09 RAPPORT Rekenkamercommissie Quick scan zwembaden - februari 2021.pdf

In de begroting 2020 staat “ook voor de toerist kan Flidunen een welkome aanvulling zijn op het geheel aan recreatieve mogelijkheden” en dat “voor wat betreft de programmatische invulling het sportaanbod en het recreatieaanbod van Stortemelk elkaar aanvullen en kunnen versterken”.39 In 2020 is een verhoging van het exploitatiebudget doorgevoerd (zie hierna), waarbij als doelen (“beoogd effect”) is aangegeven: “het enige sportcentrum op Vlieland met zwembad, sporthal en fitness, als belangrijke voorziening voor de inwoners en gasten van Vlieland, te behouden. Het proces om te komen tot een samenwerking tussen de Stichting Flidunen en de Stichting Recreatie Vlieland kan vervolgd worden”.40 Schoolzwemmen Schoolzwemmen was tot 1985 wettelijk verplicht in Nederland. Sindsdien gaan scholen en gemeenten zelf over de organisatie en financiering van deze activiteit. De gemeente Vlieland subsidieert het schoolzwemmen (zie hierna). In recente gemeentelijke beleidsstukken is geen expliciete motivatie voor de subsidiëring van schoolzwemmen gevonden. In een toelichting41 van de gemeente zijn als motivatie genoemd het belang van kunnen zwemmen in een waterrijke omgeving, en het voorkómen dat in gezinnen met een laag inkomen kinderen om financiële redenen geen zwemles zouden krijgen.

6.2

Organisatorische en financiële relatie Bestuurlijk/organisatorische relatie Het zwembad Flidunen is eigendom van de gemeente. Er is een huurovereenkomst tussen gemeente en de Stichting Flidunen. De Stichting Flidunen exploiteert het zwembad en het sporthalcomplex. Het betreft een zogenaamde “gemeentelijke stichting” wat o.a. betekent dat het college van burgemeester en wethouders de bestuursleden benoemt en de begroting en de jaarrekening goed moeten keuren.42 Het college van de gemeente Vlieland is sinds 2017 tevens het bestuur van het sportcentrum waarin het zwembad zit. Er bestaat in praktische zin daardoor financieel en organisatorisch geen afstand tussen de gemeente en Stichting Flidunen.43 36

Beide hebben raakvlakken, maar worden niet in gezamenlijkheid gemaakt. Zie ook het collegeprogramma Vlieland, 2018-2022, p. 9, actiepunt 39. 37 In het collegeprogramma Vlieland, 2018-2022, p. 9. Zie ook Gemeente Vlieland (2019). Programmabegroting 2020. p. 28. 38 In het collegeprogramma Vlieland, 2018-2022. p. 9. 39 Gemeente Vlieland (2019). Programmabegroting 2020. p.28. 40 Voorstel aan de raad: Aanvullende subsidie stichting Flidunen 2020 en structurele verhoging, van 25 mei 2020. 41 Mondelinge toelichting d.d. 29 oktober 2020. 42 Het is dus een zogenoemde verbonden partij. 43 Zie ook BMC (2017). Flidunen financieel gezond en met actueel aanbod. Doorlichting van de huidige exploitatie en verkenning van kansrijke product-/marktcombinaties. Rapportage Gemeente Vlieland. BMC Advies.

25

De gemeente wil de bestuurlijke en organisatorische relatie veranderen. Het college wil de stichting “onder kwalitatief goed bestuur onderbrengen en de professionalisering van bestuur en bedrijfsvoering faciliteren”.44 De gemeente is in gesprek met de Stichting Recreatiebelangen Vlieland (SRV) om het bestuur voor het zwembad Flidunen over te nemen. De gemeente zou dan nog alleen als eigenaar directe bestuurlijke bemoeienis hebben met het zwembad. In de programmabegroting 2020 wordt ook gesproken over nauwere samenwerking tussen de Flidunen en camping Stortemelk; beide zijn gemeentelijke stichtingen45. In juli 2020 is een gezamenlijke intentieverklaring ondertekend door de gemeente, de Stichting Flidunen – waarvan de gemeente ook het bestuur vormt - en de SRV over de samenwerking in de periode 2021-2025. Doel van de intentieverklaring is om te komen tot een samenwerkingsovereenkomst per 01-01-2021, met als uiteindelijk doel de overname van het sportcentrum Flidunen door SRV.46 Financiële relatie De gemeente subsidieert de exploitatie van het zwembad. De subsidies die Stichting Flidunen jaarlijks ontvangt bestaan uit subsidies voor de exploitatie en subsidie voor de huurlasten. Omdat de gemeente ook de eigenaar is, ontvangt de gemeente als verhuurder ook de huurbedragen. De gemeente gaf tot en met 2019 een exploitatiesubsidie van € 110.000.

