10 Bijlage 1 Aangepast Ontwerp Omgevingsvisie
Tekst van het document
LANGZAAM MEEBEWEGEN
OMGEVINGSVISIE VLIELAND
Omgevingsvisie Vlieland
Code 20190764 / 23-05-22
GEMEENTE VLIELAND 20190764 / 23-05-22 OMGEVINGSVISIE VLIELAND TOELICHTING INHOUDSOPGAVE
blz
1.
VLIELAND
1
2.
LEESWIJZER
2
3.
OMGEVINGSVISIE
3
3. 1. 3. 2. 4.
VLIELANDS VERTREKPUNT DE OMGEVINGSVISIE
3 3
WAARDEN EN KWALITEITEN
7
4. 1. 4. 2. 4. 3. 4. 4.
Algemene ruimtelijke, economische en sociale waarden Wonen Werken Recreatie, toerisme en cultuur
7 9 9 10
5.
BESTAAND BELEID, KENNIS EN PARTICIPATIE
14
6.
DOELEN, PRINCIPES EN VERTREKPUNTEN
16
6. 1. 6. 2. 6. 3. 7.
THEMATISCHE OPGAVEN EN AMBITIES
7. 1. 7. 2. 7. 3. 8.
Hoofdoelstelling Leidende principes Vertrekpunten
Algemeen Fysieke leefomgeving Thema’s
HET VERVOLG
16 16 19 23 23 24 33 46
20190764
blz 1
1. VLIELAND De gemeenschap van Vlieland bestaat uit bijna twaalfhonderd inwoners en ontvangt inmiddels jaarlijks meer dan tweehonderdduizend bezoekers in een uitzonderlijke omgeving. De Vlielanders zijn er in geslaagd het authentieke karakter en de bijzondere waarden van rust, ruimte en duisternis van het eiland te behouden. Dat is een prestatie van wereldformaat. De bijzonderheid van het eiland bindt mensen en flora en fauna aan het eiland en verleent haar een uniek karakter. We willen die bijzonderheid zoveel mogelijk behouden, zodat Vlieland een eiland blijft waar het goed leven is en waar mensen en dieren graag naar toe en naar terug komen. Dat wil niet zeggen dat alles moet blijven zoals het is. Vlieland moet en wil langzaam met de tijd meebewegen. Langzaam meebewegen wil zeggen dat de Vlielanders zich bewust zijn van opgaves en ontwikkelingen die om oplossingen vragen. Enkele daarvan zijn nadrukkelijk al deel van het beleid en de uitvoering daarvan, zoals woningbouw, recreatiedruk en economische ontwikkeling, alsook in relatie daarmee duurzaamheid, gezondheid, klimaat en leefbaarheid. Daar waar opgaves en ontwikkelingen om urgente uitvoering vragen, wordt dat opgepakt naar aard en schaal passend bij Vlieland.
Er zijn ook opgaves en ontwikkelingen die in de (nabije) toekomst worden voorzien, maar waarvan nog onduidelijk is of die voor Vlieland relevant zijn of wanneer die gaan komen en in welke omvang. Er is nadrukkelijk voor gekozen om daarin niet voorop te gaan lopen. Langzaam meebewegen wil zeggen dat de gemeente acties onderneemt op de momenten waarop om actie wordt gevraagd en waarbij duidelijk is wat de impact daarvan op Vlieland is. Telkens is daarbij van belang om dit naar aard en schaal van Vlieland te beoordelen en op te pakken. Er is een grote gemeenschappelijke consensus onder jongeren en ouderen, alsook de ondernemers om de bijzondere waarden en het unieke karakter van Vlieland zoveel mogelijk te behouden. Het eiland wordt door de gasten hoog gewaardeerd. De eilanders zelf zijn voor hun leven verbonden met het eiland, ook als ze soms op grote afstand wonen. Altijd blijft er het onderbewuste verlangen terug te keren en het eiland terug te vinden zoals ze dat hebben gekend en waar ze zich altijd veilig en geborgen hebben gevoeld. Een langzaam meebewegen mag zich daarom ook zeker buiten de tijd van een mensenleven afspelen.
Belangrijk is dat Vlieland een eiland blijft met een eigen gemeenschap, waarvan de samenstelling in balans is, waar goed geleefd kan worden, waar mensen met aandacht en zorg met elkaar samenleven, dat bereikbaar blijft, waar recreanten naar draagkracht van het eiland worden ontvangen in een natuurlijke omgeving die robuust is, waar de biodiversiteit floreert en waar mens en dier samen in een gezonde en duurzame omgeving kunnen blijven leven.
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 2
20190764
2. LEESWIJZER Dit is de eerste versie van de Omgevingsvisie Vlieland. Het instrument dat onder de Omgevingswet het instrument is waarin de gemeenteraad haar ambities, visies en beleid met betrekking tot de fysieke leefomgeving voor de toekomst vastlegt. En omdat de toekomst per definitie ongewis is, is de omgevingsvisie een dynamisch document dat op ieder moment aangepast, bijgesteld en geactualiseerd kan worden aan ontwikkelingen die zich voordoen. Het is een eerste versie omdat het nog niet de volledige omgevingsvisie betreft zoals de Omgevingswet die voor ogen heeft. Er ontbreken nog enkele zaken die pas kunnen worden uitgewerkt als de Omgevingswet in werking treedt en/of wanneer het omgevingsplan wordt opgesteld. Maar voorliggend document bevat in ieder geval de belangrijkste ambities en doelstellingen op het gebied van de fysieke leefomgeving. In de eerste hoofdstukken wordt het vertrekpunt voor deze visie geschetst, de wijze waarop de visie tot stand is gekomen en wat een visie is (hoofdstuk 2 t/m 4). Er is al decennialang beleid op het gebied van alle aspecten van de fysieke leefomgeving. De gemeente begint daarom niet op nul, maar vertrekt vanuit een bestaand beleidskader en vooral ook vanuit de bestaande feitelijke situatie, namelijk de wijze waarop het grondgebied van Vlieland er nu bij ligt. Van daaruit is breed geparticipeerd.
Vele mensen en organisaties hebben hun bijdrage kunnen leveren en hun wensen voor de toekomst kunnen uiten. Bij de uiteindelijke keuzes is de mening van de mensen nadrukkelijk meegenomen. Daarnaast opereert de gemeente niet op zichzelf. Er is aangesloten bij de visies van Rijk en provincie. Daar moet de gemeente rekening mee houden en zoveel mogelijk aansluiting bij zoeken. Vervolgens is dat alles vertaald in eigen specifieke doelen en ambities en vertrekpunten voor Vlieland zelf (hoofdstuk 5). Die principes en vertrekpunten moeten leidraad zijn bij beleidskeuzes en ingrepen in de fysieke leefomgeving. Vanuit die uitgewerkte principes en vertrekpunten is gekomen tot specifieke uitgangspunten met betrekking tot alle onderdelen van de fysieke leefomgeving en de belangrijke thema’s die van invloed zijn op de inrichting van de fysieke leefomgeving, maar ook de rol die de gemeente daarbij wil en moet spelen (hoofdstuk 6). Tot slot is de status van de visie weergegeven en het vervolg (hoofdstuk 7).
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 3
3. OMGEVINGSVISIE 3. 1.
VLIELANDS VERTREKPUNT
Vlieland is een Waddeneiland met een sterk ongerept aanzien, een kleine gemeenschap met een bijzonder historisch verhaal en een onafhankelijk karakter. Rust, ruimte, stilte, duisternis, het zijn zo maar wat waarden die Vlielanders zelf, maar ook de gasten die naar het eiland komen, als bijzondere waarden noemen. In 2009 heeft de gemeente een Structuurvisie vastgesteld met een visie tot 2020. Deze Structuurvisie kende al een sterke basis in het daaraan voorafgaande beleid. Vlieland begint met haar beleid derhalve niet vanaf nul. Veel beleid is een bestendiging van (lang) bestaand beleid, dat er mede toe heeft geleid dat Vlieland haar unieke karakter heeft behouden, maar ook met een kleine gemeenschap met de tijd mee is gegroeid. De Omgevingswet en de doelen daarvan zijn in deze visie specifiek naar de situatie van Vlieland vertaald: een situatie met een kleine gemeentelijke organisatie en een kleine gemeenschap. Een gemeenschap die in de tijd heeft geleerd samen op te trekken. In de discussies en gesprekken die er zijn gevoerd als opmaat naar deze omgevingsvisie, is geconcludeerd dat er vooral veel goed gaat en dat er al veel zaken in ontwikkeling zijn. Er zijn altijd punten voor verbetering vatbaar, er zijn problemen die spelen en de wereld trekt niet aan Vlieland voorbij, maar er is geen noodzaak gezien om het ineens helemaal anders te doen.
