09 Programma Waddeneilanden deel 1 WERKDOCUMENT_24 maart 2021.pdf

Programmalijnen

Raming

PROGRAMMALIJN 1 GOED WONEN & LEVEN

12.000.000

PROGRAMMALIJN 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN

7.000.000

PROGRAMMALIJN 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN

4.000.000

PROGRAMMALIJN 4 DUURZAME ENERGIE

4.000.000

PROGRAMMALIJN 5 CIRCULAIRE ECONOMIE

6.000.000

GOVERNANCE & ORGANISATIE

3.000.000

TOTAAL PROGRAMMA WADDENEILANDEN

36.000.000

FIGUUR 5 RAMING VAN DE PROGRAMMALIJNEN

Het zwaartepunt van de investeringen ligt bij de drie Programmalijnen die de eilandspecifieke opgaven en problematiek het meest raken en waarvoor weinig andere financieringsbronnen beschikbaar zijn. Duurzame Energie en Circulaire Economie kennen zeker ook eilandspecifieke aspecten, en de benodigde investeringen hiervoor zijn vele malen hoger dan de hierboven genoemde bedragen, maar ze sluiten ook nauwer aan bij uitdagingen die voor alle gemeenten in Nederland gelden. Voor deze twee programmalijnen kijken we aanvullend ook naar andere financieringsbronnen en (Europese) subsidies. 33

Financiering Voor 2021 zijn er in de gemeentebegrotingen en in de begroting van de GR nog geen middelen gereserveerd voor de uitvoering van het programma. Het jaar 2021 wordt vooral gebruikt voor het uitwerken van de programmalijnen op projectniveau en het opzetten van de programma-organisatie (fase II). Hiervoor trekt het Samenwerkingsverband een kwartiermaker aan die fase II samen met eilander betrokkenen en stakeholders uitwerkt. Maar ook als we vanaf 2022 wel bedragen reserveren in de eilander begrotingen, gaat de omvang van ons Programma onze begrotingen ver te boven. Het programma kan dus niet worden gerealiseerd zonder externe financiering. Daarom doen wij voor een deel een beroep op het Rijk en de beide provincies. Voor de geraamde omvang van €36.000.000 over 5 jaar denken we aan een verdeling van 50% door het Rijk, 25% door de beide provincies en 25% door de 5 eilanden. Bovenop de in de tabel genoemde budgetten van Rijk en provincies zoeken we voor middelen op projectniveau ook aansluiting bij bronnen en programma’s als het klimaatakkoord, het Waddenfonds, Europese subsidies voor energietransitie, circulaire economie en de agenda Waddengebied 2050. Ook kijken we bij projecten naar aanvullende investeringen door deelnemende partijen, het onderwijs, zorginstellingen, woningcorporaties en ondernemers.

De investeringskracht van de eilanderondernemers is echter niet heel groot vanwege de relatief geringe omvang van de meeste eilander bedrijven. Daar bovenop komt dat de Coronacrisis juist deze eilanderondernemers hard raakt omdat deze veelal afhankelijk zijn van het toerisme. Dat maakt gerichte investeringen en subsidies van de overheden voor hen des te belangrijker. Meer over mogelijke financieringsbronnen per programmalijn staat in bijlage 2. Labeling middelen Over de labeling van middelen gaan we graag in gesprek met Rijk en provincies. Als eilanden zetten we in op een lump-sumaanpak waarbij de middelen uit de verschillende bronnen worden gebundeld om ingezet te kunnen worden voor het hele programma. Dit geeft meer ruimte en voorkomt administratieve rompslomp die ontstaat als er voor elk project een aparte subsidieaanvraag met bijbehorende verantwoording nodig is op basis van andere voorwaarden.

34

Doelen van partners en beleidsontwikkelingen Het Programma Waddeneilanden staat niet op zichzelf, maar komt tot stand binnen de context van huidige en toekomstige (beleids)ontwikkelingen op de eilanden en van partners. Twee meer integrale lichten we hier kort toe.

