Orientatie asiel opvang Vlaardingen 08102024

ORIËNTATIE HUISVESTING EN OPVANG ASIELZOEKERS IN VLAARDINGEN N.A.V. SPREIDINGSWET

Projectleider aandachtsgroepen oktober 2024

BESTUURSOPDRACHT

1. Wat is de maatschappelijke impact van opvang asielzoekers voor Vlaardingen? Onderzocht zijn: • Opvangdruk in Vlaardingen • Sociaal-economische kenmerken • Druk op de huisartsenzorg, tandartsenzorg, GGZ • Druk op het onderwijs • Druk op het ambtelijk apparaat 2. Wat is de demarcatielijst van bevoegdheden tussen college en gemeenteraad? 3. Welke locaties zijn eventueel geschikt? 4. Wat is de procesplanning i.v.m. met het bod?

OPVANGDRUK IN VLAARDINGEN

• De wijk Mrija huisvest 1024 Oekraïense vluchtelingen. Daarnaast 29 particuliere opvang en 20 plekken respijtzorg. Dat is ruim vier keer zoveel als de taakstelling voor de gemeente Vlaardingen. • Het organiseren en het beheren van Mrija kost de gemeente veel capaciteit van ambtenaren, maar ook de huisartsenzorg, tandartszorg en met name het onderwijs staan hierdoor onder druk. • Indien de ontheemdenstatus per maart 2026 vervalt heeft Vlaardingen meer dan 1000 asielzoekers. • Daarnaast huisvest Vlaardingen 40 statushouders in het IBIS hotel; • Tevens is COA voornemens om 100 asielzoekers te huisvestingen in het Campanile hotel; • Zorgelijk voor de toekomst: als het COA op veel meer plekken in het land locatiemanagement, toezicht en zorg over asielzoekers moet gaan bieden (personele capaciteit, openbare orde en veiligheid en druk op maatschappelijke partners). • Meer opvang in Vlaardingen vereist meer fysieke ruimte en infrastructuur, wat moeilijk haalbaar is met weinig beschikbare panden, geldende bestemmingsplannen, omgevingsfactoren, de planning van andere (bouw)projecten en druk op maatschappelijke partners.

SOCIAAL ECONOMISCHE KENMERKEN

• Sociaal economische status: minder welvarend (-0,102) • Sociaal domein: 5-10 intensieve aandacht wijken (van de in totaal 30). • Hoge bijstandsdichtheid (38 per 1000 inwoners) • Hoge laaggeletterdheid (13% tussen 15 en 65 jaar) • Relatief lage inkomens en relatief hoge bevolkingsdichtheid • Bijna de helft van de woningvoorraad in Vlaardingen (47,6 procent) bestaat uit sociale huurwoningen, top 5 Nederland • Het aantal overlastmeldingen in Vlaardingen steeg van 2.165 in 2022 naar 2.453 in 2023. Er is voornamelijk een stijging te zien in het aantal zwervers dat afgelopen jaar overlast veroorzaakte, dat kwam namelijk 304 keer voor. Ook zorgde verwarde personen voor overlast, namelijk 669 keer. • 24,7% van alle inwoners was in 2023 slachtoffer van traditionele criminaliteit (zoals vernielingen, diefstal, inbraak), een stijging t.o.v. ten opzichte van twee jaar geleden, toen het nog om 22,6% ging (Bron: Veiligheidsmonitor CBS).

DRUK OP HUISARTS- TANDARTSZORG EN GGZ • Het huisartsen tekort in de regio is bovengemiddeld hoog • 66% van de praktijken verwacht een tekort aan huisartsen in 2023-2024 • 54% van de praktijken verwacht een tekort aan doktersassistenten • Tussen de 10-49 personen gemiddeld op een wachtlijst • DSW: ± 6000 mensen niet ingeschreven bij huisarts • 73% huisartsen heeft een patiëntenstop • De Landelijke Huisartsenvereniging hanteert een norm van 0,48 huisartsen per 1.000 inwoners, oftewel 1 fte per 2.095 inwoners. Vlaardingen scoort 1 fte op 2.439 inwoners. Daarmee heeft Vlaardingen teveel inwoners per fte. Er is sprake van een onder aanbod aan huisartsen. • Tandartsenzorg is minder nijpend. Geen capaciteitsprobleem, ook tandartszorg Oekraïners kende geen grote problemen qua capaciteit. • Alleen noodingrepen, maximale vergoeding: per asielzoeker: 250 euro per jaar. • Wel communicatie problemen en hoge verwachtingen bij asielzoekers. • GGZ zorg: lange wachtlijsten. Gemiddelde wachttijd Basis GGZ Vlaardingen na aanmelding: 6 weken. Specialistische GGZ: enkele maanden wachttijd.

