RM analyse resultaat concept jaarrekening 2020

Bedrijfsvoering

Gemeente Vlaardingen RAADSMEMO

Aan

De gemeenteraad van Vlaardingen Portefeuillehouder

J.G. Bijl

Onderwerp

Analyse resultaat concept jaarrekening 2020 Datum

Registratienummer

Aantal bijlagen

4 mei 2021

1842524

Eén

Geachte leden van de raad, Wij hebben de concept-jaarstukken over het afgelopen jaar ter controle aan onze accountant aangeboden. We blikken terug op een bijzonder en bewogen jaar. Zo werden we overvallen door de coronapandemie. Een unieke situatie die niemand eerder heeft meegemaakt. De uitdagingen van deze pandemie kwamen bovenop die van onze financiële positie. In 2020 hebben we een herstelplan en een aanvullend ombuigingspakket opgetuigd en stonden we onder preventief toezicht van de Provincie. Ondanks deze uitdagingen, is het dankzij hard werken en het maken van moeilijke keuzes gelukt om samen een positief resultaat neer te zetten bij de jaarrekening. De concept-jaarrekening laat een voorlopig resultaat zien van € 5.372.000 voordelig. Dit resultaat kan nog wijzigen. Het uiteindelijke resultaat wordt pas bekend als de definitieve jaarstukken worden vastgesteld. Wij verwachten deze op 25 mei vast te stellen. Er was na de 2e voortgangsrapportage een nadelig resultaat begroot van € 8.507.000. Een verschil van bijna € 14 miljoen. Op hoofdlijnen zijn er twee oorzaken aan te wijzen voor deze forse afwijking. Dit betreft enerzijds de coronapandemie en anderzijds een gewijzigde mindset bij het bestuur en de ambtelijke organisatie ten aanzien van financiële sturing. De financiële onzekerheden van de coronapandemie waren lange tijd groot.

We wisten zeker in de eerste maanden niet wat ons te wachten stond. We verkeerden in onzekerheid over de kosten die we voor de bestrijding van de pandemie zouden moeten maken en met welke inkomstendervingen we te maken zouden krijgen. Ook vroegen wij ons af of en hoe wij de partijen in de stad zoals ondernemers, culturele instellingen en sportverenigingen zouden ondersteunen om deze moeilijke periode door te komen. Daarbij moesten wij de afweging maken tussen het verstevigen van onze financiële positie aan de ene kant en het behouden van de leefbaarheid van de stad aan de andere kant. Daarnaast was in het begin van het jaar onduidelijk in hoeverre compensatie door het Rijk afdoende zou zijn. In de loop van het jaar kregen we hier langzaamaan meer zicht op. Middels een raadsmemo d.d. 29 september 2020 (kenmerk 1812856) en de 2e voortgangsrapportage hebben wij u geïnformeerd over de verwachte financiële impact. Op dat moment waren veel effecten nog in hoge mate onzeker, maar leek het er op dat het Rijk voldoende compensatie bood om de effecten op te vangen. We gingen er op dat moment daarom vanuit dat er per saldo geen effect op onze begroting zou zijn. Nu we de jaarrekening hebben opgemaakt, zien we echter dat op diverse beleidsterreinen uitgaven achter zijn gebleven bij de ramingen doordat werkzaamheden geen doorgang hebben kunnen vinden of doordat er juist minder beroep op

voorzieningen is gedaan door de pandemie. Ook de verwachte derving van inkomsten heeft zich in de praktijk tegen de verwachting in niet voorgedaan. Veel van deze zaken hebben zich afgespeeld bij onze verbonden partijen waardoor ons zicht hierop in de loop van het jaar extra werd bemoeilijkt. Ook de verbonden partijen hadden te maken met grote onzekerheden waardoor zij zeker in de eerste maanden niet in staat waren ons van een juiste inschatting te voorzien. In het najaar van 2019 zijn we in financieel zwaar weer beland en begin 2020 zijn we onder preventief toezicht geplaatst door de Provincie. We hebben onze verantwoordelijkheid gepakt en zijn, in het belang van de stad, samen met u een proces gestart waarbij wij kritisch keken naar al onze beleidsterreinen, op zoek naar mogelijkheden om efficiënter te werken zonder af te doen aan de leefbaarheid van de stad. Het Herstelplan was daarvan het startpunt. Het heeft ertoe geleid dat zowel door de gemeenteraad, het college als de ambtelijke organisatie steeds kritischer wordt gekeken naar nut en noodzaak van niet alleen nieuw beleid, maar ook naar de reguliere taken die we al doen. De toetsingscriteria van de Provincie, de zogenaamde twee O's (onvermijdbaar en onuitstelbaar) zijn daarbij steeds nadrukkelijker een rol gaan spelen. Met name bij de bedrijfsvoeringsbudgetten zien we de effecten hiervan.