Daarnaast bekostigt de gemeente nog andere posten, die vooral te maken hebben met inkomensoverdrachten (onder meer voor een buurtsportcoach), afschrijvingen, beheer en onderhoud (in totaal in 2020 begroot op ca. € 108.000). Het onderhoud betreft in 2019 een bedrag van € 17.600.47 Tabel 6.1: Exploitatie zwembad* Jaar

Begrote uitgaven

Begrote inkomsten**

Realisatie uitgaven

Realisatie inkomsten

Saldo

Dekkingspercentage****

2018

.

.

457.996***

206.901**

251.095

45%

2019

496.161***

206.901

.

.

289.260

42%

2020

425.212***

206.901

.

.

218.311

49%

* Exploitatie zwembad/sporthal Stichting Flidunen totaal, inclusief lasten overige sport o.a. buurtsportcoach en Waddentoernooi. Overzicht op basis van Programmabegroting 2020 en exclusief verhoging exploitatiesubsidie vanaf 2020 met € 70.000. ** Dit betreft de huurinkomsten voor de gemeente. *** Inclusief huurlasten van € 206.901 en inkomstenoverdrachten, afschrijvingen, beheer en onderhoud van € 108.000 en de exploitatiesubsidie € 110.000. **** Aandeel van de uitgaven dat wordt gedekt door de inkomsten. 2017-2019 realisatie; 2020 begroting. Bron: Gemeente Vlieland (2019). Programmabegroting 2020, en Voorstel aan de raad: Aanvullende subsidie stichting Flidunen 2020 en structurele verhoging, van 25 mei 2020.

Sinds 2015 zijn er incidentele (aanvullende) subsidies toegekend aan Stichting Flidunen “om de deuren van het sportcentrum open te kunnen houden”.48 Er is in het voorjaar van 2020 door het college een voorstel gedaan aan de gemeenteraad voor een eenmalige aanvullende subsidie in 2020 van € 70.000. Het verhogen van de subsidie aan Stichting Flidunen zal vanaf 2021 structureel worden gemaakt.49 De totale exploitatiesubsidie is dan € 180.000.

44

In het collegeprogramma Vlieland, 2018-2022. p. 7. Gemeente Vlieland (2019). Programmabegroting 2020. p. 28. 46 Intentieverklaring Stichting Recreatiebelangen, Stichting Flidunen & Gemeente Vlieland, 2 juli 2020. 47 Gemeente Vlieland, Jaarrekening 2019. 48 Voorstel aan de raad: Aanvullende subsidie stichting Flidunen 2020 en structurele verhoging, van 25 mei 2020. 49 Voorstel aan de raad: Aanvullende subsidie stichting Flidunen 2020 en structurele verhoging, van 25 mei 2020. 45

26

In 2016 heeft de gemeente onderzoek laten doen naar de mogelijkheden van een verbeterde exploitatie van het sportcentrum Flidunen. Het onderzoek (door BMC uitgebracht in 2017) heeft geleid tot een aantal aanbevelingen rond de bestuurlijke organisatie en de exploitatie, onder meer door maatregelen die meer bezoekers – vooral toeristen – moeten trekken.50 De maatregelen betreffen onder meer samenwerking met andere recreatieve partijen. De aanbevelingen worden geïmplementeerd door de gemeente en de initiatieven tot samenwerking zijn onderdeel van overleg tussen de betrokken partijen. De gemeente financiert naast de exploitatie ook het schoolzwemmen. Het gaat om een jaarlijks bedrag van € 30.000. In het BMC-onderzoek uit 2017 is het schoolzwemmen ook aan de orde gekomen. De aanbeveling was om een (nieuwe) vaste vergoeding voor schoolzwemmen/bewegingsonderwijs in te stellen. Die aanbeveling heeft geresulteerd in de huidige jaarlijkse vergoeding voor schoolzwemmen. Ten slotte loopt er een lening van de gemeente aan de Stichting Flidunen. Het gaat om een langlopende lening van € 325.000 die de gemeente in 2013 gegeven i.v.m.

