Gezondheidsnota Vitaal Vlaardingen
Tekst van het document
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028 Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
1
Inhoudsopgave VOORWOORD
3
1
Inleiding
4
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
5 5 6 6 6
2
Aanleiding Wettelijk en landelijk kader Regionaal kader Gezamenlijke opgave Leeswijzer
Ambitie
7
2.1 Ambitie gezondheidsbeleid 2.2 Kernwaarden gezondheidsbeleid 2.2.1 Uitgaan van positieve gezondheid 2.2.2 Werken aan achterliggende problematiek 2.2.3 Inzet op preventie 2.2.4 Domeinoverstijgend denken en samenwerken 2.3
3 4
Pijlers gezondheidsbeleid
Aanpak 3.1
2
Voorwoord wethouder gezondheid Arnoud Proos
7 7 8 8 8
9
Pijler 1: gelijke kansen op een gezond leven
10
4.1 4.2
10 10
Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen?
Vitaal Vlaardingen
5
6
7 7
9 Leidende principes
Beste gezondheidsbewuste Vlaardingers,
7
Pijler 2: mentale gezondheid
14
5.1 5.2 5.3 5.4
14 14 15 16
Psychische gezondheid Eenzaamheid Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen?
Pijler 3: gezonde leefomgeving
17
6.1 6.2
17 18
Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen?
Pijler 4: vitaal ouder worden
19
7.1 7.2
19 20
Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen?
8
Monitoring
21
9
Financien
22
9.1 9.2
22 22
Financiële risico’s Financieel overzicht
Chips of een paprika? Online gamen of buiten spelen? Fastfood bestellen of salade maken? Op de bank zitten of wandelen in de Broekpolder? De hele dag thuis of samen met anderen op een sportveld? Elke dag maken wij verschillende keuzes. En die zijn afhankelijk van allerlei omstandigheden, maar hebben ook grote gevolgen voor hoe we onze gezondheid ervaren. Vanuit die dilemma’s is gewerkt aan deze gezondheidsnota, die specifiek gericht is op het bevorderen van een gezonde levensstijl in onze prachtige stad Vlaardingen. Want inwoners die goed in hun vel zitten kunnen weer van betekenis zijn voor anderen. Gezondheid is niet alleen een individuele verantwoordelijkheid, maar ook een gemeenschappelijke waarde die ons allen verbindt. In deze nota presenteren we u wat er gebeurt en wat er moet gebeuren om Vlaardingen (verder) te transformeren tot een plek waar gezondheid en welzijn centraal staan. Gezondheid raakt veel beleidsterreinen, van het promoten van gezonde voeding tot het creëren van groene ruimtes voor ontspanning en beweging. Dankzij onze maatschappelijke partners gebeuren er al veel mooie dingen in onze stad. Laten we de samenwerking zoeken voor een maximaal effect: een stad waarin zoveel mogelijk kinderen en volwassenen kansen krijgen en uitgedaagd worden om gezond te leven. Arnoud Proos
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
3
1. Inleiding
1.1 Aanleiding Gelukkig gaat het over het algemeen goed met de gezondheid van onze inwoners. 71% ervaart zijn of haar eigen gezondheid als (zeer) goed . Tegelijkertijd kent onze samenleving, zowel landelijk als bij ons in Vlaardingen, grote verschillen in gezondheid. De kansen op een gezond leven zijn niet gelijk verdeeld. Niet iedereen leeft in omstandigheden om gezonde keuzes te kunnen maken. Dit zorgt voor gezondheidsverschillen die van invloed zijn op iemands levensverwachting en kwaliteit van leven. Deze verschillen willen we verkleinen. Het liefst zo vroeg mogelijk in iemands leven, zodat alle inwoners een gelijke kans hebben om gezond op te groeien en gezond te leven.
Gezondheid is een kostbare waarde. Zowel voor mensen persoonlijk als voor de maatschappij als geheel. Gezondheid draagt bij aan een gelukkig leven en zorgt dat je mee kunt doen in de samenleving. De coronapandemie heeft laten zien hoe belangrijk onze publieke gezondheidszorg is. De gemeente Vlaardingen wil daarom met een brede en samenhangende aanpak investeren in een betere algehele gezondheid van Vlaardingers. Deze ambitie is vastgelegd in het coalitieakkoord 2022 – 2026 ‘Groei en Bloei voor Vlaardingen’ en de onderliggende stadsprogramma’s, zoals Groen Vlaardingen en Zorgzaam Vlaardingen. Gezondheid heeft een belangrijke plek in de Visie Transformatie Sociaal Domein en het Sport- en preventieakkoord ‘Vlaardingen Beweegt Samen’ promoot sport en beweging als middel om een (mentaal én fysiek) gezond leven te creëren en te behouden.
De mentale gezondheid van veel Vlaardingers is zorgelijk, meer dan de helft van Vlaardingers is te zwaar en ook in Vlaardingen staat de zorg steeds meer onder druk. Ook staat de zorg steeds meer onder druk. Eén van de oorzaken hiervan is de dubbele vergrijzing. Dit betekent dat de groep ouderen groter wordt en een steeds hogere leeftijd bereikt. Daarmee neemt ook het aantal chronisch zieken en mensen met meerdere aandoeningen toe. De totale zorgvraag beweegt mee met de groter wordende groep ouderen en neemt de komende jaren sterk toe. Dit maakt het belangrijk om te investeren in een gezond leven, zodat we voorkomen en uitstellen dat mensen ziek worden.
Om de ambities te realiseren, is een integrale benadering van de thema’s van belang. Dit wordt vormgegeven in deze gezondheidsnota. Een ‘paraplunota’ waarin bestaande beleidsstukken een plek krijgen en waarin landelijk en regionaal beleid aan lokaal beleid wordt gekoppeld. Een nota waarin keuzes worden gemaakt, waarin gemeentelijke ambities worden aangescherpt en waarin een aanzet wordt gegeven tot nieuw op te stellen beleid. Een nota waarin de ambities van de gemeente terugkomen en waar de gemeente trots op kan zijn.
1.2 Wettelijk en landelijk kader Vanuit de Wet Publieke Gezondheid (Wpg) hebben gemeenten een verantwoordelijkheid om de gezondheid van onze inwoners te bevorderen en te beschermen. Volgens de Wpg moeten gemeenten eenmaal in de vier jaar lokaal volksgezondheidsbeleid vaststellen. Met deze beleidsnota voldoen we aan deze eis. De wet verplicht ook dat de GGD een aantal belangrijke taken vervult in de uitvoering van de publieke gezondheidszorg. Vlaardingen neemt hiertoe deel aan de Gemeenschappelijke Regeling GGD – Rotterdam Rijnmond. Gemeenten financieren de GGD. De taken van de GGD bestaan uit een basistakenpakket dat grotendeels wettelijk is bepaald. Zo is de GGD verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg, een integrale gezondheidsmonitor voor 0 – 100 jaar, bescherming tegen infectieziekten, gezondheidsbevordering, inspectie kinderopvang en soa-bestrijding. Aanvullend op het basistakenpakket, hebben gemeenten de mogelijkheid om plusproducten in te kopen. Tot eind 2024 koopt de gemeente Vlaardingen de volgende plusproducten in: WMO – toezicht, Nu Niet Zwanger en Gemeentelijke advisering Gezonde Leefomgeving. Op basis van een evaluatie wordt bekeken of deze producten vanaf 2025 weer worden ingekocht.
4
Vitaal Vlaardingen
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
5
Landelijk gezondheidsbeleid De landelijke gezondheidsnota ‘Gezondheid breed op de agenda’, heeft een looptijd tot en met 2024 en is gebaseerd op vier pijlers: 1. 2. 3. 4.
Het verbeteren van gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving Het verminderen van gezondheidsachterstanden Het verlagen van de druk op het dagelijks leven van jongeren en jongvolwassenen Het bijdragen aan vitaal ouder worden.
Wij zijn ons ervan bewust dat het landelijke gezondheidsbeleid binnenkort zal worden herijkt met het risico dat er hele nieuwe doelstellingen worden gepresenteerd. Op basis van ontwikkelingen die wij zien in onze lokale monitors en de doelstellingen van recentelijk verschenen landelijke akkoorden Gezond en Actief Leven Akkoord 2023 – 2026 (GALA) en het Integraal Zorgakkoord 2023 - 2026 (IZA), blijken de thema’s van de huidige nota nog steeds onverminderd urgent en om een langdurige aanpak te vragen. De landelijke akkoorden zijn ondertekend door verschillende partijen, waaronder de Rijksoverheid, gemeenten, GGD’en en zorgverzekeraars. Met deze akkoorden werken we samen aan de verschuiving van zorg naar gezondheid en de stip op de horizon: een gezonde generatie in 2040. Hiermee wordt ook de druk op de zorg verlaagd. Met deze gezondheidsnota geven we actief richting aan hoe we in Vlaardingen met deze opgaven aan de slag gaan.