De afgelopen jaren hadden we steevast forse overschrijdingen op deze budgetten. Afgelopen jaar is strak op deze bedrijfsvoeringsbudgetten gestuurd waardoor er financiële meevallers zijn ontstaan. Ook in de volle breedte van de jaarrekening zien we de effecten van de veranderde mindset en strakkere sturing terug. In tegenstelling tot voorgaande jaren zien we vrijwel geen overschrijdingen van de begrote lasten op de verschillende programma's in de jaarrekening. De veranderde mindset heeft naast een strakkere sturing op uitgaven er ook toe geleid dat we voorzichtiger zijn geworden bij het opmaken van onze ramingen. Dit zien we vooral terug bij de onroerende zaak belasting (OZB) en het gemeentefonds. Bij de OZB zijn we aan de voorzichtige kant gaan zitten bij het inschatten van de ontwikkeling van de WOZ-waarden, de leegstand van niet-woningen en het percentage oninbaarheid. Bij het gemeentefonds hebben we voorzichtigheid betracht bij het inschatten van de groei van het gemeentefonds. Deze behoedzame manier van ramen leidt nu tot financiële meevallers. De stand van de algemene reserve per 31 december 2020 wordt door het positieve rekeningresultaat aanzienlijk hoger dan bij de 2e voortgangsrapportage verwacht. De stand komt op € 23,6 miljoen ten opzichte van een verwachte stand van € 9,7 mln. In de bijlage gaan wij meer in detail in op de belangrijkste financiële afwijkingen.

Deze financiële afwijkingen hebben vrijwel allemaal een incidenteel karakter. Bij het aanbieden van de definitieve jaarstukken bieden wij u een voorstel aan voor de bestemming van het positieve rekeningsaldo. Wij stellen voor om een deel van het positieve saldo te bestemmen voor werkzaamheden en activiteiten die door de pandemie in 2020 geen doorgang hebben kunnen vinden. Op de langere termijn zijn de onzekerheden groot. Met name de kracht van het economisch herstel en de ontwikkeling van de werkgelegenheid zijn onzeker. Als gevolg hiervan is ook de ontwikkeling van het aantal bijstandsuitkeringen moeilijk voorspelbaar. Dit kan in potentie een stevige impact hebben op onze meerjarenbegroting. Daarnaast zijn de vooruitzichten op langere termijn niet veranderd, doordat de meeste financiële meevallers eenmalig zijn. Deze vooruitzichten maken het, samen met de onzekerheden rondom de gevolgen van de coronapandemie, noodzakelijk om de ingezette koers voort te zetten. Alhoewel we een goede eerste stap hebben gezet, blijft een behoedzaam financieel beleid ook de komende jaren nog steeds van groot belang. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Vlaardingen,

de secr aris, Erwin S ik

Bijlage: Toelichting op de belangrijkste financiële afwijkingen in de concept jaarrekening 2020. In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste financiële afwijkingen opgenomen. Na de tabel volgt een toelichting.

Bestuur, participatie en dienstverlening Dkerse kosten griffie Loonkosten en inhuur Opleidingsbudget Vertraging digitaliseringsprojecten Facilitaire diensten

In meer of mindere mate gerelateerd Incidenteel/ x€1.000,- aan corona structureel 133 Ja 1.822 242 Ja 115 Ja 350 Ja

Veiligheid en Handhaving Preventiebeleid Bouwleges

109 236

Groen en milieu Budget onderhoud buitenruimte naar niveau B

390

Verkeer en mobiliteit Parkeren Degeneratie\ergoedingen

501 220

Wonen Grondexploitaties

-853

Onderwijs, economie en haven Onderwijshuisvesting Leerlingvervoer Bureau leerrecht Onderwijsachterstandenbeleid

360 198 110 170

Sociaal domein Wijknetwerken Bewindvoeringskosten Minimabeleid Vertraging invoering nieuwe inburgeringswet Maatwerk arbeidsparticipatie WMO Jeugd lokaal Beschermd wonen Vrouwenopvang Nog niet besteed coronapakket jeugd Lagere afrekeningen voorgaande jaren jeugd

316 1.092 1.144 144 200 1.648 -711 674 215 163 343

Financien Onroerende zaak belasting Gemeentefonds Nog niet besteed coronasteunpakket

