Begroting 2026 definitief (aangepast 30-09)

Speerpunt 9: Periodiek onderhoud waterstaatswerken volgens het MJOP In 2025 zijn enkele betonnen trapdelen op de dijk hersteld, na verzakking door aangetaste drainage achter de damwanden in de oude werkhaven en herstelwerkzaamheden bij de bankjes. De damwanden in het nieuwe deel van de haven zijn versneld gecorrodeerd door onder andere een bacterie en het ontbreken van de juiste bescherming. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor vernieuwing van deze damwanden overgenomen van de SAV. Er is extern advies aangevraagd om te komen tot een keuze voor een oplossing. Het doel is om vóór het ligseizoen van 2027 de eerste 415 m1 damwand te hebben vervangen. Het tweede deel zal rond 2029 worden uitgevoerd en omvat de laatste 415m1. In de tussentijd zijn om veiligheidsredenen door de gemeente en de SAV houten hekwerken met waarschuwingsborden geplaatst op de kades. Dit omdat er verzakkingen zijn in het talud. Het aangelegde proefstuk in de glooiing bij De Lange Paal blijkt voldoende stabiel, zodat besloten kan worden om dit over de gehele lengte toe te passen. In 2025 is met behulp van een drone de glooiing ingemeten om een exacte maatvoering te hebben voor de massaopbouw over de volledige lengte. De uitwerking van het ontwerp heeft langer geduurd dan beoogd, waardoor de uitvoering met een jaar is opgeschoven.

Doel is het slechtste deel, circa 1/3e deel van het totaal, zo snel mogelijk te vervangen.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 28

Wat gaan we doen in 2026? • • •

Op structurele wijze technisch overleg voeren met SAV over de staat van de jachthaven en omgeving. Een aannemer selecteren voor de uitvoering en staren met de vervanging van de damwanden. Het eerste deel van de vervanging van de glooiing uitvoeren.

Speerpunt 10: Concessie Waddenveren 2029 De huidige concessie Waddenveren West is verleend voor een periode van 15 jaar en loopt dus af in 2029. Nadat eind 2022 is besloten dat het Ministerie van I&W de concessieverlener zal blijven, zijn in 2023 de eerste voorbereidende gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van het Ministerie. In 2024 en 2025 heeft de aandacht zich vooral gericht op de Nota van Uitgangspunten (NvU). Daarbij is in nauwe samenwerking door de vier Friese Waddeneilanden een zienswijze op de NvU ingediend. Het jaar 2025 stond grotendeels in het teken van het concept Programma van Eisen (PvE) en de zienswijze die daarover door de vier Friese Waddeneilanden is ingediend. Nadat het Ministerie van IenW eind 2025 met een reactie is gekomen op de ingediende zienswijze zal 2026 in het teken staan van de reactie daarop. Hoewel 2029 nog ver weg lijkt is het de bedoeling dat er in 2026 wordt besloten aan welke partij de concessie wordt verleend. Gedurende het hele proces zal er zoveel mogelijk worden samengewerkt met de andere Friese Waddeneilanden en zal ook de eigen bevolking worden betrokken.

Wat gaan we doen in 2026? Een definitieve reactie geven op de antwoordnota van het Ministerie van IenW op de door het samenwerkingsverband de Waddeneilanden ingediende zienswijze Programma van Eisen concessie Friese Waddenveren.

Verbonden partijen bij dit programma Geen

Kaderstellende nota’s 1. 2. 3. 4. 5.

ROF werkplan Zienswijze Programma van Eisen concessie Waddenveren Antwoordnota Ministerie van IenW op ingediende zienswijze Beleidsplan openbare verlichting “donker waar mogelijk, licht waar nodig” Meerjarenraming Openbare Verlichting onderhouds- en vervangingsinvesteringen

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 29

2023 2025 2026 2020 2024

Ramingen Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2024 377.973 26.299

Begroting 2025 2026 433.853 447.746 12.037 12.037

Meerjarenbegroting 2027 2028 2029 481.257 482.933 585.722 12.037 12.037 12.037

-351.674

-421.816

-435.709

-469.220

-470.896

-573.685

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-351.674

-421.816

-435.709

-469.220

-470.896

-573.685

Baten 0 0 0 12.037 12.037

Saldo -204.822 -112.268 -57.700 -60.919 -435.709

Samenstelling ramingen huidig jaar 200 Onderhoud van wegen 210 Overig beheer wegen 220 Verkeers- en vervoersmaatregelen 230 Waterstaatkundige werken Totaal

Lasten 204.822 112.268 57.700 72.956 447.746

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 30

Programma 3: Economische zaken

Algemeen Het programma Economische Zaken houdt in de gemeente Vlieland voor wat betreft concrete activiteiten in: het stimuleren en in stand houden van een gezonde lokale economie zonder structurele werkloosheid. Daarnaast is ook het eigendom van het tankstation voor brandstoffen (benzine en diesel), waarvan het beheer wordt uitgevoerd door de Stichting Aanloophaven Vlieland (SAV), onderdeel van deze activiteit. De Vlielander economie draait op het toerisme en ondernemers spelen daar vanzelfsprekend een belangrijke rol in. Daarnaast zijn er op het toeristisch-economische vlak op Vlieland diverse gemeentelijke stichtingen actief, of stichtingen die voor hun functioneren afhankelijk zijn van gemeentelijke subsidie. De gemeentelijke stichtingen (SRV (kampeerterrein Stortemelk), SAV, Flidunen (sporthal/zwembad) hebben vanuit hun oprichting, statuten en verhouding tot het gemeentebestuur een bijzondere plaats in het algemeen belang van Vlieland. Het functioneren van (de besturen van) deze stichtingen is daarom belangrijk voor het realiseren van de beleidsdoelstellingen van college en gemeenteraad. Het college is in gesprek met de gemeentelijke stichtingen over de rol die de stichtingen, zowel met hun bedrijfsvoering als financieel, kunnen hebben bij het realiseren van de beleidsdoelstellingen van college en raad.

Daarbij is het belangrijk om over en weer de verwachtingen die we hebben over de betekenis van het zijn van (bestuurder van) een gemeentelijke stichting, goed op elkaar af te stemmen. Het gaat om de taakvelden: 2.3 Recreatieve havens 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie 8.3 Wonen en bouwen

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 31

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Met het toeristisch beleid werken we aan balans en brede welvaart 2. We onderhouden het contact met de stichtingen en verenigingen die actief zijn in de gemeente 3. We ondersteunen bij het realiseren het nieuwe natuur educatieve centrum De Lepelaar 4. We stimuleren de komst van de Vlieland Academy

Speerpunt 1: Met het toeristisch beleid werken we aan balans en brede welvaart In het voorjaar van 2024 is het nieuwe toeristische beleid, ‘Werken aan balans’, vastgesteld. In dit nieuwe beleid zijn vijf speerpunten geformuleerd die vervolgens zijn uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. We zetten met de speerpunten onder andere in op een evenwichtige benutting van de seizoenen in relatie tot huisvesting en de werving van personeel, eigenaarschap van Vlieland door eilanders met behoud van de kernwaarden die het eiland zo speciaal maken en het vergroten van de leefbaarheid en de gastvrijheid zodat Vlieland een prettig thuis blijft voor inwoners en een aantrekkelijke, gastvrije bestemming is voor gasten. In het uitvoeringsprogramma staan concrete acties die we samen met ondernemers en andere samenwerkingspartners gaan uitvoeren de komende jaren.

