RM Eindevaluatie Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019

College van burgemeester en wethouders

RAADSMEMO Aan

De gemeenteraad van Vlaardingen Portefeuillehouder

I.M. Somers-Gardenier Onderwerp

Eindevaluatie Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 Datum

Registratienummer

28 maart 2023

1935691

Aantal bijlagen

1

Geachte leden van de raad, Op 19 december 2019 heeft u het Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 vastgesteld. Tevens heeft u hierbij de motie Evaluatie Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 aangenomen waarin het college wordt gevraagd om de raad te informeren over de voortgang en uitwerking van de voorgenomen maatregelen uit het Actieplan. De uitvoering van het Actieplan, en in het bijzonder het invoeren van de afvalpas, heeft voor de nodige beroering gezorgd in de stad en daarmee ook in uw raad. Dat resulteerde in extra moties en onderzoeken waarmee we de situatie gevolgd hebben om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de effecten van de maatregelen, zowel op de hoeveelheid restafval als op de leefbaarheid in onze stad. Het resultaat bieden wij u aan in deze eindevaluatie. In dit raadsmemo gaan we in op de belangrijkste thema’s uit de eindevaluatie, de uitgebreide eindevaluatie is als bijlage toegevoegd. In het kort Het Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 hebben wij uitgevoerd in de periode 2020 t/m 2022. De ambitie van het actieplan was om de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar die nog verbrand moet worden, te halveren van 320 kg in peiljaar 2016 naar 160 kg eind 2021. Alle in het Actieplan benoemde maatregelen (10) hebben wij conform de door u vastgestelde (financiële) kaders uitgevoerd.

Alleen de voedselrestencampagne is vanwege de coronapandemie uitgevoerd in gewijzigde vorm. Aan alle aangenomen moties bij het Actieplan (5) hebben wij, voor zover dat mogelijk was, uitvoering gegeven. Aan alle gedane toezeggingen en latere moties (2) in 2022 en 2023 hebben wij eveneens uitvoering gegeven. Een totaaloverzicht van de afhandeling van amendementen, moties en toezeggingen is opgenomen in de tabellen 3 t/m 6 in paragraaf 1.1 van bijgevoegde eindevaluatie. Ondanks de coronapandemie hebben wij de ambitie uit het Actieplan bijna gehaald, we moeten nog ruim 10% verder dalen. Door corona (afvalpiek thuiswerken 2020) hebben we er een jaar langer over gedaan. We zien dat de halvering is gehaald wanneer ook de nagescheiden drankenkartons weer afgezet kunnen worden (verwerker gestopt door energiecrisis) en de optimalisaties in de nascheiding volledig geëffectueerd zijn (DANO-trommel voor luiers en hygiënisch papier een vol jaar in bedrijf). De hoeveelheid ingezameld fijn restafval is enorm gedaald in 2021 en 2022 (5.200 ton). De ingezamelde hoeveelheden glas, GFE/GFT en oud papier en karton zijn ook lager. De verschuiving van restafval naar grondstoffen zoals bedacht in het Actieplan is dus niet de voornaamste oorzaak van de verlaging. De belangrijkste oorzaak moet gezocht worden in de algemene vermindering van het afvalaanbod (na

corona) en het afsluiten van de containers in het bijzonder. Met het afsluiten van de containers weren we afval dat niet thuis hoort in de containers (zoals illegale stortingen door bedrijven die niet voor gebruik betalen). De invoering van de afvalpas ging gepaard met toegenomen onvrede over de hoeveelheid bijplaatsingen. Daarom hebben we de situatie twee maal laten schouwen. In het grootste gedeelte van Vlaardingen (ruim 96%, 680 containerlocaties) gaat het goed met de afvalsituatie. Op 3,5% van alle 750 containerlocaties (25 locaties) wordt afval structureel bijgeplaatst (vuilniszakken en grofvuil). Dit veroorzaakt veel overlast. De probleemlocaties bevinden zich voornamelijk in de Westwijk, Centrum (buurt Vettenoordse Polder Oost) en de Oostwijk. Uit de evaluatie en de gehouden schouwen kunnen wij niet concluderen dat de afvalpas de oorzaak zou zijn van de afvaloverlast. Afschaffing van de afvalpas zal het probleem van afvaloverlast dan ook niet oplossen. De overlast vindt plaats op afvalgevoelige locaties (hotspotlocaties) waar ook voor de invoering van de afvalpas overlast was. Het gedrag van inwoners is cruciaal als het gaat om afval en is een lastig beheersbare component. Voor de toekomst zetten we in op een verdere reductie van de hoeveelheid nog te verbranden restafval door afvalscheiding makkelijker te maken.

Het verbranden van restafval wordt steeds duurder en het verminderen van restafval door het goed te scheiden is niet alleen goed voor het milieu maar ook voor de portemonnee van Vlaardingers. Tevens blijven we inzetten op nascheiding. We continueren de huidige extra inzet op de hotspot locaties (extra inzet klachtenwagen Irado op zaterdag, extra inzet Toezicht en Handhaving, snelle schoonmaak en communicatie). Op wijkniveau gaan we bovendien met inwoners, ambtelijk betrokkenen en ketenpartners op de hotspotlocaties verder aan de slag met afvalgedrag en bijplaatsing en kijken we naar maatwerkoplossingen. Over de vervolgaanpak informeren wij u nader in de voortgangsrapportage(s) van de uitvoeringsprogramma’s Leefbaar Vlaardingen, Groen Vlaardingen en Nieuwe Westwijk in 2023. Wat betreft de afvalpas geldt als nieuwe technische ontwikkeling dat de toegangscontrolesystemen van de restafvalcontainers worden aangepast van 2G (niet meer ondersteund) naar 5G. Bij deze aanpassing wordt gelijktijdig mogelijk gemaakt dat de containers via een app op mobiele telefoons geopend kunnen worden. Dus naast de toegangspas ook met de telefoon. Andere gemeenten zijn dit momenteel aan het invoeren, wij volgen de ontwikkelingen hierin om deze stap te zijner tijd mogelijk ook te kunnen maken.

Ambitie Met het Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 (hierna te noemen Actieplan) geven wij invulling aan de ambitie van de raad (Groene Stembusakkoord, maart 2018 en motie ‘Planvorming reduceren restafval’, november 2018) om de hoeveelheid restafval (fijn en grof) die nog verbrand moet worden, te halveren van 320 kg per inwoner per jaar in het jaar 2016 naar 160 kg per inwoner per jaar uiterlijk eind 2021. Het Actieplan is te beschouwen als aangescherpte uitwerking van het geldende Beleidsplan Huishoudelijk Afval 2017 met daarbij de van kracht zijnde Afvalstoffenverordening Vlaardingen 2014 als basis. Rapportages Dit raadsmemo is de zesde stand van zaken rapportage en is tevens de eindevaluatie. Onderstaand het overzicht van de eerder aan u verstrekte rapportages. Over de vervolgaanpak van bijplaatsing op de hotspotlocaties informeren wij u nader in de voortgangsrapportage(s) van de uitvoeringsprogramma’s Leefbaar Vlaardingen en Nieuwe Westwijk in 2023. Raadsmemo Raadsmemo 1 Raadsmemo 2 Bijlage Raadsmemo 3 Raadsmemo 4

Registratienummer 1772067 1819343 1821699 1840108 1868736

Vastgesteld B&W 7 april 2020 17 november 2020 17 november 2020 13 april 2021 21 oktober 2021

Bijlage Raadsmemo 5

1871980 1898390

21 oktober 2021 10 mei 2022

Opmerkingen

Afgehandelde moties Besproken in raadscommissie met presentatie 2 december 2021 Rapport schouw restafvalcontainers september 2021

Bij dit raadsmemo voegen we als bijlage (1935692) het rapport toe van de schouw van een groot aantal restafvalcontainers die in opdracht van ons heeft plaatsgevonden in september en oktober 2022. Irado

2

liet door een onafhankelijke partij de afvalsituatie rond 784 restafvalcontainers in beeld brengen. Daarbij werd gekeken naar de hoeveelheid vervuilde containerlocaties, de mate van vervuiling, het type vervuiling in de omgeving van restafvalcontainers en er werd gecontroleerd of de vervuiling samenhing met containerproblemen (beklemde of volle containers). Eerder is eenzelfde schouw gehouden in september 2021. Zie hiervoor het rapport als bijlage bij Rapportage 4 Stand van zaken Actieplan. Planning eindevaluatie In raadsmemo rapportage 5 Stand van zaken Actieplan hebben wij geconcludeerd dat de daadwerkelijk gerealiseerde restafvalcijfers over 2021 nog iets beter bleken dan verwacht (op basis van extrapolatie gerealiseerde cijfers 1e helft 2021). Dat gold tevens voor de inzamelingsresultaten van glas, oud papieren karton (OPK) en matrassen. De hoeveelheid ingezameld GFE/GFT en ingezamelde elektrische apparaten bleek echter minder te zijn dan voorspeld. De hoeveelheid ingezameld textiel bleek conform verwachting. Uit de gerealiseerde inzamelgegevens over 2021 bleek dat in 2021, 201 kg restafval (fijn en grof) per inwoner is verbrand. Hiermee was 80% van de ambitie uit het Actieplan gerealiseerd met een veelbelovende verwachting voor 2022. Voorliggende eindevaluatie is door ons in raadsmemo rapportage 5 toegezegd voor het vierde kwartaal 2022.