Desalniettemin zijn er zaken die om acties vragen of die op een andere, nieuwe manier georganiseerd kunnen worden. Ontwikkelingen als vergrijzing, duurzaamheid, klimaatverandering met heftigere weersverschijnselen en een verwachte zeespiegelstijging, de monoeconomie, het behoud van een eigen vitale gemeenschap, het op peil houden van het huidige voorzieningenniveau, de rol van de gemeente in de samenleving en de rol van die gemeenschap zelf, het zijn maar een paar ontwikkelingen die vragen om ambities en denkrichtingen die van belang zijn voor de gemeenschap en de fysieke leefomgeving van Vlieland. Daar gaat deze omgevingsvisie over. 3. 2.
DE OMGEVINGSVISIE
De omgevingsvisie is het document van de gemeente waarin zij een integrale koers uitzet en haar ambities bepaalt op het terrein van de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving staat voor datgene wat we zien, voelen en ruiken. Dat zijn bijvoorbeeld gebouwen, wegen, stranden, een schone lucht, sloten, duinen, bossen, enzovoort. Met de omgevingsvisie wordt een beeld gegeven voor de komende tientallen jaren. Vertrekpunt daarvoor zijn de kernwaarden en kwaliteiten van Vlieland, zoals het zijn van een eiland in een omgeving dat als Werelderfgoed is aangemerkt, de eigen gemeenschap, de natuurwaarden, de rust, de ruimte, de stilte, de eigen Vlielander bedrijvigheid en de aantrekkelijkheid voor recreanten. Die waarden en kwaliteiten hebben Vlieland gekarakteriseerd tot de wijze waarop zij nu wordt herkend en beleefd. Vanuit het oogpunt om daar zuinig op te zijn en het eigen karakter te bewaren, wordt in de omgevingsvisie een beeld geschetst van waar we de komende decennia op het eiland mee te maken krijgen. Er worden veranderingen verwacht die direct invloed hebben op de fysieke leefomgeving, en daarmee op de waarden en kwaliteiten van Vlieland. De fysieke leefomgeving omvat aspecten als cultureel erfgoed, water, bodem, natuur, lucht, landschappen
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 4
20190764
en dergelijke. Telkens is daarbij de vraag in hoeverre ontwikkelingen invloed hebben op de fysieke leefomgeving en tot hoever een invloed op de kwaliteiten en waarden daarvan aanvaardbaar is. Veranderingen geven vaak ook kansen tot verbetering. Vanuit het integrale karakter van de omgevingsvisie wordt steeds gekeken waar die kansen voor verbetering liggen. De omgevingsvisie moet ook inzichtelijk maken wat de gevolgen zijn van ingrepen in de fysieke leefomgeving. Niet alleen wat de gevolgen zijn voor de fysieke leefomgeving zelf, maar ook de gevolgen van ingrepen voor mens en dier. Daarbij komen ook aspecten naar voren zoals gezondheid, veiligheid, duurzaamheid, leefbaarheid, een goede biodiversiteit en dergelijke, daar waar deze aspecten vragen om ingrepen in de fysieke leefomgeving. In de integrale afwegingen die binnen de fysieke leefomgeving moeten worden gemaakt, zijn de gevolgen daarvan relevant om telkens in ogenschouw te nemen. De omgevingsvisie wil ook een beeld van de toekomst geven. Daarbij gaat het vooral om mogelijke ontwikkelingen die niet aan Vlieland voorbij zullen gaan en die gevolgen zullen hebben voor de fysieke leefomgeving. Gedacht wordt daarbij aan klimaatverandering, circulaire bedrijvigheid, vergrijzing, aandacht voor biodiversiteit, lokale voedselproductie en dergelijke.
Uitgangspunt van de omgevingsvisie is om de integraliteit van dit alles in beeld te brengen en te kijken waar zaken elkaar in de fysieke leefomgeving kunnen versterken om ambities in gang te zetten en ook waar te maken. Ook moet de integraliteit in beeld brengen waar zaken met elkaar in conflict komen om daarvoor oplossingen te vinden en denkrichtingen te bepalen. Een voorbeeld daarvan is energiewinning in de vorm van zonnevelden binnen de geformuleerde kernwaarde van natuur en landschap, maar ook het aanpassen van gebouwen voor mensen om langer thuis te kunnen wonen in relatie tot het behoud van monumenten en overig cultureel erfgoed. Dit vraagt om heldere keuzes waarbij gemotiveerd wordt aangegeven om welke reden ontwikkelingen wel of niet, waar en eventueel onder welke voorwaarden mogelijk moeten zijn. In de omgevingsvisie wordt helder en duidelijk aangegeven waar de gemeenschap van Vlieland naar toe wil, wat zij wil bereiken en vooral in welk tempo zij dit wil bewerkstelligen. De omgevingsvisie vormt daarmee het kader voor toekomstige ontwikkelingen en initiatieven. Belangrijke wettelijke grondslag hiervoor ligt in het maatschappelijk doel van de Omgevingswet. Het doel waaraan onder de Omgevingswet iedere ingreep in de fysieke leefomgeving wordt getoetst en aan wordt afgewogen.
Artikel 1.3 (maatschappelijke doelen van de wet) Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu gericht op het in onderlinge samenhang: a. bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en b. doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften
Naast de basis van de kernkwaliteiten en waarden neemt de gemeente bij de omgevingsvisie Europese regels en richtlijnen in acht en is de visie een vertaling van relevant en actueel bestaand beleid op Rijks-, provinciaal, regionaal en lokaal niveau. Nadrukkelijk is daarbij een relatie gezocht met de principes van de Agenda voor het Waddengebied 2050 en de princi-
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 5
pes van de provinciale omgevingsvisie De Romte Diele. De visie begint van daaruit een integrale koers te bepalen voor de komende decennia. Uitvoeringsprogramma’s die nu voor de komende jaren worden uitgerold, zoals het uitvoeringsprogramma van de Agenda voor het Waddengebied 2050 en het Programma Wadden, zijn niet leidend voor de inhoud van de visie. Als deze omgevingsvisie ambities bevat die afwijken van die programma’s zal uiteindelijk de uitvoering van die ambities daarop aangepast moeten worden. De omgevingsvisie moet op basis van de Omgevingswet uiterlijk in 2025 gereed zijn. De gemeente heeft de ambitie om eerder al een omgevingsvisie op te stellen. Die omgevingsvisie is de eerste aanzet van de beleidscyclus, zoals die door het Rijk aan het instrumentarium van de Omgevingswet ten grondslag is gelegd. De omgevingsvisie heeft in die cyclus een nauwgezette relatie met programma’s en het omgevingsplan. Uiteindelijk omvat de beleidscyclus volgens de Omgevingswet het volledig wettelijke instrumentarium in een voortdurende dynamische cyclus die in kan spelen op ontwikkelingen. Inhoudelijk verhoudt de visie zich dan ook nadrukkelijk tot de andere instrumenten.
Omdat het omgevingsplan voor het hele eiland pas in 2029 klaar hoeft te zijn en er ook nog geen programma’s zijn gemaakt, functioneert de omgevingsvisie op dit moment ook kaderstellend, nu er nog geen omgevingsplan ligt dat juridische kaders stelt. De omgevingsvisie die nu voorligt moet kaders stellen en koers bepalen als (juridische) basis voor de toetsing van initiatieven, zolang de cyclus nog niet optimaal functioneert. Een deel van die kaders kan straks naar de regels van het omgevingsplan, waarna de omgevingsvisie uiteindelijk een meer strategisch abstractieniveau kan krijgen. De omgevingsvisie is daarmee eveneens een dynamisch document, dat binnen de beleidscyclus telkens om aanpassing en actualisatie vraagt aan ontwikkelingen en opgaves die zich voor gaan doen.