1.3 Regionaal kader Het Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord (RIGA) is voor ons een belangrijk regionaal kader. Binnen het RIGA werken partijen in de regio Westland Schieland Delfland gezamenlijk aan de grootste zorgopgaven in de regio. Het RIGA is de basis voor de regionale preventie-infrastructuur zoals opgenomen in het IZA en het GALA. Binnen het RIGA zijn eind 2023 vijf opgaven geprioriteerd: 1. 2. 3. 4. 5.
Gezond leven Inwoners in een kwetsbare situatie Ouderen Acute Zorg Digitale Transformatie
Binnen alle programmalijnen staat in meer of mindere mate de transitie van zorg naar gezondheid en welzijn centraal. De eerste drie hebben de meeste raakvlakken met het lokale gezondheidsbeleid. Er wordt gewerkt aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en het verbeteren van de ervaren gezondheid. Dit wordt gedaan door het versterken van
de sociale basis, een gezonde (fysieke) leefomgeving te creëren die uitnodigt tot bewegen en door ontmoeten en een gezonde leefstijl te stimuleren. Binnen het RIGA wordt de regionale preventie infrastructuur opgezet en uitgebouwd. Het RIGA is de verbinding tussen lokale en regionale initiatieven en een mooie kans om het gezondheidsbeleid in Vlaardingen te versterken. Er wordt aan een transitie gewerkt via een netwerksamenwerking. Daarnaast wordt gewerkt met ketenaanpakken, netwerkaanpakken en kansrijke innovaties.
6
Het gezondheidsbeleid heeft een centrale positie in het sociaal domein. Met het gezondheidsbeleid sluiten we daarom aan op de visie van de Transformatie sociaal domein: ‘Samen met inwoners en maatschappelijke partners werken we aan een vitale samenleving waarin iedereen (naar vermogen) mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben, is een vangnet aanwezig.’
1.4 Gezamenlijke opgave Bovengenoemde vraagstukken lossen we niet op vanuit één beleidsterrein. Daarvoor is een brede benadering nodig, vanuit meerdere beleidsterreinen. Dit noemen we ‘Health in all Policies’. Onderwijs, sport, bewegen en cultuur zijn belangrijke elementen van een gezond leven. Dit werkt door alle pijlers heen. Verder is armoede een belangrijke factor of iemand wel of niet gezond is. Het is belangrijk dat wij hier ook vanuit gezondheidsbeleid aandacht voor hebben. Samen dragen we een gedeelde verantwoordelijkheid voor gezonde inwoners. Hiervoor is ook gezamenlijk gedragen beleid nodig. Om tot deze gezondheidsnota te komen, is op verschillende manieren input opgehaald. In september 2023 is een consulterende startnotitie voor het gezondheidsbeleid vastgesteld en besproken in de raadscommissie. In de startnotitie zijn de kernwaarden en eerste contouren voor de gezondheidsnota geschetst. De raadscommissie onderschreef het belang van de kernwaarden positieve gezondheid, domeinoverstijgend werken en preventie. Daarnaast zijn prioriteiten en accenten meegegeven, met als hoofdpunten: Investeren in de sociaal-emotionele weerbaarheid van de jeugd, investeer in een gezonde leefomgeving en bezie het tegengaan van middelengebruik in een bredere context van verslaving, inclusief het gebruik van sociale media, gamen en gokken.
Deze waardevolle input hebben wij meegenomen in de nota en nemen we mee in de uitwerking. Vervolgens is zowel intern als extern bij professionals van onze samenwerkingspartners informatie opgehaald. De input is meegenomen in deze gezondheidsnota. Bij de ontwikkeling van de uitvoeringsplannen die voortkomen uit de gezondheidsnota willen we de participatie verder uitbreiden, met professionals werkzaam in de wijken, inwoners en ervaringsdeskundigen. Deze partijen weten als geen ander wat er nodig is en wat werkt.
1.5 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk beschrijven we wat onze ambities zijn met deze gezondheidsnota. In hoofdstuk 3 volgt onze aanpak. De vier pijlers waar we de komende vier jaar aan werken staan beschreven in de hoofdstukken 4 tot en met 7. Hoe we gaan monitoren en evalueren volgt in hoofdstuk 8 en in hoofdstuk 9 gaat tot slot in op de financiën.
Ervaren gezondheid | Buurtatlas (vzinfo.nl)
1
Vitaal Vlaardingen
2. Ambitie
In ons beleid en de uitvoering daarvan werken we vanuit een brede kijk op gezondheid, waarin positieve gezondheid, preventie, het werken aan gelijke kansen en domeinoverstijgend werken centraal staan.
2.1 Ambitie gezondheidsbeleid Onze ambitie met het gezondheidsbeleid leiden we af van de missie van het sociaal domein: De gemeente Vlaardingen werkt aan een gezond en vitaal Vlaardingen, waar alle inwoners een goede kwaliteit van leven ervaren. Zij hebben een gelijke kans om gezond op te groeien, gezond te leven, mee te doen en gezond ouder te worden. Dat we daar (nog) niet zijn, laten diverse onderzoeken ons zien. Zo is er de afgelopen jaren bijvoorbeeld sprake van een afname van de ervaren gezondheid van Vlaardingers, is meer dan de helft van de Vlaardingers te zwaar, hebben Vlaardingers een toenemend risico op een angststoornis en een depressie en ervaren zij steeds meer stress . Kortom: we hebben als gemeente nog heel wat werk te doen.
2.2 Kernwaarden gezondheidsbeleid In ons gezondheidsbeleid staan vier kernwaarden centraal. Deze kernwaarden komen terug in de landelijke gezondheidsnota, het aanpalende landelijke beleid (zoals IZA en GALA) en het Vlaardingse Sport- en Preventieakkoord. Dit zijn: • • • •
Uitgaan van positieve gezondheid; Werken aan achterliggende problematiek; Inzet op preventie; Domeinoverstijgend denken en samenwerken.
2.2.1 Uitgaan van positieve gezondheid Lange tijd werd gezondheid vooral gezien als de aan- of afwezigheid van ziekte. Maar een mens is niet zijn aandoening. Gezondheid is, zoals hierboven al duidelijk werd, geen eendimensionaal concept. In ons beleid bekijken we gezondheid daarom vanuit het perspectief van positieve gezondheid. Dit betekent dat we ook kijken hoe iemand kan meedoen in de samenleving, het mentale welbevinden, zingeving en kwaliteit van leven. Al deze elementen samen bepalen hoe weerbaar en veerkrachtig inwoners zijn. Er is aandacht voor wat men wél kan, wat men belangrijk vindt en wil veranderen. Van professionals verwachten we dat ze in hun contacten met cliënten verder kijken dan hun eigen expertisegebied en aandacht hebben voor andere elementen die kunnen bijdragen aan een goede gezondheid.
2.2.2 Werken aan achterliggende problematiek Een verminderde gezondheid van inwoners hangt veelal samen met problemen op andere leefdomeinen. Vaak zien we hier een link met een kwetsbare maatschappelijke positie, zoals laaggeletterdheid, armoede of schulden. Eerlijke kansen op een goede gezondheid bereiken we dus alleen door bestaande gezondheidsachterstanden in Vlaardingen aan te pakken. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden vraagt om differentiatie in de aanpak. Ongelijk investeren voor gelijke kansen betekent dat de aanpak per wijk of voor specifieke groepen verschilt. Dit betekent dat we keuzes maken in groepen en gebieden die extra aandacht behoeven en waar de grootste winst te behalen is. Dit zijn de jeugd, Vlaardingers met een kwetsbare maatschappelijke positie en ouderen. Kinderen hebben nog een heel leven voor zich en moeten de kans krijgen gezond op te groeien. Tegelijk neemt het aandeel ouderen in Vlaardingen de komende jaren enorm toe: Er komen meer 65-plussers bij, en mensen worden ouder. In lijn hiermee is ons uitgangspunt dat gezondheidsbeleid ook vanuit het tegengaan van gezondheidsverschillen wordt bekeken.
