B1 Ontwerp beleidskader ondersteunende horeca in winkels

Ontwerp-Beleidskader ondersteunende horeca in winkels Inleiding/aanleiding Al langere tijd is er de landelijke tendens dat in winkels ruimtes worden ingericht waar mensen iets kunnen drinken of eten, of dat er iets te drinken wordt aangeboden om het winkelen een andere beleving te geven. Ook op Vlieland is dat niet onbekend. Zo heeft de bakker een ruimte ingericht als tearoom en kun je in een kledingwinkel iets te drinken kopen. Bij de bakker gaat het om een al langer bestaand concept waarbij producten die in de winkel worden gemaakt en verkocht ook ter plaatse genuttigd kunnen worden. Daar waar kleding- en andere winkels dranken en versnaperingen aanbieden heeft dat niks meer met het product te maken, maar is dat enkel een toevoeging aan het concept van winkelen. Verkoop van dranken en etenswaren is in beginsel detailhandel. Op het moment dat ter plaatse ook gelegenheid wordt geboden om de dranken en etenswaren te nuttigen wordt het horeca. Er ligt een concrete vraag om in een winkel in de Dorpsstraat een bescheiden ruimte in te richten met drie tafeltjes om wat drinken en kleine versnaperingen te verkopen en ter plaatse te nuttigen. Er is geen sprake van een menukaart en ook niet van de verkoop van alcoholhoudende dranken. De horeca is bedoeld als ondersteunend element aan de winkel en is ook alleen geopend gedurende de winkelopeningstijden.

Geldende regels In het tijdelijke deel van het omgevingsplan zijn winkels bestemd voor detailhandel. Detailhandel is kort gezegd een activiteit die gericht is op de verkoop van producten aan personen voor eigen gebruik. Dat kunnen ook dranken en etenswaren zijn, zoals in een supermarkt of vanuit een afhaalpunt. Op een plek waar je maaltijden alleen af kunt halen en waarbij ter plekke geen gelegenheid wordt geboden om de maaltijd te nuttigen, is er sprake van detailhandel. Pas op het moment dat er ruimte is ingericht om dranken en etenswaren ook ter plaatse te nuttigen, is er sprake van horeca, zoals een restaurant, een tearoom of een café. Het plaatsen van enkele tafeltjes in een speciaal daarvoor ingerichte ruimte van een winkel om dranken en etenswaren ter plaatse te nuttigen maakt dat er sprake is van horeca. En horeca is binnen de gegeven detailhandelsbestemming niet toegelaten. In het tijdelijke omgevingsplan is een strikte scheiding tussen detailhandel en horeca aangebracht. Dat is geen ongebruikelijk onderscheid; enerzijds is dat vanuit concurrentieoverwegingen opgenomen, maar anderzijds ook om grip te houden op het aantal horecabedrijven en de plaatsen waar dat wel of niet plaats kan vinden. Het verzoek dat nu voorligt is in strijd met de regels en het daaraan ten grondslag liggende beleid.

Verzoeker is meegegeven dat wanneer in dit specifieke geval toestemming wordt verleend, iedere winkelier in beginsel hetzelfde recht moet krijgen om vergelijkbare ondersteunende horeca aan de detailhandel toe te voegen. Dat betekent een nieuwe beleidsmatige ruimte die de gemeente daarmee zou geven en een belangrijke beleidswijziging. Een dergelijke planologische beleidswijziging is een bevoegdheid van de raad. In dit beleidskader ligt de vraag voor in hoeverre er ruimtelijke en planologische bezwaren bestaan tegen deze verruiming van het gebruik van winkels. En in het geval die vraag positief wordt beantwoord, onder

welke voorwaarden dit gebruik dan kan worden toegelaten. Enkele aandachtspunten Het is goed om, ten behoeve van het verkrijgen van enige grip op het vraagstuk, eerst een aantal aandachtspunten te beschrijven die zich voor kunnen doen bij het toelaten van ondersteunende horeca in winkels. Deze aandachtspunten hebben meegewogen bij de keuzes die vervolgens met betrekking tot het beleidskader zijn gemaakt. • In de eerste plaats is er de vraag of deze ondersteunende horeca zich moet beperken tot winkels. Er vindt nu bijvoorbeeld ook al ondersteunende horeca plaats bij sportactiviteiten, maar ook in De Vliestroom en bij culturele activiteiten in de kerk. Het is voorstelbaar dat er meerdere activiteiten in de Dorpsstraat zijn, zoals bij dienstverlenende activiteiten, waarbij het ook voorstelbaar is om ondersteunende horeca toe te staan. • Het ligt voorts niet in de lijn van de verwachting dat er veel gebruik zal worden gemaakt van deze beleidsruimte. De meeste winkels zijn klein van oppervlak en het opofferen van ruimte voor ondersteunende horeca gaat ten koste van winkelruimte. Bovendien vergt het een extra inspanning waar niet iedere winkelier op zit te wachten. • In de derde plaats ligt de vraag voor of er ook ruimte voor het nuttigen van dranken en versnaperingen buiten de winkel plaats mag vinden. Dat is bijvoorbeeld bij de bakker wel zo. Daar is een terras aanwezig.