Omdat we onze eindevaluatie wilden baseren op de daadwerkelijk gerealiseerde afvalcijfers over 2022 is gekozen voor een eindevaluatie in maart 2023. De afvalinzamelgegevens over het voorgaande jaar zijn namelijk niet eerder dan in februari volledig bekend bij Irado. Motie zwerfafval Op 7 juli 2022 is de motie bestrijden zwerfafval aangenomen. De motie betreft het verzoek aan het college om:  ‘onderzoek te doen naar het verband tussen het pasjessysteem en het vele zwerfvuil op straat;  aan de hand van de resultaten voorstellen aan de raad voor te leggen om het zwerfafvalprobleem te beperken;  hierbij in overweging te nemen het pasjessysteem af te schaffen’. De motie zwerfafval wordt in deze eindevaluatie meegenomen. Toezegging raad Op 10 november 2022 heeft portefeuillehouder Somers toegezegd om met de raad in gesprek te gaan over het onderwerp zwerfafval. Hier is uitvoering aangegeven in de raadscommissie van 23 maart jl. Er is uitleg gegeven over hoe de zwerfafvalbestrijding in Vlaardingen op dit moment is georganiseerd, over de B-kwaliteit richtlijn die daarbij gehanteerd wordt en hoe dit in de praktijk werkt en welke partij hier uitvoering aan geeft. Ook is het plaatsingsbeleid ten aanzien van afvalbakken toegelicht.

Uw raad kreeg vervolgens de gelegenheid (4 carrousels) haar ideeën te delen over mogelijk in te zetten maatregelen in de toekomst wat betreft hotspotaanpak, gedragsbeïnvloeding, afvalbakkenbeleid en participatie. De resultaten van deze raadscommissie worden separaat van deze eindevaluatie verder uitgewerkt. Vanwege de beperkte tijd op 23 maart heeft u aangegeven in een tweede raadscommissie hier verder aandacht aan te willen besteden. Zwerfafval Deze evaluatie gaat over de maatregelen die we naar aanleiding van het Actieplan halvering restafval getroffen hebben. Daarnaast hebben we in Vlaardingen op diverse plekken veel last van zwerfafval. Zwerfafval is afval dat door mensen bewust of onbewust is weggegooid of achtergelaten op plaatsen die daar niet voor bestemd zijn of door indirect toedoen of nalatigheid van mensen op zulke plaatsen terecht is gekomen. Dit afval bestaat voornamelijk uit verpakkingsmateriaal van consumpties (blikjes, flesjes, wikkels, patatbakjes), sigarettenpeuken, kauwgomresten en allerhande gebruiksgoederen als kranten, folders en tissues. Onder zwerfafval wordt niet verstaan illegale dumping van afval (zoals bijgeplaatste vuilniszakken of grofvuil).

In tegenstelling tot bij zwerfafval, gaat het bij illegale dumping niet om een of enkele restanten van een consumptie, maar om grotere hoeveelheden afval bijvoorbeeld met een volume van ten minste een plastic tas (Afvalstoffenverordening Vlaardingen 2014). Het Actieplan handelt over het huishoudelijk restafval. Het afval uit opengescheurde vuilniszakken die naast een container zijn geplaatst kan uiteraard ook gaan zwerven en de omgeving vervuilen en wordt dan zwerfafval genoemd, al is dit afval feitelijk huishoudelijk restafval als gevolg van illegale dump. Het

3

onderscheid tussen zwerfafval en ‘zwervend restafval’ is dan ook soms een lastig onderscheid. Voor de overlast die bewoners ervaren van afval in de buitenruimte, maakt het weinig uit of het gaat om zwerfafval of om huishoudelijk restafval dat niet in de container terecht komt. Voor de aanpak/het voorkomen van deze overlast is het echter wel relevant om het verschil in oorsprong van het afval in het oog te houden. Het actieplan – en dus ook deze evaluatie – gaat over huishoudelijk afval en behandelt de problematiek met betrekking tot zwerfafval alleen daar waar dit mogelijk samenhangt met onze omgang met huishoudelijk afval. Het college beschouwt deze eindevaluatie als de afronding van het actieplan, dit laat onverlet dat de inzet om het restafval verder terug te brengen onverminderd wordt voortgezet. Zie hiervoor ook de toelichting in bijgevoegde eindevaluatie.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Vlaardingen,

de secretaris drs. E. Stolk

de burgemeester drs. B. Wijbenga - van Nieuwenhuizen

4

Eindevaluatie Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 Inhoudsopgave Leeswijzer

blz. 5

1. Maatregelen Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 blz. 5 1.1. Aangenomen moties en amendement bij Actieplan en gedane toezeggingen 2. Resultaten restafval tot en met 2022 2.1 Nascheiding 2.2 Restafval

blz.10

3. Resultaten Ingezamelde grondstoffen t/m 2022 3.1 Groente-, Fruit-, en Etensresten/Tuinafval (GFE/GFT) 3.2 Oud Papier en karton (OPK) 3.3 Glas 3.4 Textiel 3.5 Elektrische apparaten (e-waste) 3.6 Matrassen

blz.13

4. Evaluatie kosten

blz.16

5. Toegangscontrole restafvalcontainers: de afvalpas 5.1 Kopiëren afvalpas en beveiliging daartegen 5.2 Toegang tot ondergrondse container met mobiel 5.3 Kosten en baten afvalpas 5.4 De afvalpas, bijplaatsingen en zwerfvuil 5.4.1 Onderzoek restafvalcontainers

blz.16

6. Hotspotlocaties

blz.21

7. Hoe verder 7.1 Afvalacties die in 2023 worden uitgevoerd

blz.22

8. Eindconclusie

blz.23

Bijlage bij raadsmemo: Rapport inventarisatie O.G.C. Vlaardingen d.d. 27-10-2022 (1935692). Leeswijzer Als eerste geven we in deze eindevaluatie alle maatregelen uit het Actieplan kort weer met daarbij de gerealiseerde resultaten (1.). Dit geldt eveneens voor alle aangenomen moties bij het Actieplan (1.1). Vervolgens kijken we in 2. naar de gerealiseerde cijfers voor fijn- en grof restafval in de periode t/m 2022. Daarna worden in 3. de bronscheidingsresultaten t/m 2022 voor respectievelijk Groente-, Fruit-, en Etensresten/Tuinafval (GFE/GFT), Glas, Oud papier en karton (OPK), Textiel, Elektrische apparaten en Matrassen behandeld. In 4. volgt een korte evaluatie van de kosten van het Actieplan en in 5. gaan we uitgebreid in op de ingevoerde toegangscontrole op de restafvalcontainers en de afvalpas, waarbij het onderzoek van geschouwde containers aan bod komt in relatie tot het zwerfafval en de motie die daar over gaat. In 6. staan de hotspotlocaties centraal. Hoe we verder gaan beschrijven we in 7. met daarbij een overzicht van uit te voeren afvalacties in 2023 (7.1).De eindconclusie volgt in 8. 1. Maatregelen Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 Alle in het Actieplan benoemde maatregelen zijn conform de door u vastgestelde kaders uitgevoerd. Alleen de voedselrestencampagne is vanwege de coronapandemie uitgevoerd in gewijzigde vorm.

Zo hebben we geen gebruik gemaakt van afvalcoaches om huis-aan-huis voorlichting te geven maar is via een brief en een folder informatie verstrekt over het scheiden van GFE/GFT afval en is het voedselrestenbakje op (online) aanvraag thuisbezorgd. Ook aan de huishoudens uit de laagbouw is in het kader van de verstrekking van minicontainers schriftelijke informatie verstrekt over het scheiden van GFT afval.