GGD, Gezondheid in Kaart 2022
2
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
7
3. De aanpak
2.2.3 Inzet op preventie Gezondheidsproblemen of verergering van deze problemen kunnen vaak worden voorkomen. In ons Vlaardingse gezondheidsbeleid zetten we daarom voornamelijk in op preventie. Dit is een duurzame en kostenbesparende manier om bij te dragen aan een goede volksgezondheid en aan gelijke gezondheidskansen voor iedereen. We investeren in vroegsignalering en vroegtijdige interventie. Ook vergroten we de gezondheidsvaardigheden van Vlaardingers, zodat zij gezondere keuzes kunnen maken. Inzet op preventie betekent ook dat we de oorzaken van mogelijke gezondheidsproblemen aanpakken. Dit betekent onder andere dat we inzetten op een gezonde leefomgeving waarin gezonde keuzes worden gestimuleerd.
In ons beleid zetten we voor een deel in op het continueren en versterken van de huidige aanpakken. Gezondheid is als thema volop in ontwikkeling. Daarom kiezen we voor een paraplunota en werken we de geprioriteerde thema’s vervolgens verder uit. Bijvoorbeeld met uitvoeringsplannen, verkennen en implementeren van nieuwe aanpakken. Zo houden we ruimte en blijven we flexibel. Komende jaren onderzoeken we verder wat nodig is. Dit kan betekenen dat we in de komende vier jaar bijsturen of inzetten op nieuwe kansrijke mogelijkheden.
3.1 Leidende principes
2.2.4 Domeinoverstijgend denken en samenwerken
Naast de bovengenoemde vier kernwaarden voor het gezondheidsbeleid hanteren we bij de uitvoering aanvullend de leidende principes zoals benoemd in de visie Transformatie Sociaal Domein:
In Vlaardingen geloven we erin dat we bovenstaande doelstellingen alleen waar kunnen maken door goed met elkaar samen te werken. Binnen de gemeente; door domeinoverstijgend te denken en werken. Niet meer in hokjes, maar samen, over de grenzen heen kijkend. En buiten de gemeente; door de banden met partners waar nodig aan te halen, aan goede relaties te blijven bouwen en te bezien waar regionale samenwerking onze gemeente voordelen biedt. Het bouwen van een gezonde en vitale stad doe je niet alleen.
“Het bouwen van een gezonde en vitale stad doe je niet alleen.”
De toegankelijkheid van de voorzieningen op het gebied van preventie, welzijn en zorg verbetert Dit doen we door het organiseren van een integrale toegang en door een buurtgerichte aanpak met een op de buurt afgestemd aanbod dat dichtbij aangeboden wordt.
2.3 Pijlers gezondheidsbeleid Gedurende de periode van 2024 tot 2028 richten we ons met ons gezondheidsbeleid op de volgende vier pijlers: 1. Gelijke kansen op een gezond leven: Alle Vlaardingers hebben de kans om gezond te leven en kinderen hebben gelijke kansen om gezond op te groeien. We zetten in op het terugdringen van gezondheidsachterstanden, bevorderen van gezondheidsvaardigheden en bevorderen van een gezonde leefstijl. 2. Mentale gezondheid: Iedere Vlaardinger heeft de kans om mentaal zo gezond mogelijk op te groeien, te wonen en te werken. Middelenmisbruik willen we terugdringen en voorkomen. 3. Gezonde leefomgeving: de leef- en woonomgeving van Vlaardingers stimuleert gezond gedrag en beschermt de gezondheid. 4. Vitaal ouder worden: Alle Vlaardingers kunnen vitaal oud(er) worden en een betekenisvol leven leiden in een voor hen vertrouwde omgeving.
8
Vitaal Vlaardingen
We zetten in op normalisering We willen normaliseren en (mentale) gezondheid bespreekbaar maken, met als doel overdiagnosticering en overproblematisering te voorkomen.
We investeren in versterking van de samenkracht in Vlaardingen en met (regionale) partners We ontwikkelen zoveel mogelijk samen met bewoners en maatschappelijke partners. Professionals in het maatschappelijke veld weten als geen ander wat er speelt en zijn onmisbaar voor een goede uitwerking van de beleidsdoelen en -plannen. Buurtbewoners krijgen ruimte om zelf bij te dragen aan versterking van de samenkracht en zorgzaamheid in de buurt.
De mens staat centraal We hanteren waar nodig de menselijke maat om te voorkomen dat Vlaardingers in de knel komen. Hiermee werken we vraaggerichter en staat de mens in plaats van het systeem centraal. We zetten in op effectiviteit en efficiëntie van de inzet We onderbouwen ons beleid met data en sluiten aan bij bestaande en regionale effectieve programma’s en goed onderbouwde aanpakken. Deze ontwikkelen wij deels zelf (pilots), maar we gaan ook meer gebruik maken van elders opgedane ervaringen en inzichten.
Onder ‘samenkracht’ verstaan we de kracht waarmee inwoners van de wijk/buurt in verbondenheid met elkaar aan versterking van de inwoners zelf en hun sociale omgeving werken
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
9
4. Pijler 1: gelijke kansen op een gezond leven 16%
van Vlaardingse kinderen heeft op 5,5 - jarige leeftijd overgewicht of obesitas (regiobeeld WSD 2023)
Van inwoners die moeite hebben met rondkomen, ervaart 45% de gezondheid als goed, tegenover 73% van de inwoners die geen moeite hebben met rondkomen.
21,6%
van de inwoners in de Westwijk heeft ernstig obesitas (regiobeeld WSD 2023)
In Vlaardingen-Centrum rookt 24,2% van de volwassenen, in Holy Noord 16,8%.
De plek waar iemand geboren is, leefstijl, kennis en vaardigheden en leefomstandigheden hebben invloed op hoeveel kansen iemand heeft op een goede gezondheid. Vooral mensen die geen of praktische scholing hebben gehad, laaggeletterd zijn of onder de armoedegrens leven, hebben vaak een minder goede gezondheid dan andere mensen. Hun levensverwachting ligt gemiddeld zeven jaar lager. Het verschil in het aantal jaren dat mensen zich gezond voelen in hun leven is zelfs 18 jaar. Het meenemen van basisvaardigheden en (schulden)problematiek is bij het werken aan gezonde inwoners dan ook een belangrijke voorwaarde. We maken de verbinding tussen het gezondheidsbeleid en andere beleidsterreinen, met name sport en bewegen, armoede en schuldenbeleid. De gevolgen van gezondheidsverschillen zijn groot. Het is van invloed op de hele samenleving. Een gezond leven zorgt er bijvoorbeeld voor dat mensen beter mee kunnen doen in de samenleving. Om gezond te kunnen leven zijn gezondheidsvaardigheden en een gezonde leefstijl belangrijk. Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen en toe te passen bij het nemen van gezondheid gerelateerde beslissingen. Een gezonde leefstijl bestaat uit voldoende bewegen, gezond eten en drinken, niet roken, geen alcohol drinken (of maximaal één glas per dag) en voldoende ontspanning.
Een gezonde leefstijl verkleint de kans op ziekten en draagt bij aan de veerkracht van mensen. Schulden en armoede maken het organiseren van een gezond leven moeilijk(er), bijvoorbeeld gezond eten en deelnemen aan sportieve en culturele activiteiten. Terwijl activiteiten gericht op sport- en bewegen en cultuur belangrijk zijn voor een goede gezondheid. In Vlaardingen heeft een kwart van de inwoners moeite met rondkomen . Dat is hoger dan het landelijk gemiddelde (12,7%) . Belangrijk is financiële drempels weg te nemen die een gezonde leefstijl in de weg staan. Mensen met problematische schulden roken
10
Vitaal Vlaardingen
vaker en eten ongezonder. Ze hebben vaker psychische problemen en overgewicht of obesitas. Vaak hebben zij meerdere zorgen en problemen, bijvoorbeeld rond verslaving, de woonsituatie of de gezinssituatie. Ook in de Vlaardingse wijken zien we dit verband duidelijk terug In de begeleiding van mensen in armoede naar een gezondere leefstijl hebben we aandacht voor de financiële situatie en het verminderen van stress. Naast samenwerking binnen domeinen zijn ook coachende vaardigheden van professionals en sensitiviteit voor beperkte (gezondheids)vaardigheden en stress hierbij essentieel. Buurtatlas.vzinfo.nl/#rokers. Startfoto Sociaal Domein 2024. Regiobeeld Westland Schieland Delfland 2023.