De vraag is of er naast de tafeltjes in de winkel ook tafeltjes op straat gezet mogen worden. • In de vierde plaats wordt er ruimte geboden voor een activiteit die tot dusver in de Dorpsstraat alleen aan de horecabedrijven was toebedeeld. Het vestigen van ondersteunende horecapunten in de winkels kan een vorm van concurrentie zijn waar de horecaproblemen mee heeft. • Tot slot is er ook op Vlieland, evenals elders in den lande, sprake van het moeizaam opvullen van vrijkomende winkelruimte. Het toevoegen van de mogelijkheid van ondersteunende horeca kan een extra aantrekkingskracht genereren om een winkel op Vlieland te beginnen. Dat komt de levendigheid en aantrekkelijkheid van de Dorpsstraat ten goede. Overwegingen en randvoorwaarden Horeca is een bestaande activiteit in de Dorpsstraat. Her en der in de Dorpsstraat gaan horecabedrijven vergezeld van een terras. Daarmee voegt het gebruik van ondersteunende horeca zich binnen de functie van het verblijfsgebied dat de Dorpsstraat heeft. Er wordt geen gebiedsvreemde functie toegevoegd. Er wordt vanuit gegaan dat ondersteunende horeca niet tot extra publiek aantrekkende werking van de winkels leidt. Het is een extra activiteit dat de winkels aan hun bedrijfsvoering toe kunnen voegen, maar de geringe omvang en het weinig onderscheidende vermogen zal er niet toe leiden dat dit een specifiek publiek gaat trekken.

Wel kan het het winkelen en/of het vestigen van een winkel aantrekkelijker maken. Bovendien kan het toevoegen van enkele tafels en stoelen de levendigheid op straat vergroten. Er bestaan vanuit ruimtelijke overwegingen geen overwegende bezwaren tegen het toevoegen van deze ondersteunende activiteit aan winkels. Omdat veel winkels maar weinig ruimte hebben en de verwachting gerechtvaardigd is dat er niet veel gebruik van gemaakt zal worden, is er geen aanleiding om dit in aantal te beperken, zoals met bijvoorbeeld bed and breakfast en miniwinkels wel is gedaan. Het verzoek komt van een ondernemer die een kledingwinkel runt. Op andere plaatsen in het land komt ondersteunende horeca veelvuldig voor in andere winkels. Warenhuizen en bakkerswinkels hebben al langere tijd een ruimte ingericht voor horeca. Maar ook zijn er bijvoorbeeld wielercafés, waar een fietsenwinkel met werkplaats gecombineerd wordt met een koffiecorner, of musea met ruimte voor horeca. In beginsel is het voorstelbaar om op plaatsen waar mensen zich gedurende enige tijd ophouden,

ook de gelegenheid te geven iets te eten en te drinken. Binnen de reikwijdte van dit beleidskader wordt enkel ruimte geboden voor ondersteunende horeca in winkels in de Dorpsstraat. Er zijn binnen de Dorpsstraat maar een paar andere functies aanwezig, waar de ondersteunende horeca vooreerst niet aan de orde is en waar dit ook niet voorstelbaar wordt geacht. De aard van de winkel is niet relevant. In beginsel moet iedere winkel voor ondersteunende horeca in aanmerking kunnen komen. Of alle winkels hier voldoende ruimte voor hebben of hier gebruik van willen maken is daarbij niet relevant. De hoofdactiviteit is en blijft detailhandel. De ondersteunende horeca is enkel een ondersteuning van het winkelconcept. Het moet daarom ondergeschikt blijven aan de eigen winkelfunctie. Die ondergeschiktheid moet zich in ruimtelijke zin als zodanig manifesteren. Het moet voor iedereen meteen duidelijk zijn dat de horeca een ondergeschikt onderdeel is van de winkel. Op Vlieland hebben we meerdere van dit soort ondergeschikte activiteiten toegelaten. Met name bij het wonen zijn activiteiten als bed and breakfast, miniwinkels en aan-huis-verbonden beroepen toegestaan. Daarbij is de ondergeschiktheid aan het wonen deels uitgedrukt in objectieve begrenzingen.

