09 Omgevingsvisie versie 20 oktober 2021 (ontwerp).pdf

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

20190764

blz 41

fysieke leefomgeving bij activiteiten voortdurend onderwerp van de afweging en koppelt daardoor mee bij ingrepen en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Daar waar vanuit veiligheidsoverweging nadere ingrepen nodig zijn, zullen die in relatie met andere thema’s worden beoordeeld en zal waar mogelijk ruimte worden geboden om dergelijke ingrepen te plegen. De gemeente blijft hierover onder andere in gesprek met de Veiligheidsregio en Rijkswaterstaat als belangrijkste ketenpartners op het gebied van veiligheid. 7.3.6.

Bereikbaarheid

Uit de participatie is geen eenduidig standpunt af te leiden over een snellere en frequentere bereikbaarheid van het eiland. Aan de ene kant wordt dat als prettig ervaren omdat het de bereikbaarheid flexibeler maakt, maar aan de andere kant neemt het risico toe dat Vlieland een forensendorp wordt. Specifiek voor forensen de boot laten varen is niet wat de gemeente wil. Het doel is: hier wonen, werken en leven. De huidige bootreis maakt deel van de beleving van Vlieland uit. In die zin kiest de gemeente er voor om de bereikbaarheid in ieder geval op het huidige niveau te houden en in overleg met de rederij te kijken waar verbeteringen binnen die beleving kunnen worden toegepast. Wel gaat de gemeente ervan uit dat de verduurzaming van de veerboten wordt voortgezet. Daarmee sluit ook de bereikbaarheid qua ambitie aan bij de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente zelf. De gemeente is en blijft in overleg met de rederij over verdergaande vernieuwingen. 7.3.7.

Klimaat

Klimaatverandering in het waddengebied impliceert allereerst veranderingen in lokale windcondities, lucht- en watertemperatuur en neerslag en verdamping. Bovenal is klimaatverandering, in combinatie met bodemdaling, verantwoordelijk voor zeespiegelstijging en het mogelijk op termijn ‘verdrinken’ van de Waddenzee. Daarmee raakt klimaatverandering aan tal van functies en beleidsterreinen in het waddengebied, zoals ecologie, natuur en visserij, kustveiligheid, zoetwatervoorziening in relatie tot recreatie, toerisme en gezondheid. Klimaatverandering is een ontwikkeling die de aandacht van de gemeente heeft, maar op dit moment, naast de duurzaamheidsdoelstelling waarmee de gemeente actief bezig is en de relatie met veiligheid die vooral bij Rijkswaterstaat ligt, geen aanleiding geeft tot specifiek beleid. De gemeente heeft de indruk dat er ook geen aanvullende inspanningen nodig zijn om de bewustwording hieromtrent verder aan te jagen. De gemeente wacht in beginsel de ontwikkelingen met betrekking tot de klimaatverandering af. Er zijn vele partijen mee bezig en de gemeente haakt daarbij aan. Zodra er meer concreet actie gevraagd wordt en nodig is, zal de gemeente daarop reageren. Een uitzondering hierop vormt het verbod op uitbreiding van het bouwen buiten de dijkring (met uitzondering voor een 10% afwijken van bestaande afmetingen en aantoonbare behoefte).

De dijk langs het bedrijventerrein, en het toekomstig beheer van de oeverbescherming langs het Zuiderstrand, is in beheer bij de gemeente. Het rijk neemt geen verantwoordelijkheid voor de buitendijkse gebieden. Als de gemeente wil dat die ondanks de zeespiegelstijging blijven functioneren / behouden blijven, dan ligt de verantwoordelijkheid daarvoor bij de gemeente zelf. Bijna 90% van het eiland ligt buitendijks. Voor een goede aanpak daarvan zal de gemeente actief steun zoeken bij andere overheden (inclusief het Rijk). In Fryslân is een klimaatatlas actief. In die atlas worden maatregelen beschreven in relatie tot de gevolgen die klimaatverandering voor ons kan hebben. Het gaat daarbij om zaken als

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

Gemeente Vlieland

blz 42

20190764

wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming. Door de geïsoleerde ligging van Vlieland en de specifieke omstandigheden spelen deze aspecten, met uitzondering van overstroming van buitendijkse gebieden, op Vlieland anders en minder dan op het vaste land of in grotere dorpen en steden. De aspecten zijn voortdurend binnen onze aandacht in vaste overlegstructuren met Wetterskip, Rijkswaterstaat en overige ketenpartners. Rijkswaterstaat heeft zeer recent een stresstest voor buitendijkse bebouwde gebieden uitgevoerd, die waarschijnlijk aan de klimaatatlas wordt toegevoegd Uit de enquête is gebleken dat mensen klimaat een belangrijk onderwerp vinden. In samenspraak met de bevolking en Staatsbosbeheer zal op eilandniveau gekeken worden waar op particulier terrein en op openbare gronden ingrepen kunnen worden gepleegd die gunstig zijn om zaken als wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming zoveel mogelijk te voorkomen. Maar evenals bij meerdere problematieken, zoals stikstof, biodiversiteit, en dergelijke, mag en moet dit niet alleen bij symptoombestrijding blijven. Het is zaak om te proberen de veranderingen bij de bron aan te pakken.