Omgevingsvisie De op te stellen gemeentelijke omgevingsvisies geven een beeld van ‘wat voor eiland(en) we willen zijn’ en zijn daarmee op verschillende niveaus van invloed op het gemeentelijk beleid met betrekking tot de fysieke leefomgeving. Dus ook op dit programma. De thema’s die de kern van het programma vormen, zullen raakvlakken hebben met de omgevingsvisies en vice versa. Projecten die binnen het programma worden opgepakt kunnen niet los worden gezien van de omgevingsvisies en zullen daar dan ook altijd aan getoetst moeten worden. Anderzijds geeft het programma een beeld van de uitdagingen en kansen voor de eilanden, die als input voor de omgevingsvisies kunnen dienen.

Sustainable Development Goals SDG’s Brede welvaart betreft niet alleen het hier en nu in de eigen omgeving, maar ook in hoeverre dit welvaartsstreven een druk legt op volgende generaties in Nederland (brede welvaart ‘later’) en op andere landen (brede welvaart ‘elders). In ons programma nemen we de 17 Global Goals nadrukkelijk mee, bijvoorbeeld in de programmalijnen Duurzame Energie en Circulaire Economie. Texel en Schiermonnikoog zijn al officiële Global Goalsgemeenten. Meer over de aansluiting bij beleidsontwikkelingen en doelen van partners is te vinden in bijlage 3.

Samenwerkende partijen en stakeholders Om onze ambitie te bereiken, werken we als Waddeneilanden nauw samen in dit Programma. We schalen op waar we al goed in zijn en daardoor worden we efficiënter en leren we sneller. Bij een groot aantal projecten worden bovendien de partners uit de triple helix (overheid, ondernemingen en onderwijs: de 3O’s) betrokken. Deze partners worden ingezet voor de sturing van de uitvoering, het aanjagen van nieuwe initiatieven, trekken van projecten, delen van kennis en kunde en experimenteerruimte. Het samenwerkingsverband de Waddeneilanden heeft hierin een spilfunctie. Ook inwoners, maatschappelijke organisaties en andere stakeholders worden nauw betrokken. Meer voorbeelden van partijen en stakeholders waarmee we willen samenwerken staan in bijlage 4.

35

Governance De Gemeenschappelijke Regeling/Samenwerkingsverband De Waddeneilanden is eindverantwoordelijk voor het Programma. De governance is nog niet tot in detail ingevuld, maar op hoofdlijnen kunnen we zeggen dat die bestuurlijk gezien aansluit bij bestaande structuren binnen de GR van het Samenwerkingsverband; het Algemeen Bestuur (AB), het Dagelijks Bestuur (DB) en de Directieraad (DR). Over het beschikbaar stellen van de gevraagde financiële middelen besluiten de eilander gemeenteraden. Voor het programma wordt een Stuurgroep samengesteld, met vertegenwoordigers uit AB, DB, DR en de programma-organisatie. Met Rijk, provincies en waterschappen maken we graag verdere afspraken over de wijze waarop zij, op bestuurlijk niveau, aansluiten bij de stuurgroep en betrokken blijven bij dit programma. Op ambtelijk niveau wordt een programma-organisatie ingericht voor de uitvoering van het programma. In deze organisatie zijn de volgende rollen voorzien: een programmamanager, per programmalijn een trekker, teammedewerkers en enkele ondersteuners voor secretariële taken, financiën, subsidies, communicatie en lobby. De programmamanager en de vijf trekkers werken voor alle vijf de eilanden. Per programmalijn werkt de trekker samen met een team van inhoudelijk betrokken beleidsambtenaren die vanuit de vijf eilander organisaties worden afgevaardigd.

Per programmalijn wordt verder samengewerkt met ambtenaren van Rijk en provincies en met betreffende stakeholders vanuit onderwijs, ondernemers, inwoners en maatschappelijke organisaties.

Monitoring en evaluatie Onderdeel van het programma is een monitoringsstructuur waarmee de voortgang per project, de financiën, de maatschappelijke impact en de bestuurlijke dynamiek worden bijgehouden en waar nodig bijgestuurd met nieuwe maatregelen/instrumenten. Monitoring van de uitvoering en de impact van de projecten op de regionale economie vindt plaats per programmalijn en op drie verschillende niveaus in: projecten, coproductie en effecten. Per programmalijn kiezen we een aantal instrumenten, waaronder CBSmonitors. Meer monitoringsinstrumenten staan in bijlage 5.

36

HET PROGRAMMA IN ÉÉN OOGOPSLAG De actielijnen en inspanningen die een bijdrage leveren aan het bereiken van onze ambitie, staan bij elkaar in figuur 6A&B op de volgende pagina’s. Hiermee is in één oogopslag te zien wat we in het programma gaan doen.

