijke beperkingen zal de gemeente zich inzetten om alle voor permanente bewoning geschikte plekken ook voor permanente bewoning vrij te maken. Dat betekent overigens niet dat de gemeente recreatiewoningen ook beschikbaar gaat stellen voor permanente bewoning. Permanente bewoning brengt ook veel verplichtingen en gevolgen met zich mee, die, los van het feit dat permanente bewoning van recreatiewoningen ongewenst

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 36

20190764

is en blijft, in het bijzondere gebied waarin de recreatiewoningen zijn gelegen niet aanvaardbaar zijn. Het gebruik van woonhuizen voor groepshuisvesting van personeel wordt voorts ontmoedigd en waar dat niet past binnen de regels of als de veiligheid in geding is, zal de gemeente handhavend optreden. Een en ander houdt ook de aanpak van oneigenlijk gebruik van bestaande woonhuizen in. Er moet daarnaast nieuwe ruimte worden gezocht voor het wonen, er is nog altijd een aanzienlijk aantal woningzoekenden, er zijn ontwikkelingen die kansen bieden voor onder meer verbreding van werkgelegenheid en die om oplossingen vragen waarvoor geen plekken meer zijn binnen de grenzen van het dorp. Het dorp moet worden uitgebreid, het liefst aan de randen van het dorp. Uit een overleg met de provincie is gebleken dat hiervoor ruimte bestaat. De provincie ziet dan het liefst dat er gebouwd wordt op gronden buiten het Natuurnetwerk Nederland (NNN), maar als dat niet kan dan moet er met kwalitatieve compensatie van natuurwaarden gekeken worden waar dat binnen de NNN mogelijk is. In laatste instantie resteert grond deel uitmakend van Natura 2000 gebied Duinen Vlieland, maar een benodigde grensaanpassing daarvan moet via Europa en kan jaren vergen, zo dit al mogelijk zal blijken te zijn. In de enquête is mensen gevraagd wat zij van nieuwe woningbouw vinden.

Het grootste deel vindt dat de oplossing binnen de huidige contouren van het dorp plaats moet vinden. Hiervoor is beschreven dat dat voor de toekomst niet kan volstaan willen we op Vlieland een eigen dynamische gemeenschap houden die goed in balans is en kansen worden benut die om een specifiek woningaanbod vragen. Mensen hebben ook aangegeven waar ze eventuele woningbouw buiten het dorp voorstelbaar achten. Daaruit zijn locaties gekomen aan de noordzijde van de Willem de Vlaminghweg en in het bos aan de oostzijde van het dorp. Bekeken zal worden waar een locatie het meest reëel is op het moment dat de ontwikkeling zich daadwerkelijk voor gaat doen. 7.3.2.

Economie

De Vlielander economie wordt gedomineerd door het toerisme. De meeste banen op het eiland kunnen hier direct (terraswerker, medewerker housekeeping of kok) of indirect (installateurs, winkels, schilders of andere ondernemers die mede diensten leveren aan toeristen) aan worden gerelateerd. Het breder maken van de economisch basis is een belangrijk doel: “Stimuleren van alternatieve werkgelegenheid op Vlieland naast het toerisme” (collegeprogramma 2018). Het is zaak het toerisme te koesteren en te blijven faciliteren zodat dit zich met de tijd kan meebewegen. Een goed woon- en leefklimaat voor personeel is een belangrijk vereiste. Het is belangrijk om in het toerisme te blijven investeren. Dit komt op meerdere plekken in deze visie terug. Maar het is ook belangrijk te kijken waar in een steeds verder digitaliserende wereld Vlieland zich als aantrekkelijke werklocatie kan profileren voor andere werkgelegenheid. Een belangrijk gegeven daarbij is dat de ruimte voor nieuwe ontwikkelingsruimtes beperkt is en dat deze ontwikkeling zich in beginsel af zal moeten spelen binnen de bestaande bebouwde omgeving. Een laatste aspect is dat het voor een duurzame eigen gemeenschap belangrijk is dat er een voorzieningenniveau blijft dat ook die gemeenschap kan bedienen. En dat het aan het toerisme gerelateerde personeel gaat deelnemen aan de eilander gemeenschap.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 37

