Raadsmemo Aanpak lage vaccinatiegraad 0-18 jarigen

RAADSMEMO Aan

De gemeenteraad van Vlaardingen Portefeuillehouder

J.J. Silos - Knaap Onderwerp

Aanpak lage vaccinatiegraad 0-18 jarigen Datum

Registratienummer

Aantal bijlagen

22 oktober 2024

2002027

4

Geachte leden van de raad, Op 11 juli jl. heeft u de motie aanpak lage vaccinatiegraad 0-18 jarigen aangenomen. U geeft aan zich zorgen te maken over de lage vaccinatiegraad in Vlaardingen en mogelijke uitbraken van verschillende infectieziekten. Met uw motie verzoekt u ons inzage te geven in de cijfers van deze dalende vaccinatiegraad naar doelgroep en wijken. Daarbij verzoekt u ons, in overleg met het Centrum voor Jeugd en Gezin Rijnmond (CJG Rijnmond) te komen tot de inzet en beschikbaarheid van middelen, uit de gereserveerde stimuleringsmiddelen van CJG Rijnmond gericht op regionale aanpak Doelgroep en wijkgerichte aanpak vaccineren, ten behoeve van Vlaardingen. Naar aanleiding hiervan hebben wij in overleg met het CJG nader onderzoek gedaan. Hieruit blijkt dat het aanleveren van vaccinatiegraadcijfers uiterlijk Q3 2024 op doelgroep- en wijkniveau niet mogelijk is, omdat deze cijfers niet bij het CJG en de GGD beschikbaar zijn. Het is wel mogelijk om met een gerichte onderzoeksvraag via het CJG en de GGD bij het RIVM meer data op te vragen. Dit traject vraagt echter enige maanden tijd en het zal mogelijk niet lukken om de onderzoeksvraag te richten op doelgroep, omdat de aanvraag naar alle waarschijnlijkheid afgewezen zal worden. De reden daarvan is dat zulke cijfers onvoldoende betrouwbaar en, volgens het CJG herleidbaar tot personen en groepen kunnen zijn.

De cijfers zouden daarmee onvoldoende bruikbaar zijn. Met het CJG is afgesproken dat Vlaardingen in januari 2025 meegenomen wordt in de doelgroep- en wijkgerichte aanpak vaccineren, gefinancierd vanuit het stimuleringsfonds. Naast de preventieve aanpak die het CJG nu al inzet. In het kader van de transformatie sociaal domein willen we de laagdrempeligheid van (onder meer) preventieve activiteiten verbeteren. In de uitwerking van deze aanpak zullen wij in samenspraak met het CJG bezien op welke wijze het verhogen van de vaccinatiegraad hieraan gekoppeld kan worden. Met deze inzet benutten we de beschikbare mogelijkheden om vaccinatiegraad voor Vlaardingen te zien stijgen. In het vervolg van dit memo lichten wij bovenstaande uitgebreider toe. Ter inleiding volgt eerst een korte toelichting op een aantal relevante rapporten, als bijlagen zijn toegevoegd. Hiermee doen wij twee toezeggingen af: nummer 390 “Toezenden cijfers over vaccinatiegraad uitgesplitst naar Vlaardingse wijken en naar Regionale doelgroepen als die te vinden zijn” en nummer 391. “Toesturen informatie uit eerdere onderzoeken naar vaccinatiegraad en wanneer mogelijk de resultaten van huidige onderzoeken”.

Achtergrondinformatie op basis van diverse rapporten In het rapport “Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma Nederland 2023” dat in juli dit jaar is verschenen, zijn vaccinatiegraadcijfers te vinden op landelijk- en regionaalniveau, zie hiervoor de bijlagen. In het rapport “Eerste analyse ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023’, verslagjaar 2024” dat het CJG Rijnmond naar aanleiding van bovenstaand rapport voor de gemeenten heeft gemaakt, is data gedeeld op gemeentelijk niveau. Ook dit rapport is als bijlage bij dit raadsmemo gevoegd. In deze rapporten valt op dat de daling in vaccinatie in Vlaardingen vooral te zien is bij adolescenten (15 tot 18 jarigen) en zwangeren. De vaccinatiegraad bij zuigelingen is relatief stabiel gebleven. Beide rapporten bevatten geen vaccinatiegraadcijfers op doelgroep- en wijkniveau, omdat die niet beschikbaar zijn. Dit jaar, naar verwachting in november, volgt een uitgebreidere analyse van het vaccinatiegradenrapport 2023 van het RIVM door GGD en CJG Rijnmond. Naar aanleiding van uw motie heeft overleg plaatsgevonden met CJG Rijnmond over data en interventies betreffende de vaccinatiegraad in Vlaardingen. Hieruit bleek dat het niet mogelijk is om cijfers over de vaccinatiegraad te leveren op doelgroep- of wijkniveau omdat deze cijfers niet bij het CJG en de GGD beschikbaar zijn.

Het is eventueel wel mogelijk om meer data te verkrijgen via een aanvraag (met behulp van het CJG en de GGD) bij het RIVM. Hiervoor is echter een gerichte onderzoeksvraag en doelstelling vereist. Dit proces kost tijd (denk aan maanden), inzet van onderzoekers en geld. En geeft bovendien geen garantie dat het RIVM de cijfers kan of mag leveren omdat ze mogelijk in strijd zouden zijn met Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Bovendien is de verwachting van het CJG dat meer data op doelgroep- of wijkniveau ook niet tot nieuwe inzichten en een juist beeld zal leiden. Als eerste laten de cijfers uit het rapport van dit jaar bijvoorbeeld de vaccinatiegraad zien van de zuigelingen die in 2021 zijn geboren. Van hen is bepaald of ze ‘op tijd’, dat wil zeggen binnen twee jaar, hun vaccinaties hebben ontvangen. Bij de cijfers zonder leeftijdsgrens is de peildatum 5 maart 2024. Het rapport vertelt ons echter niet of deze kinderen de vaccinaties later alsnog hebben ontvangen. Het rapport vertelt ons ook niets over waar ze gevaccineerd zijn (mogelijk woonden die kinderen toen in een andere gemeente of wijk). Als tweede geeft het CJG aan dat het steeds moeilijker wordt om de cijfers nauwkeurig te duiden, met name omdat anoniem doorgegeven vaccinaties niet worden meegenomen en hiervoor nauwelijks gecorrigeerd kan worden. Doelgroep- of wijkcijfers zouden daarmee onbetrouwbaar zijn.

Als laatste zullen voor wijkgegevens de aantallen te klein worden om iets te zeggen over de betreffende wijk. Het effect van één kind dat niet gevaccineerd is (of waarvan de gegevens anoniem zijn doorgegeven) weegt dan zwaar. Daarbij kunnen deze cijfers volgens het CJG herleidbaar zijn naar personen en groepen, hetgeen in strijd zou zijn met Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). In het rapport “Inzet stimuleringsmiddelen RVP 2023 & 2024”, komt naar voren dat Vlaardingen in 2023 een gemiddelde vaccinatiegraad had van 81,4% ten opzichte van een gemiddelde van CJG Rotterdam Rijnmond van 78,1%. Dit document geeft inzicht in de status van de initiatieven van het jaar 2023 en de voorstellen voor het jaar 2024. Zie hiervoor de bijlagen. Preventieve aanbod CJG Rijnmond en extra inzet vanuit de stimuleringsgelden 2023 Het CJG Rijnmond zet zich in op preventie vanuit effectieve haalbare oplossingen om de vaccinatiegraad te verhogen, zoals het versterken van bestaande initiatieven van de Jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau) van het CJG en de GGD. Het CJG geeft het belang aan van de inzet van sleutelpersonen in specifieke wijken. Deze sleutelpersonen spelen een belangrijke rol bij het verspreiden van voorlichting over vaccinatie. Zij hebben meer inzicht in wat er leeft binnen de gemeenschap.

Ook hebben zij vaak het vertrouwen en kunnen mede daardoor effectiever communiceren met ouders, bijvoorbeeld binnen religieuze gemeenschappen of migrantengroepen.