Wat gaan we doen in 2026? De VVV Vlieland is vanaf 2026 operationeel als de marketing organisatie van het eiland en zet zich daarmee onder andere in voor de doorlopende marketing, nieuwe doelgroepen en het in beeld brengen van kansen van vakanties gericht op gezondheid/welzijn. We organiseren in samenwerking met ondernemers (minimaal) één kennisbijeenkomst waarbij ondernemerschap, betrokkenheid en kennisdeling wordt gestimuleerd. We brengen in beeld hoe we de verhuur van vakantiewoningen (verder) kunnen stimuleren. We doen onderzoek naar het aantal toeristische bedden op het eiland en monitoren hoe de ontwikkeling hiervan verloopt. We starten met de ontwikkeling van een voor iedereen toegankelijk platform waarop de data en context rondom toeristische data wordt ontsloten al dan niet in samenwerking met (externe) partners. Vanaf 2026 starten we met Staatbosbeheer en eventuele andere partners informatieavonden voor werknemers over het eiland en de natuur onder de noemer Winteracademie. We geven verdere uitvoering aan het uitvoeringsprogramma Toeristisch beleid 2025-2028 naast de hier al boven genoemde punten.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 32

Speerpunt 2: We onderhouden het contact met de stichtingen en verenigingen die actief zijn in de gemeente Er zijn op Vlieland diverse stichtingen actief die afhankelijk zijn van gemeentelijke subsidie. Het goed functioneren van deze stichtingen is van groot belang voor de gemeente omdat ze zorgen voor een aantal voorzieningen op het eiland. Het is dan ook van belang om als gemeente aangehaakt te blijven bij de realisatie van de doelen van de stichtingen en waar nodig gezamenlijke afspraken te maken over de te behalen doelen.

Wat gaan we doen in 2026? • • • • •

Minimaal twee bestuurlijke overleggen houden met de gemeentelijke stichtingen. Minimaal twee bestuurlijke overleggen houden met de stichtingen die structureel met een substantieel bedrag door de gemeente gesubsidieerd worden. Bewaken en monitoren van de financiën van bovengenoemde stichtingen door inzage in, dan wel vaststellen van de financiën. Meedenken met de toekomstvisies die momenteel worden opgesteld bij de gemeentelijke stichtingen. Samen met de stichtingsbesturen onderzoeken hoe de vrijwillige besturen op het eiland het beste kunnen worden ondersteund.

Speerpunt 3: We starten samen met de nieuwe stichting met de realisatie van een nieuw Natuur Educatief Centrum In 2024 is de stichting Natuur Educatie Vlieland opgericht. Het doel van deze stichting is het vergroten van de belevingswaarde en bewustwording van de bezoekers van Vlieland en Werelderfgoed Waddenzee. Dit willen ze doen door het oprichten van het natuur educatie centrum “De Lepelaar” in het voormalig gebouw van de Noordwester op Dorpsstraat 150. Begin 2024 is de Waddenfonds subsidieaanvraag goedgekeurd en is de gemeenteraad akkoord gegaan met een gemeentelijke subsidie voor de realisatie. Naar verwachting wordt De Lepelaar halverwege 2025 opgeleverd. In de tussentijd is de stichting al wel begonnen met het aanbieden van excursies.

Wat gaan we doen in 2026? • • •

Doorlopend contact houden met de nieuwe stichting die het “Natuur Educatief Centrum” gaat exploiteren We zijn onderdeel van het bouwteam die de realisatie voorbereid en begeleid We nemen onze verantwoordelijkheid in de verduurzaming van het gebouw

Speerpunt 4: We stimuleren de komst van de Vlieland Academy Al enige jaren wordt er gesproken over de oprichting van de Vlieland Academy. Uitgangspunt bij deze oprichting is altijd geweest dat dit gepaard moet gaan met huisvesting. Nu er steeds concretere plannen ontstaan voor de oprichting van deze campus wordt er ook gericht gewerkt aan het starten van opleidingen onder de noemer Vlieland Academy. In samenwerking met de eilandschool de Jutter, ondernemers van het eiland, Firda en ondersteuning vanuit de RegioDeal wordt er momenteel gewerkt aan een onderwijsprogramma, de wervingscampagne en een startdatum. Het streven is om de eerste groep studenten in het voorjaar van 2026 te laten starten.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 33

Wat gaan we doen in 2026? • •

Per kwartaal voeren we een voortgangsoverleg met de initiatiefnemers en denken mee met uitdagingen die op hun pad komen We verbinden het initiatief aan kansen die we vanuit de RegioDeal of andere interessante partijen voorbij zien komen

Wat is de betrokkenheid van verbonden partijen? De gemeentelijke stichtingen Rekreatiebelangen Vlieland en Aanloophaven Vlieland spelen een belangrijke rol op Vlieland als het gaat om het toeristische product. Als exploitant van respectievelijk het kampeerterrein en de jachthaven zijn deze partijen van belang voor het ontvangen van jaarlijks vele toeristen. Daarnaast zijn beide partijen betrokken bij de uitvoering van het toeristisch beleid en allerlei activiteiten op het eiland. Beide stichtingen zijn bezig met een toekomstvisie en betrekken de gemeente daar actief bij. Ze ontvangen beide geen subsidie van de gemeente. Het college van B&W heeft invloed op deze stichtingen doordat ze de begroting en jaarrekening vaststelt en de bestuursleden benoemd en ontslaat. De haven en bijbehorende gebouwen zijn eigendom van de gemeente. De stichting Aanloophaven Vlieland betaalt hiervoor een jaarlijkse huur van € 231.670.

Kaderstellende nota’s Toeristisch beleid 2024

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 34

Ramingen Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2024 942.580 404.519

Begroting 2025 2026 1.157.006 776.352 565.801 393.951

Meerjarenbegroting 2027 2028 2029 805.817 801.458 813.680 387.101 380.251 380.251

-538.062

-591.205

-382.401

-418.716

-421.207

-433.429

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-538.062

-591.205

-382.401

-418.716

-421.207

-433.429

Samenstelling ramingen huidig jaar 300 Economische zaken algemeen 340 Beheer Noordzeestrand 350 Aanloophaven 370 Informatiecentrum de Noordwester 380 Toerisme, evenementen en streekagenda Totaal

Lasten 99.258 106.825 187.692 113.738 268.838 776.352

Baten 3.000 24.000 232.000 13.000 121.951 393.951

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 35

Saldo -96.258 -82.825 44.308 -100.738 -146.887 -382.401

Programma 4: Onderwijs

Algemeen Eilandschool De Jutter, waar zowel het primair als het voortgezet onderwijs verzorgd wordt, valt onder de Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Fryslân-Noord. Ongeacht zijn of haar achtergrond verdient elk kind de best mogelijke kansen voor de toekomst. Onderwijs en opvoeding leggen daarvoor een belangrijk fundament. Een constructieve relatie van het lokaal bestuur met het (nieuwe) schoolbestuur is van belang om samen te blijven zorgdragen voor een klimaat waarin elk kind zo goed mogelijk tot ontwikkeling kan komen. Onderwijs is een basisbehoefte die we in stand willen houden en waar mogelijk willen uitbreiden. De gemeente streeft ernaar dat elk kind zo lang mogelijk passend en kwalitatief goed onderwijs op het eiland kan volgen in een veilige omgeving. Samen met de onderwijspartners streven we naar een doorgaande leerlijn. Een intensieve samenwerking tussen primair onderwijs, voortgezet onderwijs, kind- en jeugdzorg, kinderopvang, jeugden jongerenwerk en bibliotheek om te komen tot integrale aandacht voor 0 – 18-jarigen: integraal ten aanzien van (voor-en vroegschools) onderwijs, opvoeding en gezondheidszorg. Onderwijs beperkt zich niet tot de leeftijden van 0-18 jaar. Een leven lang leren en ontwikkelen moet voor alle inwoners van Vlieland mogelijk zijn.

