bijlage 9. Memo Consequenties inwerkingtreding onderdeel geheimhouding van Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur

MEMO Van: Griffie Aan: gemeenteraad Datum: 5 juni 2023 Onderwerp: Consequenties inwerkingtreding onderdeel geheimhouding per 1 april 2023 van Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur Begin dit jaar is via de dagmail door de griffie toegezegd dat de consequenties van de Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur voor Vlaardingen in beeld worden gebracht. Daarnaast heeft de griffie geconstateerd dat de Wet open overheid niet in alle regelgeving consequent is doorgevoerd. Deze memo gaat op beide onderwerpen in. Wijzigingen in Gemeentewet Met een aantal belangrijke wijzigingen in de Gemeentewet wil de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) de integriteit van het decentraal bestuur bevorderen. De wijzigingen hebben belangrijke gevolgen voor de gemeenteraad, de burgemeester en de wethouders. De Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur is op 1 januari 2023 van kracht geworden. Met uitzondering van de nieuwe geheimhoudingsbepalingen: die treden op 1 april 2023 in werking. De Gemeentewet is als volgt veranderd: 1. Nieuwe wethouders moeten een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) overleggen; 2. De geheimhoudingsprocedure verandert op een aantal punten; 3. Raadsleden, burgemeesters en wethouders moeten nevenfuncties terstond en ook elektronisch openbaar maken; 4.

Onverenigbare functies en de stemonthouding zijn duidelijker geregeld; 5. De Commissaris van de Koning heeft een prominentere positie bij integriteitskwesties in een gemeente. Ad 1. Verklaring Omtrent Gedrag voortaan verplicht voor nieuwe wethouders Wanneer een wethouder in de toekomst wordt benoemd is voortaan wettelijk verplicht om een VOG te overleggen. Het betekent dat betrokkene niet tot wethouder kan worden benoemd als die geen VOG kan overleggen. Tegen de weigering van een VOG is door de kandidaat-wethouder bezwaar bij screeningsautoriteit Justis, beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak bij de Raad van State mogelijk. Risicoanalyse voor wethouders Voor wat betreft de verplichte risicoanalyse voor kandidaat-wethouders kan gemeld worden dat een wetsvoorstel hierover in de maak is. Een mogelijkheid om over andere dan strafrechtelijke handelingen enig inzicht te verwerven, is een integriteitanalyse. De VNG heeft hier al een vrijwillige integriteitstoets en het ministerie van BZK een vrijwillige basisscan integriteit voor ontwikkeld. De Tweede Kamer heeft echter een motie aangenomen om te komen tot een verplichte risicoanalyse voor kandidaat-wethouders. Het ministerie van BZK werkt momenteel aan een zelfstandig wetsvoorstel hierover. Ad 2.

Verandering in geheimhoudingsprocedure De geheimhoudingsprocedure is vanaf 1 april 2023 op een aantal punten veranderd: De burgemeester is nu ook expliciet bevoegd om geheimhouding op informatie te leggen en deze informatie te verstrekken aan de raad, het college, de rekenkamer en een Raadscommissie of Auditcommissie. Mondelinge informatie in besloten raadsvergaderingen is voortaan van rechtswege geheim. De mogelijkheid vervalt om individuele raadsleden onder geheimhouding te informeren. De raad hoeft de geheimhouding niet meer te bekrachtigen maar kan die wel opheffen. Een raadslid of steunraadslid dat in strijd handelt met een geheimhoudingsplicht kan bij besluit van de raad ten hoogste

3 maanden worden uitgesloten van het ontvangen van informatie waarop een verplichting tot geheimhouding rust. Voor wat betreft de bepalingen rond het opleggen van geheimhouding is het volgende gewijzigd: • Er wordt een duidelijker onderscheid gemaakt tussen mondelinge en schriftelijke informatie en tussen het geheim verklaren en verstrekken van informatie waarop geheimhouding is opgelegd aan anderen. • Op mondelinge informatie die tijdens een besloten vergadering wordt verstrekt, rust vanaf 1 april 2023 van rechtswege geheimhouding. Voor schriftelijke informatie geldt nog steeds dat geheimhouding expliciet moet worden opgelegd. • Het vereiste dat de gemeenteraad de door een ander orgaan opgelegde geheimhouding moet bekrachtigen, komt te vervallen. Stukken waarop al vóór 1 april 2023 geheimhouding is opgelegd, blijven geheim. De raad heeft en behoudt de bevoegdheid die geheimhouding op te heffen. Dit betekent dat het agendapunt opheffen/bekrachtigen geheimhouding ontvangen documenten niet meer standaard terugkomt op de agenda van een raadsvergadering. • De bevoegdheid van de burgemeester om geheimhouding op stukken te leggen wordt verduidelijkt. Zo wordt voorzien in een uitdrukkelijke bevoegdheid geheimhouding op informatie te kunnen opleggen, los van het gegeven of en op welk moment de burgemeester die informatie met een ander orgaan deelt.