4.1 Wat willen we bereiken? • • •
Kinderen hebben gelijke kansen om gezond op te groeien. Meer Vlaardingers hebben een gezonde leefstijl. Minder Vlaardingers hebben overgewicht.
4.2 Wat gaan we daarvoor doen? Inzet op gelijke kansen door vergroten bestaanszekerheid en terugdringen armoede Ongelijk investeren voor gelijke kansen is in deze pijler de basis. We kiezen voor inwoners bij wie de grootste gezondheidswinst is te behalen. Dat zijn onze jeugd, omdat zij nog een heel leven voor zich hebben, laaggeletterden en mensen met schulden of een laag inkomen. We zetten daarom zoveel mogelijk in op het vergroten van de bestaanszekerheid, preventie en het aanpakken van oorzaken van gezondheidsachterstanden. Mooie
voorbeelden van hoe we dit al doen, zijn de Visie Transformatie Sociaal Domein, het Stadsprogramma Zorgzaam Vlaardingen en het Sport- en Preventieakkoord II ‘Vlaardingen Beweegt Samen’. De Visie Transformatie Sociaal Domein heeft als een van de drie focusthema’s Bestaanszekerheid en Armoede. Dit thema richt zich op het terugdringen van armoede en schuldenproblematiek en het vergroten van kansen op het behalen van een startkwalificatie en duurzame uitstroom naar werk. We zorgen ervoor dat alle kinderen in Vlaardingen gezond kunnen opgroeien De eerste duizend dagen, vanaf 10 maanden voor de geboorte tot ongeveer 2 jaar, van het leven zijn sterk bepalend voor de gezondheid op latere leeftijd. Niet iedereen krijgt een kansrijke start. Kinderen moeten zich kunnen ontwikkelen in goede gezondheid en in een veilige en stimulerende omgeving. Thuis, op school en in de wijk. Daarom continueren we het programma Kansrijke Start. In het programma zijn diverse lokale interventies opgenomen die bijdragen aan een kansrijke start, zoals Stevig Ouderschap, Moeders informeren Moeders, Nu Niet Zwanger en een mama-cafe. Een kansrijke start is voor elk kind essentieel.
We ontwikkelen een aanpak bevorderen gezondheidsvaardigheden en gezonde leerstijl voor inwoners met lage taalvaardigheid Inwoners met een lage taalvaardigheid hebben vaak moeite om de weg naar het aanbod van ondersteuning te vinden. Ook zijn bijvoorbeeld bijsluiters van medicijnen voor hen vaak lastig te begrijpen, wat ertoe kan leiden dat ze medicijnen niet innemen. We willen een gebrek aan (digitale) gezondheidsvaardigheden leren herkennen en aanbod en ondersteuning beter vindbaar maken. In samenwerking met partners ontwikkelen we een aanpak dat inzet op: •
•
• Herkennen van en doorverwijzen bij lage gezondheidsvaardigheden Met partners in het sociale – en zorgdomein en de doelgroep zelf werken we aan een integrale aanpak om een gebrek aan (digitale) gezondheidsvaardigheden te herkennen en te zorgen voor een goede doorverwijzing naar een voor de doelgroep toegankelijk en vindbaar aanbod en ondersteuning.
Bewustwording bij organisaties dat laaggeletterdheid een rol kan spelen waardoor patiënten en cliënten onvoldoende bereikt worden of waardoor het contact onvoldoende effectief is. Het organiseren van samenwerking tussen partners op gebied van gezondheids vaardigheden en basisvaardigheden via het bondgenootschap ‘Basisvaardigheden en gezondheid’. Hierin werken we samen met De Zel, Stichting Lezen en Schrijven en Bibliotheek De Plataan. Ontwikkelen van aanbod gericht op het versterken van gezondheidsvaardigheden.
Aanbod kan variëren van het aanbieden van workshops over gezond budgetkoken en goedkoop boodschappen doen tot het bieden van thema-taalcafé’s met kortdurende en gratis trajecten over gezondheid in Nederland aan met informatie over hoe de zorg in Nederland geregeld is. Daarnaast onderzoeken we andere kansrijke initiatieven. Bijvoorbeeld het informeren van burgers met pictogrammen, of het starten van een proeftuin, gericht op het bieden van laagdrempelige computercursus gericht op versterken kennis van en werken met digitale zorg.
“De sleutel tot welzijn ligt in een omgeving die ons voedt en inspireert.”
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
11
Werken aan taalvaardigheden en een gezonde leefstijl met de aanpak Voel je Goed! Voel je goed! is een aanpak van Stichting Lezen en Schrijven waarmee volwassenen die laaggeletterd zijn tegelijkertijd aan een gezondere leefstijl en het verbeteren van de taal kunnen werken. Het programma biedt zowel advies op voeding als een beweegprogramma. Voel je Goed! wordt met subsidie uit het Stadsprogramma Zorgzaam Vlaardingen aangeboden door onze partners Bibliotheek de Plataan en Vlaardingen in Beweging.
gezonde keuze de makkelijke keuze is. Met het aantrekken van een JOGG - regisseur door onze partner Vlaardingen in Beweging krijgt deze aanpak in 2024 een nieuwe impuls. De hoofdthema’s van de JOGG aanpak zijn water drinken, bewegen, gezonde voeding en mentale gezondheid. Het geactualiseerde uitvoeringsprogramma is in 2024 gereed. We ontwikkelen ketenaanpakken gezonder gewicht Aanvullend op de diverse maatregelen gericht op alle Vlaardingers of specifieke doelgroepen Vlaardingers, zoals de JOGG aanpak, gaan we vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord aan de slag met twee ketenaanpakken gericht op individueel ondersteuningsaanbod voor gezond gewicht. Dat zijn Kind naar Gezond Gewicht, dat zich richt op het individuele kind en de aanpak gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) bij overgewicht en obesitas bij volwassen. Deze ketenaanpakken worden vanaf 2024 vormgegeven. We verkennen met lokale en regionale partners hoe we deze aanpak binnen de gemeente Vlaardingen vormgeven, passend binnen het beleid. Binnen het RIGA hebben de ketenaanpakken ook een prominente plek.
We investeren in gezondheidsvaardigheden van kwetsbare groepen jongeren Jongeren met beperkte toegang tot onderwijs en zorg, jongeren met een lagere sociaaleconomische achtergrond, en jongeren met traumatische ervaringen, stress of mentale gezondheidsproblemen hebben vaker dan gemiddeld lage gezondheidsvaardigheden. Hiervoor ontwikkelen we aanbod in samenwerking met onze partners, zoals jongerenwerk Minters en het bondgenootschap Basisvaardigheden & Gezondheid. Positieve Gezondheid als basis voor gezondheidsbevorderend beleid Positieve Gezondheid is een van de kernwaarden van onze gezondheidsnota. Maar het is meer dan dat. Positieve gezondheid biedt een perspectief voor het denken en praten over gezondheid door professionals onderling dat breed wordt gedragen. Het is een model dat we gebruiken om richting te geven aan al het gezondheidsbevorderend beleid. Of het nu om het ontwikkelen van woonvormen gaat of het anders inrichten van zorg: We leggen het accent op Positieve Gezondheid, wat het leven van mensen zinvol maakt en op het versterken van eigen regie en veerkracht van mensen. Door te denken en te werken vanuit Positieve Gezondheid, blijkt dat ook zorgverlenende professionals in de praktijk hele andere gesprekken voeren met cliënten. De nadruk komt minder te liggen op wat er niet goed gaat, en veel meer op wat iemand nog wel kan.
Vlaardingen Vitaal – Karavaan en stadscampagne gezonde leefstijl Onder andere in de Westwijk en Vlaardingen Centrum leven mensen gemiddeld korter en minder jaren in goede gezondheid. Een initiatief dat goed aansluit op deze problematiek is het organiseren van leefstijl-evenementen in de wijken. Mensen kunnen hier dichtbij huis terecht voor vragen over gezondheid, leefstijl en gezonde voeding. De ‘Vlaardingen Vitaal - Karavaan’ is een evenement dat laagdrempeligheid en positiviteit uitstraalt en waar voor jong en oud iets gezonds te halen is. Het doel is om bewustwording te creëren voor het belang van een gezonde leefstijl en in gesprek te gaan over gezondheidsonderwerpen. Door onze lokale partners, zoals Vlaardingen in Beweging en Minters, te betrekken maken we het aanbod heel concreet. Naast een basis-aanbod per event, spelen we met aanvullend aanbod in op de grootste gezondheidsuitdagingen per wijk.