uitvoering van een masterplan.51 Deze is in de begroting opgenomen, onder paragraaf 4 ‘Financiering’ in relatie tot mogelijke kredietrisico's als een restschuld van € 260.000.52 In de begroting wordt gesteld dat er in zeer beperkte mate sprake is van kredietrisico’s. De stichting is immers onderdeel van de gemeente, en kan uitdien hoofde niet failliet gaan. Tarieven Omdat Flidunen een gemeentelijke stichting is, komt de begroting elk jaar aan de orde bij het bestuur. Daarbij is ook aandacht voor de tarieven als onderdeel van de exploitatie. In het onderzoek naar de mogelijkheden van een verbeterde exploitatie van het sportcentrum uit 2017 was één van de aanbevelingen het verhogen van de tarieven (met € 0,50). Dat heeft uiteindelijk geleid tot een tariefverhoging met circa € 0,75.53 In 2019 zijn de tarieven ook verhoogd. De begroting van de Stichting Flidunen is geen integraal onderdeel van de gemeentebegroting; in de gemeentebegroting komen in beginsel alleen de gemeentelijke uitgaven en inkomsten rond de Stichting Flidunen aan de orde.

6.3

Controle en monitoring Bij de behandeling van de begroting komen de baten en lasten van Stichting Flidunen aan de orde. In het bestuur van de stichting komen exploitatiegegevens en de begroting en jaarrekening van de Stichting Flidunen ook aan de orde, waaronder gegevens over bezoekersaantallen. Omdat de gemeente ook het bestuur vormt, is het college op de hoogte van die informatie.54

6.4

Rol gemeenteraad Omdat, zoals eerder vermeld, de gemeentelijke uitgaven en inkomsten van Stichting Flidunen in de gemeentelijke begroting staan, is de gemeenteraad jaarlijks betrokken bij het zwembad. Met het vaststellen van de begroting worden ook de exploitatiekaders van het zwembad vastgesteld.

50

BMC (2017). Flidunen financieel gezond en met actueel aanbod. Doorlichting van de huidige exploitatie en verkenning van kansrijke product-/marktcombinaties. Rapportage Gemeente Vlieland. BMC Advies. 51 Gemeente Vlieland, Jaarrekening 2019. 52 Restschuld per 31-12-2020. Gemeente Vlieland (2019). Programmabegroting 2020. p. 53. 53 Bron: Gemeente Vlieland (evaluatie Flidunen 2017 - aanbevelingen BMC – 20 november 2017). 54 Vóór de huidige bestuurlijke structuur (vóór 2017) was er een opzet gemaakt voor prestatieafspraken tussen de gemeente en de stichting, maar doordat de gemeente nu het bestuur vormt, is er geen definitief document vastgesteld met prestatieafspraken. Bron: gemeente Vlieland (evaluatie Flidunen 2017 - aanbevelingen BMC – 20 november 2017).

27

De gemeenteraad is betrokken geweest bij de (plannen voor de) bestuurlijk/organisatorische veranderingen en verbetering van de exploitatie naar aanleiding van het BMC-rapport uit 2017, waaronder het verhogen van de tarieven en de subsidie voor het schoolzwemmen. Eind 2018 is een voortgangsnotitie55 over de gewenste veranderingen en verbeteringen aan de orde geweest in de gemeenteraad. In de voortgangsnotitie is onder meer aandacht besteed aan de exploitatie en de bezoekersaantallen, en aan de (beoogde) veranderingen. Bij de bespreking in de raad is geconcludeerd dat “er in de raad breed draagvlak is voor: (1) het openhouden van het zwembad Flidunen, sluiting dus geen optie is, (2) de oproep aan de samenleving om er samen de schouders onder te zetten en (3) door te gaan met de gesprekken met de SRV”.56 In het voorjaar van 2019 is een incidentele verhoging van de exploitatiesubsidie aan de orde geweest in de raad (zie paragraaf 6.2). In de raadsvergadering van 29 april 2019 is ingestemd met een eenmalige verhoging en het mee nemen van een structurele in de kadernota, maar die is in 2019 niet gerealiseerd. In 2020 is de verhoging eerst als tijdelijke subsidie ingevoerd, en is aangeven dat die vanaf 2021 structureel is. Als argument is gegeven dat zonder extra subsidie het sportcentrum zou moeten sluiten.