• Als een commissie (raadscommissie, bestuurscommissie of overige commissie) waarin leden van de raad zitting hebben stukken onder geheimhouding verkrijgt, krijgt straks ook de gehele raad deze stukken. Dit geldt echter niet voor steunraadsleden waar het gaat om stukken die betrekking hebben op de klankbordgroep voor het voeren van het klankbordgesprek met de burgemeester. Ook stukken betreft de vertrouwenscommissie zijn niet automatisch beschikbaar voor de steunraadsleden en fractieassistenten. • De mogelijkheid om individuele raadsleden onder geheimhouding te informeren komt te vervallen. • De raad krijgt de mogelijkheid om een raadslid dat de geheimhouding heeft geschonden voor de duur van maximaal drie maanden geen geheime informatie te verstrekken. • Zodra de geheime informatie is gedeeld met de raad is alleen de raad nog bevoegd om de informatie met anderen te delen dan waarmee deze informatie reeds was gedeeld. Bij deze anderen gaat het om anderen dan de organen van het gemeentebestuur, daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan fractieondersteuners of steunraadsleden. Ook is het - ten aanzien van geheime stukken die met de raad zijn gedeeld - aan de raad om eventueel nadere regels te stellen over bijvoorbeeld het uitbreiden van de kring van geheimhouders.

Indien het vanuit de gemeente wenselijk wordt gevonden om alle partijen aan generieke regels te binden, dan is hiervoor een verordening aangewezen. Een verordening heeft met andere woorden externe werking. Ad 3. Nevenfuncties voortaan terstond openbaar maken Raadsleden, burgemeesters en wethouders moeten nevenfuncties voortaan terstond na de benoeming of aanvaarding van een nieuwe nevenfunctie openbaar maken. Die openbaarmaking moet ook op elektronische wijze, naast de bestaande terinzagelegging op een fysieke locatie. De stukken die ter inzage worden gelegd, hoeven niet in schriftelijke vorm aanwezig te zijn. Een inwoner kan bijvoorbeeld met ondersteuning via een beeldscherm op het gemeentehuis toegang verkrijgen tot gegevens die in digitale vorm ter inzage zijn gelegd. Ad 4. Onverenigbare functies raadsleden Ten aanzien van onverenigbare functies is in de Gemeentewet verduidelijkt wanneer een raadslid werkzaam kan zijn bij een samenwerkingsverband waar de betreffende gemeente aan deelneemt. Een raadslid mocht, als ambtenaar van een gemeenschappelijke regeling, al geen ondergeschiktheidsrelatie hebben met het gemeentebestuur van de gemeente waar hij raadslid is. Een dergelijk raadslid mag nu ook geen werkzaamheden meer verrichten ten behoeve van de gemeente waar hij raadslid is, tenzij

diegene vrijwilliger of ander persoon is die uit hoofde van een wettelijke verplichting niet bij wijze van beroep hulpdiensten verricht. Voor steunraadsleden gelden volgens het Reglement van Orde de in artikel 10,12,13 en 15 van de Gemeentewet gestelde eisen. De aanscherping van de Gemeentewet geldt om die reden ook voor steunraadsleden (Niet) deelnemen aan stemmingen en beraadslagingen Een raadslid mag niet deelnemen aan een stemming over een aangelegenheid die hem rechtstreeks of middellijk persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger is betrokken. Voortaan geldt dat ook voor de beraadslaging. Er is bovendien verduidelijkt dat artikel 2:4 Awb (verbod op vooringenomenheid) niet op deze beraadslaging en stemming van toepassing is. Het raadslid maakt zelf de afweging om al dan niet deel te nemen aan de beraadslaging en stemming. In een reglement van orde of in de gedragscode kunnen procedurele bepalingen worden opgenomen die een afweging ondersteunen. Ad 5. Adviserende en bemiddelende rol Commissaris van de Koning Binnen het gemeentebestuur draagt de burgemeester een bijzondere verantwoordelijkheid voor het bevorderen van de bestuurlijke integriteit. Het lokale politieke krachtenveld kan ertoe leiden dat de burgemeester belemmerd wordt om te handelen naar deze plicht, of dat een bestuurlijke situatie zodanig escaleert dat hij de grip verliest.