De invloed vanuit Vlieland op klimaatverandering op wereldniveau mag daarbij maar heel klein zijn, toch is onze duurzaamheidsambitie, het streven naar circulariteit, een gezondere leefstijl enz, mede gericht op het tegengaan van de negatieve oorzaken van klimaatverandering. De kleine gemeenschap op Vlieland kan daarbij ook een inspirerend voorbeeld voor andere gebieden zijn. 7.3.8.

Duurzaamheid

Duurzaamheid is meer dan alleen energietransitie. Duurzaamheid is een begrip dat zich vrijwel met ieder ander thema verweeft. We willen de woningvoorraad verduurzamen, toepassing van materialen moet op een duurzame wijze gebeuren, de economie moet duurzaam zijn, de kwaliteit van voorzieningen moet een garantie zijn voor behoud voor de toekomst, afval moet duurzaam verwerkt worden, enz. Duurzaamheid kent daarmee vele invalshoeken. Een beter woord is wellicht toekomstbestendigheid. Iedere ontwikkeling en ingreep moet op zo’n manier vorm worden gegeven dat het in beginsel eeuwigdurend is, dat het geen schade toebrengt aan het milieu en het gevaar met zich meebrengt dat levens worden bekort. Duurzaamheid is binnen alle ingrepen in de fysieke leefomgeving een leidend principe volgend uit het feit dat we iedere ingreep beoordelen op de gevolgen voor de toekomstige generaties. Dat toekomstige generaties door ontwikkelingen niet tekort mogen worden gedaan, vloeit simpelweg al voort uit de definitie van duurzaamheid. De brede invalshoek van duurzaamheid leent zich voor het opstellen van een duurzaamheidsprogramma. De mogelijkheden om op Vlieland duurzame energievoorzieningen te realiseren worden tot dusver vooral door de regels tegengehouden, maar ook door de capaciteit om de energie op het eiland zelf op te slaan.

Het meest eenvoudig zou zijn, zo we dat zouden willen, om één of meerdere windturbines te plaatsen zodat er genoeg energie voor het hele eiland kan worden gewonnen. Daarmee wordt het tijdelijke ruimtebeslag en de tijdelijke inbreuk op de waarden en kwaliteiten van Vlieland, dat nu met andere duurzame energievoorzieningen moet worden belegd dan wel wordt gepleegd, tot een minimum beperkt. Bovendien laat Vlieland daarmee zien dat het volledig zelfvoorzienend is op het moment dat ook in de opslag op het eiland is voorzien. Vlieland kan ook aansluiting zoeken bij een windpark elders, maar dan blijven allerhande voorzieningen nodig om de energie naar het eiland te geleiden en is er nog steeds geen sprake van zelfvoorzienendheid. De huidige regels laten de bouw van windturbines op de eilanden niet toe. Dat neemt niet weg dat de ambitie er wel op gericht is dat Vlieland zelfvoorzienend wil zijn. Eén groot project dat meteen in de gehele energievoorziening zou kunnen voorzien verdient daarbij de voorkeur boven vele kleine

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

20190764

blz 43

projecten. De gemeente houdt om die reden windenergie wel in beeld om haar uiteindelijke ambitie van zelfvoorzienendheid te realiseren. De gemeente blijft daarover in gesprek met andere instanties. Samen met ondernemers en de bevolking is de gemeente een eind op weg om haar duurzaamheidsambities waar te maken. In samenspraak met elkaar worden ontwikkelingen voortgezet, worden nieuwe oplossingen bedacht en wordt gekeken waar mogelijkheden bestaan om te verduurzamen en de samenleving toekomstbestendig te maken. De ingrepen die daarvoor nodig zijn in de fysieke leefomgeving zullen in het omgevingsplan en in het duurzaamheidsprogramma een plek krijgen. De uiteindelijke ambitie is om de ecologische footprint van het leven op Vlieland zo gering mogelijk te maken, zodanig dat er een natuurlijke balans ontstaat die het behoud van de waarden van het eiland voor lange tijd garandeert. De ambitie is voorts om bedrijvigheid en voorzieningen zoveel mogelijk circulair te maken. Hogere regelgeving is daar eveneens op geënt, zodat de gemeente hier in eerste instantie volgend is. Daar waar nodig zal op gemeentelijk niveau gekeken worden waar kansen liggen om dit op Vlieland voor elkaar te krijgen en processen daartoe te versnellen. 7.3.9.

