RM Motie Doorbraakaanpak in Vlaardingen

Maatschappelijke Ontwikkeling

RAADSMEMO

Aan

De gemeenteraad van Vlaardingen Portefeuillehouder

J.J. Silos - Knaap Onderwerp

Motie Doorbraakaanpak in Vlaardingen Datum

Registratienummer

14 december 2021

1880477

Aantal bijlagen

Geachte leden van de raad, De Vlaardingse gemeenteraad heeft in de openbare vergadering van 14/15 juli 2021, behandelend het raadsvoorstel tot het vaststellen van de Kadernota 2021, de motie ‘Doorbraakmethode in Vlaardingen’ aangenomen. De motie is ingediend namens de ChristenUnie, SGP Vlaardingen, ONS., Groenlinks Vlaardingen, PvdA, OAV en CDA Vlaardingen. De motie luidt: De raad verzoekt het college te onderzoeken hoe de Doorbraakmethode van toegevoegde waarde kan zijn voor Vlaardingen, welke gevolgen een implementatie zou hebben voor de gemeente en hierover de raad zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk voor het einde van 2021, te informeren via een raadsmemo welke besproken kan worden in commissieverband. Met dit raadsmemo informeren wij u, conform uw motie, over de Doorbraakmethode en de mogelijke toegevoegde waarde van implementatie in Vlaardingen. 1. De Doorbraakmethode van het IPW Waarom Doorbraakmethode Voor huishoudens met veel problemen in verschillende leefdomeinen, werkt onze verzorgingsstaat vaak onbedoeld belemmerend in plaats van helpend. In multiprobleemhuishoudens, is sprake van een samenloop van bestaansonzekerheden, door bijvoorbeeld woon- en geldproblemen in combinatie met psychische- en opvoedproblematiek.

Onze systemen zijn niet goed ingericht om mensen met meerdere problemen, binnen meerdere wettelijke regimes en vanuit verschillende organisaties, logisch en integraal te helpen. Het Instituut voor Publieke Waarden (hierna: IPW) heeft een aanpak ontwikkeld om professionals te ondersteunen bij het vinden van een oplossing die maximaal aansluit bij de behoefte van gezinnen. Als het kan met inzet van standaardoplossingen, als het moet met uitzonderingen op de regels (een doorbraak), maar altijd wettelijk gelegitimeerd. In de woorden van het IPW: “Met de Doorbraakmethode haal je uit de bureaucratie wat erin zit. Met als doel het systeem zo normaal en logisch mogelijk vóór mensen te laten werken.”

Wat is de Doorbraakmethode De Doorbraakmethode geeft professionals instrumenten om maatwerk makkelijker, beter en (op lange termijn) goedkoper te maken. In het maken van de plannen staat het perspectief van de inwoner centraal. Aan de hand van steeds dezelfde methodiek en met behulp van digitale tools wordt in overleg met het gezin én betrokken professionals toegewerkt naar een concreet actieplan. De maatwerkplannen die met de Doorbraakmethode gemaakt worden, bestaan uit 1) het ondersteuningsplan en 2) de maatschappelijke onderbouwing van dat plan. De crux van ieder maatwerkplan is de ‘doorbraak’. Om te laten zien dat zo’n doorbraak niet alleen voor het individu maar vanuit het oogpunt van de samenleving verstandig is, wordt ieder plan aan de hand van de ‘Waardendriehoek’ gewogen. De juridische legitimiteit wordt expliciet getoetst (waarde: Legitimiteit), er wordt vastgesteld waarom het plan bijdraagt aan het verbeteren van het leven van de inwoner (waarde: Betrokkenheid) en doorgerekend wat de maatschappelijk kosten en baten van ieder maatwerkplan zijn (waarde: Rendement). Voor meer informatie over de doorbraakmethode kunt u www.doorbraakmethode.nl raadplegen. Wat levert het op? Het IPW geeft aan dat de maatwerkplannen van de Doorbraakmethode over de hele linie zowel beter als goedkoper zijn.