Daarnaast heeft het CJG recentelijk een nieuwe toolkit ontwikkeld met de slogan “Al generaties lang beschermd - Is jouw kind al gevaccineerd?”. Deze toolkit bevat onder andere posters en voorlichtingsmateriaal die verspreid kunnen worden in de wijken, waarbij sleutelpersonen of professionals beschikbaar zijn om vragen te beantwoorden. Op de posters is een QR-code te vinden die gekoppeld is aan de website met informatie over de toolkit. Zie hiervoor de link Toolkit Vaccinatiebereidheid verhogen | Vaccinaties CJG Rijnmond. Daarbij is de samenwerking met de maatschappelijke partners essentieel voor het bevorderen van de vaccinatiegraad. Het is belangrijk om met een inclusieve en open benadering de vaccinatiecampagnes te omarmen om het vertrouwen van de inwoners te winnen. De gemeenschap en de zorgprofessionals vangen signalen op en kunnen ervaringen delen om de doelgroep te bereiken. Gezien het feit dat het aantal zwangeren dat gebruik maakt van de maternale kinkhoestvaccinatie (MKV) achterblijft, is vanuit de Inzet stimuleringsmiddelen RVP onderzoek gedaan naar de achtergrond hiervan. De inzichten die uit zowel dit onderzoek, als breder landelijk onderzoek zijn opgehaald, gebruikt het CJG om de voorlichting naar en toeleiding van zwangeren naar CJG Rijnmond te verbeteren.

Zo worden inzichten die zijn opgehaald in de doelgroepen die zich minder laten vaccineren gebruikt in de communicatie en doelgroep benadering van het CJG. Deze inzichten in passende informatie tijdens de zwangerschap opgepakt in samenwerking met verloskundigen. Op dit moment wordt dit toegepast op drie wijken in Rotterdam. Het CJG gaat deze uitkomsten van deze interventie (gebaseerd op de drie wijken in Rotterdam) in 2025 analyseren. Op basis daarvan gaat er besloten worden om dit bijvoorbeeld eventueel ook in gemeente Vlaardingen toe te passen. Op basis van analyses en onderzoeken die al in 2023 zijn uitgewerkt, is er afgesproken om in 2024 verschillende aanvullende acties te ondernemen om de vaccinatiegraad in de regio te verhogen vanuit de stimuleringsgelden. Om via een directe en gerichte manier verschillende doelgroepen op wijkniveau te benaderen, is er gekozen voor het project “Doelgroep en wijkgerichte aanpak vaccineren”. Dit project wordt gefinancierd vanuit het stimuleringsfonds en is onderdeel van een breed programma aan maatregelen gericht op het verhogen van de vaccinatiegraad. Het CJG benadrukt dat sleutelpersonen uit de gemeenschappen zelf vaak overtuigender zijn dan zorgprofessionals. Doordat zij het vertrouwen hebben, kunnen zij het gesprek aangaan en vervolgens doorverwijzen naar de professionals van het CJG.

Na recente gesprekken met het CJG zijn we tot overeenstemming gekomen dat Vlaardingen alsnog, en tegelijkertijd ook Schiedam en Maassluis, wordt aangemeld voor de doelgroep- en wijkgerichte aanpak vaccineren. Eerder was Vlaardingen niet meegenomen in deze aanpak, omdat het CJG destijds eerst de voorkeur heeft gegeven aan de gemeenten met een lagere vaccinatiegraad dan Vlaardingen. Dit project is in augustus gestart met de oriëntatiefase. Momenteel worden sleutelpersonen geworven en geschoold, worden locaties en ketenpartners benaderd en de voorbereidingen getroffen om in de wijken de voorlichtingen te kunnen gaan geven. Vanaf januari 2025 zullen de activiteiten in de wijken van Vlaardingen daadwerkelijk gaan starten met een looptijd van een half jaar. Met de inzet van de sleutelpersonen wordt de continuïteit en nazorg van de inzet geborgd. Het doel is dat door middel van scholing voldoende sleutelpersonen worden getraind, die vanaf juni de taken kunnen overnemen. Hiermee wordt de continuïteit en nazorg van de inzet gewaarborgd. Met de financiering vanuit het stimuleringsfonds wil men gericht verschillende doelgroepen benaderen, dichtbij hun leefwereld, om zo de vaccinatiegraad te verhogen. Het doel is om door middel van laagdrempelige en passende voorlichting de drempel tot vaccinatie te verlagen.

Dit gebeurt in samenwerking met sleutelpersonen, buurtinitiatieven, scholen en kinderdagverblijven. Voor de uitvoering van deze initiatieven is een budget van 100.000 euro gereserveerd vanuit de stimuleringsgelden. Er is momenteel al een projectleider aangesteld binnen het CJG, die samen met haar team en in samenwerking met studenten van de opleiding Geneeskunde van het Erasmus MC het project zal uitrollen binnen Vlaardingen (samen met Schiedam, Maassluis, meerdere wijken in Rotterdam en een vierde regiogemeente).

De aanpak vaccineren bestaat uit de volgende initiatieven: 1. Groepsvoorlichting door sleutelpersonen: Naast HPV-voorlichting wordt groepsvoorlichting in samenwerking met sleutelpersonen ingezet voor diverse doelgroepen, zoals Somalische en Eritrese gemeenschappen, waar veel misvattingen over vaccinatie bestaan. Dit moet leiden tot weloverwogen keuzes over vaccinatie. 2. Gesprekken op ontmoetingsplekken: Voorlichting over vaccinatie zal ook plaatsvinden op wijkontmoetingsplekken, zoals buurtcentra en markten, om mensen te bereiken die niet direct het CJG bezoeken. Dit benut de sociale interactie die deze plekken bieden. 3. Informatievoorziening kinderdagverblijven: Extra voorlichting aan medewerkers van kinderdagverblijven moet hen in staat stellen ouders beter te informeren over vaccinatie. Bekende gezichten vergroten het vertrouwen en bereik onder ouders. Daarnaast kunnen al deze ketenpartners gratis gebruik maken van de door CJG Rijnmond ontwikkelde Toolkit, die zij onlangs hebben ontvangen. 4. Gastcolleges/lessen op scholen: Om ook jongeren te bereiken, zullen gastcolleges en lessen over vaccinatie worden gegeven op scholen. Dit gebeurt in samenwerking met de GGD en RIVM.

Tot slot Binnen de uitvoeringsagenda van het programma Transformatie Sociaal Domein, die binnenkort tot stand komt, zal ruimte geboden worden tot samenwerking met het project “Doelgroep en wijkgerichte aanpak vaccineren”. Wij vertrouwen erop hiermee voldoende gehoor te hebben geven aan uw oproep tot het verhogen van de vaccinatiegraad en het daarmee zoveel als mogelijk voorkomen van mogelijke uitbraken van infectieziekten. Uw motie beschouwen wij hiermee als afgedaan. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Vlaardingen,

de secretaris drs. E. Stolk

de burgemeester drs. B. Wijbenga - van Nieuwenhuizen

Eerste analyse ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023’ Verslagjaar 2024

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

1

Inhoudsopgave 1.

Inleiding .......................................................................................................... 3

2.

Vaccinatiegraad vergeleken .......................................................................... 4

3.

2.1.

DKTP zuigelingen (basisimmuun)...................................................... 4

2.2.

BMR zuigelingen.................................................................................. 5

2.3.

Alle RVP-vaccinaties zuigelingen ...................................................... 5

2.4.

DKTP kleuters ...................................................................................... 6

2.5.

BMR schoolkinderen volledig afgerond ............................................ 6

2.6.

MenACWY adolescenten .................................................................... 7

2.7.

DKT zwangeren.................................................................................... 7

Conclusie ........................................................................................................ 8

Bijlage 1: Leeswijzer ................................................................................................ 9 Bijlage 2: Ontwikkelingen .......................................................................................11 Landelijke ontwikkelingen ............................................................................11 Veranderingen binnen het RVP-schema ..................................................................... 11 SocioVax-onderzoek .................................................................................................... 11

Ondernomen acties om vaccinatiegraad te verhogen ...............................12

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

2

Het RIVM geeft aan dat het lijkt dat de vaccinatiegraden bij zuigelingen en kleuters hetzelfde is gebleven. En dat bij de oudere leeftijdsgroepen de vaccinatiegraden voor de meeste vaccinaties verder zijn gedaald. In deze duiding is rekening gehouden met de anonieme vaccinaties. Zonder deze duiding zijn alle vaccinatiegraden gedaald, ook in regio Rotterdam-Rijnmond. Daarbij zien we in onze regio dat deze daling sterker is dan landelijk, met uitzondering van de daling van de vaccinatiegraden onder schoolkinderen die kleiner is dan landelijk wordt gezien. In onze regio is op basis van de eigen anonieme vaccinaties de volgende duiding gedaan: • Er is mogelijk een lichte daling van de vaccinatiegraden onder zuigelingen en kleuters. De BMR en MenACWY-vaccinaties lijken bij zuigelingen stabiel.