Parkeren

Het streven is er niet op gericht om te komen tot een autovrij Vlieland. Wel moet er aandacht zijn voor meer autoluwheid. Auto’s moeten zoveel mogelijk uit het straatbeeld worden gehaald, buiten de daarvoor aangewezen plekken. In principe geldt dat voor alle auto’s, maar met name de busjes/auto’s van bedrijven die (tijdelijk) werkzaamheden verrichten. De ambitie is om voor die voertuigen een specifieke plek in te richten. Ook zullen bestaande parkeerterreinen uitgesloten worden voor voertuigen met een t-ontheffing. Voorts zal worden onderzocht of er in combinatie met bijvoorbeeld woningbouw een nieuw parkeerterrein, ondergronds of bovengronds, kan worden aangelegd. Daarnaast zal er stringenter gehandhaafd worden op foutief geparkeerde auto’s en met name auto’s die in voortuinen worden geparkeerd. De regels in het omgevingsplan zullen daarop worden ingericht. 7.3.10. Defensie Ten aanzien van Defensie blijft het ministerie leidend. Vooralsnog blijft Defensie op het eiland en de gemeente blijft in nauwe samenwerking met Defensie de ontwikkelingen volgen op de wijze zoals dat tot dusver altijd is gebeurd. De denkrichting is daarom om de huidige werkwijze voort te zetten en de verantwoordelijkheid bij Defensie te houden.

Dat betekent ook dat de gemeente samen met Defensie actief blijft kijken naar de ontwikkeling van medegebruik van het militaire terrein en het samen mogelijk maken van innovatieve ontwikkelingen op momenten dat die zich voordoen. 7. 4.

Rol van de gemeente

De raad is zich bewust van de specifieke situatie op Vlieland, namelijk een kleine gemeenschap met veel belangen en een uniek grondgebied dat om een zorgvuldige benadering vraagt. De raad ziet geen heil in het loslaten van verantwoordelijkheden en meer verant-

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

Gemeente Vlieland

blz 44

20190764

woordelijkheden aan de markt over te laten. De raad heeft mandaat gekregen van de bewoners om als volksvertegenwoordiger op te treden. Dat is een belangrijke verantwoordelijkheid en die rol moet serieus worden genomen. Daarvoor is het wel belangrijk om te weten wat er onder de bewoners leeft. Daarvoor zal de gemeenteraad op een andere manier gaan vergaderen zodanig dat er meer ruimte is voor mensen om met de raad in gesprek te gaan en de raad eenvoudiger kan achterhalen wat er speelt op het eiland. De wijze waarop de gemeenteraad de burgers wil betrekken bij beleidswijzigingen en besluitvorming is vastgelegd in participatiebeleid voor toepassing van het instrumentarium onder de Omgevingswet. Daarnaast is participatie belangrijk. De gemeente heeft haar beleid vastgelegd in een participatiebeleid. Meerdere rollen komen daarbij samen. In de eerste plaats behoudt de gemeente haar regisserende en leidende rol waar het gaat om het behoud van de kernwaarden en kernkwaliteiten. Het maken van een kwaliteitsdocument bij het omgevingsplan en daarmee annex het versoberen van regels biedt daarvoor een belangrijk kader. Het belang van regels wordt ingezien om de parel die Vlieland is met haar voorzieningen te behouden. Daarbij wordt het belang van handhaving onderkend.

In de tweede plaats wil de gemeente meer samenwerken en samen optrekken met de samenleving en de ondernemers in overleggen, brainstormsessies en denktanks om samen een mooi en gezond eiland te behouden. De gemeente moet weten wat we met zijn allen willen bereiken, willen behouden, welke kansen en wensen er liggen, enz. Van daaruit kan de gemeente handelen, inspireren, enthousiasmeren, promoten, adviseren, faciliteren.

7. 5.