37

FIGUUR 6A PROGRAMMA IN ÉÉN OOGOPSLAG

38

FIGUUR 6B PROGRAMMA IN ÉÉN OOGOPSLAG PROGRAMMA IN ÉÉn oogopslag

39

BIJLAGEN

40

BIJLAGE 1 Samenhang programmalijnen De opgaven hangen onderling met elkaar samen. Per programmalijn geven we een aantal voorbeelden van samenhang met de andere programmalijnen.

PROGRAMMALIJN 1

GOED WONEN & LEVEN

In deze programmalijn is er samenhang met: Programmalijn 2 Ondernemen & Ontwikkelen • Personeelshuisvesting • Onderwijs • Toeristische functie van voorzieningen Programmalijn 3 Bereikbaar & Verbonden • Goede fysieke bereikbaarheid van de eilanden en van voorzieningen is van belang voor inwoners • Goede digitale en mobiele bereikbaarheid van de eilanden is van belang voor inwoners Programmalijn 4 Integrale Energiesystemen • Nul-op-de-meter bouwen Programmalijn 5 Circulaire Economie • Circulair Bouwen • Inclusieve maatschappij PROGRAMMALIJN 2

TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN

In deze programmalijn is er samenhang met: Programmalijn 1 Wonen & Leven • Personeelshuisvesting is van belang voor ondernemers en werknemers • Voorzieningen bieden ook werkgelegenheid Programmalijn 3 Bereikbaar & Verbonden • Goede fysieke bereikbaarheid van de eilanden en van voorzieningen is van belang voor ondernemers en gasten • Goede digitale en mobiele bereikbaarheid van de eilanden is van belang voor ondernemers en gasten Programmalijn 4 Integrale Energiesystemen • Het werk dat voortkomt uit de energietransitie draagt bij aan nieuwe werkgelegenheid en ondernemerschap Programmalijn 5 Circulaire Economie • Draagt bij aan nieuwe werkgelegenheid en ondernemerschap

41

PROGRAMMALIJN 3

OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN

In deze programmalijn is er samenhang met: Programmalijn 1 Wonen & Leven • Meer forensenvervoer vermindert de druk op de woningmarkt (op de grote eilanden is dit een optie, de kleine eilanden willen inwoners bij voorkeur behouden). • Niet op de eilanden aanwezige voorzieningen aan de wal zijn goed bereikbaar Programmalijn 2 Ondernemen & Ontwikkelen • Voor het faciliteren van een goed en innovatief ondernemersklimaat zijn goede digitale verbindingen een randvoorwaarde. Programmalijn 4 Integrale Energiesystemen • Energietransitie brengt slimme mobiliteit dichterbij

PROGRAMMALIJN 4

DUURZAME ENERGIE

In deze programmalijn is er samenhang met: Programmalijn 1 Wonen & Leven • Nieuwbouw duurzaam & circulair bouwen • Bestaande bouw gasloos, 0-op-de-meter en/of verduurzamen Programmalijn 2 Werken & Ontwikkelen • Grootste knelpunt in de energietransitie is niet het geld maar het tekort aan vakmensen en organisatiekracht om de maatregelen uit te voeren. Programmalijn 3 Bereikbaar & Verbonden • Energietransitie brengt slimme mobiliteit dichterbij en omgekeerd draagt slimme (elektrische) mobiliteit bij aan energiebesparing • Duurzame mobiliteit en openbaar vervoer • In lijn met Majeure Opgave Eilanden op eigen Kracht uit het Investeringskader Waddenfonds Programmalijn 5 Circulaire Economie • Duurzame eilanden vormen een onlosmakelijk deel van de ambitie vanuit circulaire economie. Het is belangrijk de maatregelen uit deze programmalijn af te stemmen en zo mogelijk te integreren met de maatregelen t.b.v. Circulaire Economie.