Beter in de zin dat de beleefde kwaliteit van leven van de huishoudens toeneemt en goedkoper in termen van totale maatschappelijke kosten en baten. Meer dan 80% van de inwoners zegt na hun doorbraak een hogere kwaliteit van leven te ervaren De gemiddelde gevalideerde maatschappelijke opbrengst per maatwerkplan is € 22.414, - in het eerste jaar na interventie. Voor alle duidelijkheid: De Doorbraakmethode betrekt in deze rendementsberekening niet alleen de directe opbrengst, maar ook het rendement uit het voorkomen van dreigende kosten. Dit dreigend scenario - zoals een toekomstig verblijf in maatschappelijke opvang, pleegzorg, jeugdbescherming - is logischerwijs vaak duurder dan het huidige kostenplaatje maar geeft een reëel beeld van wat het kan kosten als er niets gebeurt. De kosten voor het (nieuwe) doorbraakplan worden daar tegenover gezet. Dit maakt dat het berekende rendement geen directe besparing is. Het is een besparing op langere termijn ten opzichte van verwachte kosten, het dreigende scenario. De directe besparing in de kosten is gemiddeld € 3.707,-. Ook kan er voor de uitvoering van een maatwerkplan aanvankelijk juist een investering nodig zijn om op (midden)lange termijn grotere uitgaven te voorkomen. Die investeringen moeten veelal komen vanuit de Participatiewet en de schuldhulpverlening.

Door te investeren in bestaanszekerheid (woningen, inkomen, schulden opkopen) wordt duurdere ondersteuning op WMO en Jeugd (beschermd wonen, maatschappelijke opvang, uithuisplaatsingen, jeugdzorg) voorkomen. Overigens kunnen besparingen ook elders vallen, bijvoorbeeld bij onderwijs of zorgverzekeraar. Soms is een maatwerkoplossing over de hele linie (ten opzichte van het huidig en dreigend scenario) duurder. Dit is in 3% van de maatwerkplannen het geval. Wat is er voor nodig? Introductie van de doorbraakmethode vraagt om bestuurlijk en organisatorisch commitment. Dit vertaalt het IPW in zogenaamde ‘aansluitvoorwaarden. Hieraan is te voldoen, voordat overgegaan kan worden tot (bij voorkeur structurele en brede) implementatie: Ø Samenstellen van een doorbraakteam (uitvoeringsorganisaties) Bij het maken van een doorbraakplan zijn de professionals van verschillende leefdomeinen betrokken. Commitment voor deelname is vereist vanuit hun organisaties. De professionals denken ‘out of the box’ en beschikken over voldoende (extra) tijd om aan de plannen te werken. Ø Beschikking over een doorbraakbudget (gemeente) Een vrij besteedbaar budget om eventuele noodzakelijke voorinvesteringen te doen die niet binnen bestaande voorzieningen vallen. Ø Aanwezigheid van een escalatiematrix (gemeente) Gemeente Vlaardingen werkt al voor het sociaal domein met de AVE (Aanpak Voorkomen Escalatie).

Ø Een intern aanspreekpunt (gemeente) Aanstellen van een projectleider of coördinator. Ø Analyse lokale verordeningen (gemeente)

Vooraf benoemen op welke lokale artikelen in beleidsregels en verordeningen in juridische zin uitzonderingen zullen worden gebaseerd. Ø Voorspellen van materiële behoefte op basis van populatie en ervaringscijfers (gemeente en Uitvoeringsorganisaties) Om te anticiperen op hoe uitzonderingen kunnen worden verantwoord, binnen en buiten de gebaande paden. Het IPW beschikt over ervaringscijfers. Ø Waarborg van de privacy (gemeente) Het regelen van verwerkersovereenkomst tussen IPW en gemeente(n) en gebruik van toestemmingsverklaringen. Bovenstaande randvoorwaarden moeten zijn ingericht bij aanvang van de implementatie. De implementatie zelf brengt daarnaast ook andere kosten met zich mee: opleiden van professionals middels bijeenkomsten door IPW , begeleiding in de vorm van coachen/super-/intervisie en kosten voor het gebruik van de digitale doorbraaktools van IPW. Afsluitend. De doorbraakmethode is een systematische manier van werken om het maken van maatwerk én te doen wat nodig is, te ondersteunen. De introductie van deze methode is succesvol als deze breed omarmd wordt door betrokken organisaties én medewerkers in het sociaal domein.