576 1.020 495

Ja

Ja Ja Ja

Ja Ja Ja Ja

Ja

/S

Programma Bestuur, participatie en dienstverlening Diverse kosten griffie Vanwege de maatregelen ter beheersing van de coronapandemie zijn de fysieke raadbijeenkomsten in 2020 veelal niet doorgegaan. Daardoor zijn minder kosten gemaakt aan fysieke vergaderingen, cursussen en overige kosten. Dit levert een voordeel op van 133.000. Loonkosten en inhuur Op de personeelsbudgetten is een voordeel van circa 1,8 miljoen gerealiseerd. De belangrijkste redenen voor dit positieve saldo zijn: • De extra dekking die gedurende het boekjaar is gegenereerd. Onder extra dekking verstaan we de dekking vanuit grondexploitaties, investeringsprojecten, anterieure overeenkomsten en budgetten uit het Herstelplan. Voordeel: ca. 800.000 • Enkele bezuinigingen op de loonkosten- en inhuurbudgetten, die we conform de ombuigingenlijst pas in 2021 zouden doorvoeren, zijn al in 2020 gerealiseerd. Voordeel: ca. 300.000. • Het voorzichtige inhuurbeleid dat eind 2019 is ingezet om te voorkomen dat zich weer forse overschrijdingen, zoals voorgaande jaren, zouden voordoen. Voordeel: ca. 500.000. • Inkomsten uit detacheringen en zwangerschaps- en bevallingsuitkeringen die vooraf niet betrouwbaar geraamd kunnen worden. Voordeel: ca. 200.000. Opleidingsbudget Vanwege de coronannaatregelen zijn veel opleidingen geannuleerd of uitgesteld. Per saldo levert dit een voordeel op van E 242.000.

Vertraging digitaliseringsprojecten Vanaf maart 2020 is voornamelijk ingezet op het versneld mogelijk maken van digitaal samenwerken als gevolg van de maatregelen omtrent thuiswerken in het kader van de coronapandemie. Hierdoor is vertraging ontstaan in de realisatie van andere digitaliseringsprojecten. Per saldo levert dit een voordeel opvan€ 115.000. Facilitaire diensten Vanwege corona is een aantal facilitaire diensten aanzienlijk afgeschaald. Voorbeelden hiervan zijn de vermindering van de catering, beveiliging en het gebruik van transportmiddelen. Daarnaast zijn er, met oog op de mogelijke toekomstige hybride werkvorm, nauwelijks kosten gemaakt voor de vernieuwing van het meubilair. Per saldo is hierdoor een voordeel van 350.000 ontstaan. Veiligheid en Handhaving Preventiebeleid Er zijn minder kosten gemaakt voor integraal veiligheidsbeleid, voornamelijk op preventiebeleid. Door de coronapandemie is er minder ingezet op bijvoorbeeld de aanschaf en plaatsing van mobiele camera's. Hierdoor is 109.000 minder uitgegeven dan begroot. Bouwleges De hoeveelheid omgevingsvergunningen dat jaarlijks wordt aangevraagd laat vaak een golvende beweging zien. Door de corona-, stikstof- en Pfas-crisis hadden we lagere inkomsten verwacht. In het laatste kwartaal blijkt nog een flink bedrag aan bouwleges te zijn ontvangen waardoor de raming uiteindelijk toch nog met 236.000 is overtroffen.

Groen en milieu Budget onderhoud buitenruimte naar niveau B Bij het vaststellen van het aanvullende ombuigingspakket is besloten om het budget uit het coalitieakkoord om het onderhoud voor de buitenruimte naar beeldkwaliteitsniveau B te tillen te laten vervallen. In de 2e voortgangsrapportage is deze ombuiging ook voor het lopende jaar opgenomen. Deze ombuiging is abusievelijk niet goed in de lopende begroting verwerkt waardoor nu een financieel voordeel in de jaarrekening ontstaat van 390.000.

