Evaluatie blikrek

Evaluatie pilot blikrek Aanleiding ‘Haal het blikrek naar Vlaardingen’, dat was de oproep die de raad deed in een amendement bij de voorjaarsnota in 2023 (ingediend door VVD, CU-SGP, GroenLinks, ONS.Vlaardingen). De bedoeling van het amendement is om het voorbijgangers eenvoudig te maken om hun flesjes en blikjes weg te gooien en tegelijkertijd te voorkomen dat mensen afval uit afvalbakken halen op zoek naar statiegeld. De raad stelde een budget van € 50.000,- beschikbaar en vroeg het college om in 2024 een pilot te starten en na evaluatie van deze pilot te bezien of een blikrek effectief is. Het blikrek past in het Stadsprogramma Leefbaar Vlaardingen, een programma van waaruit de gemeente allerlei acties en activiteiten onderneemt om bij te dragen aan een schone, hele en sociale stad.

Uitvoering amendement Eind april 2024 zijn op twee plekken in de stad de blikrekken in gebruik genomen. We kozen hierbij voor een afvalbak op het Bill Mincoplein. Dit is een locatie in de loop tussen het station naar de stad. De andere locatie die we kozen, is het Mendelssohnplein, een plek waar regelmatig veel vervuiling aangetroffen wordt. Op deze twee locaties kunnen voorbijgangers sinds april hun blikje of flesje doneren aan mensen die de 15 cent statiegeld goed kunnen gebruiken. Statiegeld-verzamelaars hoeven zo niet in de prullenbak te hengelen, maar kunnen deze eenvoudig wegnemen uit de rekken. Om van het Vlaardingse blikrek een blikvanger te maken sierde het Vlaardingse bedrijf Voscon het blikrek met een gestanste haring. Van het beschikbaar gestelde budget van € 50.000 is tot op heden € 2.000 uitgegeven. De doelen die we nastreven met het idee van de blikrekken, zijn: - Schonere stad: doordat statiegeldzoekers niet meer in afvalbakken hoeven te graven, komt er minder zwerfafval op straat terecht. - Optimaal hergebruik grondstoffen: flesjes/blikjes van mensen die geen zin hebben om deze in te leveren, hebben zo meer kans om toch ingeleverd te worden voor recycling. - Sociale stad: wie een blikje of flesje achterlaat kan zonder enige moeite een (piep)kleine donatie doen aan een ander.

De blikrekken geven mensen die het geld goed kunnen gebruiken de gelegenheid om op een waardige en hygiënische manier statiegeld te verzamelen. Dat is niet alleen plezieriger, maar ook gezonder.

Bevindingen Stroomopwaarts Stroomopwaarts verzorgt de lediging en het beheer en onderhoud van beide afvalbakken en heeft de volgende ervaringen met ons gedeeld: • De medewerkers hebben geen verschil opgemerkt in de hoeveelheid statiegeldblikken op straat. • Op de betreffende locaties hebben zij geen overlast waargenomen van het leeghalen van prullenbakken. Zij zien daarin dan ook geen verschil na de ingebruikname van de blikrekken. • De medewerkers treffen zelden blikken aan in de rekken. • De blikrekken worden niet gebruikt om ander afval in te deponeren. De afvalbakken zijn ook niet viezer of kleveriger dan dat ze voorheen waren.

Bevindingen elders Vlaardingen is niet de eerste gemeente die nadenkt over mogelijkheden om bij te dragen aan meer ingeleverde verpakkingen en minder rommel op straat. Een rondje Google-en levert heel veel vrolijke foto’s op van ingebruikname van nieuwe statiegeldrekken. En zo hier en daar een uitkomst van een evaluatie of voortschrijdend inzicht. We zetten er een paar op een rij (let wel: het gaat hier slechts om wat we in een korte zoekactie vonden in online nieuwsberichten): Utrecht - April 2024: Utrecht kijkt terug op een proef met statiegeldrekken in parken. De conclusies: o De rekken worden nauwelijks gebruikt. o Maar ze trekken ook geen extra zwerfafval aan. o Utrecht besluit ze om de rekken toch ook op andere plekken te gaan plaatsen. Eindhoven - Eindhoven experimenteert al in 2021 met statiegeldringen in parken. Conclusies in 2022: o De ringen worden nauwelijks gebruikt. o Wel vinden de beheerders er pakjes sigaretten en bakjes eten. o Een deel van de ringen is losgesloopt en verdwenen. o De gemeente sluit niet uit dat er wel weer doneerringen komen als onderdeel van een aanpak van de problematiek. In september 2024 plaatsten onbekenden op 42 plekken in Eindhoven houten doneerplankjes zonder overleg met de gemeente. De gemeente laat weten dat het niet de bedoeling is op eigen initiatief zaken aan te passen in de openbare ruimte en haalt plankjes weg.