In de woorden van het IPW: ’ Het ontwerpen, onderbouwen en realiseren van maatwerk mag van ‘topsport meer breedtesport worden.’ Bij voorkeur wordt deze methode gebruikt als standaardwerkwijze vóór alle professionals in het sociaal domein, die te maken hebben met multiprobleemsituaties. De implementatie van deze methode vereist dat we voldoen aan de aansluitvoorwaarden. Het vraagt om breed commitment én investering in tijd, geld en ondersteunende middelen. 2. Hoe kan de Doorbraakmethode van toegevoegde waarde zijn voor Vlaardingen? De situatie in Vlaardingen: algemeen Alle professionals in het sociaal domein proberen de best passende ondersteuning te bieden aan hun cliënten. Dit geldt voor de sociaal professionals van het wijkteam, de WMO-consulenten van ROGplus en de medewerkers van ROGplus. Daarbij geldt als uitgangspunt “Eén gezin, één plan, één regisseur”. Om dat mogelijk te maken, is regelmatig ook afstemming met- of inzet van andere partijen nodig, zoals bijvoorbeeld onderwijs, woningcorporatie, jeugdbescherming óf huisarts. Ter ondersteuning van deze integrale én oplossingsgerichte aanpak beschikken zij over verschillende instrumenten. Zo gebruikt het wijkteam de ZelfRedzaamheidsMatrix en de Viervenstermethodiek om de problematiek in een gezin integraal in beeld te brengen en als analysemodel om een integraal ondersteuningsplan op te stellen.

Medewerkers van StroomOpwaarts gebruiken de omgekeerde toets om maatwerk mogelijk te maken. Ook maken medewerkers van StroomOpWaarts en ROGplus onderdeel uit van het wijkteam. Juist om integrale plannen mogelijk te maken en daarin gezamenlijk én vroegtijdig de juiste afweging te kunnen maken. Daar waar het samenwerking met niet- gemeentelijke organisaties betreft, hebben we als lokale overheid minder directe zeggingskracht, maar ook daar proberen we door goede samenwerkingsafspraken ondersteuning op maat te realiseren. Als het gaat om het onderwijs zijn de wijkteams via de gezinsspecialisten aan elke school verbonden als onderdeel van het ondersteuningsteam. Als ze daar niet tot een oplossing komen, bestaat de mogelijkheid op te schalen naar het Niet Opgeven Team: Een specifiek voor het basisonderwijs ingerichte escalatiemodel dat vergelijkbaar is met onze Aanpak Voorkomen Escalatie die voor het Sociaal Domein breed geldt. Alle inspanningen ten spijt blijft ook in Vlaardingen het realiseren van een doorbraak (al dan niet door het leveren van maatwerk) voor gezinnen met problemen in meerdere leefdomeinen niet altijd gemakkelijk of mogelijk.

Genoemde omstandigheden, die ook ten grondslag liggen aan de inzet van de doorbraakmethode, zijn ook herkenbaar in Vlaardingen: (zeer) complexe gezinssituaties, werkdruk, onvoldoende zicht op mogelijkheden, tegenstrijdige belangen (al dan dan voortkomend uit botsende wettelijke kaders) maken het leveren van maatwerk in de praktijk nog vaak lastig. Mede daarom heet één van de paragrafen in het hoofdstuk Sociaal Domein “Naar integraal en vraaggericht” werken. We hebben hierin aangegeven dat we ons meer willen richten op de inzet van maatwerk. Hierbij moet de ondersteuningsbehoefte van de Vlaardinger leidend zijn en niet het recht op een voorziening of een standaardaanbod.