We optimaliseren het bereik van minima-regelingen en -programma’s In het Sport- en Preventieakkoord en Visie Transformatie Sociaal Domein is de ambitie opgenomen om het bereik van regelingen, zoals het Jeugdfonds Sport en Cultuuren de Sportspullenbank te vergroten. Ook zetten we in op het vergroten van de zichtbaarheid van laagdrempelige, gratis sport- en beweegprogramma’s en zijn we een pilot gestart met het Volwassenenfonds Sport.
Verbindingen beleid Visie transformatie Sociaal Domein Uitvoeringsprogramma Zorgzaam Vlaardingen Uitvoeringsplan Versterken Basisvaardigheden Uitvoeringsplan JOGG - aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Sportbeleid / Sportakkoord Regionaal Integraal Gezondheids Akkoord (RIGA)
De JOGG aanpak krijgt een nieuwe impuls Gemeente Vlaardingen is al sinds 2014 JOGG-gemeente. JOGG is een landelijke aanpak gericht op jeugd van 0 – 23 jaar. JOGG stond voorheen voor Jongeren op Gezond Gewicht. Inmiddels is de doelstelling breder: Gezonde jeugd, gezonde toekomst. Binnen de JOGG aanpak streven we ernaar dat de jeugd opgroeit in een omgeving waarin de
12
Vitaal Vlaardingen
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
12
13
Vitaal Vlaardingen
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
13
5. Pijler 2: mentale gezondheid 26,9%
van volwassen Vlaardingers heeft psychische klachten. (2022, Psychische klachten | Buurtatlas (vzinfo.nl)
70%
5.3 Wat willen bereiken?
40%
van de Vlaardingse meisjes 12 – 18 jaar heeft psychische klachten. 18,3% van de jongens.
van jongvolwassenen van 16 - 25 in Vlaardingen is enigszins tot sterk eenzaam.
17%
van volwassen Vlaardingers tussen 18 – 34 jaar had in 2022 serieus nagedacht een eind te maken aan het eigen leven
55%
van Vlaardingse jeugd 13 – 16 jaar ervaart (zeer) vaak stress (GGD monitor Jeugd, 2023)
69%
van Vlaardingse jeugd 13 – 16 jaar ervaart nog steeds gevolgen van de Coronaperiode (GGD monitor Jeugd, 2023)
17%
van Vlaardingse jeugd (klas 4) vapet wekelijks (GGD monitor Jeugd, 2023)
5.1 Mentale gezondheid Mentale gezondheid is van groot belang voor ons welbevinden. Als we mentaal kwetsbaar zijn, kan dit allerlei gevolgen hebben; de kans op sociaal isolement, armoede en werkloosheid nemen onder meer toe. Bij inwoners van alle leeftijden nemen de gevoelens van stress de laatste jaren toe, waarbij vooral het percentage onder jongeren van 13 t/m 16 jaar dat (zeer) vaak stress ervaart (55%, 2024) opvallend hoog is en toeneemt. Vooral prestatiedruk op school en alles wat jongeren moeten doen zijn bronnen van stress. In 2022 had ruim één op de vier volwassenen psychische klachten en 40% van de Vlaardingse meisjes. We willen dat Vlaardingse jongeren gezond opgroeien. Dit betekent ook werken aan beschermende factoren. Eén van die beschermende factoren is weerbaarheid. Het aantal jeugdigen van 13 tot en met 16 jaar dat zich voldoende weerbaar voelt, is de afgelopen jaren afgenomen: van 94% in 2019 naar 84% in 2021. Uit de in mei 2024 verschenen GGD monitor Jeugd blijkt dat 69% van de Vlaardingse jongeren nog steeds last heeft van de gevolgen van Coronaperiode. Dat is hoger dan de rest van Nederland (61%). Met het oog op de verbetering van de weerbaarheid onder jongeren, zal speciale aandacht uitgaan naar de signalering en de ondersteuning van jongeren met een licht verstandelijke
14
Vitaal Vlaardingen
beperking. Ook willen we het gebruik van middelen voorkomen en terugdringen. Door alle Vlaardingers, maar vooral door jongeren. Middelengebruik kan de psychische gezondheid negatief beïnvloeden. Het gebruik van alcohol onder jongeren is de laatste jaren afgenomen, maar drugsgebruik en ook roken (met name door de komst van de e-sigaret) nam toe. Uit de GGD monitor blijkt ook een verband tussen mentale gezondheid en bijvoorbeeld sociale mediagebruik en gamen. Risicovol gebruik van bijvoorbeeld sociale media neemt toe (14% van jongeren in 2023). Bij het ontwikkelen van een aanpak op het middelengebruik nemen we daarom ook deze verslavende activiteiten mee. Werken is niet alleen een belangrijk middel om bestaanszekerheid te bevorderen; werken kan ook een belangrijk middel zijn om sociale en/of psychische problemen aan te pakken. Ook vanuit dit opzicht vinden we het van belang in te zetten op begeleiding naar passende vormen van werk.
5.2 Eenzaamheid Van de inwoners van 65 jaar en ouder voelde ruim de helft (51%) zich matig tot zeer ernstig eenzaam in 2022; dit komt overeen met het percentage van 18-64-jarigen dat zich matig tot zeer ernstig eenzaam voelt (52%). Er zijn geen opvallende verschillen met regionale percentages. Wel is het percentage eenzaamheid onder jongvolwassenen opvallend hoog met maar liefst 70% in 2022.
• • • • •
Minder Vlaardingers kampen met psychische en/of psycho-sociale klachten. De weerbaarheid van inwoners wordt vergroot. Met het oog op de preventieve werking zetten wij met name in op jeugd en jongeren. Terugdringen middelengebruik onder Vlaardingers. Minder inwoners voelen zich eenzaam. Mensen die dit nodig hebben, kunnen de weg naar aanbod op het gebied van welzijn, ondersteuning en zorg vinden en de toegankelijkheid en integraliteit van dit aanbod verbetert.
5.4 Wat gaan we daarvoor doen? We zetten in op preventie en vroegtijdige interventie Om mentale en psycho-sociale problematiek te bestrijden willen we de ondersteuning op dit gebied zoveel mogelijk voorkomen of zo vroeg mogelijk inzetten. Daarom willen we de toegankelijkheid van het aanbod op het gebied van welzijn, ondersteuning en zorg verbeteren. Dit doen we onder meer door het aanbod laagdrempelig, betaalbaar en in de nabije omgeving zoals buurtcentra of online platforms aan te bieden. Door in te zoomen op het gebruik van individuele (maatwerk)voorzieningen, gaan we op zoek naar clustering van vragen in dit gebruik. Met behulp van dit beeld creëren we samen met de partners meer collectief, laagdrempelig (welzijns)aanbod. We willen mentale gezondheid bespreekbaar maken We willen het taboe op het bespreken van mentale problemen doorbreken. Hiervoor stimuleren en investeren we in initiatieven en programma’s gericht op het bespreekbaar (leren) maken van mentale problematiek in de eigen omgeving. Dit doen we onder meer vanuit het Sport- en Preventieakkoord Vlaardingen Beweegt Samen. Opzetten Actienetwerk Suïcidepreventie Speciale aandacht hebben we voor het ontwikkelen van aanbod voor suicidepreventie. Elke dag overlijden er in ons land 5 mensen door zelfdoding, dat zijn 1900 mensen op jaarbasis. Het grootste deel van hen is niet in beeld bij zorgverleners.
Suïcide en suïcidale gedachten zijn in onze samenleving nog een moeilijk en confronterend onderwerp om te bespreken. Ten tijde van het opstellen van deze gezondheidsnota, vindt landelijk besluitvorming plaats over een initiatief wetsvoorstel Suïcide-preventie, dat van gemeenten een actieve rol zal vragen in het voorkomen van suïcide. Wij vinden dit thema zo belangrijk, dat wij vooruitlopend hierop in 2024 een actienetwerk suïcidepreventie opzetten.