“Zonder deze subsidie kan het sportcentrum haar deuren niet open houden.[…] Het is geen realistische verwachting om met een verbetering van de exploitatie het volledige structurele tekort terug te kunnen dringen”.57 De verhoging in 2020 en daarna is onderdeel van de intentieverklaring ondertekend door de gemeente, de Stichting Flidunen en de SRV over de samenwerking in de periode 2021-2025.58

6.5

Bevindingen 

In de gemeente Vlieland is het zwembad eigendom van de gemeente. De exploitatie ligt ook bij de gemeente, via de gemeentelijke Stichting Flidunen. Er wordt gewerkt aan een andere bestuurlijke structuur, waarbij de gemeente meer op afstand komt van de exploitatie.



Er is geen sportbeleid vastgelegd, maar er wordt wel gewerkt aan een beleidsnotitie sport. Met name in het collegeprogramma en programmabegrotingen is een aantal beleidsuitgangspunten rond sport en het zwembad Flidunen geformuleerd.



Omdat de Stichting Flidunen gemeentelijk eigendom is en de gemeente het bestuur vormt, is informatie over exploitatie en beheer direct beschikbaar voor de gemeente.



De raad van de gemeente Vlieland is vanwege de gemeentelijke exploitatie betrokken bij het zwembad. Dit gebeurt in beginsel via de normale begrotingscyclus. In 2018 is de voortgang van de beoogde veranderingen in de exploitatie in de raad besproken. In 2019 is een mogelijke verhoging van de exploitatiesubsidie besproken; die is in 2020 ook gerealiseerd.



In de gemeente Vlieland wordt het schoolzwemmen gesubsidieerd.

55

Voortgangsnotitie stichting Flidunen 2018 van 22 oktober 2018. Verslag van de vergadering van de raad van de gemeente Vlieland op 26 november 2018. 57 Voorstel aan de raad: Aanvullende subsidie stichting Flidunen 2020 en structurele verhoging, van 25 mei 2020. 58 Intentieverklaring Stichting Recreatiebelangen, Stichting Flidunen & Gemeente Vlieland, 2 juli 2020. 56

28

Bijlage I - Bronnen Informatienavraag Ter verdieping van dit onderzoek is een informatienavraag gedaan bij gemeentelijke beleidsmedewerkers. De lijst van geïnterviewde personen is bekend bij de rekenkamercommissie.

-

Van de gemeente Ameland - Sportnota Ameland 2012-2015 - Raadsbesluit eenmalige subsidie nieuwbouw en revitalisatie Zwembad Ballum, 12 aug. 2014 - Streekagenda Waddeneilanden, 16 okt. 2013 - Concept Lokaal Sportakkoord Ameland, juni 2020

Van de gemeente Vlieland - Aanvullende subsidie stichting Flidunen 2020 en structurele verhoging, van 25 mei 2020. - Begroting Flidunen 2019, 13 maart 2019 - Bijlage 1 evaluatie Flidunen 2017 aanbevelingen BMC 20 nov. 2017 - BMC rapport MO 2001-83948 PPT Rapp. Vlieland gem, Ouchene R (presentatie) - BW advies bijlage 2 begroting Flidunen 2018, 5 feb. 2018 - BW advies bijlage 3 toelichting op de begroting Flidunen 2018 5 feb. 2018 - Collegeprogramma Vlieland 2018-2022Voorstel aan de raad: Aanvullende subsidie stichting Flidunen 2020 en structurele verhoging, van 25 mei 2020.Intentieverklaring Stichting Recreatiebelangen, Stichting Flidunen & Gemeente Vlieland, 2 juli 2020. - Collegeprogramma Vlieland, 2018-2022 - Flidunen financieel gezond en met actueel aanbod. Doorlichting van de huidige exploitatie en verkenning van kansrijke product-/marktcombinaties. Rapportage Gemeente Vlieland. BMC Advies. - Flidunen jaarrekening 2017 definitief - Intentieverklaring Stichting Recreatiebelangen, Stichting Flidunen & Gemeente Vlieland, 2 juli 2020. - Jaarrekening 2019, Gemeente Vlieland, 2020 - Overzicht Flidunen jaarrekening ™ 30-9-2017 - Programmabegroting 2020, gemeente Vlieland, 2019 - Raadsvoorstel aanvullende subsidie Flidunen 2018 30 jan.