•

Bij de oudere kinderen lijken de vaccinatiegraden te dalen. Bij schoolkinderen lijkt deze minder sterk en bij adolescenten sterker dan landelijk.

1. Inleiding Op donderdag 20 juni om 10.00 uur is het rapport Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) openbaar gemaakt. De belangrijkste vaccinatiegraadcijfers - landelijk en in de regio Rotterdam-Rijnmond - worden in dit verslag besproken, aangevuld met een duiding en conclusie door Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Rijnmond en GGD Rotterdam-Rijnmond. Om de informatie uit het RIVM-rapport te kunnen duiden, vindt u in bijlage 1 Leeswijzer naar welke cijfers we hebben gekeken. We adviseren deze door te nemen voordat u deze eerste analyse verder leest. In bijlage 2 Ontwikkelingen treft u een korte uiteenzetting van de landelijke ontwikkelingen en de regionale acties vanuit CJG Rijnmond en GGD Rotterdam-Rijnmond ter verhoging van de vaccinatiegraad.

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

3

2. Vaccinatiegraad vergeleken In dit hoofdstuk worden een aantal vaccinatiegraden met leeftijdsgrens getoond op landelijk en regionaal niveau. Daarbij zijn ook de verschillen met vorig jaar zichtbaar. De gemeenten zijn gerangschikt van hoogste vaccinatiegraad naar laagste, waarin Nederland meegenomen is. Per grafiek is de conclusie toegevoegd met een duiding waarin op landelijk niveau en regionaal niveau rekening is gehouden met de anonieme vaccinaties. Dit is niet mogelijk op gemeenteniveau (zie verder bijlage 1) en wordt daarom de mate van stijging niet bij de duiding genoemd.

2.1. DKTP1 zuigelingen (basisimmuun)

We zien een dalende vaccinatiegraad, die in de regio Rotterdam-Rijnmond wat sterker is dan landelijk. In Krimpen aan den IJssel wordt een stijging gezien. In Schiedam is het verschil heel klein. In ons werkgebied zijn meer anonieme vaccinaties dan landelijk. ➔ Duiding landelijk: waarschijnlijk stabiel. ➔ Duiding regionaal: mogelijk een lichte daling. In 1 gemeente is een stijging te zien.

1

DKTP: difterie, kinkhoest, tetanus, polio. Basisimmuun: zuigelingenreeks is voltooid (het (2)-3-5-11-schema)

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

4

2.2. BMR2 zuigelingen

We zien een dalende vaccinatiegraad, die in de regio Rotterdam-Rijnmond wat sterker is dan landelijk. In Albrandswaard, Goeree-Overflakkee, Maassluis, Krimpen aan den IJssel, Ridderkerk, Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel wordt een stijging gezien. In Schiedam is het verschil heel klein. In ons werkgebied zijn meer anonieme vaccinaties dan landelijk. ➔ Duiding landelijk: waarschijnlijk stabiel, mogelijk lichte daling. ➔ Duiding regionaal: stabiel, mogelijk een lichte daling. In 7 gemeenten is een stijging te zien.

2.3. Alle RVP-vaccinaties zuigelingen

We zien een dalende vaccinatiegraad, die in de regio Rotterdam-Rijnmond iets sterker is dan landelijk. In Ridderkerk en Krimpen aan den IJssel wordt een stijging gezien. In Goeree-Overflakkee en Schiedam is het verschil heel klein. Verdere duiding is niet mogelijk, doordat anonieme vaccinaties voor deze reeks onbekend zijn.

2

BMR: bof, mazelen, rodehond

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

5

2.4. DKTP3 kleuters

We zien een dalende vaccinatiegraad, die in de regio Rotterdam-Rijnmond wat sterker is dan landelijk. In ons werkgebied zijn meer anonieme vaccinaties dan landelijk. ➔ Duiding landelijk: waarschijnlijk stabiel. ➔ Duiding regionaal: een lichte daling.

2.5. BMR4 schoolkinderen volledig afgerond

We zien een dalende vaccinatiegraad, die in de regio Rotterdam-Rijnmond minder sterker is dan landelijk. In Goeree-Overflakkee wordt een stijging gezien. In Albrandswaard en Nissewaard is het verschil heel klein. In ons werkgebied zijn meer anonieme vaccinaties dan landelijk. ➔ Duiding landelijk: een daling. ➔ Duiding regionaal: een lichte daling. In 1 gemeenten is een stijging te zien.

3 4

DKTP: difterie, kinkhoest, tetanus, polio BMR: bof, mazelen, rodehond. Volledig afgerond: 2 BMR-vaccinaties gehad

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

6

2.6. MenACWY5 adolescenten

We zien een dalende vaccinatiegraad, die in de regio Rotterdam-Rijnmond sterker is dan landelijk. In ons werkgebied zijn meer anonieme vaccinaties dan landelijk. ➔ Duiding landelijk: dalend. ➔ Duiding regionaal: sterker dalend dan landelijk.

2.7. DKT6 zwangeren

We zien een dalende vaccinatiegraad, die in de regio Rotterdam-Rijnmond wat sterker is dan landelijk. In Lansingerland, Nissewaard, Krimpen aan den IJssel, Capelle aan den IJssel en Schiedam wordt een stijging gezien. In Albrandswaard, Voorne aan Zee en Barendrecht is het verschil heel klein. In ons werkgebied zijn minder anonieme vaccinaties dan landelijk. ➔ Duiding landelijk: waarschijnlijk stabiel. ➔ Duiding regionaal: lichte daling. In 5 gemeenten is een stijging te zien.

5 6

MenACWY: meningokokken typen A, C, W en Y DKT: difterie, kinkhoest, tetanus

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

7

3. Conclusie Zowel landelijk als in de regio Rotterdam-Rijnmond zien we in het algemeen een voortzetting van de dalende trend van de vaccinatiegraden voor kinderen en jongeren. Daarbij lijkt de daling in onze regio sterker dan landelijk, behalve bij de DTP en BMR-vaccinatie op 9 jaar. In een aantal gemeenten in onze regio wordt een stijging gezien, vooral voor de BMR-vaccinatiegraad op zuigelingenleeftijd. Hoe sterk die stijging is, kunnen we niet bepalen omdat we op gemeenteniveau de percentages anonieme vaccinaties niet kennen. Er is ook een duiding gemaakt van de vaccinatiecijfers, waarin rekening is gehouden met de anonieme vaccinaties. Daarmee lijkt er landelijk een stabilisatie van de vaccinatiegraden voor zuigelingen en kleuters te zijn, maar blijft de daling van de vaccinatiegraden bij de oudere kinderen doorzetten. Regionaal lijkt er wel overal een daling te zijn, mogelijk een stabilisatie bij de oudere zuigelingen. De daling bij de schoolkinderen lijkt kleiner, maar bij de adolescenten groter dan landelijk. De dalende trend is zorgelijk, voornamelijk met oog op mogelijke uitbraken van ernstige infectieziekten zoals de bof, mazelen en kinkhoest. De eerste resultaten van het SocioVax-programma geven meer inzicht in welke factoren een rol spelen bij de beslissing van ouders om hun kinderen wel of niet te laten vaccineren.

Hierbij kan gedacht worden aan toegankelijke communicatie, fysieke toegankelijkheid en inwoners (door zorgverleners) herinneren aan de mogelijkheid tot vaccineren. Het is van belang om in te zetten op doelgroepen in kwetsbare situaties. Daarom werken GGD Rotterdam-Rijnmond en CJG Rijnmond intensief samen. Gezamenlijk zetten we ons in om de vaccinatiegraad te verhogen. Dit doen we door middel van online en fysieke interventies. Het betreft een eerste analyse op de vaccinatiegraden met leeftijdsgrens. Op een later moment (najaar 2024) worden de volgende punten geduid: • •

• • • •

Maternale griepvaccinatie. De vaccinatiegraden zonder leeftijdsgrens. Daarbij wordt niet op de verjaardag bepaald of de vaccinatie gegeven is, maar op de peildatum. Dat is dit jaar 5 maart 2024. Dit houdt in dat het kind 3 tot 15 maanden langer de tijd heeft gehad om deze vaccinatie te krijgen (afhankelijk van de geboortedatum van het kind). De HPV- vaccinatiegraden. Het verloop van de vaccinatiegraadcijfers in de afgelopen jaren(trendbepaling). De vaccinatiegraden op wijkniveau in Rotterdam. De vergelijking tussen de 4 grote steden (G4).