We ontwikkelen een aanbod ter voorkoming van stress dat aansluit bij de vraag De OKO-aanpak is een preventieve aanpak gericht op het creëren van een positieve We gaan onderzoeken welke factoren stress (en faalangst) bij jongeren/jongvolwassenen veroorzaken en ontwikkelen samen met partners zoals Mevis en Minters preventief en/of collectief aanbod dat tegemoet komt aan de vraag. Hierbij willen we ervaringsdeskundigen betrekken. We ontwikkelen een lokale preventieaanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, gebaseerd op het IJslands model In het Coalitieakkoord is de ambitie opgenomen om een pilot te starten met het IJslands preventiemodel, gericht op het voorkomen en verminderen van middelengebruik door jeugd. We hebben onderzocht of we hiervoor aan konden sluiten bij het landelijke programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. Dit is een preventieve aanpak, gebaseerd op het IJsland model, gericht op het creëren van een positieve leefomgeving voor jongeren van 10 tot 18 jaar. De aanpak richt zich op het versterken van beschermende factoren en het verminderen van risicofactoren in de domeinen: thuis, school, peergroep (vriendenkring) en vrije tijd. Hieronder vallen factoren zoals emotionele support van ouders en vrienden en deelname aan (professioneel begeleide) vrijetijdsactiviteiten gericht op cultuur of sport en bewegen. Deze factoren kunnen een beschermende werking hebben.
De aanpak richt zich op het voorkomen en verminderen van middelengebruik en heeft een belangrijk effect op de mentale gezondheid. Om toegelaten te kunnen worden tot het landelijke programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, worden forse investeringen van gemeenten gevraagd, waaronder structurele ambtelijke capaciteit en langdurige bestuurlijke commitment. Op dit moment zijn deze investeringen niet haalbaar. Om deze reden is besloten af te zien van deelname en een eigen lokale aanpak te ontwikkelen. Dit biedt ook kansen om nieuwe elementen en eigen accenten toe te voegen, zoals risicovol social media gebruik en gamen. De recent verschenen GGD – monitor Jeugd 13 – 16 jaar 2023 biedt waardevolle data waar we deze aanpak op zullen baseren.
We ontwikkelen een aanpak Mentale Weerbaarheid We ontwikkelen een aanpak om de mentale weerbaarheid van (groepen) inwoners te vergroten en geven hierbij prioriteit aan de groepen senioren, jongeren/jong volwassenen en mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Het netwerk opgroeien in gezondheid dat in het kader van het MVS Jeugdmodel is opgericht wordt betrokken bij vraagstukken die jongeren aangaan.
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
15
We zetten sport en bewegen in als middel voor mentale gezondheid Het Sport- en Preventieakkoord ‘Vlaardingen Beweegt Samen’ verbindt bewegen en (mentale) gezondheid) aan elkaar, door de thema’s uit het preventieakkoord samen te voegen met het Sportakkoord. Mentale gezondheid is een van de hoofdthema’s uit het plan. Uit de aanvragen die binnenkomen, blijkt dat sport en bewegen een belangrijk middel is om mentale problemen te voorkomen. Ook worden partners uit de zorg- en welzijnssector verbonden met de sportsector. Eenzaamheid Vlaardingen kent reeds een aanpak voor eenzaamheid onder de noemer “Verbinding in de Stad; Vlaardingen 2022-2024”. Er wordt ingezet op de verschillende vormen van eenzaamheid: sociale eenzaamheid, emotionele eenzaamheid en existentiële eenzaamheid. Het plan zet in op: 1. 2. 3. 4.
bewustwording bij inwoners over eenzaamheid in de eigen, directe omgeving; ontmoetingen en laagdrempelig beweegaanbod bevorderen; tegengaan van beweegarmoede (gezien de samenhang met eenzaamheid); het opzetten van een zingevingsnetwerk.
Vanuit het programma Samen Veranderen van de Visie Transitie Sociaal Domein, zetten we in op een specifieke aanpak van alle vormen van eenzaamheid onder de doelgroep volwassenen tot 65 jaar en jongeren/jong volwassenen. Deze wordt ontwikkeld in samenwerking met ervaringsdeskundigen en partners. Verbindingen beleid Visie transformatie Sociaal Domein ‘Samen Veranderen’ Stadsprogramma Zorgzaam Vlaardingen Sport- en Preventieakkoord ‘Vlaardingen beweegt Samen’ Uitvoeringsplan JOGG – aanpak (concept) Plan van Aanpak Eenzaamheid ‘Verbinding in de Stad’ Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Preventie en handhavingsplan alcohol (concept)
6. Pijler 3: gezonde leefomgeving indexscore van 81
op nabijheid van voorzieningen. Dit is het laagst in Holy Noord en Vettenoordse Polder (67 en 63)
52%
van Vlaardingers is bezorgd door een milieufactor (fijnstof en stikstof ). Dat is het hoogst in de regio. Dashboard - Gezonde leefomgeving Vlaardingen (gezondheidinkaart.nl)
indexscore van 79,5
op beweegvriendelijke omgeving. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde van 65. Beweegvriendelijke omgeving | Buurtatlas (vzinfo.nl)
86%
van Vlaardingers vindt de woonomgeving geschikt voor kinderen. Dashboard - Gezonde leefomgeving - Vlaardingen (gezondheidinkaart.nl)
49,3%
van Vlaardingers fietst of loopt naar school of werk (tov 49 % landelijk). Lopen of fietsen naar school of werk | Buurtatlas (vzinfo.nl)
30%
van kinderen tot en met 11 jaar speelt dagelijks minimaal 1 uur buiten (Gezondheidsmonitor Kinderen 2022, gezondheidinkaart.nl)
Het effect van de leefomgeving op iemands gezondheid wordt steeds meer erkend en benadrukt. De leefomgeving is na bestaanszekerheid de grootste factor die van invloed is op iemands gezondheid. Een groene, gezonde leefomgeving kan de gezondheid bevorderen, faciliteren en beschermen. In het Coalitieakkoord ‘Groei en Bloei voor Vlaardingen’, is Groen Vlaardingen een van de speerpunten. Groen is meer dan alleen mooi en rustgevend. De aanwezigheid van groen in de leefomgeving heeft ook allerlei gezondheidsvoordelen. In het groen sport je, kom je tot rust, ontmoet je elkaar en kun je genieten van al het moois dat de natuur te bieden heeft. Groen helpt bij het opvangen van de effecten van klimaatverandering en draagt bij aan een gezond leefklimaat. Een groene leefomgeving die de gezondheid bevordert, is een omgeving die uitnodigt tot een gezonde leefstijl. Met bijvoorbeeld fijne speelplekken en mogelijkheden om water te drinken en gezond te eten. Een groene omgeving met verschillende (hard-)loop- en fietsroutes. Dit maakt het aantrekkelijk om te gaan sporten en bewegen. Groene plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten dragen bij aan het bevorderen van sociale relaties, wat ook bevorderend is voor de gezondheid. Een leefomgeving die de gezondheid faciliteert, is ook een veilige en voor iedereen toegankelijke omgeving.
Goede basisvoorzieningen zoals scholen, winkels, een buurthuis en zorgvoorzieningen zijn voor iedereen bereikbaar, ook voor ouderen, kinderen of mensen met een beperking. Een gezonde omgeving is ook een omgeving met zo min mogelijk blootstelling aan schadelijke stoffen, bijvoorbeeld veroorzaakt door fijnstof of roken.
16
Vitaal Vlaardingen
6.1 Wat willen we bereiken •
Meer Vlaardingers hebben een gezondheidsbevorderende leefomgeving, die -
beweegvriendelijk is; Uitnodigt tot het maken van gezonde keuzes; sociale relaties en ontmoeting faciliteert; groen, schoon, veilig en toegankelijk is.
“Gezondheid is een kostbare waarde”
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
17
6.2 Wat gaan we daarvoor doen? Inzetten van groen als middel om gezond gedrag te stimuleren. Zowel in het Stadsprogramma Groen Vlaardingen als het Stadsprogramma Zorgzaam Vlaardingen is gezondheid één van de focusthema’s. Met diverse maatregelen gericht op het groener en beweegvriendelijker maken van de stad, vergroten we de kwaliteit van leven van Vlaardingers en stimuleren we gezond gedrag. We vergroenen sport- en speelplekken en richten ze zo in dat het uitnodigt om te bewegen en elkaar te ontmoeten. Een mooi voorbeeld hiervan is de opknapbeurt van het sportveld aan de Lissabonweg. Om af te komen van onnodig grijs, doen we onder meer mee aan het NK Tegelwippen. Door het creëren van groene wandel- en plukroutes stimuleren we een gezonde vrijetijdsbesteding. Door het plaatsen van ‘gezond groen’ reduceren we fijnstofreductie. We stellen een sport- en beweegnorm op per wijk, zodat het aanbod in de openbare ruimte kan meegroeien met het inwonersaantal. Inzetten van sport en bewegen als middel om de gezondheid te bevorderen Om de meer kwetsbare Vlaardingers aan het bewegen te krijgen, zetten we sport als middel in de wijk en openbare ruimte in. We zetten daarmee sport en bewegen in met een ander doel dan sporten op zich. We zetten bewegen ook in bij interventies tegen overgewicht, eenzaamheid en een ongezonde leefstijl.