We blijven daarom steeds alert op manieren waarop we een leven lang leren kunnen ondersteunen, in de breedste zin van het woord. Voor de inhoudelijke invulling van het primaire en voorgezet onderwijs verwijzen we u naar de schoolplannen van basis- en vmbo-school De Jutter (Home - Schoolgids De Jutter). Het betreft de taakvelden: 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting en 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 36

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Investeren in de relatie met het schoolbestuur en in de relatie met het kinderopvangbestuur. 2. De mogelijkheden onderzoeken om tot een verbreding van het onderwijsaanbod te komen. 3. Terugdringen van laaggeletterdheid en het aanbod van taalonderwijs aan anderstaligen verder uitbreiden. Speerpunt 1: Investeren in de relatie met het schoolbestuur en in de relatie met het peuter/kinderopvangbestuur Goede samenwerking is de basis voor goede resultaten. Gemeente, schoolbestuur en KDV bestuur stemmen regelmatig met elkaar af. Dit gebeurt zowel in het (tenminste) tweejaarlijkse LEA overleg als daarbuiten. Op het halfjaarlijkse LEA (Lokaal Educatieve Agenda) overleg staan standaard zaken als de voortgang van de Vroeg- en Voorschoolse Educatie (VVE), ouderbetrokkenheid en de doorlopende leerlijn maar er wordt ook gesproken over de toekomstbestendigheid van het onderwijs en het borgen hiervan. In 2025 wordt het Programma Jeugd opgeleverd. Met het Programma Jeugd willen we vanuit de verantwoordelijkheid van de gemeente zorgdragen voor een sterke pedagogische basis waarin alle betrokkenen rond jeugd - waaronder uiteraard de jeugd zelf - goed samenwerken binnen een sterk netwerk. Onderwijs is een van de pijlers in het programma Jeugd.

Wat gaan we doen in 2026? • •

•

• • • • •

We gaan door met het monitoren van het VVE beleid en passen waar nodig in overleg met samenwerkingspartners het beleid aan. We faciliteren twee keer per jaar een bestuurlijk overleg voor afstemming en planvorming tussen het gemeentebestuur en het bestuur van de school en de kinderopvang. We dragen zorg voor de bestuurlijke vertegenwoordiging tijdens het tweejaarlijkse regionaal educatief afstemmingsoverleg van de Friese Waddeneilanden over de leerplicht, RMC en het doorstroompunt. We ondersteunen de onderwijspartners op het gebied van ouderbetrokkenheid en zorgen voor een goede aansluiting met jeugdzorg en welzijnsbeleid. We geven uitvoering aan het Programma Jeugd wat in 2025 wordt opgeleverd. We betrekken de onderwijspartners bij de uitvoering van het project Middelengebruik. We geven uitvoering aan het Programma Jeugd wat in 2025 wordt opgeleverd. We betrekken de onderwijspartners bij de uitvoering van het project Middelengebruik.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 37

Speerpunt 2: De mogelijkheden onderzoeken om tot een verbreding van het onderwijsaanbod te komen. Om een vloeiende doorgaande leerlijn aan te kunnen bieden op Vlieland mogen de opties om op het eiland een MBO (en HBO) opleiding te kunnen volgen eigenlijk niet ontbreken. In samenwerking met het onderwijsbestuur, schoolleider en eilander ondernemers worden de mogelijkheden onderzocht om opleidingen aan te bieden op Vlieland en/of Terschelling en de mogelijkheden om de weg hiernaartoe gemakkelijker te maken.

Wat gaan we doen in 2026? •

• •

We ondersteunen op passende wijze de initiatiefnemers van een Vlieland Academy met bijbehorende campus voor studenten in de gastvrijheidssector (en mogelijk ook andere sectoren). We nemen de ondersteuningsregelingen voor o.a. leerlingenvervoer onder de loep en passen deze aan waar nodig. We volgen de onderwijsontwikkelingen op Terschelling en onderzoeken met gemeente Terschelling en OVO de mogelijkheden voor zo breed mogelijk onderwijsaanbod op de beide eilanden.

Speerpunt 3: Terugdringen van laaggeletterdheid en het aanbod van taalonderwijs aan anderstaligen verder uitbreiden. Gelet op de vele buitenlandse werknemers die zich, mogelijk blijvend, vestigen op Vlieland, is het wenselijk taalonderwijs aan te bieden. Dit om te bevorderen dat zij zich zo snel mogelijk thuis zullen voelen op ons eiland en naast het werk ook gemakkelijker deel kunnen nemen aan sociale en maatschappelijke activiteiten. Daarnaast willen ook wij aandacht schenken aan bestrijding van laaggeletterdheid op Vlieland. Het (digi)taalhuis staat en een groot aantal inwoners weet het taalhuis inmiddels te vinden. De komende periode willen wij ons in samenwerking met de bibliotheek richten op de toeleiding naar het taalhuis vanuit werkgevers.

Wat gaan we doen in 2026? •

•

• •

In afstemming met de bibliotheek invulling geven aan de toegekende aanvullende subsidie voor de bibliotheek om te komen tot een volwaardige bibliotheekvoorziening die voor alle inwoners toegankelijk is. In samenwerking met de bibliotheek aan werkgevers tools aanbieden voor het herkennen, bereiken en activeren van een werknemer die moeite heeft met basisvaardigheden. Samen met werkgevers kijken of het aanbod op het gebied van basisvaardigheden passend is, zo niet dan zoeken naar passend aanbod. Invulling geven aan het regionaal programma basisvaardigheden. Monitoring en afstemming hierover vindt plaats in het Keten Partner Overleg met betrokken partners

Verbonden partijen bij dit programma Geen

Kaderstellende nota’s Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2022-2025 Beleidskader Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) 2023-2026 Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 38

Ramingen Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2024 439.395 114.961

Begroting 2025 2026 564.180 452.151 188.000 92.000

Meerjarenbegroting 2027 2028 2029 460.556 464.378 467.565 92.000 92.000 92.000

-324.434

-376.180

-360.151

-368.556

-372.378

-375.565

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-324.434

-376.180

-360.151

-368.556

-372.378

-375.565

Baten 92.000 0 92.000

Saldo -215.800 -144.351 -360.151

Samenstelling ramingen huidig jaar 491 Huisvesting Onderwijs 495 Gemeentelijk onderwijsbeleid Totaal

Lasten 307.800 144.351 452.151

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 39

Programma 5: Cultuur en recreatie

Algemeen Kunst en cultuur zijn noodzakelijke ingrediënten van een gezonde maatschappij waarin een mens tot bloei kan komen. Op Vlieland krijgt dat culturele leven vorm door vooral de inzet van vele vrijwilligers in onder meer de kerk, het Museum Tromp’s Huys, het Natuur Educatie Centrum Vlieland, Podium Vlieland en Stelling 12H en door het werk van kunstenaars, musici en evenementenorganisatoren. Ons eiland kan bogen op een interessante geschiedenis en tradities maken deel uit van onze cultuur. Ook hierbij is de kleinschaligheid dát wat het typisch Vlielands maakt en wat we willen behouden. Een gezond, welvarend en energiek eiland als Vlieland kan niet zonder een aantrekkelijk aanbod op het gebied van beweging en sport. Sport en beweging dragen bij aan gezondheid, het gevoel van welbevinden en eigenwaarde en het bevorderen van sociaal gedrag. We gaan daarom verder uitvoering geven aan het Sport- en beweegbeleid en willen onderzoeken wat de toekomstige sportbehoefte is in relatie tot gebruik van ons sportcentrum. Daarbij moet ook onderzocht worden hoe we sport financieel bereikbaar houden voor iedereen. We streven naar een zo breed mogelijk aanbod van culturele en sportieve voorzieningen voor de inwoners van Vlieland, welke voorzieningen ook een onderdeel vormen van het toeristische aanbod ten behoeve van de gasten van Vlieland.