Er zijn meer zaken die op dit moment nog niet duidelijk zijn of waarin de gemeente nog geen keuzes heeft gemaakt. Vraagstukken die pas bij het opstellen van het omgevingsplan aan de orde komen, zoals beleidsmatige keuzes met betrekking tot o.a. de regels uit de Bruidsschat (vooral de gemeentelijke milieuregelgeving), de zorgplichten, de regels met betrekking tot de fysieke leefomgeving uit de verschillende gemeentelijke verordeningen en dergelijke. Onderdelen die op grond van artikel 3.2. en 3.3. van de Omgevingswet deel uit moeten maken van een omgevingsvisie, zoals bedoeld onder de Omgevingswet.
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 6
20190764
Deze omgevingsvisie is om die reden nog niet volledig een omgevingsvisie zoals de Wet die voor zich ziet en zoals die in de toekomst binnen een optimale beleidscyclus moet gaan functioneren in relatie tot hogere regelgeving en het eigen gemeentelijke instrumentarium. Om die reden wordt deze omgevingsvisie gezien als een tussendocument, een eerste stap naar de toekomstige volwaardige omgevingsvisie. De voorliggende omgevingsvisie wordt de komende tijd verder aangevuld. Ten tijde van het opstellen van het omgevingsplan zal gekeken worden waar de omgevingsvisie verder moet worden uitgewerkt, maar ook waar delen die nu in de visie zijn opgenomen beter naar de toelichting op het omgevingsplan kunnen worden overgeheveld.
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 7
4. WAARDEN EN KWALITEITEN 4. 1.
Algemene ruimtelijke, economische en sociale waarden
Vlieland maakt deel uit van de Friese Waddeneilanden. Vlieland is ongeveer 3000 jaar geleden ontstaan als strandwal. Tot in de Middeleeuwen vormde Vlieland één geheel met het vasteland. Rond 1300 werd Vlieland gescheiden van het vaste land en werd het een eiland. Het eiland kenmerkt zich heden ten dage als een eiland met één dorp waarin een kleine gemeenschap van bijna 1200 inwoners (1 januari 2021) leeft, die jaarlijks meer dan 200 duizend gasten ontvangt. Gescheiden van het dorp heeft zich een bedrijventerrein ontwikkeld met een jachthaven. Aan de Noordzeezijde is een recreatiewoningenterrein ontstaan, alsmede een kampeerterrein. Verspreid over het eiland komen verder nog enkele voorzieningen en huizen voor. Het overgrote deel van het eiland bestaat uit natuurgrond. Naast het eiland maakt de zee voor 87% deel van het gemeentelijk grondgebied uit. De ruimtelijke opbouw van Vlieland wordt bepaald door de sterke scheiding tussen het natuurgebied (97% procent van het eiland, inclusief de nieuwe boshuisjes), de grootschalige recreatievoorzieningen en het dorp. Economisch is de Vlielander gemeenschap vrijwel geheel afhankelijk van de recreatie. De Covid19 periode heeft laten zien hoe kwetsbaar Vlieland daarmee is. Die situatie kenmerkt een voorzieningenniveau dat in hoofdzaak functioneert ten behoeve van de jaarlijkse gasten die het eiland trekt.
Vrijwel alle bedrijvigheid op het eiland heeft in meer of mindere mate met het toerisme te maken, dan wel functioneert ten behoeve van het op peil houden van de bebouwde omgeving en het beheer en onderhoud van de natuurgronden. Sociaal onderscheidt de ontwikkeling van de Vlielander gemeenschap zich als een geïsoleerde gemeenschap. Er is sprake van een hechte gemeenschap met een sterke sociale binding onderling en met het eiland zelf. De laatste tijd neigt een disbalans in de gemeenschap te ontstaan doordat er nog steeds meer jongeren het eiland verlaten dan dat er bij komen. Het aantal jonge gezinnen fluctueert in de tijd maar staat altijd onder druk en de vergrijzing en het vestigen van ouderen speelt ook op Vlieland een rol van betekenis. Met name het voorzieningenniveau voor de eilanders zelf, zoals het onderwijs, de zorg, de sport en welzijnsvoorzieningen etc. komen daarmee onder druk te staan. Het eiland heeft een heel eigen specifiek karakter. De authentieke waarde van het eiland wordt bepaald door dat ene dorp met die eigen eilander gemeenschap, een bijzondere ligging direct langs de Waddenzee en de cultuurhistorische waarden van met name de Dorpsstraat en het Kerkplein, in een natuurlijke omgeving die rust, ruimte en openheid biedt. Een natuurlijke omgeving die daarenboven leefgebied is van veel dier- en plantensoorten, die Vlieland ook als thuis hebben.
Die natuur kenmerkt zich als een eiland met veel duingebied, strandvlaktes, bos, kwelders en zee. Het dorp kent een eigen structuur die heel mooi de opbouw van het dorp in de loop der jaren verbeeldt. Daarbij is de Dorpsstraat en een deel van de Havenweg de kern van het dorp. De Dorpsstraat functioneert als verblijfsgebied met de winkels en de horeca en enkele maatschappelijke voorzieningen. De Dorpsstraat is ook nog steeds een belangrijke woonstraat. Juist die afwisseling tussen de verschillende functies kenschetst de waarde van de Dorpsstraat. De woonbuurten kenmerken zich als typische vertegenwoordigers van een bepaald tijdsbeeld. Inmiddels is met het verplaatsen van bedrijvigheid en de basisschool uit het dorp ruimte ontstaan om op diverse invullocaties de woonfunctie te versterken. Die
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 8
20190764
locatiegebonden eigentijdse invullingen kenschetsen eveneens de ontwikkelingsgeschiedenis van het dorp en versterken de woonfunctie daarvan. Het bedrijventerrein heeft een heel eilandspecifiek karakter, met veel aan het toerisme gerelateerde bedrijvigheid. De diversiteit van de bedrijvigheid is ook een kenmerk dat duidt op het beperkte ruimtegebruik en het samenbrengen van bedrijven die op het eiland een plek nodig hebben. De daaraan grenzende jachthaven is recent gemoderniseerd en geeft een eigentijdse en verzorgde indruk van opvang van boten die Vlieland aandoen. De recreatieterreinen in het duingebied hebben een eigen Vlielandse uitstraling die mettertijd is geëvolueerd en zich kenschetst als een open structuur, maar met een mate van terughoudendheid die past bij de aard en schaal van het eiland. De westkant van het eiland bestaat o.a. uit De Vliehors, een zandplaat die sinds 1948 in gebruik is door Defensie, als Nato-schietrange van de Luchtmacht. De landmacht is in 2004 van het eiland vertrokken. Nabij de kern van Oost-Vlieland ligt de veerdam, waar de veerboot aankomt in het dorp. Rond het dorp zijn in het begin van de 20e eeuw bossen aangelegd om de stuifduinen vast te houden. Hiermee werd het dorp gevrijwaard van het zand en ontstond een natuurlijke bescherming.
Vlieland heeft geen agrarisch gebied, in tegenstelling tot de andere Waddeneilanden, behoudens hier en daar enkele weilanden die worden gebruikt om paarden te weiden. In de enquête hebben de respondenten de volgende waarden en kernkwaliteiten van Vlieland benoemd.