42

PROGRAMMALIJN 5

CIRCULAIRE ECONOMIE

In deze programmalijn is er samenhang met: Programmalijn 1: Wonen & Leven • Flexibel bouwen is nauw verbonden met Circulaire Economie. Door flexibel te bouwen kun je inspelen op de behoeften van de tijd en als deze behoeften veranderen dan kun je aanpassingen doen waarbij grondstoffen gemakkelijk hergebruikt kunnen worden. Speciale aandacht is wenselijk voor particuliere recreatiewoningen. Doordat deze niet worden gezien als hoofdverblijf of bedrijf vallen ze bij subsidieregelingen en stimuleringsmaatregelen vaak tussen wal en schip. • Inclusiviteit is een belangrijk onderdeel van Circulaire Economie, bijvoorbeeld door samenwerking tussen toerisme en zorg en tussen scholen en sportclubs. Programmalijn 2: Ondernemen & Ontwikkelen: • De Waddencampus is een belangrijk en logisch kenniscentrum om een rol te spelen in de bewustwording en kennisontwikkeling. • Via leerwerkbedrijven kan ingezet worden op de inclusieve samenleving/participatie: Via leer/werktrajecten kunnen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ook bijdragen aan de doelstellingen rondom CE. • Samenwerking tussen toerisme en zorg Programmalijn 3 Optimaal Bereikbaar & Verbonden • Kijken hoe het aantal vervoersstromen verminderd kan worden, dan kijken hoe dat zo efficiënt en effectief mogelijk kan met zo weinig mogelijk CO2 uitstoot (R-ladder). • Aansluiten bij de ambities voor mobiliteit.

Via STOMP-model (‘Stappen & Trappen’ stimuleren, OV, Mobility as a Service (MaaS), Privéauto) Programmalijn 4 Integrale Energiesystemen • Duurzame eilanden vormen een onlosmakelijk deel van de ambitie vanuit circulaire economie. Het is belangrijk de maatregelen uit deze programmalijn af te stemmen en zo mogelijk te integreren met de maatregelen t.b.v. Circulaire Economie.

43

BIJLAGE 2 Aanvullende financieringsbronnen In fase II wordt elke programmalijn nader uitgewerkt in een projectenlijst met daarin opgenomen wat in het project gerealiseerd wordt, door wie, met welke financiering en welke planning. Onze inschatting is dat we, naast eigen gemeentelijke bijdragen, voor ondersteuning binnen deze programmalijn (mogelijk) een beroep kunnen doen op de volgende andere fondsen en subsidies.

PROGRAMMALIJN 1 GOED WONEN & LEVEN • Volkshuisvestingsfonds voor leefbaarheid en duurzaamheid • Rijk (o.a. Regeling voor verduurzaming maatschappelijke gebouwen, Volkshuisvestingsfonds, Rijksregeling Flexpools, Herstructurering/Transitiefonds (alle nog in ontwikkeling) • Provincies Noord-Holland: Sport, Verduurzaming accommodaties, Versnellingsgeld Woningbouw, Woonfonds Fryslân: ‘Friese Projecten Machine’ als mogelijk haakje naar Europese subsidies • Iepen Mienskipsfûns, inclusief dorpshuizenregeling • Fytsimpuls voor veiligheid • Budget Lokale Innovaties\ • EU-subsidies (ESF) • KNHM-fondsen • Huisartsenregeling: kosten voor adviseur tot € 5000 • Bijdragen van: • Bedrijfsleven • Zorgverzekeraars • Woningcoöperaties PROGRAMMALIJN 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN • Rijk/Provincies/lokale overheden • ‘Friese Projecten Machine’ als mogelijk haakje naar Europese subsidies • MKB-voucher voor individuele ondernemingen voor HRM of adviseur maximaal € 2500 via SNN • FOM doefonds voor financiering en leningen • Bedrijfsleven • Onderwijs • EU-subsidies • KIEM (voor 1-jarig onderzoek door onderwijsinstellingen i.c.m. MKB) • De reservering en EU-geld voor het noorden via EFRO en Just Transition Fund. Op dit moment worden de programma’s verder uitgewerkt en de inschatting is dat na de zomer van 2021 de openstellingen volgen.

Voor innovaties (brede werkgelegenheid, CE, Energie) geeft dit ook de eilanden vast kansen.