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

8

Bijlage 1: Leeswijzer •

De vaccinatiegraden zijn gepresenteerd op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties voor kinderen die geboren zijn in een bepaald cohort, waarin bekeken wordt of ze bepaalde vaccinaties ‘op tijd’ gekregen hebben. Het betreft een analyse van de vaccinatiegraadcijfers met leeftijdsgrens. Daarbij wordt op de verjaardag van het kind bepaald of een vaccinatie op tijd gegeven is. Bijvoorbeeld: bij kinderen uit 2013 wordt bepaald of die de DTP en BMRvaccinatie uiterlijk op de 10e verjaardag (in 2023 dus) is gegeven.

•

Voor de vaccinatiegraad van de kinkhoestvaccinatie voor zwangeren is gekeken naar de zwangeren waarvan het kind in 2023 geboren is.

•

De HPV-vaccinatiegraden zijn buiten beschouwing gelaten in deze analyse. De doelgroep is veranderd van 13 naar 10 jaar en uitgebreid met jongens. Daarnaast zijn er inhaalcampagnes geweest in 2022 en 2023. Daardoor is er geen goede vergelijk met vorig jaar te maken en later een nadere duiding worden gemaakt.

•

De minimale vaccinatiecijfers worden gepresenteerd en vergeleken met vorig jaar. Deze zijn een onderschatting van de werkelijke cijfers omdat: o alleen de gepersonaliseerde vaccinatiegegevens meegenomen zijn. Als er geen toestemming van de klant geregistreerd staat, wordt de vaccinatie anoniem doorgegeven aan het RIVM. Aangezien informed consent in 2022 is ingegaan, zijn er dit verslagjaar meer anonieme vaccinaties dan vorig jaar. o bij zuigelingen wordt bepaald welk DKTP-schema nodig is. De vaccinatie wordt op 35-11 maanden aangeboden. Bij een deel van de kinderen ook op 2 maanden, bijvoorbeeld als de moeder geen kinkhoestvaccinatie in de zwangerschap heeft gehad. Indien het vaccinatieschema niet bekend is, houdt het RIVM het 2-3-5-11 vaccinatieschema aan. En gaat er dan mogelijk onterecht vanuit dat het schema na 3 vaccinaties nog niet is afgerond. Het aantal onbekende DKTP-schema's kan hoger liggen dan het aantal anonieme vaccinaties. Het schema wordt niet namelijk niet uitgewisseld als er geen toestemming is, maar ook niet als het niet op de juiste plaatst in het digitale dossier van de JGZ wordt ingevuld.

•

Het RIVM heeft de landelijke cijfers geduid door rekening te houden met o.a. het aantal anonieme vaccinaties (zie hoofdstuk 3.4 van RIVM-rapport). Voor de regionale analyse is gekeken in hoeverre het regionale percentage anonieme vaccinaties verschilt van het landelijke. Op basis daarvan zijn de regionale cijfers geduid.

•

Duiding op gemeenteniveau is niet mogelijk aangezien van anonieme vaccinaties alleen bekend is welke organisatie de vaccinatie heeft gegeven, maar niet waar degene woont die de vaccinatie heeft gekregen. Alleen als er een stijging van de vaccinatiegraad voor een bepaalde vaccinatie gestegen is ten opzichte van vorig jaar, is het zeker dat er een stijging is. Hoe groot die stijging is, is niet te bepalen.

•

De anonieme vaccinaties niet bekend op geboortejaar. Een anonieme BMR-vaccinatie kan dus aan een zuigeling zijn gegeven maar ook aan een schoolkind. Het kan zelfs zijn dat het kind niet tot beide onderzochte cohorten behoorde.

•

In de analyses zijn de landelijke cijfers, die van de regio Rotterdam-Rijnmond en de gemeenten die daaronder vallen met elkaar vergeleken. Daarbij is gekeken naar de:

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

9

o

o o o o o •

DKTP zuigelingen (basisimmuun). De DKTP wordt meestal als combinatievaccin met de Hib en HepB gegeven, en tegelijk met de pneumokokkenvaccinatie. Deze vaccinaties laten eenzelfde trend zien als de DKTP. BMR zuigelingen: deze wordt vaak tegelijk gegeven met de MenACWY die eenzelfde trend laat zien. DKTP kleuters. BMR schoolkinderen volledig afgerond (2 keer gegeven): deze wordt vaak tegelijk gegeven met de DTP die eenzelfde trend laat zien. MenACWY adolescenten; DKT zwangeren.

De grafieken in het rapport laten per vaccinatie zien: o Bovenaan de vaccinatiegraden van dit verslagjaar: landelijk, GGD RotterdamRijnmond (het gewogen gemiddelde van de gemeenten in regio Rotterdam-Rijnmond) en CJG Rijnmond (GGD Rotterdam-Rijnmond exclusief Capelle aan den IJssel). Daarin worden de vaccinatiegraad van dit verslagjaar, vorig verslagjaar, het verschil tussen beide jaren en de verandering getoond (het absolute verschil). o In het staafdiagram zijn de gemiddelden per gemeente op volgorde van hoogte van de vaccinatiegraad van dit verslagjaar. In de grafieken is Nederland ook opgenomen. Daardoor is direct duidelijk hoe de gemeenten zich onderling en ten opzichte van het landelijke gemiddelde verhouden. In de grafieken zijn de gemiddelden per vaccinatie van vorig en dit jaar te zien. Bij de interpretatie van de percentages per gemeente dient rekening gehouden te worden met de grootte van het cohort per gemeente. In sommige gemeenten is het aantal kinderen zo klein, dat een afname van 1% betekent dat 1 tot 2 kinderen een vaccinatie niet hebben gekregen. o Eén van de grafieken bevat alle RVP-vaccinaties zuigelingen. Daarbij is gekeken in hoeverre de kinderen die in 2021 zijn geboren zijn, álle vaccinaties tot dan toe hebben gehad, op de leeftijd van 2 jaar.

Het percentage voor de totale deelname aan het RVP ligt altijd lager dan het laagste percentage voor de afzonderlijke vaccinaties. Bij de totale deelname wordt gekeken naar de kinderen die alle vaccinaties tot die leeftijd hebben ontvangen. Echter zijn er ouders die kiezen om niet het gehele RVP af te nemen, zij maken een selectie in de aangeboden vaccinaties. Dit zijn de minimale cijfers, duiding op basis van anonieme vaccinaties zijn niet mogelijk omdat niet bekend is (doordat het niet aan een kind gekoppeld kan worden).

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

10

Bijlage 2: Ontwikkelingen Landelijke ontwikkelingen Veranderingen binnen het RVP-schema •

Griepprik voor zwangeren Vanaf het griepseizoen 2023-2024 biedt de JGZ aan alle zwangeren de griepprik aan. Zwangeren met een medische indicatie krijgen deze vaccinatie via de huisarts aangeboden.

•

Inhaalcampagne HPV-vaccinatie In 2023 hebben jongeren t/m 26 jaar (geboren t/m 1996) de kans gekregen om zich alsnog tegen het humaan papillomavirus (HPV) te laten vaccineren. Jongeren (geboren vanaf 2004) konden deze via de JGZ krijgen. De inhaalcampagne van jongeren vanaf 10 jaar, was al gestart in 2022 en is voortgezet in 2023.

•

Rotavirusvaccinatie Het vaccin tegen het rotavirus is in 2024 geïmplementeerd voor kinderen geboren vanaf 1 januari 2024. Het betreft een drinkvaccin dat rond 8 weken en 3 maanden toegediend wordt.

•

Wijzigingen in RVP-vaccinatieschema In 2025 wordt het vaccinatieschema op 4 punten aangepast.

•

Pneu-vaccinatie In het najaar van 2024 wordt het pneumokokkenvaccin vervangen door één die tegen meer typen beschermd. Dit is naar aanleiding van het advies van de Gezondheidsraad.