5

In onderstaand overzicht vindt u alle maatregelen uit het Actieplan met daarbij het jaartal van realisatie, het resultaat en informatie over de huidige situatie. Tabel 1 Maatregelen Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 Maatregel Gerealiseerd Resultaat Optimalisatie nascheiding door doorlopend Medio 2022 is de DANO- trommel afvalverwerker Omrin volledig in bedrijf genomen waarmee de hoeveelheid restafval naar verwachting nog eens met 7% zal afnemen. Deze trommel haalt luiers, hygiënisch papier en kleine stukjes papier uit het restafval. Zie verder 2.1 Aanpassing en uitbreiding Afval 2019 en 2020 • De bestaande (47) AAP-en zijn Apart Punten (AAP-en) uitgebreid met 30 containers voor oud doorlopend papier en karton (OPK) en 15 containers voor glas. • Er zijn 7 nieuwe AAP-en Een Afval Apart Punt (AAP) is een gerealiseerd met op elk brengpunt locatie waar inwoners oud papier een ondergrondse container voor glas en karton (OPK) en glas, soms ook en een ondergrondse container voor textiel, gescheiden kunnen OPK. Het betrof in totaal 14 aanbieden. Bij de start van het ondergrondse containers. Op 1 AAPActieplan waren er 47 AAP-en in locatie is uiteindelijk afgezien van Vlaardingen. plaatsing van een glascontainer vanwege onvoorziene omstandigheden in de ondergrondse kabels- en leidingen infra. In totaal zijn er 13 ondergrondse containers geplaatst.

Van inpandige naar uitpandige 2020 t/m 2022 In totaal zijn 25 stortkokerflats van inzameling hoogbouw uitloop 2023 Waterweg Wonen overgegaan op uitpandige afvalinzameling. In 6 gevallen was er sprake van een VvE flat (5 van Waterweg Wonen en 1 privaat). Vervangen alle GFT-cocons (einde levensduur) nabij hoogbouw door GFE-containers

2020

Uitbreiden bronscheiding laagbouw (GFT- en OPK minicontainers (kliko's)

2020 en 2021

Afsluiten alle restafvalcontainers en invoering afvalpas (+ plaatsing vulgraadmeters) Intensivering Communicatie (inclusief voedselrestencampagne, participatie inwoners, educatie e.d.)

2021

Stoppen met de aparte inzameling van plastic verpakkingen (oranje containers voor plastic (50) van straat)

2020

Optimalisatie van de inzameling van elektronisch afval (e-waste) en matrassen

2019 (Q3)

doorlopend

2020 en 2021 doorlopend

doorlopend

Er zijn 395 grindcocons verwijderd en vervangen door 350 bovengrondse GFE-containers. De GFE-containers zijn met name bedoeld voor inwoners van de hoogbouw zonder tuinafval. Voor inwoners in de laagbouw met tuin en achterom is de GFT minicontainer/kliko het aangewezen inzamelmiddel voor groente-, fruit-, etensresten en tuinafval. In totaal zijn 5115 nieuwe minicontainers uitgezet. Het betreft 4321 GFT minicontainers en 794 OPK minicontainers. We zijn in Vlaardingen van 14.000 naar ruim 19.000 minicontainers gegaan. Alle 1125 ondergronds restafvalcontainers zijn afgesloten en huishoudens voorzien van afvalpas. Voedselrestencampagne in de hoogbouw. Zie tabel 2 voor alle activiteiten wat betreft voorlichting, participatie en educatie. Alle 37 bovengrondse containers voor plastic zijn van straat gehaald. De 13 ondergrondse containers zijn omgebouwd tot rest- dan wel papiercontainer. Inwoners kunnen een ophaalafspraak bij Irado maken voor het laten ophalen van deze spullen. Indien men een (online)melding maakt bij Irado heeft men binnen twee weken een afspraak. Dit betreft een geoptimaliseerde termijn waar wij op sturen.

6

Huidige situatie De Omrin ambitie van 45% nascheiding is nog niet gehaald omdat de DANO-trommel medio 2022 in bedrijf ging en de afzet van nagescheiden drankenkartons nu is gestagneerd (geen afzet). Nascheiding nu 38%. AAP-en: 55 OPK containers: 101 Glascontainers: 89 De plaatsing van losse papier- of glascontainers, dan wel het realiseren van AAP-en, betreft een doorlopende activiteit veelal actueel in nieuwbouwsituaties of herinrichtingsprojecten of naar aanleiding van een concreet verzoek van inwoners.

Er zijn op dit moment nog 4 flats in plaatsingsprocedure (3 van Waterweg Wonen en 1 in volledig VvE beheer).

Op dit moment telt Vlaardingen 380 GFE-containers. In de planning bij projecten komen er nog 14 containers bij.

GFT minicontainers: 12.729 OPK minicontainers: 7.559 Totaal nu 20.288 Zie verder onder 3.1 Zie verder onder 5. Zie verder tabel 2 en onder 3.1

Zie verder onder 3.

Optimalisatie van de textielinzameling (pilot met 14 bovengrondse textielcontainers in de plaats voor de 14 ondergrondse)

2020 doorlopend

14 van de 15 ondergrondse textielcontainers zijn vervangen door bovengrondse textielcontainers. De textielcontainer op de Milieustraat is ondergronds gebleven.

De pilot is succesvol gebleken zie verder onder 1.1 De 14 ondergrondse containers worden omgezet naar rest-of papiercontainer.

In onderstaande tabel vindt u het overzicht van de activiteiten die zijn verricht in het kader van de maatregel intensivering communicatie (inclusief voedselrestencampagne, participatie inwoners, educatie e.d.). Deze maatregel combineert communicatie met participatie vanuit inwoners bijvoorbeeld door een voedselrestencampagne, de inzet van promoteams of afvalcoach, containeradoptie door inwoners of een (grofvuil) opschoonactie. Tabel 2 Maatregel Intensivering Communicatie (inclusief voedselrestencampagne, participatie inwoners, educatie e.d.) Intensivering Communicatie (inclusief voedselrestencampagne, participatie inwoners, educatie e.d.)

Resultaat

Voorlichting

-Voorlichting Actieplan en periodieke thema afvalvoorlichting (Gemeentenieuws Groot Vlaardingen, social media en websites, advertenties Irado Groot Vlaardingen), doorlopend. -Voedselrestencampagne hoogbouw met afvalbakje 2020. -Voorlichtingsbrief en folder Afvalpas 2021. -Voorlichting stortkokerflats bewaarboekje afval 2021. -Voorlichting arbeidsmigranten uitzendbureaus en meertalige afvalinstructieposters voor arbeidsmigrantenwoningen en Poolse supermarkten 2021 en 2022. -Plaatsing meertalige afval instructieborden (22) op hotspotlocaties 2021 en 2022 -Nieuwe GFE folder 2022. -Voorlichting rattenbestrijding, rattenfolder 2022, doorlopend.

Participatie -Pilot containeradoptie gestart 2020. -Voedselrestencampagne hoogbouw met afvalbakje 2020. -Bewonersavond aandachtsgebied VOP (10 nov 2020). -Week van het afval 15 juni 2022 Westwijk waarin met inwoners, Irado en Waterweg Wonen een grofvuil (portiek) opschoonactie is gehouden. -Bewonersavond Westwijk met Programmabureau (okt 2022, thema tafel afval).

Door corona zijn de participatieve activiteiten in het kader van het Actieplan beperkt gebleven. Inwoners participeren zeker, echter vooral wat betreft zwerfafval acties zoals de Vlaardingen Schoon Challenge, de Landelijke Opschoondagen (maart en september) en in buurtacties als de Buurtbezem. Ook participeren schoolkinderen doordat basisscholen hun schoolbuurt adopteren en met de kinderen de omgeving afvalvrij houden. Educatie

-afvaleducatie: Afvallessen op scholen basis- en voortgezet onderwijs (9) en in wijkcentra (2) waarbij het thema afval en recycling gecombineerd wordt met creativiteit en spel (door Stichting Lawine.) Periode 2020-2022. -Educatie Landelijke opschoondagen: in aanloop naar de Landelijke Opschoondagen in maart en september werkt gemeente samen met scholen en andere instanties om meerdere activiteiten te organiseren rondom het thema afval. Bijvoorbeeld theatervoorstellingen, ploggen, opruimacties en lerend spelen. 2020 (1x), 2021 (2x), 2022 (2x) -Koos de Vuilnisman: op ludieke wijze heeft Koos les gegeven op verschillende basisscholen over alles wat te maken heeft met afval. Hierbij ligt de aandacht op het creëren van bewustwording bij jonge kinderen over hoe afval te voorkomen en wat de gevolgen hiervan zijn voor de leefomgeving. Q1 2022

7

1.1. Aangenomen moties en amendement bij Actieplan en gedane toezeggingen In onderstaande tabel vindt u het overzicht van de vijf moties die bij de vaststelling van het Actieplan op 19 december 2019 zijn aangenomen door uw raad en het resultaat ervan. Over de voortgang van uitvoering is in de voorgaande stand van zaken rapportages uitvoerig gerapporteerd. Tabel 3 Aangenomen moties bij vaststelling Actieplan 19 december 2019 Realisatie

Resultaat

Motie Evaluatie Actieplan halvering restafval Vlaardingen De motie betreft het verzoek aan het college om ‘de raad, gelijk aan de planning en control cyclus te informeren over de voortgang en uitwerking van de voorgenomen maatregelen uit het Actieplan’.