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
4. 2.
blz 9
Wonen
Op 16 december 2017 heeft de gemeenteraad de Woonvisie Vlieland vastgesteld. Deze visie geeft een actueel beeld van de woonsituatie op Vlieland. Die visie ligt aan de basis van deze paragraaf over de kwaliteiten van het wonen op Vlieland. In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de huidige stand van zaken met betrekking tot het wonen. Het wonen op het eiland vindt geconcentreerd plaats in het dorp. Buiten het dorp zijn slechts op enkele locaties woningen aanwezig. Op 1 juli 2020 heeft Vlieland 1.167 inwoners, verdeeld over zelfstandige woningen met een geregistreerde woonfunctie en sociale huurwoningen. De bevolkingssamenstelling staat voortdurend onder druk en raakt verder uit balans. De inwoners in de hogere leeftijdscategorieën nemen toe, terwijl het aantal gezinnen vermindert. Het betekent ook een toename van het aantal kleine huishoudens (landelijke tendens), wat inhoudt dat bij een gelijkblijvend aantal inwoners er desalniettemin meer vraag naar meer zelfstandige woonruimte ontstaat. Er is in de afgelopen periode op meerdere plekken woningbouw op invullocaties en herontwikkelingslocaties gepleegd. Ook zijn er gebouwen voor personeelshuisvesting gebouwd. Vrij recent is daarmee het werkelijke aantal woningzoekenden afgenomen.
Het gehele instrumentarium dat ten behoeve van de bescherming van de woningvoorraad functioneert, zoals de Huisvestingsverordening, werpt zijn vruchten af. In de Woonvisie is nadrukkelijk een opening geboden voor andere vormen van wonen, die een periode kunnen overbruggen, waarna de gevolgen en de druk op de woningmarkt als gevolg van de vergrijzing wellicht binnen de grenzen van het huidige dorp opgevangen kunnen worden. Uit gesprekken met ondernemers en organisaties op Vlieland blijkt dat een deel van de eilandbewoners onzelfstandig woont, de wens heeft om zelfstandig te gaan wonen, maar hiertoe niet de mogelijkheden ziet. Het gaat enerzijds om lage inkomens: personeel in horeca of recreatie met een steeds groter aantal actieve maanden op het eiland. Anderzijds gaat het om middenkaderberoepskrachten zoals onderwijzend of verzorgend personeel. Onder hen zijn ook middeninkomens en gezinnen. Daarnaast zijn er ook kinderen die noodgedwongen bij hun ouders in blijven wonen. Wonen en veiligheid Het beschermingsniveau voor Vlieland ten opzichte van de zee wordt door een dijkringgebied gewaarborgd. Dit gebied omvat de oude dorpskern, de dorpsuitbreiding ten noorden van Boswijk, het zomerhuizenterrein en de camping Stortemelk. Voor de bebouwing binnen de dijkring wordt een maximaal toelaatbare overstromingskans gehanteerd van 1/300 per jaar.
Het gebied van de woningen aan de Havenweg, het bedrijventerrein, alsook het gehele deel van het eiland ten westen van het dorp valt buiten de dijkring en is daarmee dus buitendijks gebied. Een wettelijk vereiste veiligheid kan hier niet worden gegarandeerd, ondanks dat er wel een beschermingsstatus geldt. 4. 3.
Werken
Qua werkgelegenheid is het eiland door de jaren heen aan veranderingen onderhevig geweest. Tot en met het eerste kwart van de 20e eeuw bestonden de middelen van bestaan vrijwel geheel uit de koopvaardij, het loodswezen en het onderhoud aan het eiland door
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 10
20190764
Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer. Vanaf de jaren dertig kwam geleidelijk het toerisme opzetten. Na de Tweede Wereldoorlog kwam daar de aanwezigheid van Defensie bij. De bedrijvigheid gericht op recreatie en toerisme, zoals hotels en restaurants, ligt vooral in het dorp en bij het strand. Veel bedrijvigheid ligt buiten het dijkringgebied, waardoor er geen wettelijk gegarandeerde veiligheid voor deze bebouwing geldt. Rijkswaterstaat, Defensie en energiebedrijf Nuon zijn (grotendeels) niet meer vanaf het eiland actief. Mede door hun vertrek van het eiland ontstaat steeds meer een monocultuur binnen de werkgelegenheid, gericht op recreatie en toerisme. De meeste banen op het eiland kunnen direct of indirect hieraan worden gerelateerd. Om aanvullende economische ontwikkelingen op Vlieland mogelijk te maken, zullen andere inkomstenbronnen moeten worden gevonden of gestimuleerd om de basis van de economie iets breder te maken. Hoewel het toerisme nog steeds toeneemt en de Vlielandse economie hiervan profiteert, is het tegelijkertijd ook kwetsbaar. Ook aan de wal gaat het met het toerisme steeds beter en daar neemt het aantal banen in de toeristische sector toe. Het wordt daardoor steeds moeilijker om personeel naar het eiland te trekken, omdat bijvoorbeeld bij stellen waarvan beide partners werken het lastig is om naast het toerisme een baan op Vlieland te vinden.
Een andere ontwikkeling is het winkelen via internet. Mensen, waaronder ook de toeristen, kopen steeds meer via internet. Hierdoor ontstaat het risico dat het assortiment van de winkels verschraalt, de winkels ’s winters dicht gaan of zelfs verdwijnen. Echter winkels op Vlieland krijgen ook de kans om de producten elders te verkopen. Een 12 maanden economie zou het behoud en open houden van winkels en het behoud van personeel in de winter kunnen stimuleren. De economische ontwikkelingen kunnen daarom niet los worden gezien van goede mogelijkheden voor huisvesting, maar ook een goed en betaalbaar basisniveau aan voorzieningen teneinde het voor mensen aantrekkelijk te maken naar Vlieland te komen om er te wonen en te werken. Ook een goed internet maakt het mogelijk om op afstand te werken en Vlieland een aantrekkelijke werk-/vestigingsplaats te maken. 4. 4.
Recreatie, toerisme en cultuur
Vlieland heeft ruim elfhonderd inwoners die het hele jaar door op het eiland verblijven. Daarnaast wordt het eiland jaarlijks nog door ruim 200.000 toeristen bezocht. De piek ligt in juli en augustus. Opvallend is het hoge aandeel herhalingsbezoek: 36% van de bezoekers is al meer dan 10 keer op Vlieland geweest. Vlieland heeft een duidelijke eigen doelgroep. In meerdere studies naar de Toeristische Identiteit van Vlieland zijn als kenmerken genoemd; hoog opgeleid, bovenmodaal inkomen, jonge gezinnen en de zilveren generatie (de nieuwe 65-plussers). De doelgroep is relatief conjunctuurongevoelig, heeft wat te besteden en is minder gebonden aan het hoogseizoen. Deze doelgroep komt naar het eiland voor verschillende typen accommodaties, variërend van luxe onderdak in een hotel tot een plaats in een tent of tenthuisje op de camping. Daarnaast komt een groep toeristen uit alle geledingen van de maatschappij naar Vlieland die van generatie op generatie het eiland bezoeken. Zij zijn erg betrokken bij het wel en wee van het eiland. De Vlieland-gast zoekt een combinatie van natuur, rust, ruimte en veiligheid. Uit het aantal overzettingen van niet-inwoners op de veerboot kan worden afgeleid dat het aantal recreanten toeneemt. De groei lijkt een gevolg te zijn van de trend van seizoensverlenging, die de laatste jaren doorzet en waar ook de enige mogelijke groei ligt.
Er is planologisch geen toename in het aantal verblijfsrecreatieve voorzieningen toegelaten. Alleen
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 11
daar waar planologisch op de bestaande locaties nog enige ruimte zit en die ruimte niet door verleende vergunningen vastligt, kan die worden benut. Tijdens de piek wordt de drukte derhalve gereguleerd door het maximaal beschikbaar aantal bedden, dan wel worden tijdelijk slaapplaatsen gecreëerd zoals tijdens Into the Great Wide Open. Het eiland kent twee kampeerterreinen, Stortemelk en de Lange Paal. Het eerste ligt in de duinen, aan de noordoostzijde van het eiland, en heeft in het hoogseizoen plaats voor ongeveer 3500 badgasten. Het tweede terrein is een natuurcamping, gelegen bij de Lange Paal, en heeft ruimte voor ongeveer 500 kampeerders. De beide kampeerterreinen leveren in de zomer meer dan de helft van de capaciteit van de logiessector. Ten westen van Stortemelk bevindt zich het Recreatiewoningenterrein met 246 vakantiewoningen. Typerend voor de identiteit zijn de ruime opzet van het terrein en het zeer diverse karakter van de woningen. Het geheel straalt kwaliteit uit. Naast de recreatieve terreinen zijn er op Vlieland hotels/ pensions, appartementencomplexen en een enkel groepsverblijf, daarnaast is in het dorp ook beperkt recreatief medegebruik toegestaan in aanwezige panden. Ook de jachthaven vervult een belangrijke rol in het verblijfsrecreatieve aanbod met ongeveer 90.000 – 95.000 persoonsovernachtingen per jaar.