Verkeer en mobiliteit Parkeren De hogere baten worden veroorzaakt door het uitgevoerde handhavingsbeleid (€ 181.000) en meer opbrengsten uit straat parkeren dan bij de 2e voortgangsrapportage was voorzien (€ 211.000). Ten tijde van de 2e voortgangsrapportage zijn de inkomsten uit straat parkeren op basis van de werkelijke inkomsten over de maanden april, mei en juni met 248.000 naar beneden bijgesteld. Eind 2020 bleek dat de inkomsten uit straat parkeren zich vanaf september nagenoeg volledig hebben hersteld. Daarnaast zijn er ook meer inkomsten door tariefsverhoging op vergunningen dan was geraamd (€ 102.000). Degeneratievergoedingen Er zijn beduidend meer degeneratievergoedingen ontvangen dan geraamd. Dit betreft vergoedingen aan de gemeente van de schade door vermindering van de kwaliteit en/of verkorting van de duurzaamheid van verhardingen, veroorzaakt door de uitvoering van graafwerkzaamheden door derden onder deze verhardingsconstructies. Deze baten laten zich vooraf moeilijk inschatten door het grillige en onvoorspelbare karakter. Het voordeel bedraagt 220.000. Wonen Grondexploitaties Uit de meerjarenprognose grondexploitaties (MPG) blijkt dat in totaal een negatief resultaat van 853.000 is behaald. Dit resultaat is als volgt opgebouwd: De grondexploitaties Babberspolder Oost, Buitenplaats Van Ruytenburch en Parc Drieenhuysen kunnen worden afgesloten.

Het resultaat van deze grondexploitaties bedraagt in totaal 3.896.000 nadelig. Hier staat een vrijval van de verliesvoorziening van 2.895.000 tegenover, waardoor het uiteindelijke resultaat op deze drie af te sluiten exploitaties 1.001.000 negatief is. De overige resultaten worden door de lopende grondexploitaties veroorzaakt voor in totaal 127.000 voordelig en door tussentijdse winstneming bij de grondexploitatie Vrije kavels Hollandiaan van 22.000.

Onderwijs, economie en haven Onderwijshuisvesting Op dit taakveld bedraagt de afwijking E 360.000 voordelig. Dit wordt onder andere veroorzaakt door minder advies- en onderzoekskosten (€ 106.000), minder eerste aanschaf van schoolbenodigdheden (€ 66.000) en meer ontvangen vergoedingen voor medegebruik van schoollokalen (€ 143.000). Leerlingvervoer Door uitval van ritten als gevolg van coronamaatregelen tijdens de 1e en 2e lockdown is 198.000 minder uitgegeven dan begroot. In de tussenliggende periode is alleen gereden bij (gedeeltelijke) openstelling van de scholen. Bureau leerrecht Door de coronapandemie is voor E 110.000 minder aan kosten gemaakt dan begroot. Onderwiisachterstandenbeleid Op het gemeentelijk deel van het budget voor onderwijsachterstanden beleid is door corona 170.000 minder besteed dan geraamd. Hiervan komt 80.000 uit het ontvangen coronacompensatiepakket van het Rijk.

Sociaal domein Wijknetwerken Het opzetten van wijknetwerken is nog niet gestart in 2020 waardoor het budget van 316.000 nog niet is besteed. De uitvoering maakt onderdeel uit van het uitvoeringsprogramma sociaal domein 2021 Bewindvoeringskosten Door een fout in de begroting is het budget voor bewindvoeringskosten abusievelijke dubbel in de begroting opgenomen. Dit betreft een bedrag van 1.092.000. Deze dubbeling zit alleen in de begroting 2020 en niet in de latere jaren. Minimabeleid Uit de 2e bestuursrapportage van StroomOpwaarts blijkt een onderbesteding van 1.144.000 op het minimabeleid. Dit heeft in hoofdlijn de volgende oorzaken: • In 2020 waren er minder aanvragen individuele inkomenstoeslag en bijzondere bijstand. Dit was mede het gevolg van de coronamaatregelen. Daarnaast lagen door de maatregelen (maart tot en met mei, november en december) sport- en cultuurverenigingen stil. Het voordeel op armoedevoorzieningen bedraagt ongeveer 500.000. • Op de extra beschikbaar gestelde middelen ad 700.000 voor armoede en schulden (regionale visie armoede en schulden Maassluis, Vlaardingen en Schiedam 2020-2023) is geen beroep gedaan. Vertraging invoering nieuwe inburgeringswet Er komt een nieuwe Wet Inburgering. Het rijk verschoof de invoeringsdatum van deze wet van 1 januari 2020 eerst naar 1 juli 2020 en vervolgens naar 1 januari 2022.