DRUK OP HET ONDERWIJS (PO / VO INSTROOM SCHOLEN VOOR VLUCHTELINGEN) • PO: 2 scholen: Globe en Vriendschap (Mrija). Beide scholen zitten helemaal vol. De Vriendschap wordt waarschijnlijk afgebouwd als Mrija weg gaat vanaf 2026. Financiering vanuit OCW. • VO: ISK VOS meer dan 300 leerlingen en barst uit zijn voegen. (3 jaar geleden nog 180 leerlingen). Men blijft standaard 2 jaar maar er is weinig doorstroom naar regulier onderwijs. Rotterdam kon VO leerlingen niet plaatsen en dus kwamen ze allemaal bij ISK VOS terecht. • Peuters van 2-4 jaar hebben recht op voorschoolse educatie (VE). Het gaat om 960 uur per kind per jaar. Ook dat wordt nu georganiseerd i.s.m. St. Wijzer. In het begin was er geen peuter onderwijs (geen personeel en geen ruimte) op Mrija. • Huisvestingsproblemen zijn groot, met name in het VO. Er zijn geen plekken en geen gebouwen. De VO leslokalen zijn afgekeurde noodgebouwen die dringend vernieuwd moeten worden. • Daarnaast heeft Vlaardingen te maken met een lerarentekort en toegewezen statushouders die ook een plek moeten krijgen binnen het onderwijs. • Moeizame doorstroom naar regulier onderwijs door tekort aan plekken en leerachterstanden.

ADVIES VANUIT HET ONDERWIJSVELD

• 351 asielzoekers gezinnen betekent ongeveer 80 leerlingen erbij. • Dat kan het onderwijs in Vlaardingen niet aan! Ambtelijke adviezen: • • •

Betrek het onderwijs tijdig bij de plannen voor instroom asielzoekers en zorg voor voldoende aanbod (huisvesting vanuit gemeente) en spreiding. Voorkeur voor kleinschalige opvang van asielzoekers om te voorkomen dat één school of wijk belast wordt. Niet alleen gezinnen maar gemengde populatie zodat er niet teveel kinderen in één keer instromen.

DRUK OP AMBTELIJK APPARAAT

• De externe inhuur is bovengemiddeld: 29,16% (d.w.z. 230 van de 792 medewerkers). Het landelijk gemiddelde ligt op 22% voor gemeenten tussen de 50.000 en 100.000 inwoners. • De bezetting steeg afgelopen jaar met gemiddeld 7,5%: meer mensen in dienst doordat er steeds meer taken op gemeenten afkomen. • Landelijk is er veel vraag vanuit gemeenten naar expertise op het asieldossier (krapte op de arbeidsmarkt), zo ook in Vlaardingen. • Gemiddeld ziekteverzuim Vlaardingen: 6,5% (Bron: gemeente, cijfer 2023). Het landelijk gemiddelde ligt op 5,3%. Verzuim is hoger dan gemiddeld. • Opvang asielzoekers leidt tot meer werkdruk op het gebied van vergunningverlening, ruimtelijke ordening, uitvoering, wijkmanagers etc.

BEVOEGDHEDEN RAAD EN COLLEGE

• Gemeenten hebben met de 'Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen' (Spreidingswet) een wettelijke taak in het mogelijk maken van opvanglocaties voor asielzoekers. • Artikel 7 Spreidingswet: • 1. Het college van een aangewezen gemeente draagt zorg voor: • a. ter beschikkingstelling aan het COA van een locatie of accommodatie binnen zes maanden na bekendmaking van het verdeelbesluit of de in het verdeelbesluit opgenomen langere termijn; • b. verlening van de voor ingebruikneming van de opvangvoorziening noodzakelijke gemeentelijke vergunningen door het college. • 2. De raad van een aangewezen gemeente draagt zorg voor aanpassing van het bestemmingsplan of de beheersverordening indien dit noodzakelijk is voor ingebruikneming van de opvangvoorziening. Bij BOPA procedure geldt bindend adviesrecht van de raad. Het primaat voor de opvanglocaties voor asielzoekers ligt dus bij het college.