44

PROGRAMMALIJN 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN • Waddenfonds-nieuw uitvoeringskader (2021) • Programma Rijke Waddenzee • Bedrijfsleven • Rijk/provincies • ‘Friese Projecten Machine’ als mogelijk haakje naar Europese subsidies • Nationale klimaatadaptiestrategie (NAS) en het Deltaprogramma PROGRAMMALIJN 4 DUURZAME ENERGIE • Waddenfonds-nieuw uitvoeringskader (2021) • Investeringskader Waddenfonds (IKW), programmalijn Eilanden op Eigen kracht. • Budget Lokale Innovaties is voor projecten tot € 50.000 en richt zich op versterken netwerken • Provinciale subsidies en investeringsfondsen • Nationale regelingen op projectniveau: SDE++, HER+, DEI (voor pilots), subsidie coöperatieve energieopwekking • Private projectpartners en investeerders, Europese fondsen en ondersteuningsprogramma’s • NESOI fonds, New Energy Solutions Optimised for Islands onder het Horizon 2020/Europe Program van de Europese Unie • FSFE: fonds voor leningen met dusdanig risicoprofiel dat banken er niet in stappen; vergelijkbaar met de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM). • Voucherregeling voor Energie Coöperaties; bijna aflopend en loopt via SNN • Energiebesparing voor particulieren. Tien procent extra op de Rijksregelingen via RVO • Samenwerkingsverband Noord Nederland i.s.m. Europees Fonds Regionale Ontwikkeling • Kansen voor West (Noord-Holland) i.s.m.

Europees Fonds Regionale Ontwikkeling • ‘Friese Projecten Machine’ als mogelijk haakje naar Europese subsidies PROGRAMMALIJN 5 CIRCULAIRE ECONOMIE • Cofinanciering uit Europese Middelen • ‘Friese Projecten Machine’ als mogelijk haakje naar Europese subsidies

45

BIJLAGE 3 Beleid & doelen van partners Per programmalijn benoemen wij de doelen en het beleid van de partners waarvan wij denken dat we er een bijdrage aan leveren. Maar we gaan graag het gesprek hierover aan om gezamenlijk deze lijst te checken en waar mogelijk uit te breiden.

PROGRAMMALIJN 1

GOED WONEN & LEVEN

Rijk/Ministeries BZK, SoZa, VWS • Stimuleringsaanpak Flexwonen • Actieplan Bevolkingsdaling • Pact voor de ouderenzorg • Zorg- en verblijfsvormen kwetsbare ouderen • Aanpak uitkomstgerichte Zorg Provincie Fryslân • Concept-Uitvoeringsagenda Wonen (2021) • Collegeprogramma Geluk op 1 • Beleidsbrief Leefbaarheid (2018) • Bestuursakkoord; resultaten 26, (27, 28), 29 en 31 Provincie Noord-Holland • Woonagenda 2020-2025 (o.a. stimuleren circulair bouwen, cofinanciering voor versnellingsprojecten woningbouw) • Beleid voor sport en verduurzaming accommodaties • Coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken (2019-2023) Agenda voor het Waddengebied 2050 • Een Leefbaar Waddengebied • Woningkwaliteit op peil houden of brengen voor toekomstige bewoners Sustainable Development Goals • SDG 3: Goede gezondheid en welzijn PROGRAMMALIJN 2

TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN

Rijk/Ministeries OCW/EZK • Ruimte voor de regio • Leven lang ontwikkelen • Regionaal Investeringsfonds Mbo • Techniekpact Provincie Fryslân • Taskforce Samenwerking in de gastvrijheidssector • Position Paper Gastvrij Fryslân 2030 46

• Beleidsnota Gastvrij Fryslân: 7 opgaven waarbij De Waddeneilanden/organisaties en bedrijven op de eilanden bijvoorbeeld goed kunnen aansluiten bij provinciale acties gekoppeld aan toekomstbestendige banen in de Gastvrijheidssector • Bestuursakkoord Provincie Noord-Holland • Inclusieve arbeidsmarkt • Coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken (2019-2023) Agenda voor het Waddengebied 2050 • Een Leefbaar Waddengebied Sustainable Development Goals • SDG 4 Kwaliteitsonderwijs • SDG 8: Waardig werk en economische groei PROGRAMMALIJN 3

OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN

Rijk/Ministerie IenW • Programma Rijke Waddenzee • Klimaatakkoord • Brandstofvisie • Programma Digitale Connectiviteit (overal snel internet) • Green deal Autonoom vervoer in SNN verband • Nationale klimaatadaptiestrategie (NAS) • Deltaprogramma Provincie Fryslân • Noorden heeft Green deal Autonoom vervoer met Rijk in SNN verband. In het BO MIRT zouden hierover nadere afspraken gemaakt kunnen worden voor één of meerdere eilanden • Bestuursakkoord Provincie Noord-Holland • Coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken (2019-2023) • Verbetering OV-knooppunten (20 mln) • Stimuleren OV (o.a. knooppunten) en vervoer per fiets • Oplossen knelpunten in en nabij Den Helder. • Verdubbeling spoor Alkmaar – Den Helder (lobby bij Rijk) • Netwerkregisseur aangesteld uitbreiden watergebonden bedrijventerreinen • Digitale bereikbaarheid: Glasvezel in NH Agenda voor het Waddengebied 2050 • Verkenning duurzame bereikbaarheid lange termijn • Een Leefbaar Waddengebied • Duurzame bereikbaarheid Sustainable Development Goals • SDG 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 47

PROGRAMMALIJN 4

DUURZAME ENERGIE

Rijk/ministerie van EZK, LNV • Klimaatakkoord • Opgave Stikstofreductie • Opgave CO2reductie • Waterstofstrategie Noord-Nederland • Natuurinclusieve landbouw Provincie Fryslân • Regionale Energiestrategie (RES) • Nieuwe waterstofstrategie • Omgevingsvisie Fryslân • Bestuursakkoord Provincie Noord-Holland • Regionale Energiestrategie (RES) • Coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken’ (2019-2023) • Visie op de benutting van de bodem voor warmtenetten • Geothermie en havens NH worden genoemd voor productie/opslag waterstof • Waterstofstrategie Noord-Holland • Energiebesparingsakkoord Noord-Holland • Doelstelling sluit aan bij de provinciale doelstelling om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn. Een stap die nog toegevoegd kan worden is inventariseren van de bestaande provinciale/rijks en Europese regelingen waar gebruik van kan worden gemaakt. Bv. REACT voor 2021 en Kansen voor West III van 2022. Agenda voor het Waddengebied 2050 • Een Leefbaar Waddengebied • Dark Sky • Energietransitie • Clean Energy for EU Islands Transition Agenda (waar in EU-green deal naar verwezen wordt) Sustainable Development Goals • SDG 7 Betaalbare en Duurzame Energie • SDG 13 Klimaatactie

48

PROGRAMMALIJN 5

CIRCULAIRE ECONOMIE

Rijk/ministerie van EZK, LNV, IenW • Rijksbreed programma Circulair • Green deal (Timmermans); wordt specifiek ingegaan op positie waddeneilanden Provincie Fryslân • Bestuursakkoord • Beleidsbrief Circulaire Economie • De provincie ziet circulaire economie als een kans voor het versterken van de “diversificatie” van de werkgelegenheid op de eilanden, dat heel goed per branche/sector uitgewerkt kan worden Provincie Noord-Holland • Coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken’ (2019-2023) • Nationaal Grondstoffenakkoord’ • Ontwikkelingsperspectief Circulaire Economie • Actieagenda Circulaire Economie 2017-2020 • Omgevingsvisie Noord-Holland 2050 ‘Balans tussen economische groei en leefbaarheid’. Vanwege het aflopen van de Actieagenda Circulaire Economie 2017 – 2020 en de herbevestiging van de ambitie in het Coalitieakkoord ‘Duurzaam Doorpakken’ is dit de nieuwe Actieagenda Circulaire Economie van de provincie Noord-Holland voor de jaren 2021 -2025 (verder te noemen ‘Actieagenda’. Sustainable Development Goals • SDG 8 Waardig werk en economische groei • SDG 12 Verantwoorde consumptie en productie • SGD 13 klimaatactie

49

BIJLAGE 4 Samenwerkende partijen De partners en stakeholders met wie de eilanden in dit programma onder andere gaan samenwerken zijn per programmalijn:

PROGRAMMALIJN 1 GOED WONEN & LEVEN • Rijk/Ministerie van Binnenlandse Zaken • Ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid • Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport • Provincies Fryslân en Noord-Holland • Ondernemers(-verenigingen) • Woningcorporaties en gemeentelijk woningbedrijf • Zorgverzekeraars • Lab Vlieland / Waddencampus e.a. • Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer (Tonnenloods) • Maatschappelijke organisaties • Inwoners PROGRAMMALIJN 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN • Ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat • Eilander onderwijsinstellingen • Eilander ondernemersverenigingen, VVV’s en marketingorganisaties • Texel Academy / Ameland Academy e.a. • Proeftuininitiatieven zoals Lab Vlieland en de Waddencampus • Mbo-opleidingen • Leerwerkbedrijven • ROC’s, MBO-, HBO-opleidingen en universiteiten • Taskforce Samenwerking in de gastvrijheidssector