Verbreden werkgelegenheid Het investeren in onderzoek naar en potentie voor verbreden van werkgelegenheid heeft direct raakvlak met het wonen (zie ook thema Wonen). Desalniettemin is er ook werkgelegenheid mogelijk die los van de woonfunctie potentie heeft en kan hebben op Vlieland. Het gaat daarbij niet alleen om bedrijvigheid in een omvang en een aard die thuishoort op het bedrijventerrein, maar ook om nieuwe vormen van kleinschalige bedrijvigheid die aan huis uitgeoefend kan worden en die de aantrekkelijkheid van Vlieland als vestigingslocatie kan vergroten. Het is goed denkbaar dat Vlieland voor veel bedrijven een prachtig visitekaartje is. In de verder digitaliserende wereld kan een vestiging op Vlieland voor sommige bedrijfstakken eerder denkbaar zijn dan in het verleden. Vanuit de participatie zijn hierover vele ideeën ingebracht. Die ideeën zijn nog onvoldoende concreet om vast te leggen in beleid en regels, maar de ambitie is om hier in een vaste overlegstructuur van een denktank met ondernemers en andere personen verder over na te denken en te kijken waar kansen liggen voor Vlieland om nieuwe werkgelegenheid naar Vlieland te halen. De relatie met ondernemers, als belangrijke spil in de economie, wordt verbeterd. Het is zaak om als gemeente meer samen op te trekken, eerder ontwikkelingen in beeld te hebben en te kunnen faciliteren waar dat nodig is.

Daardoor kan het ondernemersklimaat aantrekkelijker worden, kunnen banen worden gestimuleerd in- en naast het toerisme en/of kan de huidige kwaliteit van de vakkrachten worden verhoogd. Het is ook beter als Vlieland op termijn iets minder afhankelijk wordt van het toerisme en de basis van de economie breder wordt. Omdenken is de sleutel tot de oplossing en de gemeente kan hierin mede de aanjager zijn. Hierbij speelt ook de wens om te komen tot een meer circulaire economie op Vlieland. Daar wordt al volop aan gewerkt. De geïsoleerde ligging van Vlieland en de kleinschaligheid van de bedrijven maakt dat een uitdaging. Dit aspect is mede onderwerp van gesprek in de hiervoor al genoemde denktank. De denktank wordt zo breed en integraal mogelijk samengesteld met o.a. ondernemers, innovators, deskundigen, innovatieve medewerkers en direct betrokkenen, om te kijken waar de kansen voor Vlieland liggen om andere en nieuwe vormen van werkgelegenheid naar Vlieland te halen, en wat er voor nodig is om die kansen te benutten. De opbrengsten en resultaten van de denktank worden uitgewerkt in een economisch programma.

De vragen die daarbij onder meer aan de orde moeten komen, zijn de volgende: • het verbeteren van het ondernemersklimaat; • het stimuleren van nieuwe banen in sectoren naast het toerisme; • het stimuleren van nieuwe banen in sectoren gerelateerd aan het toerisme; • het helpen bevorderen van en aantrekken van goede vakkrachten in het toerisme; • stimuleren van 12 maanden economie, banen, ook in de winter; • het bevorderen van de circulariteit. Bedrijventerrein Oosterseveld en bedrijven buiten bedrijventerrein In beginsel ligt de structuur van bedrijfsvestigingen op Vlieland vast binnen de begrenzing van Oosterseveld en de bestaande bedrijfspercelen in en rond het dorp. De ambities met betrekking tot Oosterseveld zijn in de procedure van totstandkoming van het Crisis- en herstelwetplan in 2020 uitvoerig besproken. De daarin vertaalde ambities zijn hier onverkort van toepassing. Voor de langere termijn wordt mogelijk rekening gehouden met een uitbreiding van het bedrijventerrein aan de noordzijde. Voor het realiseren van ambitie om tot

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 38

20190764

verbreden van werkgelegenheid te komen, kan dit noodzakelijk zijn. Het is denkbaar dat daar nog een enkele rij bedrijven wordt gevestigd, die bijdragen aan een verdere innovatieve en duurzame ontwikkeling van het eiland. Dit zal ook als harde randvoorwaarde bij de realisatie worden gesteld. De bedrijvigheid dient daar op aan te sluiten en moet betrekking hebben op nieuwe vormen van bedrijvigheid die bijdragen aan een verbreding van de werkgelegenheid. Er wordt geen ruimte geboden voor ‘meer van hetzelfde’, waarvoor binnen de randvoorwaarden bij de laatste uitgifte nog ruimte heeft bestaan. De gebouwen zullen in en met de natuur gebouwd worden zodat aangesloten wordt bij de ambitie van duurzaamheid en circulariteit. De bestaande bedrijven krijgen op de bestaande percelen de ontwikkelruimte die vanuit een goede omgevingskwaliteit aanvaardbaar is. Dat sluit in hoofdzaak aan op de ruimte die tot dusver in ruimtelijk-planologische zin mogelijk is. Daarin treden geen veranderingen op. Er is een ambitie om te kijken in hoeverre er kansen liggen voor het verbreden van werkgelegenheid ook binnen de bestaande bedrijfsgebouwenvoorraad. Lukt het om nieuwe bedrijvigheid naar Vlieland te halen, dan zullen de bedrijven zich in eerste aanleg moeten vestigen op Oosterseveld of op een bestaande bedrijfslocatie elders.