SocioVax-onderzoek Het RIVM is een onderzoeksprogramma gestart om inzicht te krijgen in waarom mensen zichzelf of hun kinderen wel of niet laten vaccineren. Het SocioVax-programma is in 2023 gestart. Er is onderzoek gedaan naar de uitvoering van het RVP en naar welke elementen en omstandigheden een rol spelen bij het wel of niet vaccineren. Ook is er onderzocht welke interventies mogelijk kunnen bijdragen aan het verhogen van de vaccinatiegraad. Enkele inzichten die het RIVM aangeeft: •

•

•

•

Communicatie: toegankelijke communicatie speelt een belangrijke rol. Denk aan het begrijpelijk maken van informatie op basis van taalniveau, achtergrond en cultuur van de doelgroep. De inzet van sleutelfiguren kan hierbij een rol spelen. Ook de locatie waar de informatie verspreid wordt is belangrijk, zoals kinderdagverblijven of scholen. Toegankelijkheid: speelt niet alleen een rol binnen de communicatie, maar ook in de fysieke omgeving. Er kunnen barrières zijn zoals tijdgebrek, de bereikbaarheid van locatie (met vervoer), de organisatie van het vaccinatiesysteem en of er wel of niet een herinnering (per e-mail/sms) wordt verstuurd. Zorgmedewerkers kunnen mogelijk ook een rol spelen in mensen herinneren dat ze in aanmerking komen voor vaccinatie. Keuzes van anderen: ouders laten hun beslissing om hun kinderen wel of niet te laten vaccineren afhangen van de keuzes mensen in hun sociale kring. Dit is een factor die moeilijk te beïnvloeden is, maar wel goed om hier meer inzicht in te krijgen. Combinatie van verschillende aanpakken: werkt vaak beter dan één gerichte aanpak.

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

11

Tevens hebben de onderzoekers wederom gekeken naar de houding van ouders ten opzichte van vaccineren. Daaruit blijkt dat nog steeds de meeste ouders positief blijven wat betreft vaccineren, maar in 2023 waren minder ouders van kinderen van 9 t/m 14 jaar positief. Meer informatie over de resultaten zijn te vinden op de SocioVax-pagina op de website van het RVIM.

Ondernomen acties om vaccinatiegraad te verhogen In de regio Rotterdam-Rijnmond worden door CJG Rijnmond en GGD Rotterdam-Rijnmond al gericht acties ondernomen om de vaccinatiegraad te verhogen. Deze acties hebben nog geen invloed op het huidige vaccinatiegradenrapport. De acties in 2023 waren: Algemeen • Tijdens elk contactmoment met ouders en/of jongeren wordt de vaccinatiestatus gecontroleerd en ontbrekende RVP-vaccinaties nogmaals aangeboden. CJG Rijnmond ziet zuigelingen in de eerste 3 maanden 4 keer. Tijdens deze consulten wordt het belang van het RVP en de risico’s van de ziekten waartegen de vaccinaties beschermen besproken. • Daarnaast kunnen (toekomstige) ouders met twijfels of vragen altijd bij het contactcentrum van CJG Rijnmond terecht. Het is ook mogelijk om een afspraak te maken met één van de professionals op een CJG-locatie voor een apart RVP-consult. • GGD Rotterdam-Rijnmond en CJG Rijnmond sturen informatie naar samenwerkingspartners zoals kinderdagverblijven, peuterspeelzalen, scholen, verloskundigen en huisartsen met betrekking tot het vaccineren van kinderen tegen infectieziekten. Een goed voorbeeld hiervan is de informatievoorziening rondom de mazelen- en kinkhoestuitbraak in Nederland. • In 2023 zijn er wederom diverse grootschalige vaccinatiedagen georganiseerd om de HPV en MenACWY-vaccinaties te geven.

De 9-jarige kinderen zijn kleinschalig uitgenodigd op een CJG-locatie. In het voorjaar zijn jongeren waarvan er bij het RIVM nog openstaande vaccinaties stonden ook uitgenodigd voor een vaccinatiedag. In het najaar van 2023 hebben we een extra herhalingsoproep gestuurd. • In 2022 is CJG Rijnmond een pilot gestart om kinderen rond 9 jaar een consult met vaccinaties (BMR en DTP) op een CJG-locatie aan te bieden. Dit in plaats van een vaccinatiedag. In 2023 is dit geïmplementeerd. Communicatie • CJG Rijnmond ontwikkelt momenteel een campagne gericht op aanstaande ouders en ouders met jonge kinderen om de vaccinatiebereidheid te verhogen. In 2023 is ingezet op (gedrags)onderzoek, het betrekken van stakeholders uit ons werkgebied, strategie, creatief concept, vormgeving en inzet van middelen. De campagne gaat in 2024-2025 live. • Via de websites van GGD Rotterdam-Rijnmond en CJG Rijnmond wordt extra informatie gedeeld over vaccineren en de verschillende infectieziekten. CJG Rijnmond ontwikkelde een vernieuwde website gericht op (aanstaande) ouders, jongeren en professionals: vaccinatiescjgrijnmond.nl. Op deze website staat informatie over het Rijksvaccinatieprogramma, de vaccinaties en infectieziekten waartegen we vaccineren. Ook vinden (aanstaande) ouders en jongeren er op welke locaties gevaccineerd wordt en hoe een afspraak gemaakt kan worden (indien dit nodig is).

Deze website is in 2024 live gegaan. • Via sociale media besteden we extra aandacht aan vaccineren en de infectieziekten. • CJG Rijnmond voert diverse online campagnes om vaccineren onder de aandacht te brengen onder de doelgroep. Voorlichting (intensivering vanaf 2024) • Voorlichtingen die CJG Rijnmond en GGD Rotterdam-Rijnmond in de wijk geven worden verrijkt met informatie over vaccineren. Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

12

• • •

CJG Rijnmond en GGD Rotterdam- Rijnmond intensiveren de samenwerking met andere partijen, zoals de Twijfeltelefoon en Gezondheidskloof. CJG Rijnmond ontwikkelde een webinar gericht op prikangst bij (jonge) kinderen en ouders. Deze wordt zowel on demand als live aangeboden. GGD Rotterdam-Rijnmond en CJG Rijnmond zijn voornemens samen te werken aan het datagerichte voorlichting en het betrekken van sleutelfiguren in wijken waar de vaccinatiegraad lager is.

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

13

Colofon Tekst: CJG Rijnmond Kies hier locatie

Colofon Tekst: CJG Rijnmond Kies hier locatieDatum: 2024

juni Typ hier versienummer

Colofon Tekst: CJG Rijnmond GGD Rotterdam-Rijnmond Datum: juni 2024 Versie: 2.0

Eerste analyse Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2023 - verslagjaar 2024

14

Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ Publicatiejaar 2023

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

Context............................................................................................................ 3 1.1.

Landelijke vaccinatiegraad t.o.v. vorig jaar ...................................... 3

1.2.

Gebeurtenissen in 2022 ...................................................................... 4

Vaccinatiegraad CJG Rijnmond .................................................................... 7 2.1.

Algemeen ............................................................................................. 7

2.2.

Cijfers CJG Rijnmond vergeleken met de landelijke cijfers............. 8

Vaccinatiegraden per gemeente ................................................................. 10 3.1.

Albrandswaard................................................................................... 11

3.2.

Barendrecht ....................................................................................... 12

3.3.

Goeree-Overflakkee........................................................................... 13

3.4.

Krimpen aan den IJssel .................................................................... 14

3.5.

Lansingerland .................................................................................... 15

3.6.

Maassluis ........................................................................................... 16

3.7.

Nissewaard ........................................................................................ 17

3.8.

Ridderkerk .......................................................................................... 18

3.9.

Rotterdam .......................................................................................... 19

3.10. Schiedam ............................................................................................. 20 3.11. Vlaardingen.......................................................................................... 21 3.12. Voorne aan Zee ................................................................................... 22 4.