De gemeente streeft naar een zo veel mogelijk natuurlijke uitstraling van het openbaar groen, waarbij biodiversiteit voorop staat. Biodiversiteit speelt een steeds grotere rol in het beheer van openbaar groen. Daar waar het kan, worden extra groenelementen aangebracht. Waar het kan wordt terughoudend gemaaid en gesnoeid, zodat planten en bomen hun natuurlijke gang kunnen gaan. Daar waar verkeersveiligheid in het gedrang komt en waar bepaalde planten de overhand beginnen te krijgen, wordt ingegrepen. In de bewoonde omgeving willen we een nette en verzorgde uitstraling van het openbaar groen, waarbij de Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 40

waardevolle groenelementen, zoals bijvoorbeeld de bomen in de Dorpsstraat en het groen van de begraafplaats de nodige aandacht en verzorging krijgen. Het gaat om de taakvelden: 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie 8.3 Wonen en bouwen

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Vanuit het preventieakkoord en het Sport- en beweegbeleid werken aan het bevorderen van een gezonde leefstijl en sporten en bewegen toegankelijk en aantrekkelijk maken voor iedereen. 2. In samenwerking met de buurtsportcoaches, ondernemers en jongeren, een passend aanbod creëren op het gebied van ontspanning voor de jeugd. 3. Kunst en cultuur in de gemeente stimuleren 4. Gemeentelijk groen aanleggen en onderhouden

Speerpunt 1: Vanuit het preventieakkoord en het Sport- en beweegbeleid werken aan het bevorderen van een gezonde leefstijl en sporten en bewegen toegankelijk en aantrekkelijk maken voor iedereen. Genoeg bewegen helpt om risico’s op zowel lichamelijke als geestelijke gezondheidsproblemen kleiner te maken. Meer gezondheid zorgt in de eerste plaats voor een prettiger leven. Maar het zorgt ook voor “meer gezonde levensjaren” en daarmee wordt ook de druk op de zorg verminderd.

Wat gaan we doen in 2026? • • • •

•

We blijven de behoefte van inwoners rond sport en bewegen continue uitvragen en monitoren We analyseren huidige en toekomstige sport- en beweegbehoefte en verwerken dit in voorstellen over de toekomst van Flidunen We blijven inwonersinitiatieven faciliteren door middel van het Lokaal Sportakkoord We monitoren de opbrengsten van TeamFRL (coördinator sport en preventie, buurtsportcoach en jongerenwerker) en maken afspraken met Sport Fryslân over de continuering, waar valpreventie een belangrijk onderdeel van is. De onderzoeken de mogelijkheden om bewegen in de openbare ruimte te stimuleren

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 41

Speerpunt 2: In samenwerking met de buurtsportcoaches, ondernemers en jongeren, een passend aanbod creëren op het gebied van ontspanning voor de jeugd Het creëren van passend aanbod op het gebied van vrijetijdsbesteding voor onze jeugd is zeer belangrijk. De jeugd heeft hier zelf een belangrijke rol in. We willen samen met onze jeugd om tafel om te peilen waar de behoefte ligt. We doen dit samen met TeamFRL en andere relevante partners. Zij zijn een belangrijke spil in de route die leidt naar gezonde, gelukkige en weerbare jongeren.

Wat gaan we doen in 2026? •

• •

•

We gaan uitvoering geven aan het Programma Jeugd dat in 2025 is vastgesteld. Hierin staat de brede pedagogische basis voor de jeugd centraal. Het contact met iedereen die op Vlieland actief is rond de Vlielandse jeugd, zowel op professioneel als op vrijwillig vlak, speelt hierin een belangrijke rol. Jongeren zijn een belangrijke doelgroep in het project Middelengebruik, dat in 2026 wordt voortgezet. In afstemming met de bibliotheek wordt gekeken hoe de toegekende aanvullende subsidie voor de bibliotheek ook ingezet kan worden om het aanbod voor de jeugd te vergroten. We sluiten als gemeente aan bij de lokale coalitie voor de subsidie School en Omgeving die voor drie schooljaren aan de school is toegekend.

Speerpunt 3: Kunst en cultuur in de gemeente stimuleren Het stimuleren van kunst en cultuur is zeer belangrijk voor de ontwikkeling van de inwoners. Het draagt bij aan individuele groei, geeft vorm aan samenwerking en zorgt voor deelname van inwoners aan de samenleving. De gemeente wil graag hieraan bijdragen door dit te stimuleren en te faciliteren, tradities in stand te houden en de unieke activiteiten van het eiland niet teloor te laten gaan. Om dit goed te borgen gaan we uitvoering geven aan de beleidsnota Cultuur die in 2025 is vastgesteld.

Wat gaan we doen in 2026? • •

• •

Uitvoering geven aan de beleidsnota Cultuur die in 2025 is vastgesteld. Periodiek in (bestuurlijk) overleg treden met verschillende culturele stichtingen en musea, waaronder museum Tromp’s Huys, Stichting Natuur Educatie Centrum Vlieland, de Creatieve Werkplaats, De Geitenbode en het Bunkermuseum. Kleine evenementen in voor- en naseizoen stimuleren, naast een groot evenement als ITGWO Met de stichting Nicolaaskerk een nieuwe subsidieovereenkomst voor de onderhoudsperiode 2026-2031 afsluiten voor het onderhoud aan het kerkgebouw.

Speerpunt 4: Onderhoud en aanleg van het gemeentelijke groen Wat gaan we doen in 2026? •

In de Dorpsstraat een aantal iepen vervangen die tot de eerste generatie van resistente bomen tegen iepziekte behoren. Deze bomen hebben een zwakkere onderstam en kunnen mogelijk omwaaien. De bomen zijn geënt op een onderstam die op de entplek Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 42

zwak zijn en in de toekomst problemen kunnen opleveren. Samen met de kweker zijn deze bomen geïnventariseerd en zij adviseren om deze te vervangen. De bomen worden in een periode van een aantal jaren vervangen.

Wat is de betrokkenheid van verbonden partijen? De stichting Flidunen exploiteert het zwembad/sporthalcomplex. Het betreft een zogenaamde “gemeentelijke stichting”, wat onder andere betekent dat het college van B&W de bestuursleden benoemt en de begroting en de jaarrekening goed moet keuren. De stichting huurt het gebouw van de gemeente Vlieland. Indirect is er een financieel belang omdat bij het staken van de activiteiten door de stichting, de gemeente als eigenaar de verantwoordelijkheid houdt voor het zwembad/sporthalcomplex. De gemeente heeft ten behoeve van enige investeringen in kwaliteitsverbeteringen aan de stichting een lening verstrekt. In de begroting is een exploitatiesubsidie opgenomen van € 180.600. De huur wordt voor een bedrag van € 206.900 gesubsidieerd.

Kaderstellende nota’s Sport- en beweegbeleid 2022-2027 Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2022-2025

Ramingen Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2024 989.437 306.760

Begroting 2025 2026 1.211.413 1.041.011 304.527 237.001

Meerjarenbegroting 2027 2028 2029 1.030.095 1.031.568 1.034.286 211.001 211.001 211.001

-682.677

-906.886

-804.010

-819.094

-820.567

-823.285

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-682.677

-906.886

-804.010

-819.094

-820.567

-823.285

Samenstelling ramingen huidig jaar 500 Openbaar bibliotheekwerk 510 Sport 515 Bevordering kunst- en cultuurparticipatie 520 Musea, monumentenzorg, oudheidkunde 530 Openbaar groen Totaal

Lasten 89.000 615.296 58.200 152.600 125.915 1.041.011

Baten 0 232.901 0 4.000 100 237.001

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 43

Saldo -89.000 -382.395 -58.200 -148.600 -125.815 -804.010

Programma 6: Sociale voorzieningen en Maatschappelijke dienstverlening

Algemeen Het doel van dit programma is, dat de gemeente zich inzet voor het faciliteren en realiseren van de participatiesamenleving. Met als resultaat dat iedereen op Vlieland meedoet en wel op eigen wijze én dat er een vangnet is voor die personen die tussen wal en schip dreigen te raken. Dit doen we zeker niet alleen, maar samen met onze lokale en regionale partners, zoals Sociaal domein Fryslân (SDF) en de samenwerking binnen Noardwest Fryslân (gemeenschappelijke regeling). Onze ambitie hierin is het realiseren van een sluitende keten waarin voorzieningen beschikbaar zijn voor iedereen en op maat indien nodig. Specifieke wetgeving die bepalend zijn voor deze opdracht en koers zijn: de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Wet Inburgering nieuwkomers. Iedere wet heeft zijn eigen opgave, zoals “veilig en gezond opgroeien” ingevolge de Jeugdwet. Zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, regie voeren en meedoen zoals de Wmo beoogt. En het bieden van bestaanszekerheid en het stimuleren tot het verkrijgen van eigen inkomsten ingevolge de Participatiewet.