Gerealiseerd

Motie Voorkomen zwerfafval bij invoering pasjessysteem De motie betreft het verzoek aan het college 'te voorzien in de mogelijkheid om klein zwerfafval te kunnen weggooien in het door het pasjessysteem afgesloten cluster van restafvalcontainers die hiervoor geschikt zijn en niet in de nabijheid zijn van een openbare afvalbak, mits dit gefinancierd kan worden vanuit het Afvalfonds (Zwerfvuilvergoeding)'.

Onderzocht maar niet gerealiseerd tijdens periode Actieplan.

Vijf halfjaarlijkse voortgangsrapportages zijn in de periode 2020-2022 aan de raad verstrekt met voorliggende eindevaluatie als zesde rapportage. De koppeling met de planning en control cyclus is losgelaten om een halfjaarlijkse rapportage te kunnen garanderen. Het college beschouwt deze motie als afgedaan. De leverancier van de ondergrondse restafvalcontainers heeft de afgelopen jaren aangegeven dat montage van een zwerfafvalklep op de huidige restafvalcontainers in Vlaardingen niet mogelijk was. De klep zou op een zijpaneel moet worden bevestigd hetgeen praktisch niet uitvoerbaar is. De beugel waaraan de inwerptrommel is bevestigd zit direct achter het paneel en daarmee dus in de weg voor een klep. Eind maart 2023 heeft de leverancier nieuwe ontwikkelingen (kleine klep op containerdeur) gemeld die wij momenteel nader onderzoeken. Nieuwe ontwikkeling Vanaf maart 2023 vervangt Irado een aantal van haar eigen containers (het grootste gedeelte van de 1125 restafvalcontainers is eigendom van de gemeente Vlaardingen en nog niet aan vervanging toe) in de wijken Centrum en Westwijk. Gestart wordt in het Centrum waar 80 containers met een zwerfafvalklepje komen en daarna de Westwijk waar 43 containers met een zwerfafvalklepje komen. De vervanging is gestart in de week van 20 maart 2023.

Wij hadden u eerst middels deze eindevaluatie willen informeren over deze nieuwe ontwikkeling maar de plaatsingen bleken net een week eerder te starten dan de behandeling van deze eindevaluatie in onze vergadering (28 maart 2023).

.Aangenomen moties bij vaststelling Actieplan 19 december 2019

Motie Afvalvrije school De motie betreft het verzoek aan het college om 'een pilot voor een afvalvrije school te starten, met gebruikmaking van de landelijke expertise op dit punt (VANG) en dit te financieren uit de jaarlijkse zwerfafvalgelden'.

Realisatie 2023

Onderzocht maar niet gerealiseerd.

8

Het college beschouwt deze motie als afgedaan. In de voorgaande rapportages is aangegeven dat hiervoor geen belangstelling was van scholen in 2020 en 2021 en dat, na corona, een nieuwe poging zou worden gedaan via het organiseren van gastlessen over afvalscheiding. De gastlessen (door een externe partij) hebben plaatsgevonden op drie basisscholen in de periode februari en maart 2022 en zijn succesvol verlopen. In ieder geval één basisschool had aangegeven verder te willen met het concept van de Afvalvrije school. Met deze school zijn de mogelijkheden hiertoe nader verkend. Deze verkenning heeft helaas niet geresulteerd in de start van een pilot afvalvrije school. Nieuwe ontwikkeling Per 1 januari 2023 is de zwerfafvalgeldenregeling via Nedvang

geëindigd. In de loop van 2023 zal er meer duidelijkheid komen over het vervolg. Het volledige plaatje over de algehele vergoeding voor het jaar 2023 zal pas medio 2024 bekend zijn. Het college beschouwt deze motie als afgedaan. Motie Adoptie vuilcontainers De motie betreft het verzoek aan het college om 'op korte termijn overleg te plegen met Irado om de mogelijkheden te onderzoeken een pilot te starten waarbij inwoners een restafvalcontainer kunnen adopteren, naar Rotterdams voorbeeld'.

Gerealiseerd

De pilot containeradoptie is gestart in 2020 met uiteindelijk 50 containeradoptanten en is inmiddels geëvalueerd. De evaluatie is vastgelegd in raadsmemo 1935693 dat tegelijkertijd met voorliggende eindevaluatie aan u wordt aangeboden. De pilot kent een positief resultaat. Containeradoptie wordt de komende tijd actief voortgezet op de hotspotlocaties. Het college beschouwt deze motie als afgedaan.

Motie Papierafval voorkomen middels Ja/Ja- sticker De motie betreft het verzoek aan het college om 'de maatregel 'Ja/Ja sticker' in Vlaardingen in te voeren, onder de voorwaarden dat deze maatregel aantoonbaar rechtmatig mag worden ingevoerd door gemeentes en deze maatregel niet resulteert in hogere kosten voor onze inwoners'.

Gerealiseerd

De raad heeft op 10 november 2021 de ‘Tweede wijziging afvalstoffenverordening Vlaardingen 2014' vastgesteld waarmee de Ja/Ja sticker per 1/1/2022 is ingevoerd in Vlaardingen. Zie ook raadsmemo 1848285.

Deze maatregel was ook al ter verdere uitwerking opgenomen in het Actieplan

Het college beschouwt deze motie als afgedaan.

In onderstaande tabel vindt u het amendement dat bij de vaststelling van het Actieplan is aangenomen. Tabel 4: Ingediend amendement bij vaststelling Actieplan 19 december 2019 Aangenomen amendement bij vaststelling Actieplan op 19 december 2019

Resultaat

Amendement Betreft het amendement om het voorgenomen raadsbesluit 'Vaststelling van het Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019' te wijzigen in: 'Vaststelling van het Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 waarbij de voorgestelde nieuwe maatregelen 'Voedselresten hele gemeente' en 'Intensivering communicatie (inclusief participatie en educatie)' worden samengevoegd tot de maatregel 'Intensivering communicatie (inclusief participatie en educatie). De eenmalige kosten van € 200.000,- voor de voedselrestencampagne komen te vervallen waardoor de verhoging van de gemeentelijke kosten per huishouden direct uitkomt op € 5,- per huishouden per jaar'.

Aan dit amendement is uitvoering gegeven. De eenmalige kosten (€ 200.000) voor de voedselrestencampagne zijn komen te vervallen en de genoemde 2 nieuwe maatregelen zijn samengevoegd tot 1 nieuwe maatregel. De verhoging van de gemeentelijke kosten per huishouden die samenhangen met dit Actieplan zijn uitgekomen op € 5 hetgeen direct is verwerkt in de Belastingverordeningen 2020 die eveneens op 19 december 2019 zijn vastgesteld door de raad. Uitgevoerd

Tabel 5: Gedane toezeggingen in 2021 en 2022 Gedane toezeggingen 2021 en 2022 Evaluatie pilot containeradoptie Raadscommissie 2 december 2021.

Resultaat Raadsmemo Evaluatie pilot containeradoptie (1935693) vastgesteld door het college op 28 maart 2023.

In gesprek met de raad gaan over zwerfafval in Vlaardingen, Raadsvergadering 10 november 2022.

In de Raadscommissie van 23 maart 2023 is dit onderwerp besproken. De wens tot een tweede raadsvergadering over dit onderwerp is door u aangegeven.

9

Het college beschouwt deze toezegging als afgedaan. Het college beschouwt deze toezegging als afgedaan.

In 2022 en 2023 zijn daarnaast twee moties aangenomen die betrekking hebben op zwerfafval en de afvalpas. Ze zijn weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 6: Aangenomen moties in 2022 en 2023 over zwerfafval en afvalpas Aangenomen moties in 2022 en 2023 over zwerfafval en afvalpas

Resultaat

Motie bestrijden zwerfafval aangenomen 7 juli 2022 De motie betreft het verzoek aan het college om: ‘•onderzoek te doen naar het verband tussen het pasjessysteem en het vele zwerfvuil op straat; •aan de hand van de resultaten voorstellen aan de raad voor te leggen om het zwerfafvalprobleem te beperken; •hierbij in overweging te nemen het pasjessysteem af te schaffen’.