De Commissaris van de Koning (CvdK) heeft een adviserende en bemiddelende rol wanneer sprake is van verstoorde bestuurlijke verhoudingen binnen een gemeente, of van een situatie waarbij de bestuurlijke integriteit van een gemeente in het geding is. De CvdK mag voortaan alle vergaderingen van het gemeentebestuur bijwonen en alle documenten inzien waarvan naar zijn redelijk oordeel voor het vervullen van zijn specifieke taak kennisneming nodig is. Op die wijze kan hij voortaan ook kennisnemen van informatie die in verband met bijvoorbeeld geheimhouding niet openbaar toegankelijk is of deelnemen aan vergaderingen die besloten zijn. Het is de bedoeling dat de CvdK's met het oog op de autonomie en het zelfreinigend vermogen van gemeenten niet lichtvaardig van deze bevoegdheid gebruik zullen maken. Wet open overheid De Wet open overheid (Woo) regelt het recht op informatie over alles wat de overheid doet. Het is de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De Woo is per 1 mei 2022 in werking getreden. De Woo bevordert de openbaarheid en duurzame toegankelijkheid van publieke informatie bij bestuursorganen. In de Woo is geregeld welke informatie de overheid openbaar moet maken en om welke redenen informatie niet openbaar kan worden.

De gevolgen van de Woo zijn voor wat betreft het Reglement van Orde gedeeltelijk en de verordening op de auditcommissie met het raadsbesluit van 12 mei 2022 verwerkt. Consequenties voor Vlaardingen Voor Vlaardingen betekenen deze wetswijzigingen concreet dat verordeningen tegen het licht gehouden moeten worden. Een aantal wetsartikelen zijn gewijzigd en andere artikelen (m.n. rond geheimhouding) zijn toegevoegd. Bijlage 1 geeft inzicht in de te wijzigen verordeningen/regelgeving. Wijzigingen De griffie neemt het initiatief om een wijzigingsvoorstel te maken dat tot doel heeft de raadseigen verordeningen in een keer te wijzigen als gevolg van de wetswijzigingen.

Bijlage 1 – Raadseigen verordeningen die aanpassing behoeven Gedragscode integriteit - Persoonlijke belangen: toevoegen dat een betrokken raadslid ook niet deelneemt aan de beraadslagingen over aangelegenheden waarbij hij/zij rechtstreeks of middellijk persoonlijk belang bij heeft; - Incompatibiliteit en nevenfuncties: toevoegen onverenigbaarheid werkzaamheden raadslid bij een verbonden partij; - Geheimhouding: wijzigen de verwijzingen naar de Wob (vervangen door Woo) en artikelen Gemw over bevoegdheid tot opleggen geheimhouding. Toevoegen: gedragscode geldt ook voor steunraadsleden en fractieassistenten. Instructie voor de griffier Vlaardingen 2019 - Geen wijzigingen noodzakelijk Mandaatbesluit griffie Vlaardingen 2020 - Geen wijzigingen noodzakelijk Mandaatbesluit griffiepersoneel Vlaardingen - Geen wijzigingen noodzakelijk Reglement van Orde gemeenteraad Vlaardingen 2023 - Art 56 Geheimhouding. Wijzigen verwijzing naar artikelen 25 en 86 Gemw. Verwijderen: bevestigen geheimhouding - Art 57 Opheffen geheimhouding. Wijzigen verwijzing naar artikelen 25 en 86 Gemw.

Verordening Ambtelijke bijstand 2019 - Geen wijzigingen noodzakelijk Verordening Auditcommissie 2019 - Geen wijzigingen noodzakelijk Verordening fractievergoeding Vlaardingen 2022 - Geen wijzigingen noodzakelijk Verordening op de vertrouwenscommissie en de commissie voor het voeren van het klankbordgesprek met de burgemeester Vlaardingen 2020 - Art A.5 lid 3. Wijzigen verwijzing naar art 86 Gemw - Art B.4 lid 2. Wijzigen verwijzing naar art 86 Gemw Verordening rechtspositie Raads- en commissieleden Vlaardingen - Geen wijzigingen noodzakelijk Verordening Rekenkamer Vlaardingen 2023 - Geen wijzigingen noodzakelijk Verordening werkgeverscommissie 2019 - Art 7 lid 1 en lid 2: Wijzigen verwijzing naar Wob naar Woo Volmacht griffiepersoneel - Geen wijzigingen noodzakelijk