Spoorboekje voor na verkiezingen van 16 maart 2022 (definitief)

Voorgesteld wordt dat de raad een keuze maakt tussen deze sporen tijdens het duidingsdebat. Zo kan vervolgens gericht en systematisch worden gewerkt aan de vorming van het in het duidingsdebat bedoelde bestuur en de beoogde verhoudingen tussen de verschillende fracties in de raad.

voor na verkiezingen van 16 maart 2022

Op 23 november 2021 is een bijeenkomst georganiseerd voor alle politieke partijen in Vlaardingen over de mogelijkheden om na de verkiezingen te komen tot een raads- dan wel coalitieakkoord. Geerten Boogaard, bijzonder hoogleraar Decentrale Overheden aan de Universiteit Leiden (Thorbeckeleerstoel) presenteerde verschillende mogelijkheden, hun voor- en nadelen en situaties waarin deze het best toepasbaar zijn. Op basis hiervan is dit spoorboekje opgesteld met daarin drie mogelijke sporen: • een traditioneel coalitieakkoord waarover in beslotenheid onderhandeld is en er sprake is van uitruil en vastlegging van standpunten tussen deelnemende coalitiepartijen; •een raadsakkoord tussen een groot aantal partijen in de raad, op door de meeste partijen gedeelde hoofdpunten, waarbij het college wisselende meerderheden moet zien te vinden voor in het akkoord afgesproken thema’s; • een tussenvorm waarbij een coalitieakkoord op hoofdlijnen tussen deelnemende coalitiepartijen gecombineerd wordt met een raadsagenda, met afspraken om gedurende de zittingstermijn op de in de raadsagenda genoemde thema’s tot uitruil en brede meerderheden te komen.

Spoorboekje

Gefeliciteerd! U bent benoemd als raadslid van Vlaardingen. De komende vier jaar vertegenwoordigt u de belangen van onze inwoners. Nu is het tijd voor de volgende fase: het vormen van een akkoord en een college. Dat begint met een duidingsdebat.

Spoor 3: Coalitieakkoord op hoofdlijnen combineren met raadsakkoord

Traditioneel coalitieakkoord

Raadsakkoord

Een traditioneel coalitieakkoord bevat een akkoord tussen een aantal fracties uit de gemeenteraad die over het algemeen samen een meerderheid vormen in de raad, al dan niet gepaard met gedoogsteun van één of meer fracties. In een traditioneel coalitieakkoord zoeken partijen doorgaans naar de kleinst nodige meerderheid, zodat de uitruil zoveel mogelijk beperkt blijft. In een traditioneel coalitieakkoord is altijd sprake van uitruil, wat wil zeggen dat er voor alle partijen iets te halen is, maar dat er ook zaken in het akkoord komen waar de partij minder blij mee is en dat er zaken ontbreken die een partij er eigenlijk in had willen hebben. Een traditioneel coalitieakkoord doet dus voor de coalitiepartijen ook altijd in enige mate pijn: ze krijgen niet alles wat ze willen, maar ruilen datgene wat ze willen uit met de wensen en verlangens van andere partijen.

Een raadsakkoord kan bestaan uit de belangrijkste standpunten waarop alle partijen in de raad elkaar kunnen vinden. De basis voor een raadsakkoord is een samenvoeging van de punten uit de verkiezingsprogramma’s waar iedereen het over eens is. Het idee daarbij is dat veel partijen het over een heel groot deel van de thema’s eens zijn. Dat kan de basis vormen voor een raadsakkoord. Daarnaast kan een aantal thema’s benoemd worden waar partijen het niet of minder over eens zijn, en waarvoor meerderheden gezocht moeten worden in de raad. De basis van een raadsakkoord kan een analyse zijn van de verkiezingsprogramma’s. Deze wordt al voor de verkiezingen gemaakt. Er vindt in een raadsakkoord in de formatieperiode nog geen uitruil plaats en harde keuzes ontbreken daardoor in een raadsakkoord. Die uitruil of onderhandeling volgt later, gedurende de raadsperiode.