Bij een succesvolle transitie is de uitbreiding van Oosterseveld een mogelijkheid om nieuwe werkgelegenheid te faciliteren. Verblijfsrecreatie Voorop staat de ambitie de recreatiesector, waaronder tevens de jachthaven wordt begrepen, te blijven faciliteren daar waar het gaat om kwaliteitsverbetering, innovatie en verduurzaming van de voorzieningen. De gemeente blijft daarover voortdurend met ondernemers in gesprek en gezamenlijk zal telkens gekeken worden wat er nodig is om de recreatiesector aantrekkelijk en toekomstbestendig te houden (zie ook thema Wonen). De recreatiedruk tijdens de piekmomenten is volgens de meeste deelnemers aan de participatie aanvaardbaar, maar moet niet verder toenemen. Wel mag er seizoenverruiming plaatsvinden binnen het huidige aanbod aan recreatiebedden. Al zijn daar de meningen wel over verdeeld. Een deel van de bevolking vindt een paar maanden rust per jaar wenselijk en nodig. Een ander deel vindt seizoenverruiming aanvaardbaar, omdat men ervan uit gaat dat dat nooit tot onaanvaardbare drukte in de wintermaanden zal leiden. Ook nu is die verruiming in theorie mogelijk en wordt dat vanuit het toeristisch platform gepromoot, maar de ervaring leert dat gedurende de wintermaanden niet veel mensen naar Vlieland komen. Dit komt mede ook doordat voorzieningen gedurende de wintermaanden gesloten zijn (zoals de camping).

Ook al zou de drukte enigszins toenemen en leiden tot openstelling van voorzieningen jaarrond, dan nog is de verwachting dat de winterdrukte niet zodanig belastend zal zijn, dat afbreuk wordt gedaan aan de beleving van een zekere winterrust. Gaat dit in de toekomst toch veranderen, dan zal op dat moment gekeken worden hoe daarin verder te handelen. Uit de participatie is gebleken dat een overgrote meerderheid voorstander is van stabilisatie van de recreatiedruk. Het aantal bedden hoeft niet meer substantieel te groeien. Een kwaliteitsverbetering van een bestaand bedrijf binnen de huidige gegeven planologische ruimte, kan nog leiden tot een beperkte toename. Een marginale groei legt geen extra druk op het beleid en op het eiland. Dat standpunt biedt geen ruimte voor nieuwe recreatieve voorzieningen, zoals campings, hotels, pensions, en dergelijke, maar ook niet kleinschalig aan huis. Uitbreiding van het aantal recreatieappartementen of bed & breakfast locaties is niet aan de orde. Een verdere uitbreiding van de recreatiedruk gaat ten koste van de leefbaarheid. Uitwisseling van bedden vanuit bestaande locaties bij een gelijkblijvend aantal is mogelijk, mits dit leidt tot een kwaliteitsverbetering en ruimtelijk aanvaardbaar is.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 39

Het is bovendien wenselijk dat de diversiteit van het aanbod behouden blijft, zoals groepsaccommodaties, tenten, luxe verblijven. Voor iedereen moet er iets op het eiland te vinden zijn. Leegstand gedurende een groot deel van het jaar van recreatiewoningen is vanuit verblijfsrecreatief oogpunt onwenselijk. De ambitie is om meer initiatieven aan elkaar te koppelen. Het behoud van groepsaccommodaties en de ontwikkeling van Flidunen zou gecombineerd kunnen worden. Sportclubs kunnen daar weer gebruik van maken. De gemeente wil dat soort initiateven stimuleren. De ervaring leert dat mensen die in hun jeugd op schoolreisje naar Vlieland zijn geweest, later vaak terugkomen.

7.3.3.