De motie zwerfafval wordt in deze eindevaluatie meegenomen. Daarnaast is in de raadscommissie van 23 maart 2023 het onderwerp zwerfafval in Vlaardingen met u besproken en heeft u uw input op mogelijk in te zetten maatregelen in de toekomst gegeven (4 carrousels: hotspot aanpak, gedragsbeïnvloeding, afvalbakkenbeleid en participatie). Deze input wordt separaat van deze eindevaluatie verwerkt. Vanwege de beperkte tijd op 23 maart heeft u aangegeven in een tweede raadscommissie hier verder aandacht aan te willen besteden. Het college beschouwt deze motie als afgehandeld.

Motie wijkaanpak VOP aangenomen 8 februari 2023 De motie betreft het verzoek aan het college om: ‘in een reeds gepland gesprek met de bewoners van de VOP te onderzoeken hoe de bestaande aanpak (wat betreft leefbaarheid red.) beter gecommuniceerd kan worden en te onderzoeken of een aanvullende wijkaanpak voor de VOP nodig is, daarbij de evaluatie van het vuilophaalsysteem zo snel mogelijk uit te voeren in de VOP, en de raad en de bewoners hierover te informeren.’

Het gesprek met inwoners heeft plaatsgevonden op 23 februari 2023. De eindevaluatie Actieplan stond reeds ter vaststelling op onze college agenda voor maart 2023. De resultaten van het Actieplan zullen met de inwoners van Vld gedeeld worden, ook die in de wijk Centrum en de buurt VOP Oost waarbij we met elkaar in gesprek gaan over de resultaten, de bestaande knelpunten en oplossingen daarvoor, in lijn met het stadsprogramma Leefbaar Vlaardingen. Op 28 maart 2023 is er een tweede bewonersavond met als thema Afval. Het college beschouwt deze motie als afgehandeld wat betreft het onderdeel afval.

2. Resultaten restafval tot en met 2022 2.1 Nascheiding Sinds 2017 laat Vlaardingen het fijn restafval dat wordt ingezameld nascheiden bij afvalverwerker Omrin in Heerenveen. Het resterende restafval wordt verbrand in de Reststoffen Energie Centrale van Omrin in Harlingen. Irado is aandeelhouder van Omrin. De overeenkomst van Irado met Omrin voor de verwerking van het fijn restafval loopt voor onbepaalde tijd met een opzegtermijn van 5 jaar. Omrin haalt diverse grondstoffen uit het fijn restafval die vervolgens gerecycled worden en als grondstof dienen voor nieuwe producten. Daarnaast wordt een deel van het fijn restafval – de organische natte fractie – vergist, waarbij onder andere biogas ontstaat en biogranulaat gewonnen wordt. Met de in 2022 in gebruik genomen DANO-trommel worden ook luiers en hygiënisch papier mee vergist. Dit draagt bij aan het vergroten van het nascheidingspercentage.

10

Figuur 1: Resultaten nascheiding fijn restafval 2018 en 2022

Wat we zien is dat de hoeveelheid nagescheiden plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenkartons (PMD) is toegenomen van 22 kg in 2018 naar 26 kg per inwoner in 2022. Dit is lager dan de 35 kg die we in de voortgangsrapportage over 2021 rapporteerden. Dit komt doordat de hoeveelheden nagescheiden drankenkartons vrijwel zijn gehalveerd ten opzichte van 2021. Belangrijkste oorzaak daarvan zijn de toenemende problemen om de drankenkartons voor recycling af te zetten. Sinds augustus 2022 is er helemaal geen afzet meer voor drankenkartons. De belangrijkste verwerker is als gevolg van de hoge energieprijzen (mogelijk tijdelijk) gestopt met de recycling. Er wordt, ook met Nedvang, gezocht naar alternatieve verwerkingslocaties. Nedvang is de organisatie die in Nederland de inzameling en recycling van verpakkingsafval organiseert, registreert en stimuleert. De nagescheiden mineralen (o.a. zand, steen en glas) en de hoeveelheid biogas en biogranulaat zijn in absolute getallen licht gedaald. Als percentage van de totale hoeveelheid zijn ze beiden min of meer gelijk gebleven (mineralen van 5,6% naar 5,3% en biogas en biogranulaat van 24,5% naar 24%). Biogranulaat bestaat uit de grove delen van het organisch materiaal die na vergisting overblijven.

Door deze verschuivingen is de verbetering van de nascheiding sinds 2018 per saldo beperkt gebleven tot 2% voor 2022 waarmee het totale nascheidingspercentage nu ligt op 38% (ambitie Omrin 45%). Ten behoeve van de extra scheidingsstap voor de nascheiding van luiers en papier is de afgelopen periode door Omrin een DANO-trommel geïnstalleerd en inmiddels volledig operationeel. In de DANOtrommel worden de luiers die voor 80% uit cellulose bestaan, fijngemalen waarna dit met het organisch afval vergist wordt zodat biogas ontstaat. Medio 2022 was de trommel volledig in bedrijf waarmee de hoeveelheid restafval over een heel jaar naar verwachting nog eens met 3,5% zal afnemen. Als daarnaast ook de afzet van de drankenkartons weer gerealiseerd kan worden is de ambitie van het Actieplan, namelijk de halvering van de hoeveelheid restafval, bereikt.

11

2.2 Restafval

Figuur 2: Gerealiseerd kg restafval (fijn en grof) per inwoner per jaar Fijn restafval In bovenstaande tabel is de vermindering van de hoeveelheid te verbranden fijn restafval (per inwoner per jaar) zichtbaar. Dit, na de piek in 2020, waarin veel meer restafval per inwoner werd ingezameld dan voorgaande jaren als gevolg van de corona uitbraak in dat jaar. Het jaar 2020 was ook het jaar direct na vaststelling van het Actieplan (december 2019) en geldt als jaar van voorbereiding en implementatie van de meeste en meest impactvolle maatregelen uit het Actieplan waarvan de effecten nog niet meetbaar waren. In 2021 zien we, met name als gevolg van het afsluiten van de ondergrondse restafvalcontainers en uitbreiding van de minicontainers voor oud papier en karton (OPK) en GFT, een enorme daling van 13% van de hoeveelheid ingezameld fijn restafval per inwoner. Dit is een bijzonder resultaat te noemen, zeker in het perspectief van de landelijke ontwikkelingen die in 2021 ongeveer dezelfde hoeveelheden restafval of een geringe daling lieten zien ten opzichte van het coronajaar 2020. In 2022 zet deze daling vervolgens door met bijna 7% minder ingezameld afval. Dit was een effect van de ingezette maatregelen maar kwam ook door de autonome daling van de hoeveelheid huishoudelijk restafval die ook in andere gemeenten zichtbaar was.

Uit de inzamelgegevens van afvalinzamelaar Irado blijkt dat in Vlaardingen in 2021 bijna 3.900 ton minder fijn restafval ingezameld is dan in 2020. Vervolgens is er in 2022 nog eens 1.300 ton minder ingezameld. Aan verwerkingskosten is hiermee in 2021 een bedrag bespaard van bijna € 450.000,- en in 2022 van € 150.000,-. Grof restafval De hoeveelheden grofvuil, die bestaan uit het ingezamelde grofvuil via de huis-aan-huis route en de hoeveelheid grofvuil ingezameld op de Milieustraat, maakt onderdeel van de totale hoeveelheid restafval. Na een piek in coronajaar 2020, die ook aanhield in 2021, zien we in 2022 een daling waarmee we voor het eerst onder de hoeveelheden van voor corona zitten. Samengevat resultaten restafval Met een te verbranden hoeveelheid restafval (fijn en grof) van 179 kg per inwoner in 2022, hebben we de halveringsambitie bijna behaald. Hiermee hebben we over 2021 en 2022 in totaal € 600.000 bespaard aan afvalverwerkingskosten. De tarieven van de afvalstoffenheffing zijn hierdoor in 2022 nauwelijks gestegen. De verwachting op basis van onze laatste stand van zaken rapportage in mei 2022 was dat we de ambitie volledig gerealiseerd zouden hebben eind 2022. Door het stilvallen van de afzet van de nagescheiden drankenkartons en de latere volledig ingebruikname van de DANO- trommel is dit niet

12

bewaarheid. In 2023 zal de ambitie, mits er een oplossing wordt gevonden voor de verwerking van drankenkartons), wel worden behaald. 3. Resultaten Ingezamelde grondstoffen t/m 2022 In deze paragraaf worden de inzamelresultaten van GFT/GFE, glas, oud papier en karton (OPK), textiel, elektrische apparaten en matrassen weergegeven. We laten de ontwikkeling hierin zien en maken inzichtelijk wat het aandeel is van deze fracties in de hiervoor besproken totaal vermindering van de hoeveelheid restafval. 3.1 Groente-, Fruit-, en Etensresten/Tuinafval (GFE/GFT) Het in het Actieplan aangegeven verwachte effect van de maatregel ’intensivering communicatie (voedselrestencampagne)' was een vermindering van 715 ton (fijn) restafval per jaar. Voor de maatregel 'uitbreiding van bronscheiding in de laagbouw' was dit een vermindering van 220 ton (fijn) restafval per jaar, totaal een reductie van 935 ton per jaar van het (fijn) restafval.