Ontwikkelingen Landelijke Hervormingsagenda Jeugd De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is gericht op de inhoudelijke verbetering van de hulp aan jeugdigen en de te maken financiële afspraken tussen rijk en VNG over het structurele budget. In het hoofdlijnenakkoord (kabinet Schoof) is vastgelegd dat de Hervormingsagenda Jeugd wordt voortgezet en dat de geplande extra bezuiniging van 500 miljoen euro op de jeugdzorg van tafel is. In het Implementatieplan voor de Hervormingsagenda Jeugd zijn praktische afspraken gemaakt over o.a. het vaststellen van het schaalniveau van de specialistische jeugdhulp (regiovorming) en het beperken van de reikwijdte van de Jeugdwet. Hiervoor moeten de Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 44

Jeugdwet en bijbehorende regelgeving worden aangepast. Gemeenten hebben de taak ervoor te zorgen dat ze beschikken over stevige lokale gebiedsteams en te investeren in de relatie met de huisartsen en het onderwijs. Tevens moet in regioverband het residentieel verblijf worden afgebouwd. In het kader van de Hervormingsagenda wordt bovendien een wetsvoorstel voorbereid ter invoering van een beperkte eigen bijdrage voor sommige vormen van jeugdhulp met ingang van 2028. Participatiewet in balans Het vorige kabinet heeft, geleerd hebbend van bijvoorbeeld de Toeslagenaffaire, ingezet op een rechtvaardiger uitvoering van de Participatiewet. Om die reden is besloten de Participatiewet te herzien. Op 22 april 2025 is de Participatiewet in balans aangenomen in de Tweede Kamer. Een complete doorvoering van de wet zal per 1 januari 2026 nog niet het geval zijn. Het jaar 2026 zal in het teken staan van het doorvoeren van de eerste wijzigingen en het uitwerken van de grotere wijzigingen die naar verwachting in 2027 worden doorgevoerd. Wet van School naar duurzaam werk Door de Wet ‘Van school naar duurzaam werk’ verschuift de inzet van de Participatiewet meer richting preventie. Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt worden eerder begeleid naar werk, waardoor de instroom in de bijstand afneemt.

Gemeenten krijgen hierbij een nieuwe rol in vroegtijdige ondersteuning en samenwerking met het onderwijs, wat vraagt om aanpassing van de uitvoeringspraktijk en inzet van re-integratiemiddelen. Verbeteren infrastructuur Werkleerbedrijf Het Rijk wil via een investering (plannen en geld) de gemeenten ondersteunen bij het ontwikkelen van een passende ondersteuningsstructuur voor alle doelgroepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Naar aanleiding van diverse onderzoeken stelt het rijk aan gemeenten daarom middelen beschikbaar voor de doorontwikkeling van de ondersteuningsstructuur voor kwetsbare inwoners (‘infrastructuur sociaal ontwikkelbedrijven’) met ingang van 2025. Betreft een macrobudget van 35 miljoen per jaar, gedurende 10 jaar. Gemeenten moeten in een samenwerkingsverband aan de slag met dit traject. Ontwikkelingen binnen de Wmo In 2026 worden gemeenten geconfronteerd met meerdere landelijke ontwikkelingen binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) die directe gevolgen hebben voor beleid en begroting: Inkomensafhankelijke eigen bijdrage Het kabinet werkt aan een wetswijziging waarbij de huidige vaste lage eigen bijdrage wordt vervangen door een inkomensafhankelijke variant. Hoewel dit voorstel nog niet definitief is vastgesteld, is het aannemelijk dat deze wijziging in 2027 of kort daarna wordt ingevoerd.

Dit kan leiden tot een daling van het gebruik van voorzieningen, maar ook tot hogere administratieve lasten en onzekerheid over inkomsten.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 45

Toegenomen zorgvraag Het aantal Wmo-cliënten blijft stijgen, mede door vergrijzing en landelijk beleid langer zelfstandig wonen. In Friesland is het gebruik van maatwerkvoorzieningen bovengemiddeld hoog, wat leidt tot structurele druk op het sociaal domein. Toezicht en handhaving De nieuwe strategische agenda van de toezichthouders Wmo en Jeugdwet (2025-2030) vraagt van gemeenten een versterking van het toezicht op zorgaanbieders, meer aandacht voor fraude en het gebruik van de Wet Bibob. Ook wordt gewerkt aan een wettelijke basis voor gegevensdeling en een landelijk registratiesysteem voor zorgaanbieders. Wonen, zorg en welzijn In 2024 heeft Vlieland haar programma Wonen vastgesteld, waarin de lokale opgaven en ambities op het snijvlak van wonen, zorg en welzijn zijn geconcretiseerd. Deze visie vormt de basis voor een integrale aanpak. Het programma sluit aan op de verplichtingen uit de Wet regie volkshuisvesting, die gemeenten vanaf 2026 verplicht tot het opstellen van een woonzorgvisie. De ontwerp urgentieverordening Fryslân ondersteunt dit beleid door kwetsbare woningzoekenden, zoals ouderen en mensen die uitstromen uit zorg, voorrang te geven bij woningtoewijzing. Zo werkt Vlieland aan een toekomstbestendige woonomgeving waarin iedereen mee kan doen.

Het gaat om de taakvelden: 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie -speeltuin 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie 6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) 6.711 Huishoudelijke hulp (WMO) 6.712 Begeleiding (WMO) 6.713 Dagbesteding (WMO) 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk 6.762 Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.791 PGB WMO 6.792 PGB Jeugd 6.811 Beschermd wonen (WMO) 7.1 Volksgezondheid (jeugd) 8.3 Wonen en bouwen

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 46

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Participatie naar vermogen versterken, bestaanszekerheid vergroten en armoede voorkomen. 2. Mensen zo lang mogelijk veilig, gezond en zelfstandig in de eigen vertrouwde omgeving laten wonen en hen de kans geven om goed mee te doen in de samenleving. 3. Ieder kind groeit veilig, gezond en weerbaar op. 4. Een gedegen meerjarenonderhoudsplan om de toekomst van de Boswijk te waarborgen

Speerpunt 1: Participatie naar vermogen versterken, bestaanszekerheid vergroten en armoede voorkomen Wat gaan we doen in 2026? • •

•

•

• • •

We voeren de Participatiewet in balans in, voor zover het kabinet besluitvorming hierover heeft afgerond. We werken met centrumgemeente Leeuwarden en de andere Friese gemeenten, onderwijs, UWV en werkgeversbranches mee aan een voor de inwoners duidelijke implementatie van het merk “Werkcentrum Fryslân”. In het kader van de wet ‘van school naar duurzaam werk’, wordt vroegtijdig ingezet op de begeleiding van jongeren naar een betaalde baan. In samenwerking met de scholen en Fryslân Werkt wordt ingezet op begeleiding, waar nodig ook via lifecoaching. De Participatiewet in balans biedt naast begeleiding naar betaald werk ook ruimte voor maatschappelijke participatie. Dit houdt in dat inwoners in de bijstand die geen uitzicht hebben op betaald werk, voortaan op een zinvolle en onbetaalde manier kunnen bijdragen aan de samenleving. Ter voorbereiding op deze beleidswijziging verkennen we in 2026 hoe deze vorm van participatie concreet kan worden ingericht. Daarbij kijken we, naast re-integratie naar werk, samen met de inwoner naar mogelijkheden om maatschappelijke betrokkenheid en activering te stimuleren. Het beleidskader Bestaanszekerheid (2024) wordt geïmplementeerd en uitgevoerd op basis van een Uitvoeringsprogramma. Tegemoetkoming medische kosten wordt in 2026 gecontinueerd.