PROGRAMMALIJN 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN • Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat • Provincies Fryslân en Noord-Holland • Rijkswaterstaat/PRW • Gebiedsbeheerders • Rederijen • Urgenda • Coalitie Wadden Natuurlijk (CWN) • Ontwikkelingsmaatschappijen • Kennis- c.q. onderwijsinstellingen (voor onderzoek i.v.m. Taskforce ) • Vervoerders • Inwoners

50

PROGRAMMALIJN 4 DUURZAME ENERGIE • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat • Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit • Europese partners, zoals Clean energy for EU Islands • Eilander energiecoöperaties • Inwoners • Netbeheerders • Provincies Fryslân en Noord-Holland • Waterschappen • Bouw- en installatiebranche, op en buiten de eilanden • Lokale bedrijven • Hogescholen, universiteiten en andere kennisinstellingen • Bedrijven van de wal die echt willen helpen in verschillende vormen (geld, kennis, denkkracht, innovaties, menskracht).

PROGRAMMALIJN 5 CIRCULAIRE ECONOMIE • Provincies Fryslân en Noord-Holland • Vereniging Circulair Fryslân • Ministerie van LNV • Ministerie van IenW • Proeftuininitiatieven zoals LabVlieland en Waddencampus • Onderwijsinstellingen • Organisaties als Innovest, ITGWO • Ondernemersverenigingen (incl. landbouw) • Inwoners

Triple-Quintuple Helix innovatie Quintuple Helix innovatie model Dit model gaat uit van het creëren van duurzame ontwikkeling door verschillende perspectieven met elkaar te combineren. In een netwerk van onderwijs, ondernemers, overheid, burgers en de natuurlijke omgeving wordt kennis uitgewisseld, om uiteindelijk weer nieuwe kennis te creëren. Met kennis als input wordt duurzame ontwikkeling gecreëerd. Voorgangers van het model zijn het Triple Helix innovatie model (het combineren van onderwijs, ondernemers en overheid) en het Quadruple Helix innovatie model (het combineren van onderwijs, ondernemers, overheid en burgers). De toegevoegde waarde van het Quintuple Helix model is het feit dat het expliciet rekening houdt met de natuurlijke omgeving ofwel het natuurlijk kapitaal. Het model is daarom in het bijzonder geschikt om te hanteren bij het oplossen van brede welvaartsvraagstukken.

51

BIJLAGE 5 Monitoring Per programmalijn zetten we een aantal indicatoren in om de voortgang en resultaten van deze programmalijn te monitoren:

PROGRAMMALIJN 1 GOED WONEN & LEVEN • Monitor Brede Welvaart (CBS) • Kwaliteit van de fysieke leefomgeving • Kwaliteit van de woning • Tevredenheid met het leven • Ervaren leefbaarheid (FSP Fryslân) • Ervaren gezondheid (GGD) • Dekkingsgraad voorzieningen PROGRAMMALIJN 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN • Bruto Toegevoegde Waarde (CBS) • Werkgelegenheidsmonitor (CBS) • Banen per sector (UWV) • Nieuwe vestigingen (CBS) • Gastenonderzoek Waddeneilanden • Monitor Brede welvaart (CBS) • % midden – en hoger opgeleiden in de potentiële beroepsbevolking 15-75 jaar (CBS) PROGRAMMALIJN 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN • Monitor Brede Welvaart (CBS) • Cumulatieve CO2 (-equivalenten)-emissies

PROGRAMMALIJN 4 DUURZAME ENERGIE • Monitor Brede Welvaart (CBS) • Cumulatieve CO2 (-equivalenten)-emissies

PROGRAMMALIJN 5 CIRCULAIRE ECONOMIE Monitor Brede Welvaart (CBS) • Volume van naar de wal afgevoerd afval • Materialenstroom per eiland • Percentage ondernemers dat ondersteund is bij het meer circulair maken van hun verdienmodel • Basismonitoring Wadden

52