Leiden - In maart 2023 start Leiden een proef met 6 doneerringen. De conclusies in februari 2024: o De ringen worden nauwelijks gebruikt; o Er is nauwelijks verschil in aantal blikjes/flesjes in de afvalbakken met en zonder doneerring; o Leiden besluit de ringen te laten hangen, maar geen extra ringen te plaatsen. Gouda – Over de ervaringen in Gouda lezen we wisselende berichten. Onder andere dat de ringen gebruikt werden waarvoor ze bedoeld zijn, maar dat Gouda vreest voor een aantrekkende werking op wespen en daarom de hoeveelheid doneerringen (nog) niet uitbreidt.

Eigen bevindingen In november 2024 hebben we onze eigen ‘statiegeldwaarnemer’ op pad gestuurd voor een kleine steekproef. Hieronder de resultaten: Locatie: Bill Mincoplein (bij metrostation Vlaardingen Centrum) Datum Tijdstip In rek Overige waarnemingen 14/11 11.39 0 Omgeving netjes, bak niet vol 15/11 08.46 0 Omgeving netjes, bak niet vol 15/11 12.28 0 Netjes, bak niet vol 18/11 13.18 0 Netjes, Bak niet vol 19/11 08.27 0 Netjes, bak niet vol Locatie: Mendelssohnplein (bij park) Datum Tijdstip In rek Overige waarnemingen 14/11 11.44 0 Omgeving netjes, bak niet vol 15/11 08.50 0 Bak bijna vol. Fles naast de bak (geen statiegeld) 15/11 12.43 0 Bak bijna vol. Fles naast de bak (geen statiegeld) 18/11 13.28 0 Bak bijna vol. Fles (geen statiegeld) die naast de bak lag is in de bak gedaan. 19/11 08.32 0 Bak redelijk vol, geen afval op de grond

Vervolgens hebben we op dinsdag 19 november 2024 rond 08.45 uur op de locaties een flesje met statiegeld in het rek geplaatst om te zien of mensen de deze weg zouden halen: Locatie

controletijdstip

Mendelssohnplein

Rond 10.45 Rond 14.45 Rond 10.45 Rond 14.45 Rond 14.45

Bill Mincoplein

Flesje weggehaald? Nee Ja Nee Ja Ja

Overige waarnemingen Omgeving netjes, bak niet vol Omgeving netjes, bak niet vol

Conclusies o

o o o

De blikrekken hadden op de gekozen locaties geen negatieve effecten: We hebben geen gevallen gezien waarbij ander afval in het statiegeldrek geplaatst werd. De rekken zijn van goede kwaliteit. De afvalbakken zijn niet viezer geworden (plakkerig door restjes uit eventuele flesjes/blikjes die in het blikrek gestaan hebben) of leeggehaald. En de rekken zijn niet gesloopt. Hoewel de blikrekken gedurende onze waarnemingen en die van Stroomopwaarts niet veel gebruikt zijn, zien we dat geplaatste flesjes worden meegenomen. De gekozen locaties liggen buiten het kerngebied van de binnenstad en zijn in dat opzicht misschien niet de bakken waar het meeste statiegeld in terecht komt. De kleine omvang van de pilot (2 bakken) leidt er mogelijk toe dat bewoners de bakken minder snel herkennen. Ook zorgt het ervoor dat het een toevalstreffer is als je nét als je flesje of blikje leeg is bij 1 van deze 2 bakken staat. Met meer locaties zou de zichtbaarheid van de pilot groter geweest zijn.

Vervolg De pilot laat zien dat de blikrekken geen negatieve effecten met zich meebrengen. Om de blikrekken meer onder de aandacht te brengen van mogelijke gebruikers, is het wenselijk om de hoeveelheid blikrekken uit te breiden en daarvoor te zoeken naar drukkere locaties, zoals parken en winkelcentra. De statiegeldrekken zijn hier een goede aanvulling op de andere inspanningen om het gebruik van statiegeldinzameling te stimuleren. Er is nog voldoende budget om deze uitbreiding te bekostigen. In overleg met Stroomopwaarts en ondernemersvereniging(en) bepalen we geschikte locaties.