De gemeente onderzoekt hoe de situatie van inwoners met een laag inkomen kan worden verbeterd, door regelingen en voorzieningen waar zij invloed op heeft toegankelijker en effectiever te maken.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 47

Speerpunt 2: Wmo - Mensen zo lang mogelijk veilig, gezond en zelfstandig in de eigen vertrouwde omgeving laten wonen en hen de kans geven om goed mee te doen in de samenleving Wat gaan we doen in 2026? 1. Gezondheid en veerkracht van inwoners worden duurzaam vergroot. • Het vastgestelde mantelzorgbeleid uitvoeren. • Vanuit de Wmo aansluiten bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Fries Integraal Zorgakkoord (FrIza). • Het Fries actieplan voor aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties uitvoeren. • De meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling bij de lokale professionals (medewerkers op scholen, kinderopvang, bij de politie en de gemeente) meer onder de aandacht brengen door middel van voorlichting en/of training. • Inzetten op meer plekken en een betere afstemming van vraag en aanbod voor planbare tijdelijk verblijf (waaronder respijtzorg). • Inzetten op meer plekken en passende plekken voor acuut tijdelijk verblijf (waaronder crisisbed) • Het project inkoop begeleiding en dagactiviteiten uitvoeren, om ervoor te zorgen dat de ondersteuning goed aansluit bij de veranderende behoeften van verschillende doelgroepen, duurzaam en toekomstbestendig is. • Zorgfraude aanpakken, zorgaanbieders beter controleren, regels duidelijk maken en gegevens goed registreren en actief samenwerken met andere professionals. 2.

Kwetsbare mensen kunnen zelfstandig leven en regie behouden. • Het nieuwe beleidskader en de uitvoeringsagenda voor de aanpak dakloosheid in Friesland 2026-2032 vaststellen en uitvoeren. Dit beleidskader betreft ook dreigende dakloosheid. • Uitvoering geven aan het programma wonen, met de focus op zorg. • Afhankelijk van de invoering van de wet Versterking regie volkshuisvesting, de urgentieverordening vaststellen en uitvoeren. • Werken met de nieuwe maatwerkvoorzieningen beschermd wonen die vanaf 1 januari 2026 ingaan. Deze voorzieningen sluiten beter aan op de veranderende hulpvragen van cliënten en spelen in op maatschappelijke ontwikkelingen zoals woningnood en de groeiende aandacht voor mentale gezondheid. 3. Iedereen doet mee in de samenleving op een manier die bij hem of haar past • De SROI-regeling (Social Return On Investment) toepassen op de inkooptrajecten binnen de Wmo om sociale inclusie te bevorderen. Hiermee stimuleren we dat opdrachtnemers bijdragen aan werkgelegenheid en participatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. • Vanuit de regiodeal is er in 2025 een onderzoek gestart vanuit Planbureau Fryslân. Het onderzoek richt zich op de ouderen doelgroep (65+). • De acties die voortkomen uit het onderzoek ‘maatschappelijke voorzieningen onder de loep’ (regiodeal) uitzetten.

Deze acties moeten er aan bij dragen dat het voor (kwetsbare) ouderen prettig leven en wonen is op het eiland en de zorg goed is afgestemd op de zorgvraag.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 48

• •

Mogelijkheden Tafeltje Dekje op het eiland onderzoeken, in samenwerking met Kwadrant en vrijwilligers. Wij zetten in op een doorontwikkeling van het gebiedsteam waarin de samenwerking van het gebiedsteam met de inwoners centraal staat. We zetten nog meer in op de signaleringsfunctie. Zo start de ondersteuning die nodig is op tijd en zetten wij in op hulp zo dichtbij mogelijk. Vindbaarheid en bereikbaarheid zijn hierin belangrijke begrippen waarbij er genoeg ruimte moet zijn voor bewonersinitiatieven. Dit doen wij door een evaluatie te plannen met het gebiedsteam en met inwoners in gesprek te blijven over de kwaliteit van de zorg.

Speerpunt 3: Jeugd – Ieder kind groeit veilig, gezond en weerbaar op Wat gaan we doen in 2026? 1. Preventie en vroegsignalering • Het jeugddomein is onlosmakelijk verbonden met het gemeentelijke sociaal domein en het brede sociaal domein. We benaderen de “problematiek” vanuit meerdere invalshoeken en we voorkomen zwaardere zorg. • Met de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 als richtinggevend kader ontwikkelen we gebiedsteams met voldoende kennis en expertise. Er wordt gewerkt aan een goede verbinding met medewerkers in het onderwijs, huisarts, specialistische zorg en andere lokale voorzieningen. • Gebiedsteams verlenen de toegang tot jeugdhulp, verwijzen naar de algemene voorzieningen en voorliggende wetten en bieden waar nodig zelf lichte ondersteuning en hulp. • Er is aandacht voor inwoners die 18 worden, met ondersteuning bij de (financiële) gevolgen en keuzes die het volwassen worden met zich meebrengt. 2. Jongeren zijn psychisch gezond en weerbaar • Het gebiedsteam werkt samen met het onderwijs op het eiland en de scholen aan de wal om de weerbaarheid van het kind/ de jongere te vergroten. • Vanuit de regio Friesland is er een transformatieplan mentale gezondheid opgesteld. Dit plan richt zich met name op de jeugd; van preventie tot aan meervoudige complexe problematieken binnen de mentale gezondheid.

Gemeente Vlieland gaat dit plan na goedkeuring en financiële borging in 2026 implementeren. 3. Versterken van eigen kracht en samenkracht • We bevorderen het gebruik van algemeen toegankelijke voorzieningen zoals bijvoorbeeld het consultatiebureau, (school)maatschappelijk werk en dergelijke. • Het gebiedsteam betrekt de ouders bij het opstellen van het ondersteuningsplan en zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders. De ouder is primair verantwoordelijk voor het kind en werkt samen met de professionals. 4. Een integrale aanpak van de zorg met het onderwijs • We geven een bij het eiland passende vorm aan het Regionale Uitvoeringsplan Zorg en Onderwijs 2023. We maken deze Vlieland-bestendig door een goede samenwerking met ketenpartners.

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 49

5. Het tijdig bieden van de juiste hulp op maat • Het gebiedsteam bepaalt de zorgzwaarte en de inzet aan de hand van het ordeningsprincipe ‘Kind in Fryslân’. • We leggen het accent op het normaliseren bij inzet van hulp, omdat niet elke vraag een probleem betreft dat thuishoort bij de Jeugdwet. We zetten in op het versterken van het voorliggend veld. • De nieuwe inkoop van specialistische jeugdhulp en wonen per 2028 wordt voorbereid, teneinde een meer beheersbaar, kwalitatief goed en dekkend zorglandschap te realiseren. De bekostigingssystematiek en sturingsfilosofie worden aangepast. • De Hervormingsagenda en Uitvoeringsagenda Jeugd zijn leidend. • We monitoren de uitvoering van de Jeugdwet en maken duidelijk waar verbetering nodig is. 6. Voor jongeren en jongvolwassenen (13-27 jaar) is er een veilige, toegankelijke plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten • We geven uitvoering aan de afspraken die zijn gemaakt in het gezondheidsbeleid van VAST (Vlieland, Ameland, Schiermonnikoog en Terschelling). Doelstelling is onder andere om een goede sociale samenhang en ontmoeting te realiseren.

Speerpunt 4: Uitvoering te geven aan het meerjarenonderhoudsplan om de toekomst van Boswijk te waarborgen Door uitvoering te geven aan het meerjarenonderhoudsplan wordt de toekomst van Boswijk gewaarborgd. De plannen behelzen de gehele wijk, het zorggebouw, het welzijnsgebouw en alle woningen. In samenwerking met WoonFriesland wordt het onderhoud aan de installaties in de wijk uitgevoerd zodat ook hier de kwaliteit gewaarborgd blijft.