De recreatieve aantrekkelijkheid is gelegen in het unieke en authentieke karakter dat Vlieland heeft gevormd en waarmee het zich als klein eiland met veel rust, ruimte en stilte onderscheidt van de meeste overige Waddeneilanden. De ligging van het eiland in een UNESCO Werelderfgoed gebied bevestigt die bijzonderheid en de specifieke aantrekkingskracht die van het eiland vanwege haar ligging in het Waddengebied uitgaat. Het recreatieve aanbod bestaat voorts voornamelijk uit het dorp, het strand, de duinen, de Kroon’s Polders, de vogelkijkhut, de gerestaureerde vangarm van de eendenkooi en de fiets- en wandelroutes. Het overige toeristische en het culturele aanbod bestaat uit enkele musea, het bezoekerscentrum, het filmhuis, de reddingbootschuur, de bierbrouwerij, diverse sportaccommodaties, outdooractiviteiten waaronder sportevenementen (vuurtorenloop, halve marathon), het Posthuys, muziekevenementen (Into the great wide open), de vuurtoren en enkele monumenten als het Armhuis en de kerk, waarin kleinschalige hoogwaardige culturele evenementen worden georganiseerd. Daarnaast zijn er de typisch “Vlielander” feestjes, zoals tradities rondom Koningsdag, maar ook de typische Vlielander gebruiken, zoals opkleden en bij begrafenissen. LEVEN OP VLIELAND De sociale structuur van de Vlielandse bevolking wordt gekenmerkt door het relatief grote aantal ondernemers.
Er wordt gehecht aan tradities, maar ook aan vrijheid in handelen. De Vlielandse bevolking kent een relatief groot verloop voor een Waddeneiland. Ieder jaar vestigen zich zo´n 70 tot 80 nieuwe bewoners (veelal horeca gerelateerd) en vertrekt ongeveer ditzelfde aantal van het eiland. Op Vlieland zijn onder andere de volgende voorzieningen gevestigd: 20 winkels, 15 restaurants, 5 cafés, een gemeentehuis, bibliotheek, VVV-kantoor, politiebureau, postagentschap, basisschool, voortgezet onderwijs (VMBO), zwembad, sporthal, tennisbanen, voetbalveld, zorgcentrum en een huisartsenpraktijk. De detailhandel is grotendeels gericht op de toeristen. Hierdoor is het aanbod zeker voor een klein dorp kwalitatief hoogwaardig. Het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs (VMBO) vinden plaats in het nieuwe schoolgebouw De Jutter. In dat gebouw wordt het onderwijs gecombineerd met zorg (Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) en welzijn (jeugd en jongerenwerk, kinderopvang, buitenschoolse opvang en bibliotheek).
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 12
20190764
Het verzorgingstehuis, de Uiterton, is in 2021 gesloopt en vervangen door een moderne zorgbuurt. Daarmee voldoet de woonzorg op Vlieland aan alle hedendaagse vereisten. De ambulancepost is verplaatst naar het gebouw bij de helikopterlandingsplaats. De energievoorziening komt via een stroomkabel vanaf het vaste land. Op Vlieland is nog wel een back up-voorziening aanwezig. Daarnaast wordt inmiddels structureel duurzame energie gewonnen met de zonneakker en vele individuele plaatsing van zonnepanelen op daken. Het waterleidingbedrijf heeft een eigen wateropslagcapaciteit voor water dat op Vlieland uit de duinen wordt gepompt. Voor wat de drinkwatervoorziening betreft is Vlieland zelfvoorzienend en niet afhankelijk van aanvoer van drinkwater door een pijpleiding vanaf de vaste wal. Het drinkwatergebruik is als gevolg van het stijgende aantal toeristen groeiende. Bij het onttrekken van extra grondwater uit de duinen zal extra verdroging zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. Voor de recreanten geldt Vlieland als autoluw. Niet- Vlielanders mogen hun auto alleen met een ontheffing meenemen naar het eiland wanneer ze die nodig hebben voor het uitvoeren van hun bedrijf. Voor bewoners is het autoverkeer gebonden aan een gemeentelijk ontheffingssysteem, waarbij de Dorpsstraat alleen toegankelijk is voor bestemmingsverkeer en gedurende de zomermaanden ook alleen tijdens bepaalde uren.
De bebouwde kom kent een 30km-zone en een algemeen parkeerverbod met uitzondering van de parkeervakken. Dit om het autoluwe karakter te benadrukken. Buiten de bebouwde kom is maximaal 60 km toegestaan. LANDSCHAP EN NATUURGEBIEDEN Het landschap wordt gekenmerkt door het grote natuuroppervlak, in eigendom van een natuurorganisatie (Staatsbosbeheer) en de Staat (defensie, oefenterrein de Vliehors), en de sterke scheiding met het dorp. Voor een uitgebreide beschrijving van natuur en landschap kan worden verwezen naar de beheerplannen die zijn opgesteld in het kader van Natura 2000. Op de westelijke punt van het eiland zijn de ruwe krachten van de natuur goed te ervaren. Hier liggen de Vliehors en de Kroon’s Polders. De ongereptheid van de zandplaten en de kwelders is van grote landschappelijke en natuurlijke waarde. Op het midden van het eiland liggen het duinlandschap en de bossen. Dit landschap is beperkt beïnvloed door menselijke activiteiten en is daardoor toegankelijker. Over de lengte van het hele eiland komen de bijzondere habitattypen ‘Embryonale Duinen’ en de ‘Witte Duinen’ voor. Deze droge duinen zijn relatief kalkarm, wat zich uit in korstmosrijke duingraslanden en heidebegroeiingen. Deze duinenrij wordt opgevolgd door de ‘Grijze Duinen’ met kruipwilgstruweel en kraaiheide.
De Vliehors is een uitgestrekte strandvlakte met pionierduinen, jonge kwelderbegroeiing en een duinvallei. Bij storm en springtij staat een groot deel van De Vliehors onder water. Hier is sprake van een grote wash-over, verreweg de grootste van het Waddengebied. De Kroon’s Polders bestaan uit deels zilte graslanden en deels natuurlijke vochtige duinbossen. Dit gebied is zeer waardevol voor de vogelsoorten waarvoor een instandhoudingsdoelstelling geldt. Ook op het middendeel komen de zeer bijzondere ecologische waarden voor die kenmerkend zijn voor de Waddeneilanden. Aan de Waddenzeekant ligt het habitattype ‘Schorren en Zilte graslanden’. Deze ‘cultuurlandjes’ waren in het verleden de gronden die agrarisch in gebruik waren en worden nu begraasd door paarden en soms gemaaid. Naast de ‘Witte en Grijze Duinen’ verdient een aantal natuurwaarden extra bescherming. De graslanden en bossen op het oostelijk deel hebben deels een natuurfunctie en een cultuurlandschappelijke waarde. De buitenste duinenrij vanaf de Ankerplaats tot de jachthaven heeft naast een natuurfunctie ook een wettelijke waterkerende functie. De westelijk daarvan gelegen zeeduinen en de stenen glooiing die over een groot deel van de zuidkant
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 13
van het eiland loopt, hebben weliswaar geen wettelijk status maar dienen wel in stand te blijven. Zoals uit het voorgaande blijkt, bestaat het eiland voor het merendeel uit natuurgebieden met veel bijzondere waarden. Kenmerkend voor de eilanden is ook de aanwezigheid van grote aantallen vogels. Het gaat daarbij om soorten van internationale betekenis, die deels zeldzaam zijn voor Nederland. De instandhoudingsdoelen zoals geformuleerd in Natura 2000 gelden voor dermate veel habitattypen en soorten op het eiland, dat voor iedere ruimtelijke ontwikkeling een afweging moet plaatsvinden in verband met mogelijk negatieve gevolgen. Het provinciale beleid stelt bij nieuwe ontwikkelingen natuurcompensatie verplicht. Er is op het eiland geen ‘agrarische’ grond die voor compensatie kan worden ingezet. Compensatie zal derhalve altijd moeten plaatsvinden met kwalitatieve verbeteringen in de bestaande gebieden.