Het derde mogelijke spoor is een combinatie van een coalitieakkoord op hoofdlijnen en een raadsakkoord waarin zowel de gedeelde agenda als de afspraken over de wijze waarop gedurende de zittingstermijn tot uitruil gekomen wordt, zijn opgenomen. Hiervoor is het wel nodig dat het coalitieakkoord ook voldoende open ruimte laat voor alle fracties om gedurende de zittingstermijn nog iets binnen te halen. Er moet dan buiten de dossiers waarover afspraken worden gemaakt nog voldoende politieke ruimte zijn voor heel de raad.

Uiteindelijk resulteert dat in een programma waarin partijen voldoende van hun punten terugzien en ze kunnen leven met de veren die ze laten. Vanwege die uitruil vinden er over het algemeen in beslotenheid onderhandelingen plaats. Bij voorkeur worden deze onderhandelingen begeleid door een of meer externe begeleiders (in de vorm van een verkenner of informateur). Betrokken partijen trekken zich terug en melden zich pas weer als er een akkoord bereikt is. In de tussentijd staan de andere partijen in de wacht. De keuze voor wie er wel en niet in de formatie mee gaat doen, is dus een heel belangrijke. Om het proces een goede start te geven en alle fracties een eerlijke kans op deelname te bieden, wordt het aanbevolen om alle fracties in dit proces te horen vóórdat met een select gezelschap onderhandeld gaat worden. Zo kunnen alle fracties aangeven van welke meerderheidscoalitie zij deel zouden willen uitmaken en welke voorwaarden zij verbinden aan coalitiedeelname.

Omdat er geen uitruil plaatsvindt, kunnen de besprekingen over het raadsakkoord desgewenst in het openbaar worden gevoerd. Tijdens de raadsperiode zal het college vervolgens op zoek moeten naar wisselende meerderheden. Over hoe dat proces verloopt, kunnen procesafspraken worden gemaakt. Er kan bijvoorbeeld worden afgesproken wanneer het college een startnotitie of een keuzenotitie maakt, hoe de raad bij de kadernota bijvoorbeeld in de gelegenheid wordt gesteld om aan te geven hoe eventuele extra financiële ruimte kan worden ingezet, en ook hoe de raad in positie wordt gebracht om keuzes te maken voor eventuele ombuigingen.

Het verdient met name in dit spoor aandacht om de afspraken regelmatig te evalueren en zo nodig aan te scherpen of bij te stellen zodat de afspraken voldoende ruimte blijven bieden aan de fracties in de raad om hun ambities waar te kunnen maken. Afspraken hierover kunnen ook in het procesakkoord worden opgenomen.

Het spoor van een traditioneel coalitieakkoord zegt nog niets over de aard van het coalitieakkoord. Het kan een ouderwets dichtgetimmerd akkoord zijn, waarin over vrijwel alle beleidsterreinen stevige en gedetailleerde afspraken worden gemaakt maar het kan ook een akkoord op hoofdlijnen zijn waarbij alleen afspraken worden gemaakt op bijvoorbeeld vier of vijf belangrijke dossiers met een financieel kader. Dat is aan de onderhandelende partijen om nader in te vullen. Dat zijn belangrijke keuzes die de verhoudingen tussen de partijen die deelnemen aan de coalitie en de oppositiepartijen voor de raadsperiode bepalen.

Uiteindelijk moet een raadsagenda wel door de raad worden vastgesteld en moet worden afgesproken hoe de wethouderskandidaten worden voorgesteld.

Ook moeten de financiële afspraken zodanig zijn dat eventuele meevallers of tegenvallers met de hele raad worden besproken en dat het niet alleen de coalitiefracties zijn die hierover achter gesloten deuren afspraken over maken.

voor na verkiezingen van 16 maart 2022

Spoor 2:

Spoorboekje

Spoor 1:

Spoor 1: Traditioneel coalitieakkoord Stap 1: Benoemen van één of meer verkenners door de raad in de eerste raadsvergadering na de verkiezingen (volgend op het duidingsdebat) met een door de raad te formuleren duidelijke opdracht om te komen tot een coalitieakkoord.