Wat gaan we doen in 2026? • • •

Uitvoering geven aan het MJOP Uitvoering geven aan het onderhoud van de installaties van de Boswijk Onderhoud van de buitenruimtes uitvoeren in eigen beheer

Wat is de betrokkenheid van verbonden partijen? De Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân is met ingang van 1 januari 2021 een bedrijfsvoeringsorganisatie geworden. De volgende taken zijn bij de gemeenten Waadhoeke, Harlingen, Vlieland en Terschelling belegd: • het vaststellen van beleid • het evalueren van beleid • de uitvoering van de toegang tot jeugd en Wmo-maatwerkvoorzieningen. Bij het vaststellen van beleid kunt u denken aan het vaststellen van de verordeningen op het sociale domein (Wmo, Jeugd en Participatie) maar ook het vaststellen van mantelzorgbeleid of beleid bestaanszekerheid is een verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. De Dienst voert de volgende taken voor de gemeenten uit: • Monitoren van de beleidsuitvoering • De toegang tot de inkomensvoorzieningen • Het beschikken (in mandaat van de gemeente) Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 50

• De behandeling van bezwaar en beroep • De uitvoering van de inkoop en het contractmanagement • De administratie • Het betalen De bedrijfsvoeringskosten zijn in de begroting 2026 voor de gemeente Vlieland geraamd op € 145.396. Binnen de Centrumregeling Sociaal Domein Fryslan is het volgende vastgelegd: Het college en de burgemeester van de centrumgemeente (Leeuwarden) voeren voor het college en de burgemeester van de gastgemeenten de inkoop, de regiocoördinatie en het accounthouderschap voor gecontracteerde partijen en facultatief het financieeladministratief verwerken alsmede het cliëntenbeheer uit. Wettelijk verplichte samenwerking voor de Wmo: • Beschermd wonen • Maatschappelijke opvang en vrouwenopvang • Veilig thuis, waaronder advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling Wettelijk verplichte samenwerking voor de Jeugdwet: • Gesloten jeugdhulp • Jeugdbescherming • Jeugdreclassering Vrijwillige samenwerking voor de Wmo: • Openbare GGZ • Preventief verslavingsbeleid • Prostitutiebeleid • Mensenhandel Vrijwillige samenwerking voor de Jeugdwet: • Spoedeisende zorg, als bedoeld in de Norm voor Opdrachtgeverschap • Weinig voorkomende jeugdhulp, als bedoeld in de Norm voor Opdrachtgeverschap • Pleegzorg • Hoog specialistische zorg • Gespecialiseerde jeugdhulp (specialistische jeugdhulp, ernstig enkelvoudige dyslexie en wonen) De N.V.

Gemeenschappelijke Kredietbank Friesland (Stichting Kredietbank Nederland) verleent financiële dienstverlening aan personen die om wat voor reden dan ook niet bij een reguliere bankinstelling terecht kunnen.

Kaderstellende nota’s Regiovisie Mei-inoar foar ús bern Beleidsnotitie ondersteuning en waardering voor Mantelzorgers 2021-2025 Beleidskader bestaanszekerheid 2024-2028 Verordening Adviesraad Sociaal Domein Noardwest Fryslân 2025 Convenant Actieprogramma Weer Thuis Beleidsnota ‘Sociaal domein in de praktijk’

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 51

Ramingen Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2024 1.502.118 723.553

Begroting 2025 2026 1.743.118 1.811.426 592.781 618.385

Meerjarenbegroting 2027 2028 2029 1.808.003 1.919.865 1.860.932 587.975 606.696 607.171

-778.565

-1.150.337

-1.193.041

-1.220.028

-1.313.169

-1.253.761

0

0

0

0

0

0

50.000

50.000

50.000

50.000

50.000

50.000

23.430

112.195

97.857

93.148

173.606

83.949

-805.135

-1.088.141

-1.145.184

-1.176.880

-1.189.563

-1.219.812

Lasten 155.226 195.094

Baten 35.219 0

Saldo -120.007 -195.094

196.438 247.929

89.531 14.465

-106.907 -233.464

421.049

0

-421.049

645.690 1.861.426

577.027 716.242

-68.663 -1.145.184

Samenstelling ramingen huidig jaar 600 610 620

Sociale basisvoorzieningen 1e lijns ondersteuning Wmo en Jeugd 2e lijns ondersteuning participatie en inkomens 630 2e lijns ondersteuning Wmo 640 2e lijnsonderst. Jeugdwet en gemeent. jeugdbeleid 650 Exploit. en ontwikkeling woonzorgcentrum Uiterton Totaal

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 52

Programma 7: Volksgezondheid en milieu

Algemeen Het programma Volksgezondheid en Milieu gaat over de openbare gezondheidszorg volgens de Wet collectieve preventie volksgezondheid (Veiligheidsregio Friesland), de Jeugdgezondheidszorg, afvalverwijdering- en verwerking, riolering, milieubeheer (de kwaliteit van de bodem, de beheersing van geluidshinder, verplaatsing van milieuhinderlijke bedrijven, ongediertebestrijding), lijkbezorging en de begraafplaats. Aandacht voor welzijn en preventie wordt steeds belangrijker als je het hebt over volksgezondheid. Vanwege toenemende vergrijzing en een steeds groter aantal mensen met psychosociale problematiek is het belangrijk om in te zetten op een zo gezond mogelijk leven voor zoveel mogelijk mensen. Dit doen we vanuit de principes van “Positieve gezondheid” waarbij niet alleen wordt gekeken naar de lichamelijke kant van gezondheid maar ook naar het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Ook duurzaamheid behoort tot dit programma. Met het vaststellen van het beleid en meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023-2027 ligt er een nieuwe ambitie voor Vlieland. De opgave die er ligt is groot. We willen de komende jaren belangrijke stappen gaan zetten. Dat is spannend maar biedt gelijktijdig ook kansen voor het eiland en haar bewoners.

Het gaat om de taakvelden: 0.9 Vennootschapsbelasting 7.1 volksgezondheid 7.2 riolering 7.3 afval 7.4 milieubeheer 7.5 begraafplaatsen en crematoria

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 53

Wat willen we bereiken?

Speerpunten 1. Beschermen Volksgezondheid en voorkomen van wateroverlast 2. Uitvoeren maatregelen water en riool volgens het GWRP 3. Inzicht in de Pfas vervuiling op het eiland 4. Verduurzaming van Vlieland 5. Ontwikkelen van een nieuw meerjarenprogramma duurzaamheid 6. Een stevige doorontwikkeling van de Vlielandse circulaire economie 7. Een efficiënte en circulaire afvalinzameling tegen gezonde tarieven 8. Doeltreffend en geactualiseerd VTH-beleid 9. Verbeteren van de mentale gezondheid

Speerpunt 1. Beschermen Volksgezondheid en voorkomen van wateroverlast In tegenstelling tot de winter 2023-2024, met extreme regenval voor lange periode, kenmerkte het begin van 2025 zich door lange perioden van droogte. Deze tegenstellingen geven dan ook aan dat zowel extreme natheid als extreme droogte zaken zijn die meer de norm gaan worden in Nederland. Het bufferen van regenwater om toe te voegen aan de (kwetsbare) zoetwaterbel van Vlieland, zonder het creëren van overlast is de doelstelling. Samen met Wetterskip, Staatsbosbeheer, Provincie, Vitens en andere partijen zijn hier diverse werksessies over geweest. Ook het Deltaprogramma zoet water met de gemeenschappelijke Waddeneilanden is in 2025 wederom opgestart. Hierin is naast het belang van buffering van zoet water ook aandacht voor het minimaliseren van wateroverlast voor bewoners en toeristen. De constatering van Pfas in de rioolwaterzuivering en op diverse plekken op het eiland heeft gezorgd voor een tijdelijke aandachtverschuiving om oorzaak en de gezondheidsrisico’s hiervan in kaart de brengen. In 2025 is verder het Hoogwaterprotocol (HWP) van Vlieland volledig herzien en zijn alle stakeholders geïnterviewd. Hieruit bleek dat er op meerdere punten verbetering mogelijk is. Zo zijn partijen niet volledig bekend met hun verantwoordelijkheden of zijn niet met de nieuwste versies van het HWP geïnformeerd.