Gezondheid

Gezondheid is een belangrijk thema in de Omgevingswet. Alle afwegingen in de fysieke leefomgeving moeten voldoen aan een gezonde en veilige fysieke leefomgeving. Gezondheid is volgens de respondenten van de enquête in eerste aanleg vooral ieders eigen verantwoordelijkheid. Keuzes daaromtrent moeten aan de mensen zelf worden overgelaten. De gemeente gaat daarin niets voorschrijven of verplichten. Gezondheid wordt zoals gezegd voor de gemeente wel een belangrijk thema in de afwegingen en in het structureel overleg met burgers en ondernemers om gezamenlijk bewustwording hieromtrent te vergroten, te inspireren, een voorbeeld te zijn en te faciliteren met betrekking tot een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving. Gezondheid blijft voor een groot deel een eigen beleidsthema. Echter telkens moet daarbij aandacht zijn voor kansen en gevolgen voor de fysieke leefomgeving. Vlieland kenmerkt zich in zijn algemeenheid door een gezonde leefomgeving, maar een gezonde leefomgeving leidt niet zonder meer ook tot een gezonde leefstijl. De gemeente acht het toch van algemeen belang dat daar aandacht voor is. Ingrepen in de fysieke leefomgeving zijn vanuit dat gegeven aanvaardbaar mits passend binnen de waarden van Vlieland. Voorts blijft er aandacht voor de monitoring van de bestaande woningvoorraad en het daarbinnen garanderen van een goed en gezond leefklimaat.

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

Gemeente Vlieland

blz 40

7.3.4.

20190764

Sport

Gelukkig en gezond oud worden is een ideaalbeeld van velen. Sport draagt bij aan dit ideaalbeeld. Sommige mensen bereiken dit ideaalbeeld op eigen initiatief, maar anderen hebben hierbij hulp nodig. De uitdaging is om sport binnen de gemeente op de kaart te zetten. Sport verbroedert en geeft energie als je met de juiste partijen iets moois weet neer te zetten. Ook die uitdaging wil de gemeente Vlieland samen met alle betrokken partijen aangaan. Daarvoor is het Sport- en beweegbeleid 2022-2027 met meerdere betrokkenen opgesteld. De gemeente hoopt zoveel mogelijk bewoners in beweging te krijgen (en te houden) en hiermee een grote stap in goede richting te zetten in het kader van gezondheid, preventie en (sociaal) welzijn. De gemeente gaat dit doen door in te spelen op huidige trends en ontwikkelingen en de wensen en behoeften van inwoners. 7.3.5.

Leefbaarheid

Leefbaarheid is een breed begrip en hier alleen gebruikt in relatie tot het menszijn. Het gaat vooral om het creëren van een omgeving waarin mensen goed en prettig kunnen leven. De ervaren saamhorigheid en verbondenheid zijn belangrijke gegevens voor een kleine gemeenschap, zoals die op Vlieland aanwezig is. Gerelateerd aan de fysieke leefomgeving koppelt de gemeente leefbaarheid vooral aan het behoud van het eiland zoals het is. Daarnaast wordt leefbaarheid ook gekoppeld aan voldoende voorzieningen om hier te kunnen werken en wonen. Dat is een minimaal vereiste. In alle primaire behoeften moet op Vlieland voorzien kunnen worden. Daarnaast moeten faciliteiten als cultuur en sport op een voldoende niveau en betaalbaar zijn, ook gericht op jongeren en ouderen. Anderzijds valt of staat leefbaarheid met goede woonmogelijkheden. Ook hier ligt weer een nadrukkelijke koppeling met het wonen. Het nieuwe welzijnsgebouw in de seniorenbuurt heeft een dorpshuisfunctie gekregen. Een ontmoetingsplaats waar men dingen kan organiseren.

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland, eerste actualisatie Status: Vastgesteld / … 2024

20190764

blz 41

Zorg/vergrijzing Uit demografisch onderzoek blijkt dat de vergrijzing niet aan Vlieland voorbijgaat. De komende decennia bestaat een substantieel deel van de eigen bevolking uit ‘oudere’ mensen. Daarnaast blijven mensen tot op hoge leeftijd mobiel. Ook onder de toeristen neemt het aandeel ‘oudere’ mensen toe. Het is zaak om te kijken waar ingrepen in de fysieke leefomgeving nodig zijn of voorzieningen kunnen worden verbeterd om het leven van oudere mensen te verbeteren en/of te vergemakkelijken. Naast toename van de vergrijzing neemt ook de zorgvraag toe. Mensen met een beperking zijn meer dan vroeger in staat om deel van het dagelijkse leven uit te maken en daarbij gebruik te maken van de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving zal waar mogelijk ingericht en aangepast moeten worden om voor mensen met een beperking de toegang tot die leefomgeving te verbeteren en/of te vergemakkelijken. Veel winkels en horecapanden zijn slecht toegankelijk voor mensen met een beperking. Op die plekken moeten de stoepen/toegang aangepast kunnen worden, zij het met oog voor de gevolgen voor het cultureel erfgoed (zie 6.2.1.). Dit geldt niet alleen voor huizen maar ook voor winkels en overige algemene voorzieningen. De gemeente gaat hierover in gesprek met de ondernemers. Natuur mag geen geweld worden aangedaan enkel en alleen om deze toegankelijk te maken voor mensen met een beperking.