Figuur 3: Ingezameld GFE/GFT In 2021 zagen we een toename van 329 ton van het ingezamelde GFE/GFT ten opzichte van 2019. De verwachting dat deze toename in 2022 verder zou stijgen is niet uitgekomen. In 2022 is deze namelijk gedaald met 180 ton. In februari 2022 waren er in Vlaardingen 12.729 minicontainers voor GFT bij huishoudens beschikbaar. De maatregel uit het Actieplan tot het verstrekken van GFT minicontainers (kliko’s) aan woningen met voortuin en /of achtertuin met achterom, heeft geleid tot 4.321 nieuwe GFT minicontainers. De beoogde toename van de totale hoeveelheid GFT/GFE is niet gerealiseerd. Enerzijds zal de gewijzigde voedselrestencampagne (geen afvalcoaches met huis-aan huis- voorlichting) hier een rol in gespeeld hebben, anderzijds zien we dat in 2022 ook de totale hoeveelheid restafval, en daarbij ook alle andere brongescheiden stromen in hoeveelheden zijn afgenomen. 3.2 Oud Papier en karton (OPK) In februari 2023 waren er in Vlaardingen 7.559 minicontainers (kliko’s) voor oud papier en karton (OPK). Als gevolg van de maatregel uit het Actieplan zijn er in totaal 794 OPK minicontainers verstrekt aan huishoudens in de laagbouw.

Figuur 4: Ingezameld oud papier en karton (ton)

13

De hoeveelheid ingezameld OPK neemt sinds 2019 (met uitzondering van een kleine piek in coronajaar 2021) jaarlijks af. Belangrijkste reden hiervoor is dat het soortelijk gewicht van het aangeboden papier en karton afneemt. Vanwege het steeds toenemende thuiswinkelen is er namelijk een stijgende trend in de toepassing van hoeveelheid karton zichtbaar waarbij gelijktijdig de toepassing en daarmee de hoeveelheid drukwerk (inclusief gedrukte kranten en folders) afneemt. Door de invoering van de Ja/Ja sticker (2022) wordt dit effect nog versterkt. Ook is de capaciteit van een (ondergrondse) container door deze ontwikkeling lager geworden (in karton zit lucht en het stapelt minder efficiënt). Het doel is echter niet om meer gewicht aan OPK in te zamelen. Het doel is minder OPK in het restafval te hebben. 3.3 Glas Ook in de hoeveelheid ingezameld glas via de Afval Apart Punten (AAP-en) zien we sinds 2019 een langzaam dalende lijn (ook hier met uitzondering van een kleine piek in coronajaar 2021). Belangrijkste redenen daarvoor zijn vermindering van het gebruik van glas als verpakkingsmateriaal en het afnemende gewicht per glasverpakking.

Figuur 5: Ingezameld glas (ton) 3.4 Textiel In 2020 zijn 14 van de 15 ondergrondse containers (1 ondergrondse textielcontainer op de Milieustraat ongewijzigd) voor textiel afgesloten en hebben we op dezelfde locaties 14 nieuwe bovengrondse textielcontainers geplaatst. Dit is destijds besloten omdat het ingezameld textiel vaak vervuild was met restafval en daarom werd verbrand in plaats van hergebruikt. De verwachting was dat de nieuwe bovengrondse containers (voorzien van duidelijke bestickering) dit vervuilende gedrag zouden ontmoedigen. De 14 voormalige ondergrondse textielcontainers worden bestemd tot restafval- of papiercontainer. Deze worden meegenomen in het vervangingsplan van de ondergrondse containers van Irado. Mogelijkheden tot uitbreiding van het aantal bovengrondse textielcontainers in de toekomst worden in 2023 onderzocht.

Figuur 6: Ingezameld textiel (ton) Sinds de nieuwe inzameling is gestart is er geen afkeur van vrachten meer geweest bij de verwerker (februari 2023). De gemiddelde vervuiling is minimaal (<3%) doordat eventueel afval direct bij lediging al verwijderd wordt. De hoeveelheid ingezameld textiel lag in 2022 net iets hoger dan in 2021 met 88 ton.

14

Dit is overigens maar een (klein) deel van het textiel dat in Vlaardingen wordt ingezameld. Naast de verzamelcontainers zijn er in Vlaardingen jaarlijks vier door de gemeente goedgekeurde inzamelacties door charitatieve instellingen en wordt ook bij Het Goed en andere instanties textiel afgegeven. De dip in 2020 werd veroorzaakt door de combinatie van vervuild textiel en beperkte afzetmogelijkheden vanwege corona. Wij hebben het voornemen om de thans versnipperde textielinzameling te hervormen om zo de hoeveelheid ingezameld textiel en de vermarkting daarvan te optimaliseren. We verkennen hiertoe op dit moment de mogelijkheden. 3.5 Elektrische apparaten (e-waste) Sinds het derde kwartaal van 2019 worden elektrische apparaten en matrassen op afroep ingezameld door Irado.

Figuur 7: Ingezamelde elektrische apparaten (ton) Bij de resultaten van de inzameling van elektrische apparaten zien we (met uitzondering van een dipje in 2021) een langzaam opgaande lijn. Er worden de afgelopen jaren meer elektrische apparaten op de markt gebracht en vervolgens ook weer afgedankt. Consumenten mogen bij aanschaf van een nieuw elektrisch apparaat het oude apparaat ook aan de detaillist (mee) teruggeven. Cijfers over deze terugname zijn niet bekend. 3.6 Matrassen Sinds 2018 worden matrassen separaat van het grofvuil ingezameld. Dit om recycling van matrassen mogelijk te maken en omdat matrassen, vermengd met ander grofvuil, tot problemen bij de verwerking leiden. Sinds het derde kwartaal 2019 worden ze op afroep opgehaald door Irado. We zien een stabiele ontwikkeling in de hoeveelheden ingezamelde matrassen. In 2022 is de producentenverantwoordelijkheid voor matrassen van kracht geworden. Hierdoor wordt een deel van de inzamel- en verwerkingskosten vergoed.

Figuur 8: Ingezamelde matrassen (ton)

15

Conclusie ingezamelde grondstoffen Het totaalpakket aan maatregelen uit het Actieplan moest een halvering van de hoeveelheid restafval tot gevolg hebben. De verwachting was om de grootste reductie van het fijn huishoudelijk restafval te realiseren via het afsluiten van alle restafvalcontainers, de wijziging van inpandige naar uitpandige afvalinzameling voor een aantal flats waarbij buiten dan ook direct een AAP -locatie werd gerealiseerd en tenslotte van de uitbreiding van het aantal minicontainers voor gft en papier in de laagbouw. De hoeveelheid ingezameld fijn restafval is enorm gedaald. Wat opvalt is dat de ingezamelde hoeveelheden glas, OPK en papier ook lager zijn. De verschuiving van restafval naar grondstoffen zoals bedacht in het Actieplan is dan ook niet de voornaamste oorzaak van de verlaging. De oorzaak moet derhalve gezocht worden in de algemene vermindering van het afvalaanbod en het afsluiten van de containers (waarmee we afval dat niet in de containers thuis hoort, zoals illegaal bedrijfsafval weren) in het bijzonder. Binnen de planperiode werden we geconfronteerd met een coronapandemie die sterk van invloed op de afvalsituatie. Landelijk zagen we een stijging van afval vanaf het moment dat mensen thuis begonnen te werken gedurende de lockdowns en de quarantaines Desondanks hebben we de halvering bijna weten te realiseren (nog ruim 10% verder te dalen).