De situatie in Vlaardingen: aanvullende initiatieven Naast bovengenoemde reguliere inspanningen, zijn er drie ontwikkelingen/initiatieven die relevant zijn om te beoordelen of én hoe de doorbraakmethode van toegevoegde waarde kan zijn in Vlaardingen. 1. Transformatie Sociaal Domein: MVSJeugdmodel én Hervormingsagenda Jeugd. Zoals bekend, zijn de voorbereidingen voor de inrichting aan het MVSJeugdmodel in volle gang. Een kernelement van dit model is dat we niet meer vanuit organisaties (en belangen) willen denken en handelen, maar vanuit netwerken. Hierbij staat situationeel handelen voorop. Dit betekent minder denken vanuit organisatie (-belangen) en de bakens verzetten naar in gezamenlijkheid die (maatwerk) ondersteuning bieden aan jeugdigen en hun gezinnen die zij nodig hebben. Het praktisch vormgeven, stimuleren én organiseren van dit situationeel handelen behoort niet alleen tot de verantwoordelijkheid van het nieuwe consortium Jeugdhulp, maar vraagt inzet van álle betrokkenen. In dat kader is een actieplan 2022 voor de implementatie van het MVS Jeugdmodel in voorbereiding. Hierin staat concreet beschreven wat nodig is om de zeven bouwstenen van het koersdocument en de onderliggende leidende principes, zoals situationeel handelen, te operationaliseren. Wij sluiten op voorhand niet uit dat de doorbraakmethode hierbij als middel wordt ingezet.

Dit hangt mede af van het nog te contracteren consortium Jeugdhulp. Het dient in opdracht van de MVS-gemeenten een transformatie in de jeugdhulp moeten realiseren om de afgesproken inverdieneffecten te realiseren. Daarbij dient ook rekening gehouden te worden met het bestuurlijk akkoord tussen de VNG en het Rijk over de aanvullende jeugdmiddelen. Hierin zijn afspraken zijn gemaakt over een (regionale) Hervormingsagenda Jeugd. In dat kader is de doorbraakaanpak genoemd als in te zetten maatregel om kosten te besparen. Nadere afweging en besluitvorming dient daarom te gebeuren in het kader van de ontwikkeling van het MVS eugdmodel én de Hervormingsagenda. In samenhang met het initiatief dat het Schuldenlab MVS op dit punt onderneemt. 2. Schuldenlab MVS Op 19 oktober jl. hebben wij u met een raadsmemo (1869530) geïnformeerd over de oprichting van het Schuldenlab MVS. Dit initiatief vloeit voort uit een eerder dit jaar genomen Raadsbesluit over de besteding van de extra rijksmiddelen voor armoede en schulden. Onder de paraplu van het MVSSchuldenlab worden nieuwe projecten ontwikkeld en op MVS-niveau verder uitgerold: de doorbraakmethode is er daar één van. Dit betekent dat in dat kader wordt bekeken hoe- en onder welke condities de doorbraakmethode (die als pilot al is gestart vanuit de gemeente Schiedam) in MVS verband kan worden opgeschaald.

DSW heeft in een eerder stadium aangegeven hierin graag te participeren. 3. Aanpak Multiproblem-gezinnen Eén van de concrete maatregelen in het kader van het Herstelplan is het project ‘Casusregie Multiproblem-gezinnen’. Uitgangspunt van het project is dat in gezinnen met veel problemen vaak veel hulpverleners rondlopen, en dat die ondersteuning niet altijd goed is afgestemd. Doel van het project is doormiddel van casusregie - coördinatie van zorg - de kwaliteit van de zorg aan deze gezinnen te verbeteren en de middelen efficiënter in te zetten. Hierdoor willen we niet alleen gezinnen met veel problemen beter helpen maar ook uitgaven verminderen. Die twee aspecten, kwaliteit en efficiëntie, staan ook beschreven in de tekst van het Uitvoeringsplan 2021: “De uitvoeringsorganisaties identificeren uit hun huidige (gezamenlijke) caseload de Top 30 gezinnen waarin sprake is van een stapeling van inzet. In overleg met deze gezinnen wordt de huidige inzet teruggebracht tot een niveau waarbij het optimum wordt bereikt tussen inzet en rendement.” Het project richt zich op een vergelijkbare doelgroep als de doorbraakmethode: namelijk gezinnen waarin sprake is van multiproblematiek met als gevolg een stapeling van voorzieningen. De beginsituatie is overigens wel een andere: er is niet per definitie sprake van stagnatie. De ondersteuning wordt immers al geleverd.