We zetten daarnaast extra buurtsportcoaches in en organiseren extra beweegaanbod in de wijken gericht op onze kwetsbare inwoners. We zetten in op het individueel en ongeorganiseerd sporten in de openbare ruimte te bevorderen. Zo zetten we bewegen als preventief middel in om sociale en gezondheid gerelateerde problematiek te verminderen en te voorkomen.
“Gezondheid begint bij een leefomgeving die ruimte biedt aan mens en natuur.”
De JOGG – aanpak voor een gezonde leef- en voedingsomgeving voor kinderen Voor alle Vlaardingers, maar in het bijzonder voor de Vlaardingse jeugd nemen we extra maatregelen. Vanuit de eerdergenoemde JOGG-aanpak (zie Pijler 1) zetten we ook in op water drinken, een gezonde voedselomgeving en een rookvrije omgeving op plekken waar veel kinderen komen, zoals evenementen, sportkantines en speelpleinen. Denk hierbij aan mogelijkheden om gratis water te drinken in de openbare ruimtes, voorlichting bij sportverenigingen hoe ze het voedselaanbod hun kantines gezonder kunnen maken en het instellen van rookvrije zones. We borgen gezondheid bij ontwikkelingen in het fysieke domein We verbinden het fysieke en sociale domein. Dat betekent dat we met alle relevante gemeentelijke en niet-gemeentelijke organisaties afstemmen hoe we de gezondheid van Vlaardingers beschermen en bevorderen bij ruimtelijke ontwikkelingen en in ruimtelijke programma’s. We borgen het gezondheidsaspect in de beleidsontwikkeling en uitvoering van al het gemeentelijk beleid, zoals de Omgevingsvisie. Ter ondersteuning hiervan kopen we bij de GGD het plusproduct ‘advisering gezonde leefomgeving’ in. De GGD heeft veel expertise in huis als het gaat om gezondheidsrisico’s die samenhangen met milieufactoren en het integreren van gezondheidsaspecten in de openbare ruimte.
We zorgen voor toegankelijke voorzieningen We richten de stad zo in, dat deze veilig en toegankelijk zijn voor iedereen. Denk hierbij aan voldoende medische voorzieningen in de nabijheid van inwoners, met o.a. een goede spreiding van huisartsen, apothekers en andere voorzieningen, maar ook aan voldoende bankjes om even op te zitten en uit te rusten en toegankelijke trottoirs, waar ook mensen in een rolstoel makkelijk op en af kunnen. Verbindingen beleid Visie transformatie Sociaal Domein Uitvoeringsprogramma’s Groen en Zorgzaam Vlaardingen Uitvoeringsplan JOGG – aanpak (concept) Omgevingsvisie (concept) Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Sport – en Beweegvisie (concept)
18
Vitaal Vlaardingen
7. Pijler 4: vitaal ouder worden 48%
van Vlaardingse ouderen voelt zich beperkt door gezondheidsproblemen (Dashboard Ziekten en aandoeningen, Gezondheidinkaart.nl)
36%
van Vlaardingse 65+ ers is in 2022 gevallen.(bron: Dashboard Ziekten en aandoeningen – Vlaardingen; gezondheidinkaart.nl)
31,9%
van Vlaardingse ouderen kampt een broze gezondheid (Broze gezondheid | Buurtatlas (vzinfo.nl)
50%
van Vlaardingse 65+ ers voelt zich matig tot zeer ernstig eenzaam bron: Dashboard - Sociale omgeving – Vlaardingen; gezondheidinkaart.nl)
8%
van Vlaardingse 65+ ers ervaren minder gevoelens van stress dan jongere Vlaardingers.
33%
van Vlaardingse 65+ ers voldoet aan de beweegrichtlijn voor ouderen bron: Dashboard – Vlaardingen; Gezondheidinkaart.nl.
11%
van 65+ ers ontvangt mantelzorg, 63% van Vlaardingers biedt soms/vaak mantelzorg.
7.1. Wat willen we bereiken? •
In 2023 was 21,1% van de inwoners van Vlaardingen 65 jaar of ouder. Binnen deze groep neemt het aantal 80-plussers ook toe (dat was in 2023 5,7%); Er komen dus meer ouderen bij én mensen worden ouder. We spreken dan van dubbele vergrijzing. De dubbele vergrijzing heeft als gevolg dat er sprake is van een toenemende zorgvraag en zorgkosten. Dit gaat ook over de zorgvraag waar we als gemeente verantwoordelijk voor zijn (Wmo). Denk bijvoorbeeld aan de vraag naar hulpmiddelen, huishoudelijke hulp en begeleiding aan huis. De verwachting is dat de Wmo-kosten van gemeenten gemiddeld 7% per jaar stijgen. Ouderen wonen tegenwoordig langer zelfstandig thuis en willen de regie over hun eigen leven niet verliezen. Inzetten op het voorkomen van gezondheidsproblemen bij ouderen vergroot de regie en zelfredzaamheid en draagt bij aan het uitblijven of verminderen van eenzaamheid. Ook vermindert het de mobiliteit en voorkomt het ziek worden. Het is belangrijk dat iedereen zo lang mogelijk een goede kwaliteit van leven ervaart. In combinatie met het langer thuis wonen, vraagt dit om meer inzet en voorzieningen in de wijken, voor ontmoeting, zingeving, welzijn en zorg. Daarnaast is het van belang risico’s of problemen vroegtijdig te signaleren en te investeren in preventie. Om gezond ouder te worden, zijn vier leefstijlfactoren belangrijk: beweging, voeding, zingeving en sociaal actief zijn.
Zo zijn beperkingen in de mobiliteit, ondervoeding en eenzaamheid veelvoorkomende problemen bij het ouder worden. Deze zijn van invloed op de (ervaren) gezondheid. Het beperkt ouderen in hun ontwikkeling. In het opdoen van nieuwe ervaringen en in het leveren van bijdragen aan de samenleving. Door te bewegen, gezond te eten en sociaal actief te zijn, kunnen ouderen mee blijven doen en ervaren zij een goede kwaliteit van leven.
• • •
• •
Het aanbod op het gebied van welzijn, ondersteuning en zorg is toekomstbestendig (dat wil zeggen, kwalitatief goed én betaalbaar). De behoefte aan ondersteuning wordt zo vroeg mogelijk gesignaleerd en de ondersteuning wordt tijdig ingezet. Voorzieningen voor zorg en ondersteuning voor senioren zijn goed vindbaar voor de doelgroep, zijn laagdrempelig en worden zo nodig integraal aangeboden. We willen mantelzorgers ondersteunen en overbelasting van mantelzorgers voorkomen of tegengaan. Specifieke aandacht gaat uit naar jonge mantelzorgers en mantelzorgers met een andere etnische achtergrond. De verbinding tussen formele en informele ondersteuning voor senioren wordt versterkt. Er zijn voldoende passende woningen/verschillende woonvormen (zo nodig gekoppeld aan zorg en ondersteuning) voor zorgbehoevende senioren beschikbaar.
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
19
7.2 Wat gaan we daarvoor doen? Voor ouderen is al veel in ontwikkeling. Programma’s zijn gericht op de lange termijn en onder andere geborgd in het RIGA en onze Woonzorgvisie Ouderen 2023 – 2030. Binnen de Visie Transformatie Sociaal Domein is het derde focusthema naast Bestaanszekerheid en Armoede en Sociale en psychische problematiek, de dubbele vergrijzing. Daarnaast werken Vlaardingen en Maassluis aan een gezamenlijke Visie op wonen, welzijn en zorg voor aandachtsgroepen. Gezien de nadrukkelijke link met gezondheid en zorgkosten en het integrale karakter van het gezondheidsbeleid, kan het thema Vitaal ouder worden echter niet ontbreken in de gezondheidsnota. Enkele aanvullende opgaven voor de komende jaren voor senioren, zijn de doorontwikkeling van de ketenaanpakken Welzijn Op Recept en Valpreventie vanuit het GALA. Regionale aanpak Ouderenzorg : ‘Gezond en Wel Ouder Worden’ In de regio Westland Schieland Delfland wordt al een aantal jaren op regionaal niveau voor ouderen samengewerkt binnen de aanpak ‘Ouderenzorg: Gezond en Wel Ouder Worden’. Deze aanpak is in 2023 opgegaan in de programmalijn Ouderen, een van de kernthema’s binnen het RIGA. De regionale inzet richt zich enerzijds op het mogelijk maken van het langer thuis wonen in de wijk, en anderzijds op het voorkomen en uitstellen van de steeds grotere zorgbehoefte bij ouderen.