Conclusies en duiding ................................................................................. 23

Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ - publicatiejaar 2023 2

1. Context Op donderdag 29 juni om 9.30 uur is het rapport Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022 via de website van het RIVM openbaar gemaakt: http://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2023-0031.pdf. De belangrijkste punten daaruit worden in dit verslag besproken: 1. De landelijke vaccinatiegraad (t.o.v. vorig jaar). 2. De gebeurtenissen in 2022 m.b.t. (het proces van de uitvoer van) het RVP. 3. De vaccinatiegraden van CJG Rijnmond. 4. De vaccinatiegraden van de gemeenten die vallen onder CJG Rijnmond. 5. Conclusie en duiding. Dit rapport laat de vaccinatiegraadcijfers zien die bepaald zijn in 2022, maar waarvan de meeste vaccinaties in 2020 en 2021 zijn gegeven. Daarom spreken we in dit document over publicatiejaren. In de vaccinatiegradenrapporten werden aanvankelijk alleen de vaccinatiegraden met leeftijdsgrens gepubliceerd: op de verjaardag van het kind wordt bepaald of een vaccinatie op tijd gegeven is. Een voorbeeld: bij kinderen uit 2012 wordt bepaald of de DTP en BMR uiterlijk op de 10de verjaardag (in 2022 dus) is gegeven. Sinds vorig jaar (publicatiejaar 2022) worden ook de vaccinatiegraden zónder leeftijdsgrens vastgesteld, omdat door de coronapandemie het vermoeden was dat men later dan gebruikelijk de vaccinaties kwam halen. Daarvoor zijn de vaccinatiegraden van de betreffende cohorten in maart van het opvolgende jaar bepaald.

Dit jaar was die ‘sluitingsdatum’ op 7 maart 2023. Bij de kinderen uit 2012 is dus ook bepaald welk percentage uiterlijk op 7 maart 2023 de DTP en BMR heeft gehad. Daardoor worden de gegeven vaccinaties na de 10de (en bij een deel zelfs na de 11de) verjaardag nog meegenomen.

1.1. Landelijke vaccinatiegraad t.o.v. vorig jaar De landelijke vaccinatiegraad is dit publicatiejaar (2023) lager ten opzichte van dat van vorig jaar (publicatiejaar 2022). Dit geldt voor alle vaccinaties met uitzondering van de HPV (Humaan papillomavirus). Het RIVM en CJG Rijnmond maken zich zorgen om deze daling. Hoeveel lager de vaccinatiegraad precies is, is niet bekend. Door de invoering van informed consent - ook wel toestemming om de vaccinatiegegevens met persoonsgegevens uit te wisselen tussen de JGZ en het RIVM - op 1 januari 2022, is het niet mogelijk om de anoniem doorgegeven vaccinaties mee te nemen in de vaccinatiegraden. Dit aantal is nu nog vrij klein gezien het merendeel van de kinderen in dit publicatiejaar (2023) al vóór 2022 de vaccinaties heeft ontvangen. Er zijn niet alleen zorgen om de daling zelf, maar ook dat landelijk daardoor alle vaccinatiegraden op of onder de 90% liggen. Daarmee neemt het risico toe op uitbraken tegen de infectieziekten waartegen gevaccineerd wordt in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). In dit publicatiejaar worden de vaccinatiegraden gepresenteerd op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties voor kinderen die geboren zijn in 2007 (15 jaar), in 2008 (14 jaar), in 2012 (10 jaar), in 2017 (5 jaar) en in 2020 (1 en 2 jaar) en voor vrouwen met een kind dat in 2022 is geboren.

De anonieme registraties zijn buiten beschouwing gelaten. Door het buiten beschouwing laten van de anoniem doorgegeven vaccinaties zijn de vaccinatiegraden in het rapport lager dan dat ze daadwerkelijk zijn. Hoeveel lager is niet bekend. De geregistreerde vaccinatiegraad ligt landelijk 2 tot 5% lager ten opzichte van vorig jaar (publicatiejaar 2022). De vaccinatiegraad is bij de zuigelingenvaccinaties zelfs tot bijna 4% gedaald ten opzichte van vorig publicatiejaar. Onder kleuters daalt de vaccinatiegraad met 2%, onder schoolkinderen daalt de vaccinatiegraad met bijna 4%. Bij de jongeren wordt landelijk voor de HPV een stijging van bijna 11% gezien en voor MenACWY een daling van de vaccinatiegraad van bijna 4%. Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ - publicatiejaar 2023 3

Voor de zwangeren is er net als vorig jaar (publicatiejaar 2022) een schatting gemaakt van het aantal zwangeren dat de 22 wekenprik (maternale kinkhoestvaccinatie) heeft gehaald. Hier wordt een daling geschat van 2%. Het betreft zwangeren waarbij het kind in 2022 is geboren. Bij degenen die in 2022 de vaccinatie heeft gehaald, was de informed consent al van toepassing en is er dus een grotere kans op onderschatting van deze vaccinatiegraad dan bij vaccinatiegraden van de kinderen (die hebben het merendeel van de vaccinaties al voor 2022 ontvangen). De vergelijking ten opzichte van publicatiejaar 2022 wordt daardoor lastiger, omdat het toen de zwangeren betrof die de vaccinatie hadden gekregen waarbij er nog geen anonieme uitwisseling was. Daarnaast waren de gegevens van onder andere CJG Rijnmond met betrekking tot de kinkhoestvaccinatie voor zwangeren in het vorig publicatiejaar niet compleet en konden die ook achteraf niet compleet gemaakt worden door het RIVM. Daarom heeft het in 2022 een aanvullende schatting gemaakt voor deze vaccinatie op basis van het vaccingebruik. Wanneer naar de verschillen in vaccinatiegraden zonder leeftijdsgrens wordt gekeken tussen de publicatiejaren 2023 en 2022, komen vergeleken met vorig jaar (publicatiejaar 2022) een fractie meer zuigelingen alsnog de vaccinaties halen (ongeveer 0,2% met een uitschieter van 1% bij de MenACWY).

Bij de kleuters zien we geen verschil. Bij de schoolkinderen zien we juist dat ongeveer 1% minder dan vorig jaar de vaccinatie alsnog komt halen (maar toch nog ongeveer 2,5% hoger dan met leeftijdsgrens). Bij de HPV is dit effect nog groter: ruim 5% komt de HPV alsnog halen, maar dat was vorig jaar bijna 19%. Bij de MenACWY is het percentage dat de vaccinatie alsnog komt halen gelijk aan vorig jaar (1%). Juist bij de vaccinatiegraden zonder leeftijdsgrens is er kans op onderschatting van de vaccinatiegraden, aangezien die vaccinaties vaker na 1 januari 2022 gehaald zijn, waarbij er informed consent nodig is. Indien informed consent niet (juist) is nagevraagd of genoteerd, zijn deze vaccinaties anoniem uitgewisseld en zijn ze niet meegenomen in de cijfers. De huidge vaccinatiegraden zullen echter nog hoger liggen, aangezien er ook kinderen na 7 maart 2023 de vaccinatie alsnog zijn komen halen. Daardoor zijn effecten van bijvoorbeeld een extra uitnodiging na de ‘sluitingsperiode’ niet zichtbaar in deze rapporten, terwijl die wel van belang zijn voor het uitbraakrisico.

1.2. Gebeurtenissen in 2022 •

Coronapandemie en Oekraïense vluchtelingen Door de coronamaatregelen kregen minder mensen een ziekte waartegen het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) beschermd, dan voor die tijd. Dat effect was ook in 2022 nog te zien. Echter, in april 2022 werd een wereldwijde opmars van het mazelenvirus gezien. De pandemie zelf, het herstel van de samenleving, het evalueren van aanpak en gevolgen van COVID-19, alsmede de oorlog in Oekraïne, zijn grote maatschappelijke ontwikkelingen die effect op het RVP hebben gehad. Hierin speelde bijvoorbeeld angst dat de coronavaccinatie werd gegeven in plaats van een RVP-vaccinatie een rol, uitnodigingen voor de RVP-vaccinaties werden weggegooid omdat men dacht dat het een oproep voor de coronavaccinatie was, ouders vonden dat er te veel vaccinaties nodig waren, er was minder vertrouwen in de overheid, etc. Het EU-rapport van november 2022 over vertrouwen in vaccinaties, liet zien dat het gemiddelde vertrouwen in veiligheid, effectiviteit en belang was gedaald ten opzichte van twee jaar ervoor. Voor Nederland was er over het algemeen een sterkere daling in het vertrouwen in vaccinaties te zien dan in veel andere landen. Vooral het gemiddelde vertrouwen in de BMR- en HPV-vaccinatie lag lager.

Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ - publicatiejaar 2023 4

•

HPV-vaccinatie In 2022 werd de doelgroep voor de HPV uitgebreid met jongens. Daarnaast werd de leeftijd waarbij de HPV wordt aangeboden, verschoven van het jaar waarin kinderen 13 jaar worden naar het jaar dat ze 10 jaar worden. Er is tevens een inhaalcampagne gerealiseerd voor zowel alle jongeren van 10 tot en met 18 jaar, verspreid over 2 jaar (2022/2023). Daarnaast is het vaccinatieschema voor jongeren ouder dan 15 jaar in augustus 2022 aangepast van 3 naar 2 vaccinaties.