Stap 2: Verkenner(s) voeren gesprekken met alle fracties en geven advies aan de raad over welke partijen een coalitie kunnen vormen.

Stap 3: Tijdens een raadsvergadering besluiten om al dan niet in te stemmen met het advies van de verkenners en het benoemen van een of meer informateurs om met een deel van de fracties in gesprek te gaan over een coalitieakkoord.

Stap 4: Onderhandelingen tussen de fracties, onder begeleiding van een of meer informateurs met ondersteuning van de griffie en de ambtelijke organisatie.

Stap 5: Terugkoppeling informateurs aan de raad met presentatie coalitieakkoord en voorstel voor wethouders door de betrokken fracties.

Stap 6: Raad besluit bij meerderheid over coalitieakkoord en benoemt de wethouders.

Spoor 2: Raadsakkoord Stap 1:

Spoor 3: Coalitieakkoord op hoofdlijnen combineren met raadsakkoord

Stap 1:

Al voor de verkiezingen analyse maken van de verkiezingsprogramma’s van de overeenkomsten en de verschillen.

Al voor de verkiezingen analyse maken van de verkiezingsprogramma’s van de overeenkomsten en de verschillen.

Stap 2:

Benoemen van één of meer verkenners door de raad in de eerste raadsvergadering na de verkiezingen (volgend op het duidingsdebat) met een duidelijke opdracht om te komen tot een coalitieakkoord op hoofdlijnen gecombineerd met de thema’s waarvoor een raadsakkoord geldt;

Stap 2:

Volgend op het duidingsdebat tijdens de eerste raadsvergadering een keuze maken voor een raadsakkoord, inclusief de wijze waarop wethouderskandidaten worden voorgesteld (bijvoorbeeld een wethouderskandidaat van elk van de grootste fracties).

Stap 3:

Onder externe (professionele) begeleiding in gesprek over de opgestelde analyse: kan iedereen zich vinden in de overeenkomsten, missen er nog zaken, waar liggen eventuele prioriteiten, en welke procesafspraken maken we om de stad gezamenlijk te besturen en gedurende de raadsperiode tot keuzes te komen.

Stap 4:

De uitkomst verwerken in een raadsvoorstel en aanbieden aan de raad als agenda voor de komende 4 jaar, inclusief procesafspraken.

Stap 5:

Als raad een besluit nemen over de gedeelde agenda en de wethouders benoemen die hier uitvoering aan gaan geven.

Stap 3:

Tijdens een raadsvergadering besluiten om al dan niet in te stemmen met het advies van de verkenners en het benoemen van één of meer informateurs om met een deel van de fracties in gesprek te gaan over een coalitieakkoord op hoofdlijnen en gelijktijdig met de gehele raad in gesprek te gaan over een raadsakkoord.

Stap 4:

Onderhandelingen tussen de fracties, onder begeleiding van een of meer informateurs met ondersteuning van de griffie en de ambtelijke organisatie en gelijktijdig met de gehele raad onder externe (professionele) begeleiding in gesprek over een raadsakkoord waarin zowel de inhoudelijke overeenkomsten als procesafspraken staan.

Stap 5:

Terugkoppeling van de informateurs aan de raad met presentatie coalitieakkoord en voorstel voor wethouders door de betrokken fracties, gelijktijdig met aanbieding raadsakkoord met raadsbrede agenda voor de komende 4 jaar, inclusief procesafspraken.

Stap 6:

Raad besluit bij meerderheid over coalitieakkoord en benoemt de wethouders en besluit bij voorkeur unaniem over raadsakkoord.

Spoorboekje voor na verkiezingen van 16 maart 2022