DEMARCATIELIJST BEVOEGDHEDEN College

Raad

Ter beschikking stellen locatie aan COA binnen 6 maanden na verdeelbesluit

besluiten

informeren

Aanwijzen nieuwe locaties die passen binnen omgevingsplan

besluiten

informeren

Verlening voor de ingebruikneming van de opvangvoorziening noodzakelijke vergunningen Strijdig met omgevingsplan: al dan niet Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA) verlenen. Ingebruikname pand

besluiten

besluiten

COA

informeren

informeren*

exploiteren * Uitsluitend indien wonen en buiten de bebouwde kom heeft de raad bindend adviesrecht

BENODIGDE AMBTELIJKE CAPACITEIT BIJ EEN BOD • Opzetten GBT structuur • Projectleider met een projectteam (ondersteuning, RO, Communicatie, OOV, Brandweer) • Betrekken van de gebiedsmanager en wijk coördinator • Extra inzet van politie en boa’s in verband met extra toezicht in het openbaar gebied. • Overlegstructuur met COA • Doorlopen vergunningen procedure • Inschatting ambtelijke capaciteit gedurende driekwart jaar: • • • • • • • • •

0,5 fte projectleiding 0,2 fte project ondersteuning/secretariaat 0,2 fte financiële administratie 0,4 fte RO 0,2 fte communicatie 0,2 fte OOV 0,1 fte brandweer 0,6 fte boa en politie controles 0,4 fte gebiedsmanager/wijk coördinator

• Totaal: rond de 3 fte waarvan 2 fte tijdelijk en 1 fte vast. Vraag is of Vlaardingen dit kan en wil financieren en of hier vergoedingen vanuit het COA mogelijk zijn.

PLANNING PROCES

Opzetten Project structuur

Groslijst panden

1-4 weken

Voorstel college opstellen

Bespreken Raads voorstel

4 – 6 weken

GEMEENTE

Procedure Omgevings wet ja/nee

12 weken

Aanbesteding Werken en diensten

Start sloop, en/of (ver)bouw

12 weken

Oplevering en ingebruikname

12-20 weken

COA

CONCLUSIES • Gezien de hoge druk op de huisartsenzorg, het ambtelijk apparaat en met name het onderwijs, alsmede de onzekerheid omtrent de status en de opvang van 1024 Oekraïense vluchtelingen, de huisvesting van 111 statushouders en de genoemde sociaal economische kenmerken, is het onverstandig en niet realistisch om te kunnen voldoen aan de gevraagde huisvesting van 351 asielzoekers. • De druk is met name hoog voor het onderwijs. Voor huisartsenzorg geldt dat de druk ook hoog is maar het COA kan deze zorg op locatie kan regelen via het GZA. Ook eventueel extra schoolgebouwen die nodig zijn, komen voor rekening van de gemeente. • Vlaardingen heeft wettelijke opvangplicht in het kader van de Spreidingswet (351 asielzoekers). Onzekerheden daarbij zijn: intrekking/wijziging asielwetgeving op langere termijn en de status van de Oekraïners per maart 2026. Ook is niet helder of het rijk handhaaft indien Vlaardingen geen opvangplekken meer levert. Dat wordt in januari 2025 helder. • Vlaardingen levert tot nu toe nul plekken en dat valt bij sommige buurgemeenten en het rijk (bij de inzending van het regioplan) niet in goede aarde.