Het is voorstelbaar om de ondersteunende horeca in de Dorpsstraat met vergelijkbare objectieve begrenzingen gelijk te maken aan de ruimte voor miniwinkels in de Dorpsstraat. Het gaat dan om 40% van de omvang van het pand met een maximum oppervlakte van 20 m2. Die 20 m2 omvat de daadwerkelijk fysiek ingerichte ruimte ten behoeve van de ondersteunende horeca in de winkel, dat is exclusief eventuele opslag achter in een magazijn, maar inclusief de ruimte met apparatuur, de bereidingsruimte, het sanitair en het afgiftepunt dat nodig is om de horeca in de ingerichte ruimte uit te kunnen oefenen. Voor de winkel mogen binnen de voor iedereen geldende regels voor terrassen, een paar stoeltjes en tafels worden geplaatst. Die ruimte wordt wel inbegrepen bij de 20 m2. Dus de 20 m2 ruimte, dan wel de oppervlakte die de 40% van de omvang van het pand betreft, is inclusief de eventuele ruimte voor een terras buiten de winkel. Er mogen geen alcoholische dranken worden verkocht. Het gaat alleen om koffie, thee en frisdranken met een bijbehorende versnapering. Warme snacks, maaltijden of daarmee gelijk te stellen eten is niet toegelaten. Speciale apparatuur om etenswaren te bereiden dan wel te warmen zijn niet toegelaten. Het moet gaan om een ruimte die ten behoeve van de bedrijfsuitoefening van de winkel zelf wordt ingericht.

Het is niet de bedoeling dat een andere ondernemer een deel van de winkel gaat gebruiken voor de uitoefening van de horeca. De ondersteunende horeca mag geen eigen toegang krijgen. De ondersteunende horeca maakt deel uit van de winkel en is alleen direct vanuit de winkel toegankelijk. Om dat te benadrukken mag de ondersteunende horeca alleen geopend zijn tijdens de openingstijden van de winkel. En tot slot geldt als voorwaarde dat er geen extra uitstallingen ten behoeve van de ondersteunende horeca op straat worden geplaatst. Qua omgevingsaspecten zijn er voorts geen beletselen voor het toestaan van deze ondersteunende functie. Overleg horecaondernemers Het voornemen tot deze beleidswijziging is voorgelegd aan twee horecaondernemers die zelf in de Dorpsstraat enkele horecabedrijven hebben met bijbehorende terrassen. Beide horecaondernemers zien geen bezwaren in deze ontwikkeling, mits de voorwaarden maar goed worden vastgelegd. Ze denken dan

met name aan voorwaarden met betrekking tot de omvang, de ruimte voor terrassen, de ondergeschiktheid aan de winkelfunctie en dat de ondersteunende horeca ook daadwerkelijk deel is van het winkelconcept. Daarmee is er vanuit enkele horecaondernemers dus niet direct sprake van afwijzende reactie. Niet alle horecaondernemers zijn gevraagd, maar het ontwerpbeleid wordt ter inzage gelegd, zodat eenieder de gelegenheid krijgt nog iets van het beleidskader te vinden. Met de hiervoor beschreven en hierna samengevat weergegeven voorwaarden worden de aspecten die de ondernemers hebben genoemd in voldoende mate afgedekt. Voorwaarden: • het bedrijfsoppervlak voor ondersteunende horeca, inclusief de ruimte die nodig is om de horeca in de daarvoor ingerichte ruimte uit te kunnen oefenen, inclusief sanitair en een eventueel terras, mag niet meer bedragen dan 40% van het vloeroppervlak van de begane grond van de winkel met een maximum van 20 m² • er mogen geen alcoholhoudende dranken, warme snacks, maaltijden of daarmee gelijk te stellen producten worden verstrekt.

Speciale apparatuur om etenswaren te bereiden dan wel te warmen zijn niet toegelaten • de ondersteunende horeca mag uitsluiten geopend zijn gelijktijdig met de openingstijden van de winkel • de ondersteunende horeca mag uitsluitend vanuit de winkel of via de toegang tot de winkel toegankelijk zijn • de ondersteunende horeca moet onderdeel zijn van het concept van de winkel waarin de horeca is gevestigd • er mogen geen uitstallingen of daarmee vergelijkbare bouwwerken ten behoeve van de ondersteunende horeca worden geplaatst.

Aldus vastgesteld tijdens de raadsvergadering van … 2026

M. Schier, voorzitter G. van Essen, griffier

===