De vraag is echter óf de huidige inzet de meeste effectieve én efficiënte is. Samen met de gezinnen gaan betrokken professionals om de tafel om te kijken hoe het beter kan. Door te prioriteren, keuzes maken over wat wel en wat (nog) niet, hulp op elkaar afstemmen. Een goede structurering van de ondersteuning met duidelijke doelstelling, planning, fasering en een goede ‘fit’ van de aanpak met het probleem en de hulpvraag. Aandacht voor de brede sociale omgeving en het sociale netwerk van het gezin, hulp voor alle gezinsleden, goede samenwerking, één vaste hulpverlener, en één gezin één plan. Soms is het daarbij nodig om een oplossing te zoeken die niet precies binnen de regels past, maar wél

werkt. In dat geval is de werkwijze in grote lijnen vergelijkbaar met de doorbraakmethode van het IPW omdat er ook een doorbraak nodig is die gelegitimeerd moet worden.

In zijn algemeenheid is de conclusie gerechtvaardigd dat de omstandigheden waarin de doorbraakmethode van nut is, voor ons herkenbaar zijn. Daarnaast sluit de aanpak inhoudelijk aan bij onze gemeentelijke doelstellingen en uitgangspunten. In het kader van de transformatie Sociaal Domein zijn in MVS-verband twee initiatieven die tot doel hebben maatwerk voor multiprobleemhuishoudens structureel mogelijk te maken: het MVS-jeugdmodel (Hervormingsagenda Jeugd) en het MVSSchuldenlab. In het kader van de laatste wordt introductie van de doorbraakmethode voorbereid. In het kader van ons Uitvoeringsplan ’21 is het project aanpak Multiproblem gezinnen gestart. 3 . Conclusie 1. De omstandigheden waarin de doorbraakmethode van nut is, zijn voor ons herkenbaar. In zijn algemeenheid is de conclusie gerechtvaardigd dat een methodiek als de doorbraakmethode ook in Vlaardingen van toegevoegde waarde kan zijn. Mede daarom onderzoeken wij in het kader van het MVS-Schuldenlab hoe- en onder welke voorwaarden deze methode in MVS verband kan worden ingevoerd. 2. De invoering van deze methode als standaardinstrument vraag commitment van- en heeft een grote impact op de betrokken uitvoeringsorganisaties.

Gezien het feit dat belangrijkste (SOW, ROG-plus en per 1 januari ook de wijkteams Jeugd en Gezin) regionaal werken, zullen wij de nadere afwegingen met betrekking tot de implementatie en de te realiseren randvoorwaarden in MVS-verband, en in het kader van het MVS-Schuldenlab, oppakken. Hierover vinden verkennende gesprekken plaats. Hierbij zullen wij zorgen voor de verbinding met de ontwikkelingen in het kader van het MVSJeugdmodel en de Hervormingsagenda jeugd. Wij zullen uw Raad over de voortgang informeren als onderdeel van de informatievoorziening rondom het Schuldenlab. 3. Wij overwegen of de projectmatige inzet van de doorbraakmethode onder leiding van het IPW van meerwaarde is voor de maatregel ‘Casusregie multi-problemgezinnen’ uit ons Uitvoeringsplan ’21 en ’22. Deze maatregel voeren wij nu zelf uit met gebruikmaking van elementen uit de Doorbraakmethode. De resultaten blijven tot nu achter bij de verwachtingen. Wij hebben u hierover geïnformeerd in het kader van de voortgangsrapportage van ons Herstelplan. Als onderdeel van de actualisatie van ons Herstelplan zullen wij besluiten óf en onder welke voorwaarden inzet van het IPW ter ondersteuning van de maatregel wenselijk is. Hierbij houden wij rekening met de ontwikkelingen van het MVS-Schuldenlab.

Vooruitlopend daarop zouden we dan op projectbasis ervaring kunnen opdoen met deze methode in Vlaardingen ‘Wij hopen u zo voldoende te hebben geïnformeerd en beschouwen hiermee de motie als afgedaan.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Vlaardingen,

de secretaris drs. E. Stolk

de burgemeester drs. B. Wijbenga - van Nieuwenhuizen