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 14
20190764
5. BESTAAND BELEID, KENNIS EN PARTICIPATIE De omgevingsvisie start niet vanuit het niets. In 2009 is een Structuurvisie gemaakt die visie en beleid uit heeft gestippeld tot het jaar 2020. Daarnaast is er sectoraal veel beleid uitgewerkt, met name in het sociale domein. Medewerkers van de gemeente weten wat er leeft en speelt in de gemeenschap, spreken iedere dag met burgers, ondernemers, verenigingen, belangenvertegenwoordigers, etc. Het beleid en het instrumentarium bewegen daarin mee en worden voortdurend aan veranderingen en ontwikkelingen aangepast en met de bevolking besproken. Daarmee is er ook een voortdurende communicatie tussen de gemeente en de gemeenschap. Beleid en instrumentarium komen op Vlieland al gedurende langere tijd participatief tot stand. Bestaand sectoraal beleid, dat recent vanuit die kennis en betrokkenheid is opgesteld, blijft de basis voor de omgevingsvisie. De omgevingsvisie borduurt voort op dit bestaande beleid en de ambities die zijn bepaald. Door de ligging in het unieke Waddengebied is er ook veel beleidsmatige inbreng van hogere overheden. De gemeente is daarin volgend. Dit hogere beleid is geen basis voor deze omgevingsvisie, omdat de omgevingsvisie de visie van de gemeente zelf is op Vlieland.
Echter de inhoud van de omgevingsvisie beoogt wel zoveel mogelijk rekening te houden met en binnen de kaders te blijven van dit hogere beleid, zoals de Agenda voor het Waddengebied 2050 en de provinciale omgevingsvisie. Voor de totstandkoming van de omgevingsvisie is in de eerste plaats gebruik gemaakt van de bestaande kennis onder de medewerkers van de gemeente. Die kennis is verzameld en geanalyseerd. Gebleken is dat daarmee al zoveel kennis is verkregen, dat een goed beeld van de waarden en kwaliteiten voorhanden is en de op handen zijnde ontwikkelingen op velerlei gebied kan worden vastgelegd. Er zijn voorts meerdere onderzoeken beschikbaar waarbinnen mensen hun mening hebben kunnen geven over Vlieland en het verblijf op Vlieland. De uitkomsten van die onderzoeken geven een goed beeld van hoe mensen vinden dat Vlieland er op dit moment voor staat. Ook is er een onderzoek in 2014 gedaan onder jong volwassenen. Ook uit dat onderzoek is interessante informatie opgehaald over de betekenis van Vlieland voor mensen die op Vlieland zijn opgegroeid en de redenen waarom mensen toch elders zijn gaan wonen en werken. Daarnaast is er met meerdere ketenpartners, met verenigingen, belangenvertegenwoordigers en inspirerende betrokkenen gesproken. De informatie die daar is verkregen is verwerkt in een document dat in het najaar van 2019 in de gemeenteraad is aangenomen.
Op de basisschool is in 2019 een project doorlopen waarbij de kinderen zijn gevraagd een beeld te schetsen van hoe zij Vlieland zien of zouden willen zien in 2050. De ideeën die door de kinderen zijn ingebracht, zijn meegenomen in deze visie. Begin 2020 is een uitgebreide digitale enquête uitgezet waarbij inwoners en recreanten de mogelijkheid is geboden om meningen te geven over de belangrijkste onderwerpen voor de omgevingsvisie. Vanwege de Coronaperikelen heeft dit naar de recreanten toe niet de meest optimale invulling gekregen, maar desalniettemin is de enquête in meer of mindere mate door bijna 1200 mensen ingevuld. De resultaten zijn in een memo verwerkt en met de raad besproken. Tot slot zijn er meerdere informele bijeenkomsten met de gemeenteraad gehouden, waarbij ook de raadsleden kennis en denkrichtingen naar voren hebben kunnen brengen. De resultaten van de enquête en de standpunten van de raad over die uitkomsten zijn eveneens in de visie verwerkt.
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 15
Zoals eerder gezegd is deze visie een eerste grote stap voor het bepalen van ambities en duidelijke denkrichtingen. Vanuit dat perspectief is geconcludeerd dat een verdere participatie niet tot substantiële relevante informatie zal leiden, die nodig is om de omgevingsvisie op te stellen. Alleen daar waar tijdens het proces is gebleken dat een aanvullend gesprek of een verdiepingsslag wenselijk is, is die stap nog genomen.
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 16
20190764
6. DOELEN, PRINCIPES EN VERTREKPUNTEN 6. 1.
Hoofdoelstelling
Het hoofddoel is dat Vlieland een eiland blijft met een eigen vitale gemeenschap, die woonachtig is op een veilig, gezond, duurzaam en leefbaar eiland, in een unieke omgeving met robuuste natuurgebieden van wereldklasse. Veilig doordat tijdig wordt geanticipeerd op de gevolgen van klimaatverandering en zeespiegelstijging. Gezond doordat we de lucht schoon houden, de omgeving rustig en duister houden en de natuurgebieden verbinden met de rest van het leven op het eiland. Duurzaam doordat we zoveel mogelijk circulair en energieneutraal willen wonen, recreëren en ondernemen. En leefbaar doordat wonen, werken, onderwijs en zorg mogelijk blijven en er een evenwichtige bevolkingssamenstelling aanwezig blijft. De robuuste natuurgebieden van wereldklasse moet de effecten van klimaatverandering, duurzaam gebruik en nieuwe ontwikkelingen kunnen opvangen. De unieke waarden van Vlieland blijven behouden en worden verder ontwikkeld in een tempo dat bij Vlieland past. Vlieland initieert ontwikkelingen die bijdragen aan de hiervoor genoemde hoofddoelstelling. Andere ontwikkelingen worden afgewacht en opgepakt op de momenten die daar om vragen. 6. 2.
Leidende principes
Vlieland is van de eilanders en behoort tevens toe aan de planten en dieren die er verblijven en leven. Daarnaast komen er vele gasten naar Vlieland waarvoor Vlieland een deel van hun leven is en die eveneens bij Vlieland horen. Die verschillende manieren waarop het eiland beleefd wordt, moeten hun plek vinden in de manier waarop we met zijn allen zorgen dat de hoofddoelstelling wordt gehaald. Daarom zijn er enkele leidende principes geformuleerd voor ons handelen op Vlieland. Hiermee willen we enerzijds het gebied goed gebruiken voor wonen, werken en recreëren en anderzijds de natuurwaarden en landschappelijke waarden van internationale klasse koesteren. Die combinatie vraagt inspanningen van iedereen op Vlieland. Vanuit de Nationale Omgevingsvisie is voor het Waddengebied een Agenda voor het Waddengebied 2050 ontwikkeld. Die Agenda legt een breed gedragen visie vanuit het Rijk over het Waddengebied heen. In de Agenda wordt gevraagd aan gemeenten om in de gemeentelijke omgevingsvisies daar zoveel mogelijk bij aan te sluiten. In de Agenda, evenals in de provinciale omgevingsvisie, wordt gewerkt met principes. Met onderstaande principes sluit onze omgevingsvisie aan bij de Agenda en de provinciale omgevingsvisie, waarbij de principes zijn vertaald naar het niveau van Vlieland. De leidende principes vertellen ons wat we belangrijk vinden en hoe we met elkaar om willen gaan.