•

Opkomst vaccinatiedagen Landelijk werd gezien dat in het voorjaar van 2022 minder tieners een vaccinatie kwamen halen. Dit werd ook gezien bij CJG Rijnmond. De cohorten tieners die nu onderzocht zijn, ontvingen hun eerste oproepen in 2021. In verband met de coronamaatregelen hebben we de vaccinatiedagen toen aanvankelijk kleinschalig op de CJG-locatie gedaan. Vervolgens zijn wij in het voorjaar 2021 overgegaan op aangepaste grootschalige vaccinatiedagen op de gebruikelijke externe priklocaties met beperkende maatregelen. Daardoor was het in 2021 niet mogelijk de klant flexibiliteit te geven om op een ander moment en vooral op een andere locatie te komen. De maatregelen konden in 2022 weer afgebouwd worden. Tijdens de vaccinatiedagen in 2021 leek het animo voor de vaccinaties minder. Toen gaven ouders aan dat zij niet wilden dat hun kind weer school of andere activiteiten zouden missen omdat ze in de coronatijd al veel hadden gemist. Daardoor kwamen ouders met hun kinderen later dan gebruikelijk de vaccinatie halen. Daarnaast liet een peiling van het RIVM zien dat ouders van jonge kinderen negatiever denken over het vaccineren. In de praktijk werd dat ook gezien bij oudere kinderen en jongeren. Vooral het vertrouwen in de BMR en HPV lijkt gedaald.

•

Extra rappels Het RIVM stuurt normaliter één jaar na het versturen van de eerste uitnodiging voor een vaccinatie nogmaals een uitnodiging (een rappel), wanneer een kind/jongere de vaccinatie nog niet heeft gehaald. In verband met de dalende vaccinatiegraadcijfers en de wereldwijde zorg met betrekking tot het mazelenvirus, en de instroom van Oekraïense vluchtelingen, heeft het RIVM in juni 2022 alle kinderen, geboren vanaf 1 januari 2018 en die rond de leeftijd van 2 jaar die nog geen BMR gehad hadden, een extra oproep (rappel) gestuurd. Helaas heeft daar landelijk maar een klein percentage (0,9%) gehoor aan gegeven. Om de vaccinatiegraad van de MenACWY en DTP/BMR onder 9-jarigen te verhogen heeft CJG Rijnmond besloten daarvoor een extra rappel te doen. Het betreft hier 2.188 kinderen/ jongeren die wij intussen ook een extra kans geboden hebben om de vaccinatie te halen tijdens onze voorjaarscampagne 2023. De voorjaarscampagne liep tot en met 17 mei. 27% heeft gebruik gemaakt van deze aanvullende mogelijkheid om alsnog de vaccinatie te komen halen. Dit resultaat ligt hoger dan wat we normaal gesproken zien bij het rappel dat wordt verzorgd door het RIVM, waarbij de gemiddelde opkomst 20% is.

•

Pilot 9 jaar consult In 2022 is bij CJG Rijnmond een pilot gestart om de kinderen rond 9 jaar een consult met vaccinaties (BMR en DTP) aan te bieden op een CJG-locatie in plaats van tijdens een grootschalige vaccinatiedag. In april 2023 is dit organisatie breed geïmplementeerd.

•

Informed consent Vanaf 1 januari 2022 is toestemming nodig om vaccinaties met persoonsgegevens te mogen delen met het RIVM. Tot 12 jaar is alleen toestemming van de ouder nodig, vanaf 16 jaar alleen van de jongere en tussen 12 en 16 jaar van beiden. Als in het laatste geval maar één

Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ - publicatiejaar 2023 5

van beide toestemming geeft óf wanneer er van één van beiden de toestemming mist, wordt de vaccinatie anoniem doorgegeven. Voor alle leeftijdsgroepen geldt dat, als later alsnog toestemming wordt verkregen, de eerder gegeven vaccinatie alsnog met persoonsgegevens wordt uitgewisseld. Landelijk wordt een gemiddelde van 5% van de vaccinaties anoniem doorgegeven. Bij CJG Rijnmond (regio Rotterdam-Rijnmond, exclusief Capelle aan den IJssel) lag dit bij de start van de werkwijze rondom informed consent ruim boven de 20%, waarbij het percentage tijdens de vaccinatiedagen vrij hoog lag. Binnen een half jaar waren die gedaald naar rond de 10%. Eind 2022 zaten we gemiddeld rond de 6%. Van de anoniem doorgegeven vaccinaties is niet goed te zeggen op welke leeftijd deze zijn toegediend, omdat de meeste vaccins meerdere malen gegeven worden. Hierdoor is het vaststellen van een nauwkeurige vaccinatiegraad naar geboortejaar en regio/gemeente niet meer goed mogelijk. Daardoor kunnen GGD-en niet meer goed de risico’s op uitbraken inschatten. En kan het RIVM, de wettelijke taak om de effectiviteit en veiligheid van het RVP te monitoren, niet meer goed uitvoeren. Het is niet mogelijk om te duiden in hoeverre de daling van de vaccinatiegraden veroorzaakt wordt door de informed consent procedure.

Toekomstige wijzigingen RVP o Vanaf 2023 is de uitvoering van de griepprik voor zwangeren bij de JGZ belegd, ook al is het geen onderdeel van het RVP. Vanaf half oktober tot maart kunnen zwangeren vanaf 22 weken zwangerschap, naast de kinkhoestvaccinatie, ook de griepvaccinatie via de jeugdgezondheidszorg krijgen. o Het rotavirusvaccin wordt in 2024 geïmplementeerd voor kinderen geboren vanaf 1 januari 2024. Dit is een drinkvaccin dat rond 2 en 3 maanden oraal wordt toegediend. o Er ligt een advies Evaluatie schema Rijksvaccinatieprogramma van de Gezondheidsraad waarin een viertal wijzigingen voor het huidige RVP worden gedaan. De staatssecretaris van VWS moet nog beslissen of dit advies overgenomen wordt.

Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ - publicatiejaar 2023 6

2. Vaccinatiegraad CJG Rijnmond 2.1. Algemeen Het percentage voor de totale deelname aan het RVP ligt altijd lager dan het laagste percentage voor de afzonderlijke vaccinaties. Bij de totale deelname wordt gekeken naar de kinderen die alle vaccinaties tot die leeftijd hebben ontvangen. Echter zijn er ouders die kiezen om niet alle vaccinaties uit het RVP af te nemen, zij maken een selectie in de aangeboden vaccinaties. Daarnaast zien we dat de vaccinatiegraad naar mate de kinderen ouder worden afneemt. Daarom worden in deze analyse de vaccinatie en de leeftijdsgroepen vergeleken. Zowel op CJG Rijnmond- als gemeenteniveau. Qua leeftijdsgroepen is er opgesplitst in zuigelingen, kleuters, schoolkinderen en jongeren. Daarbij wordt ook een vergelijking met de cijfers van publicatiejaar 2022 gemaakt. • Bij de zuigelingen wordt er gekeken naar de vaccinatiegraden van de DKTP (difterie, kinkhoest, tetanus en polio), de Hib (haemophilus influenza type B), de HepB (hepatitis B), de Pneu (pneumokokken) die allen in het eerste leeftijdsjaar gegeven worden. Daarbij wordt de basisimmuniteit genomen (dus het percentage dat de hele reeks heeft gehad). Ook wordt bij dezelfde groep (geboren in 2020) gekeken naar de vaccinatiegraden van de BMR (bof, mazelen en rodehond) en de MenACWY (meningokokken typen A, C, W en Y) die rond 14 maanden gegeven wordt.