We zien dat de halvering is gehaald wanneer ook de drankenkartons weer afgezet kunnen worden en de optimalisaties in de nascheiding volledig geeffectueerd zijn. 4. Evaluatie kosten Alle maatregelen uit het Actieplan zijn uitgevoerd conform de door uw raad gestelde financiële kaders. Tabel 6: verwachte kosten van alle optimalisatiemaatregelen uit het Actieplan halvering restafval

Maatregelen reeds opgenomen in begroting en in uitvoering Nieuwe maatregelen (nog niet begroot) Van inpandige naar uitpandige inzameling hoogbouw (aanschaf restafvalcontainers) Voedselrestencampagne hele gemeente Afsluiten van alle restafvalcontainers Intensiveren communicatie (inclusief participatie, educatie) Stoppen met inzameling plastic verpakkingen totaal o.b.v. lopende en nieuwe optimalisatiemaatregelen

Investering € 0,-

eenmalig € 0,-

structureel extra € 0,-

€ 300.000 € 200.000 vervallen € 40.000

€ 300.000

€ 240.000

€ 23.000 - € 54.000 € 90.000 € 165.000 -€ 51.000 € 173.000

Kosten per huishouden (o.b.v. 34.388 huishoudens) Afschrijving eenmalige kosten (afschrijvingsperiode 3 jaar; rente 2%)

€ 2 vervallen

Extra structurele kosten per huishouden per jaar

€5

Extra kosten structurele kosten per huishouden per jaar (jaar 1-2-3)

€ 7 vervallen

Extra kosten structurele kosten per huishouden per jaar (jaar 4 en verder

€ 5 vervallen

Aan het door u aangenomen amendement op 19 december 2019 is uitvoering gegeven. De eenmalige kosten (€ 200.000) voor de voedselrestencampagne zijn komen te vervallen en de genoemde twee nieuwe maatregelen zijn samengevoegd tot één nieuwe maatregel (Intensiveren communicatie incl. voedselrestencampagne, participatie en educatie). De verhoging van de gemeentelijke kosten per huishouden is hiermee uitgekomen op € 5 per huishouden per jaar hetgeen direct is verwerkt in de Belastingverordeningen 2020 die eveneens op 19 december 2019 zijn vastgesteld door uw raad. 5. Toegangscontrole restafvalcontainers: de afvalpas De belangrijkste interventie uit het Actieplan is de invoering van een toegangscontrole. Deze maatregel beoogt te voorkomen dat Vlaardingse bedrijven illegaal hun afval dumpen in de restafvalcontainer en ook dat afval van bedrijven en inwoners uit andere gemeenten bij ons restafval terecht komt (afvaltoerisme). Bij de invoering van de toegangscontrole is aan ieder huishouden (33.000) een toegangspas (afvalpas) verstrekt. Ook aan alle 348 Vlaardingse bedrijven die in 2021 reinigingsrecht betaalden en daarmee gebruik mochten maken van de restafvalcontainers voor hun (op huishoudelijk restafval gelijkend) afval is een afvalpas verstrekt. Sinds die tijd kan men bij verlies of beschadiging een nieuwe pas aanvragen bij Irado. De oude pas wordt altijd geblokkeerd.

Na een melding wordt meestal op dezelfde dag, maar

16

uiterlijk de volgende werkdag de pas met de post verstuurd. De afvalpas hoort bij de woning. Op het moment dat bewoners verhuizen, moet men de afvalpas achterlaten in de woning. De meeste aanvragen voor een nieuwe pas worden via een webformulier via de site van Irado gedaan. Hierbij wordt bewoners niet gevraagd naar de reden voor de aanvraag van een nieuwe pas. Op basis van de aanvragen die telefonisch of per mail via de klantenservice van Irado lopen hebben we wel een inschatting kunnen maken van de redenen van aanvraag. In 2022 zijn bijna 7.500 afvalpassen verstrekt. Hiervan is 55% (ca. 4.100 passen) verstrekt aan inwoners die aangaven de pas kwijt te zijn. In deze groep zitten ook de nieuwe bewoners van woningen die daar geen pas aantreffen. Daarnaast is 40% van de passen (ca. 3.000) verstrekt aan inwoners die aangeven die dat de pas kapot is en is 5% van de passen uitgegeven in nieuwbouw en renovatiegebieden. Het is niet ondenkbaar dat er inwoners zijn die een afvalpas aanvragen in de verwachting dat zij zo een tweede pas voor het huishouden beschikbaar hebben. Dit is echter niet het geval. De eerdere pas wordt altijd geblokkeerd bij aanvraag van een nieuwe pas. 5.1 Kopiëren afvalpas en beveiliging daartegen Op social media worden regelmatig illegale tags aangeboden waarmee de ondergrondse containers ook open gaan.

De aanbieders kopiëren de informatie van de chip van een uitgegeven afvalpas, op de chip in de tag. De leverancier van het toegangssysteem ontwikkelt op verzoek van een aantal gemeenten, waaronder de Irado- gemeenten, een beveiliging in de software zodat gekopieerde passen niet meer werken. Dit heeft vooralsnog nog niet tot resultaat geleid. Op de website van Irado staat aangegeven dat het wettelijk niet is toegestaan om een afvalpas voor de ondergrondse containers te kopiëren, ook niet in de vorm van een zogenaamde druppel. Deze druppels werken minder goed, kunnen in verkeerde handen komen (illegale stort bedrijven) en veroorzaken sneller storingen. Samen met Irado roepen wij inwoners op om alleen maar de originele afvalpas te gebruiken. 5.2 Toegang tot ondergrondse container met mobiel Een andere ontwikkeling is dat de toegangscontrolesystemen aangepast gaan worden zodanig dat overgestapt kan worden van 2G naar 5G. 2G wordt binnenkort niet meer ondersteund. Bij deze aanpassing wordt gelijktijdig mogelijk gemaakt dat de containers via een app op mobiele telefoons geopend kunnen worden. Dus naast de toegangspas ook met de telefoon. Andere gemeenten zijn dit momenteel ook aan het invoeren, wij volgen de ontwikkelingen hierin om deze stap te zijner tijd mogelijk ook te kunnen maken.

Sommige inwoners hebben aangegeven dat zij de afvalpas onhandig vinden en graag óf iets aan hun sleutelhanger zouden willen (zoals de bovengenoemde druppel) óf een app zouden willen gebruiken. 5.3 Kosten en baten afvalpas In het Actieplan gingen we uit van een verlaging van de hoeveelheid restafval door de invoering van de afvalpas met 1.500 ton (-21 kg./inw.) van de totale reductie die op 2.655 ton werd begroot. Dit betekent een bijdrage van 56% door de afvalpas aan de totale afvalreductie. De totale afvalreductie is echter veel groter gebleken dan 2.655 ton, namelijk 3.900 ton in 2021 en 1.300 ton in 2022. Een reductie in twee jaar van 5.200 ton. Als daar dan 56% als gevolg van de invoering van de afvalpas aan wordt toegerekend betekent dat een reductie van 2.912 ton, als gevolg van de afvalpas en een totale besparing daardoor van € 335.000,-. Dit is €185.000,- meer dan waar bij de invoering van de afvalpas rekening is gehouden. Daartegenover staat wel een kostenpost van € 70.000,- die niet in het Actieplan is voorzien. Deze bestaat uit de kosten voor de uitgifte van de eerder genoemde 7.500 passen. De eerste pasuitgifte was in de berekeningen meegenomen, voor vervolguitgifte zouden de bewoners een kostendekkende bijdrage betalen van € 12. Dit is nog niet ingevoerd omdat wij inwoners een gewenningsperiode wilden geven.

Invoering van de eigen bijdrage is voorzien in de tweede helft van 2023. De verwachting is dat we hiermee oneigenlijke aanvragen voorkomen en dat het aantal pasaanvragen zal dalen. 5.4 De afvalpas, bijplaatsingen en zwerfvuil Op diverse plekken in de stad, hebben we structureel met bijplaatsingen te maken. Naast het feit dat deze bijplaatsingen storend in het staatbeeld zijn en extra inzamelkosten veroorzaken, kunnen ze ook

17

zwerfvuil veroorzaken. Zeker wanneer het naast geplaatste huisvuilzakken betreft die open worden getrokken door bijvoorbeeld meeuwen. Bijplaatsingen kwamen ook voor de invoering van de afvalpas voor en ook andere gemeenten (ook die zonder toegangscontrole op de containers) kennen dit probleem. Om een beter beeld te krijgen van de invloed van de invoering van de afvalpas en van andere factoren op de bijplaatsingen, hebben we de situatie en oorzaken nader laten onderzoeken. 5.4.1 Onderzoek restafvalcontainers Om de Vlaardingse situatie in beeld te brengen heeft Irado zowel in 2021 (zie raadsmemo Rapportage 4 Stand van zaken Actieplan), als in 2022, een onderzoek laten uitvoeren naar ‘de situatie op straat’. Tijdens het onderzoek in 2022 zijn ad random 784 geschouwd (het onderzoeksrapport vindt u in de bijlage). Het onderzoek is in tijdblokken gedaan op de maandagen, woensdagen, vrijdagen en zondagen. De werkdagen werden verdeeld in twee wijken; in de ochtend de ene wijk en in de middag een andere wijk. Zo wisselden de combinaties van wijken zich af gedurende de inventarisatie. Elke wijk heeft op deze manier 8 inventarisatiedagdelen gehad. Meerdere aspecten van de ondergrondse restafvalcontainers zijn bekeken. Relevant voor deze evaluatie zijn:  Zwerfvuil in de directe omgeving van de container.  Bijplaatsingen van huisvuilzakken.