In 2024 is de waddendijk afgerond waardoor het dorp tot 2050 voldoet aan de normen van het Deltaprogramma en de daarbij aangenomen zeespiegelstijging. Onder het pad van de dijk is een nieuwe drain gelegd voor het afvoeren van regenwater wat door de nieuwe vergrote duiker afgevoerd wordt. In diverse tuinen achter de dijk is de Japanse Duizendknoop geconstateerd; in de zomer van 2024 werd deze verwijderd.

Wat gaan we doen in 2026? • •

Uitvoering geven aan het nieuwe programma ‘water en riolering’ Eventuele terugkomst Japanse Duizendknoop monitoren Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 54

• •

Klimaatadaptatie integreren in ruimtelijke ordening Het geactualiserde HWP voor het begin van het stormseizoen communiceren met de betrokken partijen.

Speerpunt 2. Uitvoeren maatregelen water en riool volgens het GWRP In 2024 is het gemeentelijk programma water en riolering vastgesteld. Vlieland heeft ca 1072 rioolaansluitingen, 18,5 km vrijverval riolering en 13,9 km persleidingen. In verhouding tot gemeenten aan de wal zijn de rioleringen relatief nieuw. Tussen 2007 en 2023 is ca 31% van het vrijverval riool geïnspecteerd. In 2025 zijn met name aanpassingen gedaan aan het rioolsysteem als gevolg van de vernieuwing van de dijk. Aandachtspunt hier is de nieuwe drainage achter de dijk die is aangelegd door Rijkswaterstaat. Doordat het nieuwe calamiteitenpad aan de oostkant hoger ligt dan de achtertuinen kan hier wateroverlast ontstaan.

Wat gaan we doen in 2026? • • • • • •

Het riool/berging riool Esdoornlaan vervangen Wateroverlast sportveld voorkomen door het getrapt wegpompen; deze werkzaamheden worden meegenomen in de renovatie van de Kampweg Afstemmen met Rijkswaterstaat over het aansturen van de nieuwe duiker door de Waddendijk, in de vorm van een nieuwe beheersovereenkomst afsluiten. De effecten van de nieuwe drainage achter de Waddendijk monitoren, in verband met het verhoogde profiel van het calamiteitenpad. Maatregelen uitvoeren ter bestrijding van de wateroverlast op het sportveld, als onderdeel van vernieuwing Kampweg. Plaatsen van tegels “hier begint de zee” bij straatkolken in de Dorpsstraat

Speerpunt 3. Inzicht in de Pfas vervuiling op het eiland In 2025 is duidelijk geworden dat er sprake is van Pfas vervuiling op het eiland. Er zijn verhoogde waarden aangetroffen in de rioolwaterzuiveringsinstallatie (hierna RWZI). Het is belangrijk om de oorzaak te achterhalen van deze vervuiling, de gemeente trekt hierin op met het Wetterskip en de FUMO. In 2026 zijn er SPUK gelden beschikbaar voor onderzoek naar Pfas, in samenwerking met andere Friese gemeenten wil de gemeente Vlieland hier aanspraak op maken.

Wat gaan we doen in 2026? • • •

Onderzoek uitvoeren De vervuiling in kaart brengen Optrekken met andere Friese gemeenten, het Wetterskip en de FUMO

Speerpunt 4. Verduurzaming Vlieland Met het ondertekenen van het Nationaal Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt om Nederland te verduurzamen. Onderdeel van het Nationaal Klimaatakkoord is duurzaam verwarmen van de bebouwde omgeving. De regievoering hiervan ligt bij de gemeenten. Gemeente Vlieland heeft in haar Transitie Visie Warmte 1.0 Vlieland op hoofdlijnen

Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 55

aangegeven hoe wij dat tot 2030 willen gaan doen. Het uitvoeren van kansrijke pilots maakt daar onderdeel van uit. De verduurzaming gaat verder dan alleen de warmtetransitie van de bebouwde omgeving. De raad heeft in 2023 het beleid en meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023 – 2027 vastgesteld. In dit document zijn de Vlielandse ambities weergegeven op het gebied van de energietransitie, circulariteit, duurzame mobiliteit en duurzaam gebruik van drinkwater. Op hoofdlijnen is aangegeven wat wij de komende jaren gaan doen om die ambities te bereiken. Ook de projecten uit het Programma Waddeneilanden (Regio Deal) op het gebied van duurzame energie en circulariteit zijn in het meerjarenprogramma opgenomen. Voorbeelden voor 2026 zijn het opstellen van een warmteprogramma voor het eiland, het verduurzamen van de gebouwde omgeving en de gemeentelijke gebouwen. Daarnaast gaan we bezig met een verduurzamingsprogramma om zoveel mogelijk huiseigenaren te helpen met het verduurzamen van hun woning. Ook zijn er projecten gestart die bijdragen aan een duurzame watervoorziening en een circulaire economie op het eiland.

Wat gaan we doen in 2026? • • • •

Uitvoering geven aan de projecten zoals benoemd in het beleid en meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023-2027. Verdere invulling geven aan en uitvoeren van de projectlijnen Duurzame Energie en Circulaire Economie van Regio Deal De Waddeneilanden. Invulling geven aan de Transitie Visie Warmte door voor 31-12-2026 een Warmteprogramma vast te stellen. Inzetten op de verduurzaming van de gebouwde omgeving en de gemeentelijke bezitten.

Speerpunt 5. Ontwikkelen van een nieuw meerjarenprogramma duurzaamheid Het huidige meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023-2027 gaat richting het einde. In dit meerjarenprogramma zijn doelstellingen en budgetten opgenomen om de kaders te stellen voor de duurzame ontwikkeling van Vlieland. Met het naderende aflopen van dit programma zal in 2026 gewerkt moeten worden aan een vervolg en een nieuwe begroting voor de daartoe behorende periode. In dit meerjarenprogramma worden meetbare doelstellingen opgesteld voor de energietransitie, verduurzaming en circulaire economie op Vlieland. In tegenstelling tot de termijn van het huidige meerjarenprogramma valt de Regio Deal niet binnen de nieuwe. Er zal dus een grotere bijdrage vanuit de eigen begroting moeten komen en/of zal er moeten worden gezocht naar externe financierings- en/of subsidiebronnen.

Wat gaan we doen in 2026? • • •

Het evalueren van de doelstellingen in het aflopende meerjarenprogramma Eind 2026 zal er een startnotitie naar de Raad gaan om in 2027 het definitieve meerjarenprogramma op te stellen. Verder invullen en uitvoeren van de projectlijnen Duurzame Energie en Circulaire Economie van Regio Deal De Waddeneilanden. Programmabegroting Gemeente Vlieland 2026 bladzijde 56

Speerpunt 6. Een stevige doorontwikkeling van de Vlielandse circulaire economie Het hebben van een circulaire economie biedt op allerlei fronten winst. Duurzaamheid staat voorop omdat je met een circulaire economie op transportbewegingen, het gebruik van nieuwe grondstoffen en het verbranden van oude, kunt besparen. Ook geeft het de lokale economie een impuls omdat je op Vlieland kringen afsluit die anders elders zouden eindigen. Daarnaast vindt circulariteit een doorwerking in onderwerpen zoals energie, water en biodiversiteit. Dit maakt een circulaire economie een waardevol onderwerp om in te investeren. In het meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023 – 2027 zijn daarom ook doelstellingen voor een circulaire economie opgenomen. Deze doelstellingen krijgen vorm in een aantal projecten die Vlieland stapsgewijs naar de beoogde resultaten brengen. Enkele voorbeelden zijn het onderzoek naar circulair af te sluiten afvalstromen op het eiland, het verder plasticvrij maken van Vlieland in samenwerking met burgerinitiatieven en het onderzoeken van mogelijkheden om circulair te gaan bouwen.