• Bij de kleuters wordt gekeken naar de vaccinatiegraden van de DKTP-booster (een herhalingsprik die alleen gegeven wordt als de andere DKTP vaccinaties al gegeven zijn) die meestal vlak voor de 4de verjaardag gegeven wordt (geboren in 2015). • Bij de schoolkinderen wordt gekeken naar de percentages van de herhalingsprik van de BMR en DTP (tegen difterie, tetanus en polio, en die alleen gegeven wordt als de DKTP vaccinaties op zuigelingenleeftijd gegeven zijn) waarvoor ze opgeroepen worden in het jaar dat ze 9 worden (geboren in 2012). • Bij de jongeren wordt gekeken naar de vaccinatiegraden van HPV (humaan papillomavirus) bij meisjes in het jaar dat ze 13 werden (geboren in 2008). Daarnaast ook alle jongeren die in het jaar dat ze 14 jaar werden (geboren in 2007) opgeroepen werden voor de MenACWY (meningokokkenziekte). Bij de interpretatie van de percentages per gemeente dient rekening gehouden te worden met het aantal kinderen per cohort per gemeente. In sommige gemeenten is het aantal kinderen zo klein, dat een afname van 1% betekent dat 1 tot 2 kinderen een vaccinatie niet hebben gekregen. De gegevens uit het jaarverslag van het RIVM zijn bewerkt, aangezien daarin de cijfers van GGD Rotterdam-Rijnmond opgenomen zijn waar Capelle aan den IJssel onderdeel van is. Deze gemeente valt niet onder het werkgebied van CJG Rijnmond.

In de analyse beperken we ons tot de cijfers van CJG Rijnmond (zonder Capelle aan den IJssel). Daarnaast wordt dit jaar voor het eerst Voorne aan Zee als gemeente gerapporteerd door het RIVM. Om een vergelijking met voorgaande jaren te kunnen maken, hebben we de vaccinatiegraden uit de publicatiejaarverslagen van 2021 en 2022 van de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne samengevoegd.

Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ - publicatiejaar 2023 7

Vaccinatiegraad (publicatiejaar 2023) MenACWY

DKTP

DTP BMR

HPV

Gem. Gem. MenVac. Vac. ACWY graad graad

Vaccinatie

DKTP

Hib HepB Pneumo BMR

Cohort

2020

2020

2020

2020 2020

2020

2017 2012 2012

2008 2007 2023

2022

Albrandswaard

91,6

92,0

91,6

91,6

90,0

90,0

90,2

84,3

84,3

65,1

88,1

87,2

90,0

Barendrecht

92,7

93,4

92,9

92,9

90,5

90,5

90,0

83,9

84,5

61,1

83,4

86,9

88,0

Goeree-Overflakkee Krimpen aan den IJssel Lansingerland

89,0

89,8

89,2

89,8

87,6

87,2

89,7

77,8

77,6

44,8

81,7

82,2

84,3

81,0

81,0

81,0

80,3

78,6

78,3

84,5

74,8

75,1

46,4

67,2

75,3

75,5

95,6

96,4

95,6

96,2

95,4

95,4

93,6

88,5

88,0

66,0

90,2

91,0

90,0

Maassluis

87,1

88,3

87,1

87,6

86,3

86,3

87,4

80,9

80,1

51,3

75,7

81,6

86,5

Nissewaard

87,7

89,3

88,0

89,5

87,8

87,2

86,3

74,7

74,9

46,6

80,0

81,1

84,1

Ridderkerk

86,7

88,5

87,1

87,1

85,1

84,8

87,3

79,8

80,4

52,2

80,5

81,8

83,5

Rotterdam

81,9

84,0

82,3

83,5

80,9

80,2

81,9

65,2

65,4

30,7

65,3

72,8

78,8

Schiedam

85,0

86,1

85,8

86,1

84,0

84,0

84,3

74,7

74,9

44,4

74,9

78,6

84,6

Vlaardingen

86,8

88,5

87,3

88,4

86,1

85,9

87,0

78,0

77,7

50,3

79,6

81,4

86,9

Voorne aan Zee Totaal CJG Rijnmond 2023

91,5

93,0

92,0

92,1

91,7

90,9

90,6

81,0

80,0

60,8

84,5

86,2

88,3

85,3

86,9

85,6

86,5

84,4

83,9

85,1

72,7

72,8

42,5

73,7

78,1

82,4

86,3

87,7

86,5

86,5

85,0

85,0

85,8

75,9

75,9

49,0

74,2

79,8

85,4

90,4

91,0

90,3

90,8

89,6

89,1

88,7

79,8

79,8

39,7

77,0

82,4

-5,1

-4,1

-4,6

-4,3

-5,2

-5,3

-3,6

-7,1

-7,1

2,8

-3,3

-4,3

Totaal landelijk 2023

87,4

89,1

87,7

90,0

88,8

88,3

88,8

82,5

82,7

58,5

80,4

84,0

Totaal landelijk 2022

92,2

92,9

92,2

92,5

92,3

92,0

90,8

86,3

86,4

47,6

84,3

86,3

Totaal landelijk 2023 ZONDER LEEFTIJD

88,0

89,7

88,3

90,0

89,4

89,4

89,2

85,1

85,1

63,7

81,3

85,4

88,9

Verschil CJG Rijnmond - landelijk 2023 (2022 en 2021)

-2,1

-2,2

-2,0

-3,5

-4,4

-4,5

-3,7

-9,8 -10,0

-16,0

-6,7

-5,9

-3,9

Gemeente

Totaal CJG Rijnmond 2023 ZONDER LEEFTIJD Totaal CJG Rijnmond 2022 Verschil CJG Rijnmond 2023 2022

2.2. Cijfers CJG Rijnmond vergeleken met de landelijke cijfers Vergeleken met publicatiejaar 2022 zijn de vaccinatiegraden in Rotterdam-Rijnmond, net als landelijk, gedaald. In ons werkgebied zijn ze sterker gedaald dan landelijk. Ook dit jaar zijn de vaccinatiecijfers zonder leeftijdsgrens gepubliceerd. De verschillen met de landelijke cijfers zijn in het paars toegevoegd. We hebben daarbij ook gekeken naar het verschil van CJG Rijnmond ten opzichte van de cijfers van 2022. Per leeftijdsgroep/vaccinatie bespreken we de verschillen tussen de vaccinatiegraden bij CJG Rijnmond en landelijk. Vervolgens kijken we hoeveel procent bij CJG Rijnmond alsnog de vaccinatie komt halen; we vergelijken dus met en zonder leeftijdsgrens. Daarbij stellen we vast of de verschillen tussen CJG Rijnmond en landelijk toe- of afnemen of gelijk blijven als we naar de vaccinatiegraden zonder leeftijdsgrenzen kijken. Tot slot hebben we de verschillen zonder leeftijdsgrens vergeleken met de verschillen zonder leeftijdsgrens uit het verslag van vorig jaar. Zo kunnen we bepalen of het aantal kinderen dat alsnog de vaccinatie komt halen toe-, afneemt of gelijk blijft.

Gemeentelijke bevindingen n.a.v. rapport ‘Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Nederland 2022’ - publicatiejaar 2023 8

86,3

•

•

•

•

•

•

•

Alle zuigelingenvaccinaties DKTP, Hib, HepB en pneu: liggen rond de 86% en daarmee ruim 2% lager dan het landelijk gemiddelde. Het valt op dat de vaccinatiegraad voor de pneu zo’n 3,5% lager dan het landelijk gemiddelde ligt. Zonder leeftijdsgrens zijn de verschillen met landelijk een fractie kleiner, behalve voor de pneu, die blijft gelijk. Dus iets meer zuigelingen bij CJG Rijnmond krijgen op een later moment alsnog de DKTP/Hib/HepB dan landelijk. Vergeleken met vorig publicatiejaar (2022) hebben er volgens dit publicatiejaar (2023) bijna twee keer zoveel kinderen (bijna 1%) alsnog hun vaccinatie gehaald voor DKTP, Hib, HepB. Alleen pneu kent hetzelfde percentage kinderen dat later alsnog de vaccinatie krijgt. BMR en MenACWY (rond 14 maanden): liggen rond de 84% en daarmee ruim 4,5% lager dan het landelijk gemiddelde. Zonder leeftijdsgrens is de vaccinatiegraad van de BMR ongeveer 0,5% hoger, maar die van de MenACWY ongeveer 1% hoger. Landelijk komen eenzelfde percentages alsnog de prikken halen, waardoor het verschil met landelijk gelijk blijft. Vorig publicatiejaar waren er iets minder kinderen die alsnog de MenACWY-vaccinatie kwamen halen. DKTP (rond 4 jaar): ligt rond 89% en daarmee ruim 3,5% lager dan het landelijk gemiddelde. Zonder leeftijdsgrens ligt de vaccinatiegraad ongeveer 0,5% hoger, en wordt het verschil met landelijk een fractie kleiner.