Het rijk stelde in de meicirculaire 2020 een invoeringsbudget van 144.000 beschikbaar. Dit budget is pas in 2021 nodig voor de invoering van de nieuwe wet. Maatwerk arbeidsparticipatie Bij Stroomopwaarts is minder maatwerk voor arbeidsparticipatie afgenomen dan in de begroting werd verwacht. Met betrekking tot het Schuldenoffensief is voor E 118.000 niet uitgevoerd en er is minder aan garantievoorwaarden (E 25.000) en sociale kredieten (€ 30.000) uitgekeerd. Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) Grotendeels als gevolg van corona heeft op de WMO een onderbesteding plaats gevonden van 1.648.000. Dit zijn de voornaamste afwijkingen: • Minder taxikosten door minder gebruik 200.000 • Minder verstrekte scootmobielen en rolvoorzieningen E 300.000 • Minder gebruik algemene voorziening schoon huis (€ 300.000) en Meedoen in de stad (€ 600.000). Herindicaties leidden tot minder uren ondersteuning. Jeugd lokaal In het vierde kwartaal zijn een groot aantal declaraties gedaan waardoor een overbesteding van 711.000 wordt gerealiseerd op de lokale jeugdzorg. Ook voor 2021 en 2022 verwachten wij vergelijkbare tekorten op de lokale jeugdzorg. Vanaf 2023 verwachten wij deze tekorten weg te werken door de nieuwe manier van inkopen in het nieuwe MVS jeugdmodel. Beschermd wonen De kosten van beschermd wonen zijn 674.000 lager dan begroot.

Dit wordt grotendeels veroorzaakt door corona en voor een deel is dit een jaarlijks terugkerend fenomeen. De afgelopen jaren ontvingen we telkens meer van het Rijk dan benodigd. De komende jaren wordt de integratie uitkering van het Rijk verlaagd waardoor het voordeel dat we dit jaar hebben niet structureel kan worden ingeboekt. Vrouwenopvang De kosten van vrouwenopvang (Veilig thuis) zijn 215.000 lager dan begroot. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door corona en voor een deel is dit net als bij beschermd wonen een jaarlijks terugkerend fenomeen. De afgelopen jaren ontvingen we telkens meer van het Rijk dan benodigd. We beschouwen dit daarom deels als een structureel voordeel.

Nog niet besteed coronapakket jeugd We hebben een coronacompensatie van 163.000 vanuit het Rijk ontvangen voor jeugdzorg. Deze is nog niet benut door het late moment waarop deze compensatie beschikbaar is gekomen. Lagere afrekeningen voorgaande iaren jeugd Afrekeningen met betrekking tot de regionale jeugdzorg over eerdere jaren zijn uitgevallen dan waar rekening mee is gehouden.

343.000 lager

Financiën Onroerende zaak belasting De totale opbrengsten OZB zijn 576.000 hoger dan begroot. Dit zijn de voornaamste oorzaken: • Bij de berekening van de verschillende OZB-tarieven hebben we rekening gehouden met een buffer van 100.000. Deze buffer dient om eventuele tegenvallers op te vangen. Nu er zich geen tegenvallers hebben voorgedaan ontstaat een voordeel van 100.000. • Het innen van de onroerendezaakbelasting is voorspoediger verlopen dan verwacht. De afboekingen door oninbaarheid van OZB-aanslagen is meegevallen. Dit levert een voordeel op van 120.000. • Het leegstandspercentage waarmee bij de berekening van het tarief voor de OZB gebruikers niet-woningen is gerekend, heeft zich gunstiger ontwikkeld dan verwacht. Dit levert meeropbrengsten op van 80.000. • Afgelopen jaar zijn nog belastingen opgelegd die betrekking hadden op voorgaande jaren. Dit heeft geresulteerd in een extra voordeel van 55.000. • De tarieven voor de onroerendezaakbelastingen 2020 zijn in oktober 2019 berekend. Op dat moment waren de WOZ-taxaties nog niet volledig afgerond. De WOZ-waarden zijn iets meer gestegen dan in oktober 2019 werd verwacht. Dat levert een voordeel op van E 224.000.

Gemeentefonds Bij de septembercirculaire 2019 hebben we uit voorzichtigheid een structurele stelpost in de begroting 2020-2023 opgenomen, omdat meevallers uit de septembercirculaire bij de meicirculaire daarna vaak weer als sneeuw voor de zon verdwijnen. Bij de afgelopen meicirculaire is deze vrees niet bewaarheid geworden en had de stelpost bij de 2e voortgangsrapportage vrij kunnen vallen. Dit levert nu bij de jaarrekening een voordeel op van 1.020.000. Dit betreft een structureel voordeel. Nog niet besteed coronasteunpakket Bij de 2e voortgangsrapportage hebben we een stelpost coronapakketten opgenomen, omdat het volledig toegekende bedrag uit het Gemeentefonds van 3,566.000 toen niet helemaal was besteed. De stelpost bedraagt 495.000 en zorgt nu voor een voordeel op dit taakveld.