ADVIES AAN HET COLLEGE • Als het college wil voldoen aan de wettelijke eisen van de Spreidingswet en gezien het landelijk tekort aan opvangplekken, dan is het verstandig om niet teveel asielzoekers te huisvesten om de druk op Vlaardingen te beperken. De keuze om dit al dan niet te doen is een politieke afweging. • Indien het college kiest voor duurzame opvangplekken, dan wordt geadviseerd om een eerste bod te doen van 50-100 meerderjarige asielzoekers, structureel voor een periode van 3-5 jaar (conform Spreidingswet) bij voorkeur aan de rand van of buiten een woonwijk zodat het onderwijs er niet onder gebukt gaat, de opvangdruk in de woonomgeving en de overlast beheersbaar blijft. • Onlangs is bekend geworden dat COA 100 asielzoekers gaat huisvesten in het Campanile hotel. Te overwegen valt om dit als bijdrage vanuit de gemeente Vlaardingen te beschouwen (hoewel dit geen duurzaam bod conform de Spreidingswet betreft). • Om toch te voldoen aan een duurzaam eigen bod, valt te overwegen om de plekken in het COA hotel duurzaam te maken door een vergunning procedure of een alternatief pand hiervoor in de plaats te bieden, volgens de daarvoor geldende procedures zodat e.e.a. transparant is voor burgers en raad.

DILEMMA’S DUURZAME OPVANG ASIELZOEKERS (5 JAAR) Vlaardingen heeft tot op heden nul plekken aangeboden voor de opvang van asielzoekers.

Vlaardingen vangt al veel vluchtelingen op (met name Oekraïners) en de druk is daardoor hoog.

Het Campanile hotel is geen bod van Vlaardingen maar een initiatief van COA voor de periode van 1 jaar.

Het telt wel mee in de aantallen van de Spreidingswet voor het komende jaar.

Het Campanile hotel telt mee maar biedt geen structurele opvang.

Hotel opvang kan wellicht structureel worden aangeboden op termijn. De plek is zo slecht nog niet. Over enkele jaren wel ontwikkeling Muwi.

Vlaardingen moet voldoen aan de Spreidingswet (351 asielzoekers) en slaagt daar vooralsnog niet in.

Vlaardingen voldoet deels door het COA aantal van 100 asielzoekers aan de Spreidingswet.

Vlaardingen heeft met Campanile hotel slechts 28% van de taakstelling ingevuld. Het gemiddelde is 50-60% in de regio per gemeente (eerste biedingsronde)

Vlaardingen heeft met 28% asielzoekers plekken bovenop de Oekraïense vluchtelingen (4x zoveel als gevraagd) voldoende opvangplekken geboden.

Gemeente loopt het risico op aanwijzing van het rijk en het verhalen van de kosten op de gemeente,

Dat zal onder het huidige kabinet niet zo’n vaart lopen is de politieke inschatting. In januari 2025 wordt dat duidelijk.

Gemeente loopt regionaal achter vergeleken bij andere gemeenten die dit niet solidair vinden. Leidt tot scheve gezichten.

Gemeente bepaalt zelfstandig haar positie hierin en trekt zich van de regio of de provincie minder aan. Andere gemeenten lopen ook wel ergens in achter (sociale woningbouw, arbeidsmigranten etc.)

We proberen zo weinig mogelijk 18-minners te plaatsen zodat het onderwijs ontzien wordt.

Onderwijs en zorgpartners kunnen het niet aan en druk op samenleving is te hoog. 18 plussers geven meer overlast.

College neemt verantwoordelijkheid, heeft primaat en moet de Spreidingswet uitvoeren (wettelijke plicht)

De raad is tegen en er is weinig draagvlak in de samenleving.

BIJLAGEN: CIJFERMATIGE ONDERBOUWING

SOCIAAL ECONOMISCHE KENMERKEN VLAARDINGEN (1)

•

Vlaardingen: -0,102 wat duidt op een relatief minder welvarende bevolking, lager opgeleid en korter aan het werk

•

Scores gemeten op: welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname

•

Bij een hogere score zijn de inwoners welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk (gemiddelde = 0)

•

Top 5 hoogste bijstandsdichtheid van Nederland:

•

38 per 1000 inwoners in de bijstand.

•

13 procent van de inwoners tussen de 16 en 65 jaar is laaggeletterd in Vlaardingen.

•

Dit komt neer op 6.005 mensen.