De principes worden op ieder moment in de contacten gebruikt en zijn telkens leidraad bij de afwegingen omtrent ontwikkelingen, het zoeken naar oplossingen en het benaderen van opgaves. 1. Keuzes worden gemaakt met het oog op toekomstige generaties We maken keuzes met het oog op het behoud van een duurzaam en leefbaar Vlieland voor toekomstige generaties. Vanuit een duurzame en inclusieve samenleving is het van belang om te beseffen dat keuzes invloed kunnen hebben op de leefbaarheid en duurzaamheid van Vlieland voor toekomstige generaties. Toekomstige generaties zijn mensen die nu nog niet geboren zijn, mensen die
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 17
de komende zeven generaties gaan vormen. Mensen die vanaf morgen geboren worden tot ver in het jaar 2125. Het rekening houden met toekomstige generaties en de duurzaamheid en leefbaarheid van Vlieland is direct ook van belang voor de toekomstige generaties planten en dieren die hun leven hier op Vlieland hebben. Bij afwegingen wordt het uitgangspunt gehanteerd dat wij voor toekomstige generatie datgene mogelijk willen maken of willen beschermen zoals we gehoopt hadden dat eerdere generaties dat voor ons hadden gedaan. 2. Beschermen unieke, authentieke waarden We beschermen de unieke, authentieke waarden van Vlieland en maken daarvoor op voorhand heldere keuzes zodat duidelijk is waar op Vlieland ruimte voor is en wat we op Vlieland in ieder geval niet willen. Het beschermen van de waarden die Vlieland maken wat ze is, houdt tevens kansen in die waarden te versterken en ze voor de toekomst robuust te maken. De driedeling van het eiland die hiervoor in de eerdere Structuurvisie is gemaakt met een druk, een extensief en een rustig deel van het eiland blijft hiervoor de basis. Vanuit dat gegeven is het vooraf belangrijk duidelijkheid te geven wat we op Vlieland in ieder geval niet willen. Een voorbeeld daarvan is het stabiliseren van de recreatiedruk.
We willen geen uitbreiding van het aantal hotels en de komst van een pretpark of de aanleg van nieuwe verblijfsrecreatieterreinen is ongewenst. Die keus is duidelijk en relateert zich aan de waarden en de draagkracht van het eiland als geheel. 3. Ecologie, economie, leefbaarheid en gezondheid versterken elkaar We investeren in robuuste en veerkrachtige natuurgebieden. In eerste instantie voor de gebieden zelf, maar ook om ruimte te houden voor economische ontwikkeling en de gebieden weer te verbinden met de inwoners en recreanten. Leefbaarheid, gezondheid, economie en ecologie versterken elkaar en dragen samen bij aan een uniek en saamhorig eiland. Het idee van een hek om het dorp willen we kwijt. Er is geen scheiding tussen de natuurgebieden en de mens, dus die scheiding mag ook niet zo ervaren worden. Dat wil niet zeggen dat we vervolgens van alles toe willen laten in het dorp en in de natuurgebieden. Het dorp en de natuurgebieden zijn de kracht van het eiland. We willen in overleg kijken wat er mogelijk is, met altijd de waarborg dat de kwaliteit van het dorp, de natuurgebieden en de instandhoudingsdoelstellingen daardoor niet mag verslechteren. Sterker nog, we willen ontwikkelingen toestaan, die bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van de gebieden en/of die de biodiversiteit versterken.
De gemeente wil dit samen met Staatsbosbeheer en de samenleving oppakken en bespreekbaar maken. Voor de visie betekent dit dat ontwikkelingen niet stoppen bij de grenzen van het dorp, maar dat altijd eilandbreed zal worden gekeken naar mogelijkheden. Robuuste en veerkrachtige natuurgebieden waar de mens zich deel van voelt, bevordert de leefbaarheid en draagt bij aan een positieve gezondheid van inwoners en recreanten. 4. Oplossingen zijn altijd integraal Ontwikkelingen op Vlieland benaderen we binnen de aard en schaal van Vlieland integraal. Opgaven voor waterveiligheid, energie, klimaat, leefbaarheid, beleving van de natuurgebieden en het Werelderfgoed en natuurherstel en –ontwikkeling koppelen we aan elkaar, en pakken we aan met integrale processen en oplossingen .
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 18
20190764
Integraliteit lijkt een vanzelfsprekendheid, maar is dat niet. Integraliteit moet dat wel worden, omdat integraliteit betekent dat kansen en bedreigingen veel duidelijker in beeld worden gebracht. Op voorhand kan meer duidelijkheid worden gegeven over de haalbaarheid van ontwikkelingen. Bovendien betekent integraliteit inzicht in verbindingen die ontwikkelingen kunnen versterken of dynamischer kunnen maken, en die ook in beeld brengen waar ontwikkelingen tot problemen in andere werkvelden leiden. 5. Een Vlielandse aanpak in een dynamische omgeving We volgen een aanpak die past binnen een kleine samenleving als Vlieland. Die aanpak vraagt om samen met de gemeenschap zaken op te pakken: vroegtijdig met elkaar in gesprek gaan over aanvragen en activiteiten, samen oplossingen zoeken, ruimte geven voor pilots en experimenten, monitoren, samen evalueren en samen fouten durven maken, en samen het beleid durven aanpassen. Voor deze omgevingsvisie is breed met de eilanders en betrokkenen gesproken over de doelen en ambities, maar ook over de rol van de gemeente in de samenleving. Hier is een duidelijk beeld uit naar voren gekomen, op grond waarvan er op Vlieland behoefte blijft aan een regisserende gemeente. Dat regisseren willen we wel in samenspraak met de inwoners doen.
We willen vaker met elkaar om tafel om samen te zorgen dat de waarden van Vlieland behouden blijven en dat we Vlieland nog mooier maken, maar dat ontwikkelingen en opgaves wel op een passende wijze kunnen worden uitgevoerd. Dat betekent geen eenrichtingsverkeer. We verwachten ook van de inwoners dat ze de gemeente vaker en in een vroeger stadium bij plannen betrekken. De gemeente wil zoveel mogelijk binnen de gegeven waarden en ruimtelijke mogelijkheden meewerken aan initiatieven en inwoners ondersteunen om plannen waar te maken. Een duidelijke visie moet op voorhand aangeven waar we met zijn allen de speelruimte daarvoor aanvaardbaar vinden en waar niet. Er moet een gevoel ontstaan dat we het met zijn allen doen en dat niet de een op de ander gaat wachten of dat we elkaar als twee verschillende partijen gaan zien. De gemeente stelt zich daarbij een dynamische omgeving voor, waarbij voortdurend zaken kunnen worden verbeterd en waar we vooral veel kennis delen over de wijze waarop we ontwikkelingen op een voor Vlieland meest passende wijze kunnen oppakken. 6. Regionaal en internationaal verbonden We zoeken bij opgaves en ontwikkelingen die de aard en schaal van Vlieland overstijgen naar de samenhang binnen het Waddengebied en de samenwerkingen en instanties die daarvoor functioneren.
Het mag duidelijk zijn dat er veel ontwikkelingen zijn die niet aan Vlieland voorbij zullen gaan, maar waarvoor Vlieland te klein is om die ontwikkelingen zelf op te pakken. Samenwerking gebeurt al vele jaren. Die samenwerking wordt voortgezet en de Omgevingswet, met haar integrale benadering, biedt mogelijkheden om hier en daar die samenwerkingen te intensiveren en nog eens na te denken waar de verantwoordelijkheden moeten komen te liggen. 7. Inclusieve samenleving Om de ambities waar te kunnen maken en werkelijk als eilanders met elkaar zorg te dragen voor het behoud en een mooie toekomst van en voor Vlieland, moet ook iedereen mee kunnen doen. Er mogen geen mensen achterblijven. Als kleine gemeenschap zorgen we ervoor dat we op elkaar passen en geven we iedereen, binnen ieders talenten en mogelijkheden, de gelegenheid volwaardig deel van de gemeenschap te zijn.