Vlieland in 2050

Over Vlieland in 2050 heeft de raad zich eveneens uitgesproken. Het is ongewis wat de toekomst gaat brengen. De gemeente wil daar niet op vooruit lopen. In meerdere denkrichtingen bij de afzonderlijke thema’s is hier en daar een ambitie voor de toekomst vastgelegd. Het is evenwel goed om realistisch vast te stellen dat Vlieland een kleine gemeenschap is. Er kunnen altijd zaken beter, maar het proces van de visie is vooral ook een proces waarin geconstateerd mag worden, dat er al veel dingen goed gaan. Gezien de specifieke situatie van Vlieland en de waarden en kwaliteiten is een ambitie reëel om vooral niet te snel te

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

20190764

blz 45

willen. In de eerste plaats gaat het erom de unieke en authentieke kwaliteit van het eiland te bewaren. Van daaruit is een traag meebewegen een aantrekkelijk uitgangspunt, waarbij voorop staat dat Vlieland een eiland blijft waar ook tot ver in de toekomst goed geleefd kan worden. De gemeente hoeft niet vooruit te lopen. Het op de eigen manier en het met eigen mensen doen, is een belangrijke waarde. De ontwikkelingen en gebeurtenissen in de wereld gaan evenwel niet aan Vlieland voorbij. Op het moment dat zich dingen voordoen en keuzes vragen, dan zal de gemeente daarop reageren.

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

Gemeente Vlieland

blz 46

20190764

8. HET VERVOLG Deze omgevingsvisie wordt gezien als een eerste stap op weg naar de volledige omgevingsvisie, zoals die bedoeld is onder de Omgevingswet en vóór 1 januari 2024 vastgesteld moet zijn. In deze visie zijn de strategische ambities voor de lange termijn beschreven. Waar willen we naartoe met Vlieland en hoe gaan we werken om de ambities waar te maken? Daarnaast wil de visie ook heel concreet toetsingskader zijn voor initiatieven. Voor de inrichting van de fysieke leefomgeving zijn heldere standpunten ingenomen. Dat schept duidelijkheid. Er zijn leidende principes en ruimtelijke en sociale vertrekpunten genoemd, die de basis vormen voor de toekomstige besluitvorming en afweging van initiatieven. Belangrijk is vooral ook dat de gemeente de ambities waar wil maken samen met inwoners, ondernemers, onze gasten, de ketenpartners en maatschappelijke organisaties. De gemeente heeft de ambitie om in het Omgevingsplan alle gemeentelijke regels die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving op te nemen. Te denken valt daarbij aan regels uit de bestemmingsplannen, de APV, de welstandsregels, milieuregels, handhavingsregels, de regels voor reclame-uitingen, enz. In de Omgevingsvisie moet dan het strategisch beleid dat aan die regels ten grondslag ligt worden opgenomen.

Op veel van de hier genoemde terreinen moet de omgevingsvisie nog aangepast worden, omdat voor het wel of niet opnemen van die regels en/of de wijze waarop nog geen keuzes zijn gemaakt. Voor een verdere uitwerking van de omgevingsvisie naar een volledige omgevingsvisie geldt dat voorts aandacht moet zijn voor de verdere participatie. Voorkomen moet worden dat mensen denken opnieuw over hetzelfde bevraagd te worden. De participatie zal zich heel specifiek moeten richten op de onderwerpen die in de verdere uitwerking aan de orde komen, zoals het milieubeleid, de keuzes die ten aanzien van de verordeningen worden gemaakt, de wijze waarop met de instructieregels van Rijk en provincie wordt omgegaan, en dergelijke. Het is raadzaam om nieuwe sessies met de raad te organiseren om de raad te informeren over de verdere uitwerking en over de reikwijdte daarvan binnen het begrip van de fysieke leefomgeving om zodoende tot goede beleidsvorming te kunnen komen. De gemeente gaat na de vaststelling van deze omgevingsvisie beginnen met het opstellen van het omgevingsplan voor het gehele eiland en met het aan de hand daarvan verder inrichten van de omgevingsvisie. Verwacht wordt dat dat proces op zijn minst twee jaar in beslag gaat nemen.

In die tijd zal er weer veel meer duidelijkheid ontstaan en zullen er veel meer gemeenten op eenzelfde wijze aan de slag zijn, zodanig dat Vlieland daar zijn voordeel mee kan doen. Vlieland is daarbij ook aangesloten bij de Friese aanpak waarbinnen veel kennis en ervaring wordt gedeeld. Vaststelling van de volledige omgevingsvisie wordt dan vóór 1 januari 2023 verwacht. Daarmee kan de gemeente ruim op tijd de volledige omgevingsvisie vaststellen. Er zijn drie belangrijke aandachtspunten voor het verdere vervolg. In de eerste plaats is dat het dynamische karakter en het actueel houden van de visie. De gemeente beschouwt de visie als een legpuzzel met allerhande beleidsvelden die in meer of mindere mate de fysieke leefomgeving raken. Als er ontwikkelingen spelen op een bepaald beleidsterrein, wil dat niet zeggen dat de volledige puzzel opnieuw gelegd moet worden. Er kan een enkel stuk uit de puzzel worden gehaald, herschreven en geactualiseerd worden, en opnieuw in de puzzel worden ingepast. Belangrijk gegeven daarbij is dat de integraliteit met die gedachte gewaarborgd is, omdat het stuk wel in de puzzel moet passen. Een ander belangrijk aspect is daarbij de wijze waarop de samenleving telkens bij die aanpassingen betrokken wordt. Daarover is