SOCIAAL ECONOMISCHE KENMERKEN VLAARDINGEN (2)

Bevolking, adressen en personenauto’s dichtheid Vlaardingen

•

Relatief lage inkomens en relatief hoge bevolkingsdichtheid

•

Bijna de helft van de woningvoorraad in Vlaardingen (47,6 procent) bestaat uit sociale huurwoningen, top 5 Nederland

•

Het aantal overlastmeldingen in Vlaardingen steeg van 2.165 in 2022 naar 2.453 in 2023. Er is voornamelijk een stijging te zien in het aantal zwervers dat afgelopen jaar overlast veroorzaakte, dat kwam namelijk 304 keer voor. Ook zorgde verwarde personen voor overlast, namelijk 669 keer (Bron: CBS)

•

Kortom: Vlaardingen staat in een aantal ‘verkeerde rijtjes’ en kent grote maatschappelijke uitdagingen

DRUK OP DE HUISARTSENZORG

Bron: Nivel-cijfers Arbeidsmarkt huisartsenzorg, 2023

Bron: monitor Toegankelijkheid van de zorg, maart 2024

• Het huisartsen tekort in de regio is bovengemiddeld hoog • 66% van de praktijken verwacht een tekort aan huisartsen in 2023-2024 • 54% van de praktijken verwacht een tekort aan doktersassistenten

• Vlaardingen: gemiddeld 10-49 personen op wachtlijst • DSW: ± 6000 mensen niet ingeschreven bij huisarts • 73% heeft een patiëntenstop

RECENTE CIJFERS HUISARTSEN AANBOD (ONDERZOEKSBUREAU SWECO)

• Vlaardingen heeft 15 huisartsenlocaties met 31,2 fte. • Dat is omgerekend 0,41 fte huisarts per 1.000 inwoners. • De Landelijke Huisartsenvereniging hanteert een norm van 0,48 huisartsen per 1.000 inwoners, oftewel 1 fte per 2.095 inwoners. • Vlaardingen scoort 1 fte op 2.439 inwoners. Daarmee heeft Vlaardingen teveel inwoners per fte. Er is sprake van een onder aanbod aan huisartsen.

GGZ DELFLAND: VOORBEELD WACHTTIJDEN SPECIALISTISCHE GGZ Omschrijving diagnosecategorie

Aanmeldingstijd in weken

Behandelingswachttijd in weken

Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (bijv autisme, ADHD)

27

8

Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen

8

3

Bipolaire stemmingsstoornissen

0

7

Depressieve stemmings stoornissen

13

3

Angst stoornissen Obsessieve compulsieve en verwante stoornissen (dwangmatige persoonlijkheidsstoornis)

7 18

5 nvt

Trauma en stress gerelateerde stoornissen

24

5

DRUK OP DE TANDARTSZORG • Asielzoekers maken aanspraak op tandheelkundige zorg op basis van de Regeling Medische zorg Asielzoekers (RMA). Voor volwassen asielzoekers gaat het hierbij om noodhulp. Voor kinderen tot 18 jaar wordt alle mondzorg vergoed volgens de basisverzekering. • Tandartspraktijken kunnen zich aanmelden om mondzorg aan een asielzoeker te verlenen. Alleen tandartsen met een overeenkomst met RMA Healthcare krijgen zorg die valt onder de RMA vergoed. • Geen capaciteitsprobleem, ook tandartszorg Oekraïners kende geen grote problemen qua capaciteit. • Grootste probleempunten die door tandartsen genoemd worden: • Communicatie met patiënten wegens taalbarrière • Afspraken worden niet nagekomen • Irreële verwachtingen patiënt • Beperkt budget • Administratieve rompslomp

ONDERWIJSACHTERSTAND VLAARDINGEN

De omgevingskenmerken die hierin meegenomen worden zijn: • Opleidingsniveau van de ouders • Herkomst • Verblijfsduur van de moeder in Nederland • Wel of niet in de schuldsanering • Het gemiddelde opleidingsniveau van de moeders op school

Het nieuwe onderwijsachterstanden-beleid van het ministerie hanteert een doelgroep van 15 procent. Dit betekent dat bij de toekenning van middelen aan scholen en gemeenten gekeken wordt naar de kinderen die landelijk tot de 15 procent behoren met het grootste risico op een onderwijsachterstand. In het dashboard wordt die 15 procent de ‘landelijke doelgroep’ genoemd. Gemiddelde Vlaardingen is 27%. Alle wijken scoren hoger dan 15%(!) Er zijn in Vlaardingen relatief veel kinderen die tot de landelijke doelgroep behoren.