2018 - Raadsvoorstel verhoging structurele subsidies Flidunen - Toelichting op de begroting Flidunen 2020 versie 2 - Verslag van de vergadering van de raad van de gemeente Vlieland op 26 november 2018. - Voortgangsnotitie stichting Flidunen 2018 van 22 oktober 2018. - Bijlage 1 Voortgangsnotitie stichting Flidunen 2018, 24 okt. 2018 - Bijlage 2 Oplegnotitie Flidunen gemeenteraad 26 november 2018

Van de gemeente Schiermonnikoog Sport- en beweegnota Schiermonnikoog 2009-2012 - Huur- en exploitatieovereenkomst 2016-2026 NLG - Addendum Huur- en exploitatieovereenkomst NLG Dunatter BV-2015 - Jaarrekening 2016 – 2020, Gemeente Schiermonnikoog, Programmabegroting 2016 – 2020, Gemeente Schiermonnikoog - Projectaanvraag vernieuwbouw zwembad De Dúnatter Schiermonnikoog, Gemeente Schiermonnikoog, 2015 Van de gemeente Terschelling - De toekomst van het zwemmen op Terschelling, Gemeente Terschelling, 2016 - Eilandakkoord ‘Krachtig Terschelling 2018 – 2022, Gemeente Terschelling, 2018 - Exploitatieovereenkomst Optisport Terschelling BV, 28 juni 2017 - Huurovereenkomst, Optisport Terschelling BV 28 juni 2017 - Jaarrekening 2017 Optisport Terschelling BV - Jaarrekening 2018 Optisport Terschelling BV - Jaarstukken 2018, Gemeente Terschelling 2019 - Jaarstukken 2019, Gemeente Terschelling 2020 - Nota Sport en bewegen 2010-2014, 27 okt.

2009 - Overeenkomst van opdracht verduurzaming Zwembad de Dôbe, Gemeente Terschelling en Optisport Terschelling B.V., 2020 - Overzicht van de afzonderlijke bedragen die gemeente Terschelling jaarlijks aan het zwembad verstrekt - Programma van Eisen, Beheer en exploitatie zwembad De Dôbe, Gemeente Terschelling, 19 december 2016 Van de gemeente Texel - Advies Gewijzigd voor raadsvergadering Renovatie openluchtzwembad Molenkoog 2013-11-06 - Beleidsnota Sport 2017 - Texel in beweging als sporteiland - Gemeente Texel folder zwembad 2019 - Jaarverslag Molenkoog 2019 - Jaarverslag, 2015, Gemeente Texel, 2016 - Jaarverslag, 2015, Gemeente Texel, 2016 - Kaderstellende raadsopdracht “Zwembad De Molenkoog” 13 april 2011. - Programmarekening 2018, Gemeente Texel, 2019 - Programmarekening 2019, Gemeente Texel, 2020 - Raadsbesluit - Renovatie openluchtzwembad Molenkoog 2013-12-18

29

-

Raadsinformatiebrief 18 Stand van zaken renovatie zwembad Molenkoog en binnensportaccommodaties de Emmalaan 2014-04-09 Stand van zaken renovatie Molenkoog en binnensport Emmalaan maart 2014

Overige bronnen - Websites zwembaden

Bijlage II - Tarieven van de vijf eilanden Goedkoopste

Duurste

Texel

Terschelling (Optisport)

Schiermonn. (Optisport)

Ameland

Vlieland (2019)

Los bad kind 0-1 jaar

€-

€-

€ 4,30

€-

€-

Los bad kind 1-2 jaar

€-

€ 4,50

€ 4,30

€-

€-

Los bad kind 2-4 jaar

€-

€ 4,50

€ 4,30

€ 3,90

€-

Los bad kind 4-12 jaar

€ 3,75

€ 6,60

€ 4,30

€ 3,90

€ 5,50

Los bad kind 13-18 jaar

€ 3,75

€ 7,30

€ 4,30

€ 4,90

€ 5,50

Los bad volwassene 18-65 jaar

€ 3,75

€ 7,30

€ 6,00

€ 4,90

€ 5,50

Los bad 65+

€ 2,05

€ 7,30

€ 4,30

€ 4,90

€ 5,00

Meer badenkaart 12x (volwassenen)