Gemeente Vlieland

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

20190764

blz 47

in het participatiebeleid iets opgenomen. Per aanpassing zal worden bekeken of en in hoeverre de samenleving het meest passend kan worden betrokken. In de tweede plaats zal het beleid uit de visie uitgevoerd gaan worden. De visie vormt de basis voor uitvoering. Voor sommige onderwerpen is de ruimte geboden om hiervoor een programma te maken. Op andere terreinen sluit de gemeente aan bij programma’s die vanuit de gezamenlijke Waddeneilanden of vanuit de Agenda voor het Waddengebied 2050 op het gebied van de uitvoering lopen. Belangrijk is dat de uitvoering telkens volgt uit de visie. De visie moet de basis zijn voor de uitvoering. Er kan geen sprake zijn van uitvoering als daarmee strijdigheid met de visie ontstaat of als de visie daaromtrent niets heeft gezegd. In de derde en laatste plaats is het samen optrekken met de samenleving een belangrijke ambitie die gestalte krijgt in het vervolg. In de vorm van denktanks, brainstormsessies en vergelijkbare overlegstructuren wil de gemeente meer in samenspraak met de samenleving ambities waarmaken en ontwikkelingen samen oppakken. De gemeente is daarmee meer gesprekspartner om samen initiatieven op te pakken, vraagstukken op te lossen en ambities waar te maken. Omgevingsplan De ambities en doelen worden geborgd in het omgevingsplan. Het omgevingsplan bevat straks de burgers bindende regels en bepaalt de vergunningplichten.

Het nieuwe omgevingsplan vervangt straks alle bestemmingsplannen, maar ook een aantal bestaande verordeningen (zoals de APV) voor dat deel dat ziet op regels voor ingrepen in de fysieke leefomgeving. Naast die regels bevat het omgevingsplan straks ook milieuregels, de regels die zien op de omgevingskwaliteit, regels over handhaving en toezicht, indieningsvereisten, mogelijk spelregels voor participatie, en meer. Het omgevingsplan wordt na vaststelling van deze visie opgepakt. Het omgevingsplan zal vergezeld gaan van een plan-MER. Het kan zijn dat de uitkomsten van die milieueffectrapportage nog bijsturing van de visie noodzakelijk maakt. De rapportage wil vooral in beeld brengen wat de milieueffecten zijn van de ambities en doelen die concreet een plek krijgen in het omgevingsplan op de fysieke leefomgeving. Monitoring en actualisering De Omgevingsvisie heeft geen vastgelegde looptijd. We houden de visie actueel door enerzijds de hiervoor beschreven partiële aanpassingen, maar anderzijds door de visie vierjaarlijks tegen het licht te houden en zo nodig aan te passen aan overige beleidswijzigingen of ontwikkelingen. Hierbij wordt ook gekeken naar de uitvoering, zoals die onderdeel uitmaakt van de beleidscyclus en die ziet op de uitvoering van het beleid, maar ook de ervaringen uit de vergunningverlening, de handhaving en het toezicht.

Ook daaruit kunnen aspecten naar voren komen die bijsturing van de visie vragen. Doel is om de gemeenteraad en andere betrokken partijen op efficiënte wijze inzicht te geven in de resultaten die samenhangen met de uitvoering van de Omgevingsvisie en de ervaringen te delen die worden opgedaan binnen de beleidscyclus. Op basis van de monitoringsgegevens kunnen voorstellen worden gedaan voor aanvullende programma’s of voor het aanpassen van de omgevingsvisie zelf. Bij die evaluatie wordt de samenleving, ketenpartners, en dergelijke, waar nodig via peilingen, zoals het digitale inwonerspanel, of enquêtes, dan wel directe gesprekken betrokken. Opnieuw wordt benadrukt dat daar een bijzondere positie moet zijn voor de jongeren.

Omgevingsvisie Vlieland Status: Concept / 26 mei 2021

Gemeente Vlieland