Vanuit het RIGA wordt ingezet op vraagstukken waar alle gemeenten mee te maken hebben. Belangrijke gedeelde kansen die vanuit het RIGA worden onderzocht, zijn bijvoorbeeld de inzet van technologie bij het langer thuis wonen, zoals domotica, robotica en monitoring op afstand en het opzetten van een regionaal zorgcoördinatie-centrum.
Dementievriendelijke gemeente Sinds 2023 is Vlaardingen een dementie-vriendelijke gemeente. Ook steunt Vlaardingen het programma POLTO (Programma Ondersteuning Langer Thuiswonende Ouderen) met als doel onder meer clubs en verenigingen dementievriendelijker te maken. Er is een verbeterplan opgesteld met diverse concrete acties om Vlaardingen de komende jaren nog dementie-vriendelijker te maken. We zetten in op het versterken van zelfregie en welbevinden van senioren. Vanuit het programmaplan Wonen, Welzijn en Zorg voor ouderen vindt veel inzet plaats voor het vergroten van de kansen op vitaal ouder worden in de eigen wijk. Bijvoorbeeld met wijkgerichte beweeg- en ontmoetingsmogelijkheden en welzijnsactiviteiten. Maar ook het versterken van digi-vaardigheden zodat mensen zelfstandig digitale hulpmiddelen kunnen toepassen. Daarnaast is belangrijk dat Vlaardingers zich eerder bewust worden van de gevolgen van ouder worden en het toenemende belang van samenredzaamheid. Bewegen is een belangrijk middel voor ouderen om langer vitaal te blijven en langer thuis te blijven wonen. Een mooi voorbeeld hiervan is Powerful Ageing. Dit is een spierversterkend beweegprogramma dat zich richt op zelfredzaamheid in huis, waardoor bijvoorbeeld hulp in het huishouden langer wordt uitgesteld. Ondersteuning mantelzorgers We verwachten een sterke toename van het aantal mantelzorgers in Vlaardingen.
In samenspraak met betrokken partners wordt onder meer vanuit de Visie Transformatie Sociaal Domein ingezet op extra ondersteuning van mantelzorgers voor twee specifieke doelgroepen: jonge mantelzorgers, werkende mantelzorgers en mantelzorgers met een andere etnische achtergrond. Bij de nadere verkenning van de behoeften en de mogelijke specifieke aanpak wordt de doelgroep betrokken. Implementatie ketenaanpak valpreventie Gemeenten hebben de taak gekregen om de ketenaanpak in te richten voor thuiswonende inwoners van 65 jaar en ouder met een valrisico. Het is belangrijk dat de 65-plussers met een verhoogd valrisico in beeld worden gebracht, omdat er veel ouderen door een val op de spoedeisende hulp belanden, en de gevolgen van een val vaak verstrekkend zijn. Inwoners met een laag, matig of hoog valrisico kunnen een valtraining volgen met
20
Vitaal Vlaardingen
als doel om uit te stromen naar het regulier beweegaanbod om zo fit mogelijk te blijven. In Vlaardingen wordt deze ketenaanpak gerealiseerd door een samenwerking tussen de gemeente, Sportief Plus, Vlaardingen in Beweging, Senioren Welzijn en fysiotherapeuten. Hier liggen kansen op een integrale aanpak door het thema (onder)voeding te koppelen aan interventies voor valpreventie. Sterke botten en spieren dragen bij aan een goede balans, en een gezonde voeding aan sterke botten en spieren. Doorontwikkeling ketenaanpak Welzijn op Recept Welzijn op recept is een programma dat zich richt op mensen die klachten hebben zonder een medische oorzaak, zoals het overlijden van een partner of eenzaamheid. In Vlaardingen wordt dit programma georganiseerd voor ouderen via de organisatie Seniorenwelzijn. Deze organisatie werkt samen met huisartsen, fysiotherapeuten en praktijkondersteuners om tot een passend programma te komen om het welzijn te vergroten. Vanuit het Stadsprogramma Zorgzaam Vlaardingen wordt ingezet op het doorontwikkelen van de ketenaanpak naar andere doelgroepen.
Verbindingen beleid Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord RIGA Visie wonen, welzijn en zorg ouderen 2023 – 2030 Visie op wonen, welzijn en zorg voor aandachtsgroepen Visie transformatie Sociaal Domein Samen Veranderen Wmo-beleid Verbeterplan dementievriendelijke gemeente 2023 - 2024 Plan van Aanpak Eenzaamheid ‘Verbinding in de Stad’ Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
8. Monitoring We werken vanuit een breed perspectief aan een gezondere gemeente. Dit draagt bij aan de brede gezondheidsvraagstukken en lange termijndoelen, gericht op gelijke kansen op gezondheid en de houdbaarheid van de zorg. Gezonde inwoners doen meer mee aan de samenleving en zijn productiever. Dit leidt op termijn tot minder zorggebruik en minder zorgkosten. Preventieve interventies hebben de potentie om de gezondheid van inwoners positief te beïnvloeden. Met deze gezondheidsnota dragen we hieraan bij. Het gezondheidsvraagstuk is complex, vraagt om een samenhangende aanpak en een lange adem. Een van de doelen van uit het Coalitieakkoord is meer datagedreven te gaan werken. In de visie Transformatie Sociaal Domein ‘Samen Veranderen’ staat beschreven hoe we hier in de komende jaren naar toe werken. De cijfers die in deze nota zijn gebruikt om de huidige staat van de gezondheid van Vlaardingers in beeld te brengen, dienen als 0-meting, oftewel startfoto en onderbouwen onze beleidskeuzes. Het is belangrijk dat we onze aanpak meten en monitoren. Doen we het goede, en doen we het goed? Bereiken we onze inwoners voldoende en hoe kan het beter? Dit doen we zowel kwantitatief als aan de hand van ervaringen van onze partners en inwoners, door middel van ‘tellen en vertellen’. Zo krijgen we inzicht op wat het effect en de impact is van onze aanpak. En om zo nodig bij te sturen.
Monitoren op interventieniveau Naast het monitoren van de doelen, monitoren en evalueren we ook op interventieniveau. Er is onderzoek nodig op kleiner niveau of aanpakken hebben geleid tot verandering van de doelen. Anders weten we niet of het beleid succesvol is (geweest). Er zijn namelijk veel factoren, breder dan deze gezondheidsnota, die van invloed (kunnen) zijn op de gezondheid van de inwoners. Daarnaast moeten we er rekening mee houden dat de inwonersenquête van de gemeente en de enquête van de GGD een goed beeld geven, maar juist de inwoners met gezondheidsachterstanden minder snel deze enquêtes zullen invullen. Het verzamelen van data op kleiner niveau is dus van groot belang.
Gezondheidsnota gemeente Vlaardingen 2024 - 2028
21
9. Financiën Gezondheid staat in sterke verbinding met verschillende beleidsterreinen. Vanuit sport en bewegen, armoede, en het programmaplan wonen, welzijn en zorg worden bijvoorbeeld ook veel gezondheidsbevorderende maatregelen worden genomen en gefinancierd. Deze gezondheidsnota is zoals eerder aangegeven een paraplunota waarin bestaande beleidsstukken ook een plek hebben gekregen. Voor de jaren 2024 tot en met 2026 ontvangen we aanvullende incidentele middelen van het rijk voor de uitvoering van gezondheidsbevordering en preventie vanuit de Brede-SPUK regeling. Onderdeel van deze regeling is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Voor uitvoering van het GALA zijn middelen beschikbaar gesteld ten behoeve van gezondheidsbevordering en het versterken van de sociale basis. Dit is deels vervangend geld van eerdere rijksmiddelen, dat wordt ingezet voor het continueren van bestaande aanpakken. Daarnaast is een deel van de middelen beschikbaar voor nieuwe uitvoeringsplannen en acties die voortkomen uit deze gezondheidsnota. Dit geeft ons nu de kans om ervaring op te doen met nieuw beleid en interventies en te onderzoeken wat werkt. Vooralsnog is echter geen structurele dekking beschikbaar voor deze nieuwe acties.