 Bijplaatsingen van klein grofvuil dat qua omvang in de inwerptrommel past.  Bijplaatsingen van groot grofvuil dat qua omvang niet in de inwerptrommel past. Achtereenvolgens zullen deze aspecten, en de uitkomsten van het onderzoek, aan de orde komen. Zwerfvuil in directe omgeving van container Bij het beoordelen van zwerfvuil rondom de container is er gekeken naar klein afval rondom de container. 

Het zwerfvuil in de omgeving van de container is beoordeeld als goed als er geen vorm van klein afval rondom de container aanwezig was.  Het zwerfvuil in de omgeving van de container is beoordeeld als matig als er enkele (1 t/m 5) vormen van klein afval rondom de container aanwezig was.  Het zwerfvuil in de omgeving van de container is beoordeeld als slecht als er veel (> 5) vormen van klein afval rondom de container aanwezig was. De uitkomsten in 2022 waren als volgt. Zwerfvuil omgeving container

Goed

Matig

Slecht

Aantal

665

90

29

Als dat wordt afgezet tegen de uitkomsten van 2021 geeft dit het volgende beeld. Zwerfvuil omgeving container

Goed

Matig

Slecht

Procentueel 2021 Procentueel 2022

89%

7%

4%

85%

11%

4%

Het aantal containers waar een matige hoeveelheid zwerfvuil (1 – 5 stuks vuil) werd aangetroffen lag in 2022 met 11% van alle containers hoger dan in 2021. Er kan een relatie zijn tussen de hoeveelheid zwerfafval rondom de container en het gebruik van de afvalpas. Zwerfafval kan ontstaan doordat de inhoud van opengescheurde bijgeplaatste vuilniszakken of tassen met huisvuil gaat zwerven of doordat passanten hun consumptieverpakkingen naast de afgesloten container achterlaten. In de ondergrondse restafvalcontainers die Irado in 2022 gaat vervangen (containers in eigendom van Irado, einde levensduur) komt per cluster van containers en in iedere solitaire staande container een zwerfvuilklepje. In de wijk Centrum krijgen 80 Irado containers een zwerfafvalklepje en in de Westwijk 43 containers. De verwachting is dat dit kan bijdragen aan een oplossing voor het zwerfvuil.

18

Bijplaatsingen Voor het categoriseren van het aantal bijplaatsingen bij een container is voor de volgende verdeling gekozen: geen bijplaatsingen, weinig: 1 t/m 3 items, matig: 4 t/m 6 items en veel: meer dan 6 items. Bijplaatsingen bestaande uit (huisvuil)zakken Bijplaatsingen zakken

Geen

Weinig

Matig

Veel

Aantal

755

24

3

2

Van de 29 gevallen waarbij er zakken naast de container waren gezet waren er 3 containers vol en waren er 2 containers verklemd.

Bijplaatsingen zakken

Geen

Weinig

Matig

Veel

Procentueel 2021 Procentueel 2022

94%

4%

1%

<1%

96%

3%

<1%

<1%

Er kan een relatie bestaan tussen het bijplaatsen van huisvuilzakken en het gebruik van de afvalpas. Wanneer men geen afvalpas (bij zich) heeft kan afval naast geplaatst worden. Het aantal bijgeplaatste zakken is afgenomen ten opzichte van 2021. Bij 96% van alle geschouwde containers stonden geen huisvuilzakken.

Bijplaatsingen bestaande uit klein grofvuil Klein grofvuil varieert van speelgoed, aardewerk potten en kleine tafeltjes tot mixers en koffiezetapparaten, die allemaal nog wel in de inwerptrommel passen.

Bijplaatsingen klein grofvuil

Geen

Weinig

Matig

Veel

Aantal

743

32

5

4

Bijplaatsingen klein grofvuil

Geen

Weinig

Matig

Veel

Procentueel 2021 Procentueel 2022

91%

7%

<1%

1%

95%

4%

<1%

<1%

Ook hier kan een relatie bestaan tussen het bijplaatsen van klein grofvuil en het gebruik van de afvalpas. Wanneer men geen pasje (bij zich) heeft kan afval naast geplaatst worden. Ook hier is een daling ten opzichte van 2021 zichtbaar.

19

Bijplaatsingen bestaande uit groot grofvuil

Bijplaatsingen groot grofvuil

Geen

Weinig

Matig

Veel

Aantal

655

94

19

16

Bijplaatsingen groot grofvuil

Geen

Weinig

Matig

Veel

Procentueel 2021 Procentueel 2022

82%

14%

2%

2%

84%

12%

2%

2%

Van de verschillende typen bijplaatsingen komen die met grofvuil het meeste voor. De oorzaak hiervan heeft geen relatie met het gebruik van de afvalpas. Het afval past immers sowieso niet in de ondergrondse container. Wel is hier een gedegen aanpak gewenst. Aan de ene kant zetten we in op goede informatievoorziening, aan de andere kant betreft het voor een deel een gedrags- en mentaliteitskwestie waarbij verandering een lange adem vergt. Eerder hebben we aangegeven dat we ondermeer afspraken hebben gemaakt met de woningcoöperaties over afvalvoorlichting aan verhuizende inwoners op sloop/renovatielocaties met veel grofvuil bijplaatsing. Ook is ingezet op de communicatie aan anderstaligen. Er is contact gelegd met alle uitzendbureaus voor arbeidsmigranten en er zijn posters gemaakt met een meertalige instructie (Nederlands /Engels/Pools/Roemeens/Russisch) over het aanbieden van huishoudelijk afval, grofvuil en de afvalpas. Alle arbeidsmigrantenwoningen die door deze uitzendbureaus worden verzorgd zijn voorzien van deze posters. Onze afval- uitlegboekjes (‘Zo houden we samen uw buurt schoon’), met een QR code waarmee ze in iedere taal zijn te lezen, zijn breed verspreid onder inwoners. Vulgraad container Tot slot is tijdens het schouwen de beschikbaarheid van de restafvalcontainer gecontroleerd.

Op het moment dat er sprake was van een bijplaatsing is gecontroleerd of de container beschikbaar, vol of verklemd was. Vulgraad Container

Beschikbaar

Vol

Verklemd

765

3

16

Vulgraad container

Beschikbaar

Vol

Verklemd

Procentueel 2021 Procentueel 2022

99%

<1%

<1%

97%

<1%

2%

Aantal

Het percentage verklemde containers was in 2022 met 2% van alle gevallen, hoger dan in 2021. Dit wordt vanuit Irado ook herkend. Aangegeven wordt dat dit vaak karton is en, in mindere mate, te grote/volle zakken. Verkeerd gebruik van de container leidt vaak tot de verklemming, niet de technische staat van de container. Conclusie en motie zwerfafval Uit de twee onderzoeken blijkt dat zwerfafval in de directe omgeving van de container kan voorkomen (2021: 4-7%, 2022: 4-11%) maar er is geen 1 op 1 relatie aangetoond met het pasjessysteem. Op gemiddeld 87% van de locaties werd namelijk geen zwerfafval naast de container aangetroffen. Ditzelfde blijkt als het gaat om naast de container geplaatste vuilniszakken. Dit komt voor (2021: 4%, 2022: 3%) maar er is geen 1 op 1 relatie gevonden met het pasjessysteem. Zo werden op gemiddeld 95% van de geschouwde containerlocaties werden geen bijgeplaatste vuilniszakken aangetroffen. Bijplaatsing van groot grofvuil blijkt het meeste voor te komen, gemiddeld op 17% van de containerlocaties. De oorzaak hiervan heeft geen relatie met het gebruik van de afvalpas. Het afval past immers sowieso niet in de ondergrondse container. Deze resultaten geven ons geen aanleiding om afschaffing van het pasjessysteem voor te stellen.