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
blz 19
Het dromen over en een visie op de toekomst van Vlieland is er voor iedereen. Ieder mens heeft zijn of haar eigen unieke talenten en mogelijkheden. In de bijzondere omgeving van Vlieland met haar kleine gemeenschap biedt dat een mooie omgeving om te zorgen dat iedereen die dat wil mee kan doen en mee kan komen. We willen een omgeving creëren waarin iedereen zich thuis voelt en waar iedereen zijn talenten en mogelijkheden binnen de specifieke omstandigheden van Vlieland, ten volle kan benutten. 8. Samen verantwoordelijk We zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het behoud van de kernwaarden van Vlieland. Daarbinnen heeft iedere partij een eigen verantwoordelijkheid. We zorgen ervoor dat beleid en beheer van de afzonderlijke partijen samen eenduidig en consistent zijn en met betrokkenheid van de omgeving tot stand komen. Dit hangt nauw samen met het principe genoemd onder 5. Hier benadrukken we nogmaals dat die samenwerking ook betekent dat we er gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn. De gemeente mag van inwoners verwachten dat zij zelf meer verantwoordelijkheid nemen. Dit vloeit enerzijds voort uit de in de Wet opgenomen zorgplichten, op grond waarvan iedereen verantwoordelijk wordt voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Anderzijds vloeit dat ook voort uit hetgeen van inwoners wordt gevraagd op het moment dat zij plannen hebben.
Participatie, onderzoek, en dergelijk wordt bij de inwoners zelf neergelegd. De Omgevingswet is er niet alleen voor de gemeente om anders te gaan werken, het vraagt ook zeker iets van de gemeenschap. 6. 3.
Vertrekpunten
Vlieland is een eiland met een geheel eigen authentiek en uniek karakter. Dat willen we koesteren en we willen daar zorgvuldig mee omgaan. De leidende principes zijn daarop toegespitst. Tegelijkertijd is het een levend landschap dat verandert. Nieuwe opgaven en ontwikkelingen moeten een plek krijgen. Dat willen we doen met aandacht voor een goede omgevingskwaliteit. De ontwikkelingen die op het eiland afkomen zijn divers. Grootschalige ontwikkelingen en ingrepen (zoals klimaatadaptatie, energietransitie, woningbouwopgave en het toenemende toerisme) kunnen tot ingrijpende veranderingen leiden. Andere ontwikkelingen zijn makkelijker in te passen in de bestaande structuren. In alle gevallen is het streven tot zo hoog mogelijke kwaliteit te komen en slimme combinaties te zoeken. Het is nog niet precies bekend welke opgaven en ruimtelijke ontwikkelingen de komende jaren een plaats moeten krijgen. Daarom kiezen we ervoor om vanuit de bestaande waarden en kwaliteiten niet te hard van stapel te lopen, dat te doen dat noodzakelijk is en meebewegen met de ontwikkelingen waar dat wordt gevraagd. Het is belangrijk om een aantal ruimtelijke en sociale vertrekpunten aan te geven, van waaruit het nadenken over ingrijpende ontwikkelingen een start kan maken. Ruimtelijke vertrekpunten De inrichting van de fysieke leefomgeving blijft in hoofdzaak een verhaal met ruimtelijke consequenties.
Ook het zoeken naar verbindingen met meer sociale aspecten als gezondheid, leefbaarheid, vergrijzing, eenzaamheid en dergelijke, vragen binnen deze visie om oplossingen die zich binnen de fysieke leefomgeving beperken tot mogelijke ingrepen in de
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
Gemeente Vlieland
blz 20
20190764
ruimte. Vandaar dat er gekozen is om in eerste instantie een aantal ruimtelijke vertrekpunten voor de visie te formuleren. De ruimtelijke vertrekpunten bieden in navolging op de leidende principes een handreiking om toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen goed in te passen. Waar kunnen ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt en hoe geven we ze vorm? De vertrekpunten dagen uit tot het maken van heldere keuzes en het respecteren van de authentieke en unieke waarden van Vlieland op visie en planniveau. Ze vormen aansporingen om bepaalde karakteristieken te beschermen, te behouden, te versterken, te ontwikkelen of te transformeren. 1.
We beschouwen het eiland als een eenheid met het dorp, de natuurgebieden en het landschap als dragers. a. In de ontwerpopgave beschouwen we de opgave altijd in een voldoende groot gebied, afhankelijk van de schaal van de ontwikkeling en de impact op de natuurgebieden, de bebouwde omgeving en het landschap. We hanteren geen strikte scheiding tussen de bebouwde omgeving en de natuurgebieden, maar zien het hele eiland als één geheel.
2.
We geven waar dit kan ruimte aan de natuurlijke dynamiek van het eiland en leggen dit vast waar dit vanwege mogelijke nadelige gevolgen noodzakelijk is. a. De natuurlijke dynamiek is de basis voor het unieke en authentieke karakter van het eiland en bepaalt in grote mate de beleving van het leven op Vlieland. b. We benutten ingrepen die nodig zijn vanwege de klimaatverandering, zeespiegelstijging, de energietransitie, de voedseltransitie en de leefbaarheid om tot nieuwe kwaliteiten en eigentijdse toevoegingen in het landschap te komen, waarbij het behoud en waar mogelijk versterken van de instandhoudingsdoelstellingen en de biodiversiteit een voorwaarde is. c. We verbinden de dynamiek van buiten (de zee) met de dynamiek van binnen (het eiland). d. We zorgen ervoor dat ingrepen geen nadelige gevolgen hebben voor de veiligheid en de eigen drinkwatervoorziening.
3.
We houden vast aan de kenmerkende bereikbaarheid en toegankelijkheid van Vlieland. a. We koesteren de specifieke ligging van het eiland. De bootreis naar het eiland moet deel uit blijven maken van de beleving van het eiland. b. We streven naar een optimale bereikbaarheid van het eiland, ook voor wat betreft de internetverbinding, mede ook vanwege veiligheidsredenen, maar we willen geen forenseneiland worden, waarbij mensen alleen op Vlieland wonen, maar elders werken. (tijdens de bespreking is gezegd dat forensen wel wenselijk zijn. Moet de tekst aangepast worden?)
4.
We zien de open ruimte, de rust, de natuur, de stilte en de duisternis als belangrijke waarden die naar de toekomst toe zorgvuldig gekoesterd worden. a. De scheiding tussen het intensief gebruikte oostelijke deel van het eiland, het meer extensief gebruikte middendeel en het zeer beperkt mede gebruik van het westelijke deel van het eiland blijft basis voor de bescherming van de waarden. b. Ontwikkelingen in de fysieke ruimte zullen zoveel mogelijk geclusterd worden in het intensief benutte deel van het eiland, waarbij telkens de waarden betrokken zullen worden.
5.
We nemen bij ontwikkelingen de bestaande waarden en kwaliteiten als vertrekpunt.
Gemeente Vlieland
Omgevingsvisie Vlieland Status: Vastgesteld / 23 mei 2022
20190764
a.
b.
blz 21
Bij ontwikkelingen letten we op de huidige kwaliteiten, zoals de kwaliteit van de openbare ruimte, natuur, rust, cultuurhistorie, openheid, licht en donker en geluid. Het buitendijks erfgoed, water- en kustgerelateerde archeologie, oorlogserfgoed, bouwkunst en historische geografie worden gerespecteerd.
Sociale vertrekpunten Het sociale domein behelst van oudsher veel verschillende werkvelden, zoals onderwijs, welzijn, zorg, gezondheid, sport, etc. Voor al die taakvelden bestaan er specifieke beleidsuitgangspunten. Het is goed om voor de toekomst te kijken of die taakvelden ook, met de omgevingsvisie als vertrekpunt en inspiratiebron, meer integraal te benaderen zijn. In al die taakvelden zitten in meer of mindere mate raakvlakken met het fysieke domein. Ingrepen in de fysieke leefomgeving hebben gevolgen voor de mens. Dat kunnen fysieke gevolgen zijn als er een gebouw voor je ramen wordt gezet of er een bedrijf op het perceel naast je start, maar kan ook emotionele gevolgen hebben als er door ingrepen verhalen verloren gaan of door ingrepen de binding met een omgeving verloren gaat. Het is van belang om ook een aantal sociale vertrekpunten te formuleren, daar waar zij de fysieke leefomgeving raken en waar zij daarop van invloed kunnen zijn bij de keuzes die bij ruimtelijke ingrepen worden gemaakt. Deze sociale vertrekpunten gaan deel uitmaken van de afwegingen die worden gemaakt bij ingrepen in de fysieke leefomgeving. 1.