€ 39,36

€ 56,60

€ 53,50

geen

€ 54,00

abonnement t/m 16 jaar

€ 46,25

€ 352,60

€ 79,70

€ 81,50

€ 150,00

abonnement 17-65 jaar

€ 46,25

€ 352,60

€ 108,50

€ 81,50

€ 150,00

abonnement 65+

€ 25,10

€ 300,00

€ 79,70

€ 81,50

€ 115,00

abonnement gezin (4 personen)

geen

geen

€ 115,30

€ 150,00

€ 450,00

zwemlessen baby/peuter (ouder en kind)

€ 8,70

?

zwemlessen

€ 2,95

pakket

€ 6,50

?

€ 8,50

aquajoggen

€ 5,15

€ 7,00

€ 4,42

geen

geen

aquavaria

geen

€ 7,00

€ 4,42

geen

geen

30

Bijlage III - Voorzieningen per zwembad

31

Bijlage IV – Bestuurlijke reacties

32

33

34

35

36

37

38

39

Bijlage V – Nawoord Rekenkamercommissie

De Rekenkamercommissie heeft de bestuurlijke reacties van de colleges bekeken en is verheugd dat bij een aantal gemeenten er het initiatief is om beleidsnota’s rond sport te actualiseren en daarbij het zwemmen expliciet(er) mee te nemen. Bij vier van de vijf eilanden (Schiermonnikoog, Terschelling, Texel en Vlieland) gaat het om relatief grote structurele overheidsbijdragen en die zouden, naar de mening van de rekenkamercommissie, moeten worden onderbouwd met een actuele en heldere afweging van kosten en te bereiken doelen. (Wat willen we bereiken, wat gaan we doen, wat gaat dat kosten?) Het college van Terschelling geeft aan dat een eerste aanzet via het lokale sportakkoord zal worden gedaan; de Rekenkamercommissie beveelt aan daar zwemmen expliciet in op te nemen. De colleges van Schiermonnikoog en Vlieland stemmen in met de aanbeveling om het zwembad explicieter mee te nemen in kaders, c.q. de (te actualiseren) sportnota. Het college van Texel neemt de aanbeveling echter niet over. Alhoewel de situatie in de gemeente Ameland verschilt van die van de andere eilanden, geeft het college van de gemeente Ameland aan dat bij de toekomstige actualisatie van de sportnota toch aandacht zal zijn voor zwemmen en zwembaden. In dat verband is het goed om te melden dat het onderzoek niet was gericht op de vraag of het gevoerde beleid ten aanzien van het zwembad inhoudelijk juist was.

De Rekenkamercommissie heeft dus ook geen aanbeveling(en) gedaan omtrent eventuele inhoudelijke beleidsveranderingen. De Rekenkamercommissie is verder van mening dat bij die eilanden waar er sprake is van aanzienlijke structurele middelen voor het zwembad, de mate van realisatie van doelen en monitoring van de beleidskaders door de gemeenteraden meer expliciet tot uitdrukking zou moeten worden gebracht. Dat gaat verder dan beheersmatige afspraken over of een exploitant zich houdt aan contactafspraken. Zo betreft de monitoring zoals het college van de gemeente Terschelling die in haar reactie beschrijft, afspraken in het huurcontract die vooral gaan over beheersmatige zaken rond de stand van de bouw- en installatiedelen en niet over de doelen die in breder verband met het zwembad worden beoogd. Het meer expliciet maken van doelen en monitoring zou bijvoorbeeld kunnen door duidelijker te formuleren hoeveel bezoekers men wil bereiken, welke doelgroepen men in welke mate wil bereiken, en waarom men een zwembad een belangrijke voorziening (in relatie tot andere voorzieningen) vindt. Ook het meten van kwaliteit van een voorziening kan onderdeel zijn van meer expliciete doelformulering en monitoring. Zo vindt de Rekenkamercommissie het een goede zaak dat het college van de gemeente Texel overweegt een klanttevredenheidsonderzoek in te stellen.

40